Sanata adanmış bir ömür… Tiyatro sahnesinde geçen sayısız perde açıp perde kapatan bir tiyatro oyunu gibi Haldun Dormen’in yaşamı. Bugünün sayısız usta sanatçısını yetiştiren Haldun Dormen ile en son haziran ayında evinde buluşmuş ve yeni projelerini konuşmuştuk. Evinin duvarları makaleler, kitaplar, fotoğraflar, albümler, masklar, gazete küpürleri… Ve tabii kitaplar ile doluydu. Bir müze kurabilirsiniz, demiştim. Benden sonra çocuklarım karar verirler, diye cevaplamıştı.
Öyle ya dile kolay yaklaşık 75 yılını sanata adayan ustanın ardında bıraktıkları sadece sanatın değil ülkenin kısa bir özeti gibiydi. Öyle ya, bizim ülkemizde sanatçı olmak çok kolay değil, hele ki bir asra yakın zamandır sanatla uğraşan Haldun Dormen, ne kadar çok hükümet ve ihtilal görmüş. Dormen’e sorduğum bir soru röportajın yayımlandığı gün ülke gündemine oturmuştu. “Türkiye’nin sizce en büyük derdi nedir?” diye sorduğum soruya, “Söylersem hapse tıkarlar!” cevabını vermişti usta sanatçı.
CUMHURİYET’TE ÇIKAN RÖPORTAJDAN…
– Uzun bir yol sizin yolunuz, yolda devam edenler, duraklarda inenler, unutamadıklarınız, anılar, eski dostlar desem size, ne dersiniz?
H. DORMEN: Unutamadığım o kadar çok insan var ki maalesef. Kaybettiklerimiz. Bu ölümler beni mahvediyor. Anılar çok fazla, hatırlamak şimdi hemen zor. Mesela belgeselini çekiyorlar Adile Naşit’in. O kadar çok iş yaptık ki. Adile Naşit’i tanımak lazımdı. Çok esprili bir kadındı. Çok iyi vakit geçirdik. Çok eğlendik. Çok güzel şeyler yaptık. İşine karşı çok disiplinliydi. Tiyatro çok ciddi bir iştir, derdi. Daha sonra televizyoncu oldu bildiğiniz gibi. Türkiye tanıdı onu sonra. Vallahi binlerce insan. Bazılarını hatırlayamıyorum bile. Resim gösteriyorlar bana yine de hatırlamıyorum. Hâlâ beni dost olarak arayanlar var. Erol mesela. Erol Evgin ile bizim aramız çok iyidir, İzzet Günay’la da…
HALDUN DORMEN KİMDİR?
Haldun Dormen 5 Nisan 1928 tarihinde Mersin’de dünyaya geldi. Sahneye ilk defa Galatasaray Lisesi’nde ortaokul öğrencisi iken Demirbank adlı oyununda “Yirmibeş Kuruş” rolüyle çıktı. Lise öğrenimini Robert Kolej’de tamamladı. Tiyatro eğitimini ABD’de Yale Üniversitesi’nde aldı. Yüksek lisans derecesiyle mezun oldu. İki yıl süreyle ABD’de çeşitli tiyatrolarda oyunculuk ve yönetmenlik yaptı. Hollywood’da Pasadena Playhouse’da 4 oyunda oynadı. İstanbul’a döndüğünde önce Muhsin Ertuğrul yönetimindeki Küçük Sahne’ye girdi ve Cinayet Var başlıklı oyundaki dedektif rolüyle ilk kez Türk seyircisi karşısına çıktı. O sıralarda Beyoğlu Parmakkapı Sokak’ta genç amatörlerle birlikte 60 kişilik bir cep tiyatrosu kurdu.
22 Ağustos 1955 gecesi Süreyya Sineması’nda Dormen Tiyatrosu’nun ilk oyununu sergiledi. 1957 Eylül’de Küçük Sahne’nin kendisine teklif edilmesiyle oyunlarını sergilemeye orada devam etti. 1957’de Papaz Kaçtı komedisi ile Dormen Tiyatrosu’nu kurdu. Erol Günaydın, Altan Erbulak, Metin Serezli, Nisa Serezli, Erol Keskin, İzzet Günay, Yılmaz Köksal, Ayfer Feray gibi onlarca sanatçı yetiştirdi. Topluluk en parlak dönemini 1957-1972 yılları arasında yaşadı. 1961’de Türkiye’deki batılı tarzda ilk müzikal olan Sokak Kızı İrma’yı sahneledi. Gülriz Sururi, buradaki Sokak Kızı İrma rolüyle Türkiye’ye adını duyurdu. Dormen Tiyatrosu 1962’de Beyoğlu’ndaki tarihi Ses Tiyatrosu’na geçti, 10 yıl süreyle faaliyetini orada sürdürdü. Bozuk Düzen ve Güzel Bir Gün İçin başlıklı iki sinema filmi yönetti. 1987’de Müjdat Gezen’in yapımcılığını yapıp başrolünde oynadığı Felekten Bir Gün adlı video filmini de yönetti.
1972’de borçları nedeniyle tiyatrosunu kapatmak zorunda kalıp televizyona, yazarlığa ve hocalığa yöneldi. İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Müzikal Bölümü’nde sahne dersleri verdi. Aralarında Unutulanlar, Anılarla Söyleşi, Kamera Arkası, Popstar Türkiye gibi programların olduğu onlarca programla televizyonda devamlı yer aldı. Aynı yıllarda Milliyet gazetesinde Çeşitlemeler başlıklı köşesiyle köşe yazarlığına başladı. Milliyet gazetesindeki yazılarını sekiz yıl sürdürdü.
1981’de Egemen Bostancı ile tanıştı. 1984’te Egemen Bostancı’nın ısrarıyla Feriköy’deki 637 koltuklu İdil Sineması’nı devralarak Komedi Tiyatrosu adıyla yeniden tiyatro kurdu. 17 yıl sürecek olan bu tiyatronun adı Komedi Tiyatrosu olsa da hep Dormen Tiyatrosu olarak anıldı. 2002 yılında ekonomik nedenlerle tiyatrosunu kapatmış fakat çeşitli tiyatrolarda oyunculuğuna ve yönetmenliğine devam etmiştir.
1997’de Yapı Kredi Bankası adına Afife Tiyatro Ödülleri’ni başlattı ve fikir babası olduğu bu organizasyonun sanat danışmanlığını üstlendi. Ödüllerin ilk on yılında tüm açılış konuşmalarını yaptı. Ödüllerin yirminci yılında Afife Ödülleri arasında onun ismiyle anılan “Haldun Dormen Özel Ödülü” eklendi. ABD’de yayımlanan Nanny adlı komedi dizisinin Türkiye versiyonu olan ve 2001-2002 yılları arasında yayımlanan Dadı dizisindeki Uşak Pertev rolü ile geniş kitlelerce tanındı. Dormen, dördü otobiyografik olan Sürç-ü Lisan Ettikse, Antrakt, İkinci Perde, Nerede Kalmıştık başlıklarıyla beş kitap ve on iki oyun yazdı. Cumhuriyetin kuruluş yıllarında kadın sahne sanatçılarının yaşadıklarına ışık tutan Kantocu başlıklı eseri İstanbul, Eskişehir, Ankara’da sahnelendi.
Yaşamı boyunca iki yüz ellinin üstünde ödül kazanan sanatçı, İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı’nda ders verdi. Hacettepe Üniversitesi tarafından fahri doktora ünvanı ile ödüllendirildi. 2009 yılında, Kedi Sahne Sanatları’nın sahnelediği Moliere’in Kibarlık Budalası adlı oyununda Mösyö Jordain rolü ile sekiz yıl aradan sonra yeniden oyunculuğa döndü. Oyun, on yılda 600 kez sahnelendi.
Uzun yıllar Sahne Tozu Tiyatrosu’nun sanat danışmanlığını yürüten Dormen, onun adına yapılan salonda çeşitli oyunlar sahneye koymuştur (Sahne Tozu Tiyatrosu Haldun Dormen Sahnesi-İzmir). Aynı kuruluşun kurduğu Sahne Tozu Tiyatrosu Nişantaşı Akademisi’nde müzikal dersi vermiştir. 2019 yılında İstanbul Ateşehir’de açılan ve bünyesinde bir müzikal tiyatro atölyesi de bulunduran Dormen Akademi adlı kuruluşun onursal başkanıdır ve dersler vermektedir. Akademinin çalışmalarını sürdürdüğü Mustafa Saffet Kültür Merkezi’nde bir salona adı verilmiştir.
Dormen’in hayatı, yönetmenliğini Selçuk Metin’in üstlendiği, senaryosunu Zeynep Miraç’ın kaleme aldığı “Yaparsın Şekerim” (2022) adlı belgesele konu oldu.
OYUNLARI
Almanya’dan Bir Yar Gelir, Altın Yumruk, Amphitryon 2000, Arapsaçı, Ayı Masalı, Beş Parmak, Beşten Yediye Bin Yıl Önce Bin Yıl Sonra, Bir Kış Masalı, Bir Kış Öyküsü (Buzlar Çözülmeden), Bit Yeniği, Bu Filmi Görmüştüm, Bu Oyun Başka Oyun, Çikolata Asker, Çılgın Sonbahar, Dün Gece Yolda Giderken Çok Komik Bir şey Oldu, Elden Ele, Evimizdeki Hayat, Gençliğin Tatlı Sesi, Gigi, Günaydın Mr. Weill, Hastalık Hastası, Hisseli Harikalar Kumpanyası, İkinin Biri, Kantocu, Kare As, Karma Karışık, Kaç Baba Kaç, Komik Para, Lüküs Hayat, Müfettiş, Muhteşem İkili, Nerdeyse Kadın, Nice Yıllara, Onlar Ermiş Muradına, Papaz Kaçtı, Paramparça, Ağa ile Uşağı Matti, Sevgilime Göz Kulak Ol, Sokak Kızı İrma, Sözde Melekler, Şahane Düğün, Şahane Züğürtler (Tovarisch), Yukarıda Biri mi Var, Zafer Madalyası.
