1
Rönesans döneminde yaşayan ünlü İtalyan sanatçı Leonardo da Vinci’nin Dünyanın Kurtarıcısı (Salvator Mundi) adındaki tablosu rekor düzeye satılmıştı. Ancak satıldığı gibi de sırra kadem bastı. BBC Kültür Servisi’nden Caryn James, tablonun peşine düştü. Dünyanın en pahalı tablosu, Suudi Arabistan’da bir yerde, Veliaht Prens Muhammed bin Salman’ın emriyle kilit altında mı tutuluyor?
Sanat dünyasında kimse bunu bilmiyor.
Gözlemcilerin çoğu, tablonun Orta Doğu’da bir yerde saklandığını düşünüyor. Ancak Cenevre’de vergiden muaf bir alanda tutuluyor olabileceğini söyleyenler de var, bin Salman’ın özel yatında olduğunu da. Peki tablo, sahiden Leonardo da Vinci’ye mi ait? Bu da tartışmalı bir konu.
İsa’yı dünyanın kurtarıcısı olarak tasvir eden tablo, 2017’de Londra’daki ünlü müzayede salonu Christie’s tarafından satışa çıkarıldığında, Leonardo’nun son eseri olarak tanıtıldı. Tablo, 450 milyon dolara, Suudi Arabistanlı gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın Türkiye’de öldürülmesini emretmekle suçlanan Veliaht Prens bin Salman’ın bir aracısına satıldı.
Ancak o zamanlarda bile Leonardo’nun tabloda birkaç fırça darbesinden başka emeği olmadığından kuşkulananlar vardı, bu kuşkular da giderek arttı. Uluslararası bir entrika ve gizem perdesine bürünen Salvator Mundi’nin öyküsü, şaşırtıcı bir dedektif romanı gibi ilgi çekmeye devam ediyor.
Leonardo da Vinci’nin ölümü (Jean Auguste Dominique Ingres, 1818)
2021’de, ‘Kayıp Leonardo’ ve ‘Satılık Kurtarıcı: Da Vinci’nin Kayıp Başyapıtı mı?’ adlarını taşıyan iki yeni belgesel çekildi. Bu belgeseller, Ben Lewis’in 2019’da oldukça ses getiren Son Leonardo adlı kitabını ve yazılan düzinelerce makaleyi izledi. 1500’lü yıllardan kalan tablo, 200 yıldan fazla tarihe gömülmüş, fena halde hasar görmüş, kötü bir şekilde restore edilmiş ve muhtemelen bir Leonardo hayranı tarafından, pek de fazla önemi olmayan bir eser olarak defalarca satılmıştı.
Ancak Salvator Mundi şimdi, sanat dünyasına damgasını vuran para, güç ve jeopolitikanın en önemli simgelerinden biri.
Kayıp Leonardo belgeselinin yapımcılarından Andreas Dalsgaard, BBC Kültür Servisi’ne, “Belgeselin adını seçerken, tablonun ve gerçeğin kayıp olmasından esinlendik. Ancak hazineler ve hazine avı gibi sahnelerle dolu Indiana Jones gibi filmler de ilham kaynağı oldu” dedi.
Salvator Mundi tablosu, 2005’te New Orleans’da adı sanı pek bilinmeyen bir müzayede salonunda ortaya çıktı ve 1175 dolar gibi mütevazı bir fiyata iki New York’lu sanat tacirine satıldı. Tacirler tabloyu saygın bir restorasyon uzmanı olan Dianne Modestini’ye götürdü. Tablonun üzerinde yıllardır biriken kiri ve üst-üste yapılan boyamaları temizleyen Modestini, bunun gerçek bir Leonardo olduğundan kuşkulanan ilk kişi oldu. Kurgusu ve sanat tacirleriyle, sanat tarihçilerinden, araştırmacı gazetecilere kadar birçok kişinin görüşlerine yer vermesiyle ön plana çıkan Kayıp Leonardo belgeselinde, Modestini de ana konuşmacılardan biri.
Siyah veya kırmızı çerçeveli gözlüklerinin ardındaki gözleri ve boğuk sesiyle, zarif ve etkileyici bir ekran kişiliği olmuş.
Tabloyu restore etmek için yıllarını harcayan Modestini, İsa’nın başparmağının altındaki üzeri tekrar boyanmış bölümler ya da sadece Leonardo’nun yaptığı tarzda dudak kıvrımları gibi ayrıntılara dikkat çekerek, ateşli bir şekilde tablonun gerçek bir Leonardo olduğunu savunuyor. Ancak birçok uzman Modestini’nin restorasyonu abarttığını düşünüyor.
Sanat tarihçisi Frank Zöllner, Salvator Mundi’yi “Leonardo’nun stilini Leonardo’dan fazla uygulayan Dianne Modestini’nin başyapıtı” diye niteliyor.
Uzmanların çoğu, tablonun büyük olasılıkla Leonardo da Vinci’nin atölyesinde çalışan yardımcılarının eseri olduğunu, ünlü sanatçının ise son rötuşları yaptığını düşünüyor. Bu, yaygın bir uygulama. Ancak Son Leonardo kitabının yazarı Ben Lewis’in de BBC’ye dediği gibi, belirsizlik öykünün her halini çekici kılıyor. Lewis, “Kimse bunun bir Leonardo olup olmadığını bilmiyor, o yüzden siz de oyuna katılabilir ve Salvator Mundi ile kendi Da Vinci şifrenizi yazabilirsiniz” diyor. Tablonun kalitesi konusunda da farklı görüşler dile getiriliyor.
Amerikalı sanat eleştirmeni Jerry Saltz, Kayıp Leonardo belgeselinde “Büyük bir Leonardo olmak şöyle dursun, bu iyi bir tablo bile değil” derken, tabloyu bizzat görenler bunun muhteşem bir deneyim olduğunu söylüyor.
Belgesellerdeki ilginç yorumların bir kısmı sanatla ilgili bile değil. Kayıp Leonardo belgeselinde sanat yatırımlarıyla ilgilenen Bank of America yöneticisi Evan Beard, sanat eserlerinin genelde diğer mali işlemlerin yolunda gitmemesi halinde kullanılacak bir teminat olarak satın alındığını anlatıyor.
Tablonun 2011 yılında Londra’daki National Gallery’de tartışmalı bir şekilde otantik bir Leonardo olarak sergilenmesi önemli bir dönüm noktası oldu. Serginin küratörü Luke Syson, her iki belgeselde de bu kararını savunuyor. Sergi, kesin olmadığı halde Leonardo’ya atfedilen tablonun meşruiyet kazanmasında önemli rol oynadı.
İki yıl sonra bazı renkli kişiler ortaya çıktı. İsviçreli sanat taciri Yves Bouvier, tabloyu 83 milyon dolara New York’taki tacirlerden satın aldı. Resmi, Dmitri Rybolovlev adındaki bir Rus oligark için aldığı söyleniyordu. Bouvier bunu kabul etmedi ama, iki gün sonra tabloyu 127,5 milyon dolara Rybolovlev’e sattı.
Bouvier, yaptığını “her zamanki gibi iş” diye niteliyor. “Ucuza alırsınız, pahalıya satarsınız.” İsviçre yetkilileri, bazı sanat eserleri ile ilgili sahtekarlık yapmasından kuşkulandıkları Bouvier hakkında soruşturma açtı, ancak bir suçlamada bulunmadan konuyu kapattı. Tablo, kısa süre sonra Christie’s müzayede salonuna gidecekti.
Christie’s’deki satış da iyi sahnelenmiş bir oyun gibiydi. Önce tabloyu değil, tabloya bakan insanların yüzündeki ifadeyi gösteren bir tanıtım videosu yayınlandı. Videodakilerin çoğu sıradan insanlardı, ancak aralarında tabloya İsa’nın kendisini görmüş gibi saygı dolu bir ifadeyle bakan ünlü aktör Leonardo DiCaprio da bulunuyordu.
Alıcının kimliği açıklanmadı. Ancak New York Times, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Salman’ın aracısı tarafından satın alındığını yazınca, tablo birden jeopolitika gündemine taşındı. O dönemde bin Salman, bazı kısıtlamaları gevşeterek Suudi Arabistan’ın imajını parlatmaya çalışıyordu. Sanat dünyasının gözlemcileri, Salvator Mundi’nin Suudi Arabistan’da yeni bir müzenin duvarlarını süsleyeceğini düşündü, ancak tabloyu bir daha gören olmadı.
Gerçi bir ara, Fransa’nın ünlü Louvre Müzesi’nde sergilenecek gibi oldu. Louvre, 2019’da Leonardo’nun 500. ölüm yıldönümünde açacağı sergiye bu eseri de koymak istedi Bu konuda görüşmeler yapılırken, bin Salman bizzat Paris’te Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’u ziyaret etti. Sergi basına tanıtılırken, duvarda Salvator Mundi’yi bekleyen bir boşluk vardı, ancak tablo asla buraya asılamadı.
New York Times, Louvre Müzesi’nin, bin Salman’ın tablonun Mona Lisa ile aynı odada sergilenmesi ve dolayısıyla aynı statüde bir eser olarak gösterilmesi talebini reddettiğini yazdı.
Sanat dünyası birçok skandal ve komplo teorisiyle dolu. Ancak hiçbirinin gizemi Salvator Mundi’ye rakip olamıyor. Yeni belgeler ortaya çıkmadıkça (bunca yüzyıldan sonra pek olası değil) veya otantik olduğunu doğrulayacak yeni bir bilimsel yöntem bulunmadıkça (eser çok zarar gördüğü için bu da zor), tablo gizemini sonsuza kadar koruyabilir.
Kayıp Leonardo belgeselinin yapımcılarından Andreas Dalsgaard, “yakında yeni bir bilgi çıkar, doğru olsa da olmasa da, medyanın her yanında patlar” diyor. “Dünyadan saklandığı, geleceği ve akıbeti bilinmediği sürece, esrarengiz olmayı sürdürecek. Çünkü sonuçta eğlenceli bir hikaye.”
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. Yeni başlangıçlara yönelmek için mükemmel bir zaman. İyi bir iletişim becerisiyle, çevrendeki insanları etkileyebilir, fikirlerini rahatlıkla paylaşabilirsin. Çeşitli projelerde liderlik üstlenmek isteyebilirsin, cesaretinle diğerlerini de motive edebilirsin. Ancak dikkat etmen gereken nokta, aceleci davranarak yüzeysel kararlar vermekten kaçınmak. İlişkilerde duygusal derinliğe inmeye hazır ol, karşındakilerin hislerine önem vermek seni daha da güçlendirecek. Gözlerindeki parıltı, çevrendekilere ilham verecek. Gün içinde kendini ifade etmenin yollarını bul ve içsel tutkunun peşinden git. Taviz vermeden, kendi doğrularını savunma cesaretini göster. Sonuçlar seni memnun edecek.
Bugün, kararlılığınızın ve sabrınızın önemini daha da derin bir şekilde hissedeceksiniz. Maddi duruma dair beklenmedik fırsatlar önünüze çıkabilir; bu durum, yatırım ve finansal planlarınızı gözden geçirmeniz için bir vesile olacaktır. Duygusal ilişkilerde, içsel huzur arayışınız belirginleşiyor ve sevdiklerinizle olan bağlarınızı güçlendirmek için nostalji duygusu sarmalıyor sizi. Arkadaşlarınız veya aile üyelerinizle samimi bir iletişim kurma arzusundayken, paylaşımda bulunmanızı teşvik eden anlar yaşayacaksınız. Sağlığınıza daha fazla dikkat etmeniz gerektiğini hissettiğiniz bir zaman dilimi; fiziksel ve zihinsel dengeyi sağlayabilmek adına kendi ihtiyaçlarınıza yönelmek önemli. Kendi değerlilik hissinizi sorgulayabileceğiniz bir süreçten geçiyorsunuz; bu, kendinizi yeniden tanıma fırsatı sunabilir. Anın tadını çıkarırken, yaşamın sunduğu küçük zevkleri kaçırmamaya özen gösterin. Gelişmekte olan yeni ilgi alanları, ruhsal tazelenmenize ve kişisel büyümenize katkıda bulunabilir.
İkizler, sosyal hayatın ve iletişimin yoğunlaştığı bir döneme girmiş bulunuyorsun. Zihnindeki düşünceleri paylaşma isteği, çevrendeki insanlarla derin bağlantılar kurmanı sağlayabilir. Ancak dikkat etmen gereken nokta, bazen çok fazla bilgi akışı seni boğabilir. Yaratıcı fikirlerinle, grup projelerinde öne çıkabilirsin. Arkadaşlarınla geçireceğin zaman, enerjini tazelemeni sağlayacak. Seyahate çıkma veya yeni yerler keşfetme arzusu da içindedir; bu, seni ruhsal olarak besleyebilir. Duygusal ilişkilerde ise samimi ve içten bir yaklaşım benimsemek ilişkilerini güçlendirecek. Ancak, ani değişimlere açık olmaya özen göster. Duyguların, bu süreçte düşüncelerinin gerisinde kalabilir. İçsel huzurunu sağlamak için zaman zaman yalnız kalmak iyi gelecektir.
Duyguların derinliklerine inmeye hazır ol, içsel bir keşif yolculuğu seni bekliyor. Bugün geçmişten gelen anılar canlanabilir, eski dostlarla iletişim kurmak isteyebilirsin. Aile bağların güçlenecek, sevdiklerinle kaliteli zaman geçirmek sana iyi gelecek. Empati yeteneğin ön plana çıkıyor, başkalarının hislerini anlamakta zorlanmayacaksın. İş ya da maddi konularda alacağın kararlar duygusal olarak da etkileyebilir, bu yüzden dikkat et. Bazen kalbini dinlemek aklına galip gelebilir, içsel sesine güven. Kendine zaman ayırmak, ruhsal dengeyi sağlamak adına önemli. Geleceğe dair hayallerin şekilleniyor, bu yönüyle hedeflerine odaklanmalı, onları gerçekleştirmek için adımlar atmalısın. Unutma, güçlü sezgilerin, seni doğru yola yönlendirebilir.
Özgüvenin doruklarında gezinmektesin. Bugün, kendini ifade etmekte hiç zorlanmayacaksın; bu, hem sosyal çevrende hem de iş hayatında öne çıkmanı sağlayacak. Dikkatlerin üzerinde olduğu bir dönemdesin. Çevrendekilerin beklentilerini karşılamak konusunda da oldukça arzulu olabilirsin. Ancak, bu yoğunluğun içinde kendine de zaman ayırmayı unutmamalısın. İlişkilerinde tutkulu ve samimi bir yaklaşım sergilemek, bağlarını güçlendirebilir. Kendini iyi hissettiğin anlarda yaratıcı projelere yönelmek, sana ilham verecek ve keyif katacak. Kendi iç sesini dinlemeye özen göster; kalp ile akıl arasında dengede kalmak önemli. Bugün, bir lider gibi davranarak çevrendekilere ilham verebilir ve motivasyon aşılayabilirsin.
Bugün detaylara odaklanmak, mükemmel bir zihinsel netlik sağlıyor. İş yerinde ya da gündelik işlerde sıkıntı yaratan durumları çözmek için doğru bir zaman. Yaratıcılığını ortaya çıkararak, planlarını hayata geçirme konusunda kararlı bir adım atabilirsin. İlişkilerde, yakınlarının ihtiyaçlarına duyarlılığın artıyor; empati gücünle onları daha iyi anlayacak ve destek olacaksın. Sağlık konularına dikkat et; bedenini dinlemek, zihinsel ve fiziksel dengeni korumanı sağlayacak. Kendine biraz süre ayırmak, ruhsal yenilenmene yardımcı olabilir. Küçük ama anlamlı değişiklikler yapmak, seni daha iyi hissettirebilir. Detaylarla boğulma; onları yöneterek ilerleme kaydetmek anahtar olacak.
Duyguların ve ilişkilerin ön planda olduğu bir gün. Etrafındaki insanlarla olan bağlantıların derinleşebilir, barış ve uyum arayışın kendini güçlü bir şekilde hissettirebilir. Bugün duygusal zekanı öne çıkararak, başkalarının hislerini anlama konusunda başarılı olabilirsin. Sosyal ortamlarda bulunmak, yeni insanlarla tanışmak ve mevcut ilişkilerinin dinamiklerini yeniden değerlendirmek için harika bir zaman. Estetik ve sanata olan ilgin, seni yaratıcı projelere yönlendirebilir. Hedeflerine ulaşmak için gereken motivasyonu kendinde bulmakta zorlanmayabilirsin; bu nedenle, içsel huzuru sağlamaya yönelik küçük ritüeller geliştirmek faydalı olabilir. Bazen dengeyi bulmak zor olsa da, toplumsal sorumluluklarını yerine getirme çaban takdir toplayacak. Kendi ihtiyaçlarını önceliklendirmekten çekinmemen gereken bir dönemdesin.
Tutkulu bir ruh hali içerisindesin. Derin duygular, içsel bir yolculuğun kapılarını aralayabilir. Yakın ilişkilerde iletişimini güçlendirecek fırsatlar doğabilir; hislerini açıkça ifade etmekten çekinme. Çevrendeki insanların sana karşı duyduğu güveni artırmak, birlikte daha sağlam temeller atmanı sağlayabilir.Özellikle iş alanında karamsar düşüncelerden uzak durmalısın. Yeni projeler ve eylem planları için ilham alabileceğin bir dönemdesin. Yaratıcılığın zirveye çıkabilir; bu durumu avantaja çevirerek hayal ettiğin şeyleri gerçeğe dönüştürme yolunda adımlar atabilirsin.Bugün, geçmişin izleriyle yüzleşmek isteyebilirsin. Eski yaraların üzerine gitmek yerine, onları iyileştirme fırsatını değerlendirerek ruh halini hafifletebilir, yeniden doğmuş gibi hissedebilirsin. Kendi güç kaynaklarına dönmek için harika bir zaman. Kendine güven, kararlılığını besle ve içinde yatan tutkuyu serbest bırak.
Yay, yeni deneyimlere açık bir gün geçiriyor. Yaratıcılığını serbest bırakmak, sizi farklı bakış açılarıyla tanıştırabilir. Bilgiyi paylaşmak, sosyal çevrenizle olan iletişiminizi güçlendirecek. İçsel huzur arayışınızda, meditasyon ya da doğada vakit geçirmek faydalı olabilir. İlişkilerde samimiyet ön planda; açık sözlülüğünüz, kalbinizdekini dışa vurmanızı sağlıyor. Bu dönemde, hedeflerinize yönelik adımlar atmak için cesur olmaktan çekinmeyin. Unutmayın, maceralar bazen en beklenmedik anlarda karşınıza çıkar. Hayal gücünüzü serbest bırakın; yeni fırsatlar kapıda.
Kendine olan güvenin bugün zirveye çıkıyor. Hedeflerine ulaşma isteği seni motive edecek. Çevrendeki insanların fikirlerine değer vermen, işbirliklerini güçlendirebilir. Ancak, dikkatli olmalısın; bazı konularda aşırı gerçekçilik seni zorlayabilir. Duygusal olarak kendini ifade etmekte zorlansan da, içsel huzurunu bulmak için yalnız kalmak isteyebilirsin. Geleşmeler, kariyer açısından beklenmedik fırsatları beraberinde getirebilir; bu fırsatları iyi değerlendirmeyi unutma. İş ve özel yaşam dengesine dikkat etmelisin; aşırı çalışmak, kişisel ilişkilerin üzerinde negatif bir etki yaratabilir. Ayrıca, sağlığına özen göstermende fayda var, dinlenmeyi unutma.
Sıra dışı düşünceler ve yenilikçi fikirlerle dolup taşıyorsun. Bugün, sosyal çevrenle olan bağların ön planda. Beklenmedik buluşmalar ve keyifli sohbetler, seni farklı bakış açılarına yönlendirebilir. İçinde bulunduğun grup dinamiklerinde liderlik etme fırsatın var. Ancak, başkalarının fikirlerine de açık olmayı unutma; işbirliği sağlamak, yaratıcılığını artırabilir. Duygusal olarak, içsel huzurunu bulma çabasında olacaksın. Kendine ve duygularına karşı nazik ol; bu süreçte biraz yalnız kalmak, kendi iç dünyanı keşfetmene yardımcı olabilir. Unutma, özgürlüğün ve bağımsızlığın senin için her şeyden önemli!
Bugün ruh halin derin ve sezgisel. İçsel dünyana yönelmek, duygularını keşfetmek ve paylaşmak için güçlü bir arzu hissediyorsun. Sanatsal ve yaratıcı faaliyetlere yönelmek, zihnini açarken ruhunu besleyecek. İlişkilerde daha empatik ve anlayışlı davranman, bağlarını güçlendirecek. Sadece başkalarını değil, kendini de anlamak için zaman ayırmalısın. Kendi içsel sesine kulak vermek, sana önemli cevaplar sunacak. Duygusal olarak dolup taşarken, insanlara karşı olan merhametin artabilir. İyimserlik ve umut, zorlukların üstesinden gelmende sana yardımcı olacak. Ancak, gerçeklikten fazla uzaklaşmamak ve hayallerinle yüzleşmek de önemli. Bugün, sezgilerini takip et. Kendine güven ve hayal ettiğin yaşamı deneyimlemeye başla. Bütün bunlar seni eşsiz kılacak.
