1
Konuk yazar: Serfiraz Ergun
“Makine Hatıraları: Uzay” sergisini gezmeye, Pilevneli Galeri’ye giderken Refik Anadol ismini ilk kez 2011’de İstanbul Bienali’ne paralel etkinlik olarak Yapı Kredi Kültür Sanat (YKKS) binasının üzerine düşürdüğü ses-görüntü yerleştirmesiyle duyduğumu hatırlıyorum. Hoş bir etkinlik tabii; kamusal alanda, tam Galatasaray Meydanı’nın göbeğinde İstiklal Caddesi’nin seslerini kaydet, görsel işitsel bir dijital giydirme yap binaya. Daha sonra PSM’de 2016’da açılan “Digital Revolution” isimli karma dijital sergide Refik Anadol ile bir söyleşi yapmıştık. O sergi de bayağı hoştu. Ama bu “Makine Hatıraları: Uzay” sergisi, Anadol’un henüz 34-35’indeyken olgunluk sergisi.
Bilgi Üniversitesi’nde fotoğraf ve video okumuş, eşi Efsun’la orada tanışmış, o da görsel iletişim tasarımı okuyormuş ve 2008’den beri birlikteler, 2016’da evlenmişler. Şimdi Refik Anadol Studio’nun (RAS) ortakları, Los Angeles’ta yaşıyor ve çalışıyorlar.
Pilevneli Galeri, Anadol’un işlerini sergilemek için ideal mekân. Kolonsuz kocaman salonları, yüksek duvarları, brüt beton döşemesi dijital görüntülerin istilasına uğruyor, sonra okyanus dalgaları gibi çekilip gidiyor. Derken tepelere tırmanıyor, renkler, grafikler değişiyor, birden tropikal bir dijital ormanda ses-dijital grafik siklonunun içerisinde buluyorsunuz kendinizi. Duvarlardaki görüntüler aşağı doğru kayarken bir ara yanılsamayla başım dönüyor, gerçekten insana, uzaya doğru kayıyoruz hissi veriyor.
Siyahlar içindeki Refik Anadol’la söyleşiye başlıyoruz. Önce hangi makinelerin hatıralarından söz ettiğini soruyorum. “Bu sergideki hatıralar NASA’nın 60 yıldır peşinde koştuğu ‘Evrende yalnız mıyız? Başka neler ve kimler var’ sorusunu ararken kullandığı makineler. Üç makine var: ISS teleskopu, 1958’lerde bir uzay istasyonuna yolladığı ve dünyanın selfie’sini çeken, iklimini kontrol eden, birçok duyarlı sensöre sahip bir teleskop; diğeri MRO isimli Mars’ın bugüne kadar görülmedik hiçbir yerinin kalmamasını sağlayan fotografik bir teleskop; sonuncusu ise Hubble, 1990 yılında uzaya çıkan ve uzaydaki gözümüz galaksinin fotoğraflarını çeken başka bir cihaz. Üç teleskopun da ortak noktası fotografik hatıralar. Gidemediğimiz yerler ama bizim adımıza görüp fotoğraf çeken makineler. Benim de kullandığım bu makinelerin arşivi. Bunlar NASA tarafından dünyaya açık kaynaklar. Bu sergideki her veri noktası kamuya açık. Bu verilere ulaşmak kolay olmadı ama bu hatıralar orada duruyormuş, biz talep ettik, yollandı ve kullandık.” Peki, herhangi bir kişi bu veriye ulaşıp bu işleri yapabilir mi? “Tabii ki” diyor Refik Anadol. Ben istesem bu veritabanına ulaşabilir miydim yoksa Refik Anadol olduğun için mi eriştin? “Tamamen meraklı bir bilimsever olduğum için ulaştım” diyor sanatçı.
Anadol’a soruyorum: Ben şimdiye kadar işin teknolojisini anlamaya çalıştım. Sanat, bu işin neresinde? Neden biz sana sanatçı diyoruz? “Bu işteki sanat, hayal gücü. Bir insanın hayal gücü kapasitesinde. O veri orada duruyor. İlham ve motivasyon yeni sorular sorduruyor. Sanat, teknoloji ve bilim, kamusal alanda bir araya geliyor ama aynı zamanda izleyiciye sorular da sorduruyor. Düşünsenize bir makinenin hatırasından bir hayal çıkaran bir kavram ve ondan ortaya çıkan yapay zekâ sineması. Veri resmi, veri heykeli, yani hayal gücü sınırını zorlayabilmek işin kilit noktası. İşte sanat burada yatıyor.”
Serginin başlığı Makine Hatıraları iki nokta üst üste Uzay. Yani bu sergi “Uzay” ama yeni makine hatıraları da gelecek. “Evet” diyor hemen Anadol. “Yüzlerce insanın verilerinden yola çıkarak kolektif bilincin, kolektif hatıraların anlamlı olabileceğine inandım. Yani sadece uzay değil, doğa, başka bir şey de olabilir, devamı gelir. Hayalim gerçekten herkese ait olan hatıralarla bir yapay zekâ ne yapabilir sorusunun cevabına erişmek.” Benim aile albümüm de Refik Anadol’a veritabanı olabilir mi? Ondan da dijital bir yerleştirme yapabilir mi? “Elbette” diye cevap veriyor.
Astrofizikçi Carl Sagan demiş ki “Hayal gücü bizi genellikle hiç var olmamış dünyalara taşır. Ama o olmadan hiçbir yere gidemeyiz.” Bu sözden yola çıkarak şunu soruyorum: Veritabanının niteliği ve niceliği yaratacağın işlerin sonucunu etkiliyor mu? Yani hayalini gerçekleştiriyor mu? “Temelini oluşturuyor” diyor. Peki, acaba Anadol hangi üretim aşamasında çıkacak olan yapıtın renkleri, hareketleri, akışı şekillendiriyor? Refik Anadol, “İşte orası işbirliği” diyor. “Yapay zekâ orada benim fırçam değil, bir ekip arkadaşım. Örneğin Mars’ın yüzeyi, bugüne kadar gidemediğimiz bir gezegen ama 12 telebaytlık her alanı karış karış görüntülenmiş. Yapay zekâ elbette benden daha iyi biliyor. Ben 2 milyon fotoğrafı tek tek açıp bakabilir miyim? Neden yapay zekâyla işbirliği yapmayayım ki? Neden birlikte öğrendiğimiz bir şeyin rüyasını o da görmesin ki?”
Burada Refik Anadol, NVIDIA isimli büyük bir teknoloji firmasından bahsediyor. RAS’ı öncü buldukları için çok desteklemişler. Bu sergideki algoritmalar da NVIDIA’nın desteğiyle olmuş. “Bu algoritmaları herkes indirip kullanabilir mi” diye soruyorum. “Gizli saklı değil. Tabii herkes bu kadar deneyimli olmadığı için bu sonuçları çıkaramaz. Üzerinde bir emek var. Yapay zekâyla uğraşan, üreten herkesin bu teknolojinin her şeyini anlatması, paylaşması gerekir. Bunun korkusu da var tabii, aynı işi yapan insanlar ortaya çıkıyor. Olsun, yeter ki herkes öğrensin” diyor.
Bugün, içindeki tutkunun ve enerjinin en üst seviyede olduğunu hissedeceksin. Cesaretinle öne çıkacak, yeni fırsatlarla karşılaşacak ve hayallerini gerçekleştirmek için adım atacaksın. Karşılaştığın engelleri aşmak için gereken motivasyona sahipsin. Sosyal çevrende bazı sürprizler olabilir; yeni insanlarla tanışabilir veya eski arkadaşlarınla keyifli anlar paylaşabilirsin. Kendini ifade etme isteğin artarken, projelere başlama veya yenilikler yapma konusunda cesaret bulacaksın. Unutma, bu gün sadece senin için! Fırsatları yakalamak için açık fikirli ol ve kalbinin sesine kulak ver. Kendi iç yolculuğunda yepyeni kapılar aralayabilirsin, hazır ol!
Bugün kendini huzurlu hissetmelisin, içsel denge arayışın daha da belirginleşecek. Kendi konfor alanında kalmaya özen gösterirken, çevrendeki insanlarla iletişimini derinleştirebilir, samimi bir sıcaklık yaratabilirsin. Maddi konularda düşünceli olmana karşın, bazı fırsatlar kapında belirebilir; bu noktada içgüdülerine güvenmelisin. Sağlık konusunda kendine dikkat et, enerji seviyenin yükselebilmesi için fiziksel aktiviteler önemli bir yer tutacak. Estetik ve güzellik alanında ilham verici bir gün seni bekliyor; yaratıcılığını ön plana çıkarabilirsin. Belki de bir değişiklik yapmak, hayatta yeni bir sayfa açmak isteyeceksin. Ortaya koydun tüm güzel düşünceler, çevrendeki insanlara da ilham verecek.
Zihnindekileri organize etme fırsatı bulacaksın. Farklı düşünceler arasında gidip gelirken, bir noktada karar vermek zorunda kalabilirsin. Sosyal etkinlikler, iletişim kurma isteğini artıracak. Yeni insanlarla tanışmak, ilginç fikirler edinmene yardımcı olacak. Duygusal olarak kendini ifade etmekten çekinme, sezgilerinle hareket etmelisin. Özgürlüğüne düşkünlüğün, seni kısıtlayan hiçbir şeyi kabul etmeyecek bir ruh hali içinde olmanı sağlayacak. İçsel huzurun, ilişkilere yansıyacak ve sevdiklerinle daha derin bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Yeni projeler veya hobiler için ilham alabilirsin; yaratıcı yeteneklerini keşfetmek için harika bir dönemdesin. Kendine güven, çünkü başkalarını etkilemekte zorlanmayacaksın. Yeteneklerini daha geniş bir kitleye ulaştırmak, seni mutlu edecek.
Duygusal derinliklerinizi keşfetmek için mükemmel bir gün. İçsel huzuru sağlamak adına ailenizle veya sevdiklerinizle vakit geçirebilir, onları daha iyi anlamak için kalbinizin sesini dinleyebilirsiniz. Hassasiyetiniz, ilişkilerinizdeki bağları kuvvetlendirirken, duygusal yükümlülüklerinizi yerine getirme ihtiyacı duyabilirsiniz. İçsel motivasyonlarınızı belirlemek, bir yandan sizi daha iyi hissettirirken diğer yandan kendinize olan güveninizi tazeleyecektir. Gözlemci ruh haliniz, çevrenizdeki insanların hislerine daha fazla duyarlı olmanızı sağlayacak, bu da bazılarıyla derin, anlamlı sohbetler etme fırsatı sunacak. Finansal konularda, harcamalarınıza dikkat etmeniz gereken bir dönemdesiniz. Ani alım kararlarından kaçınarak daha planlı hareket etmek, maddi anlamda rahatlamanızı sağlayacaktır. Kendinize olan sevginizi çoğaltıp, ihtiyaçlarınızı önceliklendirerek hem ruhsal hem de maddi dünyanın dengelerini gözetmeniz gereken bir zaman.
Bugün, içsel parlaklığını ve karizmanı etrafındaki insanlarla paylaşma fırsatı bulabilirsin. Yaratıcılığın yüksek ve bu, ilgi alanların veya hobilerin aracılığıyla kendini ifade etmene olanak tanıyor. Sosyal çevrendeki kişileryle olan ilişkilerin, birbirinize destek olmanızı sağlayacak şekilde derinleşebilir. İş yaşamında dikkat çekmek için iyi bir zaman; yeni projeler veya liderlik pozisyonları için kendini konumlandırabilirsin. Ayrıca, romantik ilişkilerde daha tutkulu ve samimi olma arzusu içindesin. Kalbini açmak ve duygularını ifade etmekten çekinme, bu süreçte karşındaki insan da senin bu cesaretini takdir edecek. Sağlığına dikkat etmeyi unutma; enerjini yükseltmek için spor yaparak veya doğada vakit geçirerek motive olabilirsin. Genel olarak, kaliteli ve verimli bir gün seni bekliyor.
Günün enerjisi, detaylara dikkat etmeni ve planlarını gözden geçirmeni gerektiriyor. Sorunların çözümünde pratik ve mantıklı düşünme yeteneğin ön plana çıkacak. İletişim kurarken nazik ama kararlı olmalısın; başkalarının duygularını gözetmek önem taşıyor. İş ve sağlık konularında alacağın kararları iyi değerlendirmelisin. Yeni yöntemler ve yaklaşımlar denemek sana fayda sağlayabilir. İçsel huzurunu korumak için kendine zaman ayırmayı unutma. Sevdiklerinle olan ilişkilerinde içten ve samimi bir yaklaşım sergilemen, aranızdaki bağı güçlendirecektir. Sosyal aktivitelerden keyif alacak, ilham verici insanlarla bir araya geleceksin. Etrafındaki insanlara hoşgörü göstermek, gününün akışını olumlu etkileyecek.
Harmoni ve denge arayışında olduğun bir gün. Sosyal ilişkilerin ön planda olacak, sevdiklerinle vakit geçirmek için heyecanlı ve istekli hissediyorsun. Kendi iç huzurunu sağlamak için bir şeyler yapma ihtiyacı duyabilirsin. Sanatsal faaliyetlere yönelmek, yaratıcılığını artıracak ve hoşlandığın aktivitelerle ruhunu besleyecektir. Duygusal anlamda bazı seçimlerin, başkalarını nasıl etkileyecek? Bunu düşünmekte fayda var. Kalbinin sesine kulak ver ve sağlıklı sınırlar koymaya özen göster. Alışveriş gibi keyifli bir aktivite ile kendini ödüllendirmek için doğru zaman. Kendine güzel anlar yaratmayı unutma! Arkadaş çevrenden alacağın destek, içindeki güven duygusunu pekiştirebilir ve karşına çıkan fırsatları değerlendirme konusunda cesaret verebilir. Kendi değerini bilmek, bu süreçte seni daha güçlü kılacak.
Kendine güvenin artıyor, bu dönemde içsel gücünü daha iyi hissedebilirsin. Gizli kalmış duyguların su yüzüne çıkabilir, bu da seni biraz rahatsız edebilir. Ancak, duygusal derinliğin ve sezgilerinle bu durumun üstesinden gelebilirsin. Yalnız kalan bir Akrep için, bu dönem yeni tanışmalar ve güçlü bağlantılar açısından oldukça verimli olabilir. Her daim başkalarının gizemli taraflarına ilgi duyuyorsun; bu sana yeni perspektifler kazandıracak fırsatlar sunabilir. Önemli kararlar almak için doğru bir zaman, ancak acele etmemek de faydalı. Kişisel sınırlarını korumayı ve karşındakilerle iletişiminde net olmayı unutma. Hedeflerine yönelik tutku dolu bir yaklaşım sergilemek, seni istediğin sonuçlara yakınlaştırabilir. Parasal konularda daha dikkatli olmalısın, gereksiz harcamalardan kaçınmanın faydasını görebilirsin. İş veya projelerinle ilgili bazı engellerle karşılaşsan bile, sabırlı ve kararlı kalırsan bu engelleri aşman mümkün.
Bugün, yeni maceralara ve keşiflere açık olacaksın. Kendi içsel cesaretini bulmanın tam zamanı. İyimserliğin etrafındakileri de etkisi altına alacak, sosyal ilişkilerin güçlenecek. Ancak, özgür ruhun seni sorumluluklardan uzaklaştırmamalı. Eğitim veya bilgi edinme konularında fırsatlar kapını çalabilir; bu fırsatları değerlendirmekten çekinme. İçsel merakın seni yeni bir konu üzerine derinlemesine düşünmeye yönlendirecek. Dikkatini dağıtan şeylerden uzak durarak odaklanmalısın. Şansının yanında olduğunu hissettiğin anlar, seni sürprizlere götürebilir; ani değişimlere hazırlıklı ol. Sevdiklerinle zaman geçirmek, aranızda sıcak bir bağ oluşturacak. Yüreğinin sesini dinlemeyi unutma.
Kararlılığın ve disiplinin seni her zamanki gibi yönlendirecek. Hedeflerine ulaşmak için gereken çabayı sarf etme isteği içindesin. Bugün, belki de alışılmışın dışında, bazı yeniliklere açık olman gerekebilir. Sosyal çevrenle olan ilişkilerini güçlendirmekte fayda var; dışa dönük bir tutum sergileyerek, yeni fırsatların kapısını aralayabilirsin.İş hayatında veya projelerinde beklenmedik değişiklikler gündeme gelebilir. Bu değişikliklerin getireceği zorluklar karşısında esnek olmak, seni büyük bir sıkıntıdan kurtarabilir. Kendi iç sesine kulak vererek, içsel huzurunu korumaya çalışmalısın. Alanında uzman kişilerle iletişim kurmak, özellikle yeni fikirler edinmene yardımcı olabilir. Unutma ki, yalnız yürümek zorunda değilsin; başkalarının deneyimlerinden faydalanmak önemli bir avantaj sağlayabilir. Kalabalık ortamlarda sevdiklerinle bir araya gelmek, mutluluğunu artıracak. Ne de olsa yaşam, iş ve özel yaşam dengesinde bulunmakla anlam kazanıyor. Gün sonunda, ruhsal dinginliğini artıracak aktiviteler de aramalısın; belki meditasyon veya doğa yürüyüşü.
Başkalarına esin kaynağı olabileceğin bir gün, yaratıcı fikirlerin etrafında dönebilir. Sosyal ilişkilerdeki iletişim yoğunlaşırken, davetkar bir aura etrafında oluşabilir. Arkadaşlarınla olan dinamikler, projelere dönüşebilir ve ortak hayallerin peşinde koşma isteğiyle dolabilirsin. Merak duygun, yeni bilgilere erişim sağlamana yardımcı olabilir; yeni şeyler öğrenme arzun yüksek. Ancak, zihnindeki dağınıklığı bir kenara itip netlik sağlaman, daha verimli olmanı sağlayabilir. Duygusal derinlikler, belki de bir ilişki içinde yüzleşmen gereken bazı durumları gündeme getirebilir. İçsel özgürlüğünü koruyarak, başkalarının beklentilerine çok fazla odaklanmamaya çalış. Bugün, samimiyetin, dostlukların gerçek özünü yansıtmasına vesile olabilir.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olduğu bir zaman dilimindesin. İçsel hislerine güvenmek, seni yönlendirecek en iyi rehber olabilir. Yaratıcılığın tavan yapacak, sanat veya yazılı projelere yönelmek için harika bir fırsat oluşacak. Sosyal ilişkilerde, sevdiklerinle empati kurmak ve onların duygularına duyarlı yaklaşmak, bağlarını güçlendirecek. Ancak dikkat etmen gereken bir şey var; kendini başkalarına kaptırmamak, kendi ihtiyaçlarını unutmamak önemli. Kendine zaman ayır, keşfetmekten korkma. Belki de bir hobi edinme, meditasyon yapma ya da doğada bir yürüyüşe çıkma zamanı. Tüm bunlar, iç huzurunu bulmana yardımcı olacak. Unutma, mutluluk dilediğin gibi bir yolculuktur; her anında kendini ifade etme şansı bulabilirsin.
