1
Türk sinemasının usta ismi Halit Refiğ’i 11 yıl önce bugün yitirdik. Gurbet Kuşları (1964), Sevmek ve Ölmek Zamanı (1971), Vurun Kahpeye (1973), Teyzem (1986), Karılar Koğuşu (1990) gibi unutulmaz filmlere imza atan Refiğ, Halid Ziya Uşaklıgil‘in Aşk-ı Memnu adlı romanını 1975 yılında TRT için uyarlayarak, kültürümüzü (!) örümcek ağı gibi saran televizyon dizilerine -ister istemez- öncülük etti.
Halit Refiğ, Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde üç kez En İyi Yönetmen seçildi. Gurbet Kuşları (1964), Hanım (1989) ve Karılar Koğuşu (1990). (FOTO: İHA)
Son sinema filmi Köpekler Adası‘nı 1996’da, son televizyon dizisi Affet Bizi Hocam‘ı 1998’de, son televizyon filmi Gelinlik Kız‘ı 2000’de çeken büyük ustayı, vedasının on birinci yılında saygı ve özlemle anıyoruz.
İSMAİL CEM’DEN HALİT REFİĞ’E TEKLİF
Sene 1974…
TRT’nin Genel Müdürü İsmail Cem’den Halit Refiğ’e bir teklif gelir: BBC, klasikleri dizi-film olarak televizyona uyarlıyor. Biz de TRT için böyle bir şey yapabilir miyiz?
Halit Refiğ şak diye “Aşk-ı Memnu” dedi. Halid Ziya Uşaklıgil’in 1899 yılında Servet-i Fünûn dergisinde tefrika edilen, bir yıl sonra kitap olarak basılan romanı…
1965 yılında Memduh Ün, Halit Refiğ’e bu romanı modernize etmeyi teklif etmişti. Refiğ, modernizasyonun romana çok şey kaybettireceğini düşünüyordu.
Aşk-ı Memnu yerine, Uşaklıgil’in bir başka romanı Kırık Hayatlar‘ı filme çektiler. Ün’ün yapımcı olduğu filmin senaryosunu Refiğ yazdı, yönetmen koltuğuna da o oturdu.
Kırık Hayatlar’ın kadrosunda Cüneyt Arkın, Belgin Doruk, Nebahat Çehre, Önder Somer, Birsen Menekşeli, Hulusi Kentmen, Handan Adalı gibi isimler yer alıyordu.
Kırık Hayatlar’da ‘Gülşen’i oynayan Nebahat Çehre, Halit Refiğ’in Aşk-ı Memnu’sunda yoktu. Çehre, 33 yıl sonra modernizasyona uğramış Beren Saat’li-Kıvanç Tatlıtuğ’lu Aşk-ı Memnu’da rol alacaktı.
Refiğ ‘Firdevs’ rolü için Neriman Köksal‘ı seçmişti. ‘İkinci Firdevs’ Nebahat Çehre de dizinin çekildiği tarihte 31 yaşındaydı.
Halit Refiğ’in 1975 tarihli Aşk-ı Memnu’su şu isimlerden oluşuyordu: Salih Güney (Behlül), Müjde Ar (Bihter), Şükran Güngör (Adnan Bey), Neriman Köksal (Firdevs), Itır Esen (Nihal), Çolpan İlhan (Matmazel de Courton), Suna Keskin (Peyker).
Müjde Ar ve Itır Esen, dizinin görüntü yönetmeni İlhan Arakon’la birlikte.
Altı bölüm süren dizi inanılmaz ilgi görür. Tıpkı 2008-2010 yılları arasında yayınlanan modernizasyon fecaati 79 bölümlük dizi gibi…
Bir fark vardı! 1975 yapımı diziyi seyredenler, kitapçılara koşup “Halid Ziya Uşaklıgil’in Aşk-ı Memnu diye yeni bir romanı çıkmış. Sizde var mı?” diye sormuyorlardı…
Onlar Halid Ziya Uşaklıgil’i de Aşk-ı Memnu’yu da biliyorlardı.
MİLLİ KÜLTÜR AMACIYLA ÇEKİLDİ
Halit Refiğ, yıllar sonra Aşk-ı Memnu’yla ilgili şu yorumu yapar:
– Benim meslek hayatımda bir dönüm noktası oldu. İlk defa ticari sinema piyasasının dışında bir ortam, devlet televizyonu, kâr amacı gütmeden, o tarihler için yüksek seyirlik, ‘rating’ hesaplarına da girmeden, salt milli kültür amaçlarıyla film yapımına girişiliyor. Bu, genelde Türkiye’de sinema ortamı için, özelde de benim için farklı bir durumdu.
Aşk-ı Memnu’nun ilk bölümü TRT’de 19 Nisan 1975 günü yayınlandı.
EN AZ BASKI HİSSEDEREK YAPTIĞIM İŞ
– Teknoloji itibarıyla sinema filmi olarak ama televizyonda gösterilmek üzere çekilmişti. Nitekim daha sonra özellikle dış ülkelerde çeşitli kültürel gösterilerde sinema filmi gibi gösterildi daha kısaltılmış 220 dakikalık versiyonu… İşte bu olay benim açımdan çok önemli bir gelişimdi. Üstümde hiçbir ticari baskı hissetmeden, ‘hangi artisti oynatsak işletmelere satış garantisi sağlarız’ diye düşünmeden yaptım. O güne kadar yaptığım filmler içinde yapım konusunda en az baskı hissederek yaptığım iş oldu.
Müjde Ar dizide ‘Bihter’ karakterini canlandırdı.
SONRA DA BENİM EŞİM OLDU!
Halit Refiğ ustamızın Aşk-ı Memnu’yla ilgili ‘özel’ bir anısı da var: Nihal’in (Itır Esen) piyano çalması gerekiyordu. Piyano müzikleri vardı. Ne yaparız, ne ederiz derken Gülper Savaşçın diye genç bir hanımla tanıştık. Hem müzik danışmanı olarak çalıştı hem de piyano partisyonlarının (Partisyon: Bir orkestra eserinde bölümlerin bütününü içine alan nota defteri.) icrasında görev aldı. Sonra da benim eşim oldu!
Nihal’in piyano sahnelerinde görünen eller Gülper Savaşçın‘a aitti!
Halit Refiğ-Gülper Savaşçın (FOTO: DepoPhotos)
Halit Refiğ 1961-1965 yılları arasında Nilüfer Aydan‘la (nüfusta Aydan Canbula diye geçer) evli kaldı. Aydan’dan boşandıktan sonra İsveç asıllı striptizci Eva Bender‘e (Abrahamson) nikâh kıydı. 1971’de boşandılar. 1974’te evlendiği Gülper Savaşçın‘la ölene kadar aynı yastığa baş koydu.
HALİT REFİĞ FİLMOGRAFİSİ
YÖNETMEN: Köpekler Adası (1996), İki Yabancı (1991), Karılar Koğuşu (1990), Hanım (1989), Kızım ve Ben (1988), Kurtar Beni (1987), Kızımın Kanı (1987), Yarın Ağlayacağım (1986), Kıskıvrak (1986), Teyzem (1986), Son Darbe (1985), Ölüm Yolu (1985), Paramparça (1985), Alev Alev (1984), Beyaz Ölüm (1983), İhtiras Fırtınası (1983), O Kadın (1982), Leyla ile Mecnun (1982), Yaşam Kavgası (1978), Arabulucular (1977), Yedi Evlat İki Damat (1973), Kızın Var mı Derdin Var (1973), Sultan Gelin (1973), Vurun Kahpeye (1973), Acı Zafer (1972), Aşk Fırtınası (1972), Çöl Kartalı (1972), Fatma Bacı (1972), Sevmek ve Ölmek Zamanı (1971), Ali Cengiz Oyunu (1971), Adsız Cengaver (1970), Yaşamak Ne Güzel Şey (1969), Bir Türk’e Gönül Verdim (1969), Kız Kolunda Damga Var (1967), Erkek ve Diş (1966), Karakolda Ayna Var (1966), Üç Korkusuz Arkadaş (1966), Güneşe Giden Yol (1965), Canım Sana Feda (1965), Haremde Dört Kadın (1965), Kırık Hayatlar (1965), Gurbet Kuşları (1964), İstanbul’un Kızları (1964), Evcilik Oyunu (1964), Şehrazat (1964), Şafak Bekçileri (1963), Şehirdeki Yabancı (1962), Gençlik Hülyaları (1962), Seviştiğimiz Günler (1961), Yasak Aşk (1961)
Halit Refiğ ve Ayla Algan, Gurbet Kuşları’nın galasında… (FOTO: DepoPhotos)
SENARİST: Köpekler Adası (1996), İki Yabancı (1991), Karılar Koğuşu (1990), Hanım (1989), Kurtar Beni (1987), Son Darbe (1985), Yaşam Kavgası (1978), Arabulucular (1977), Sultan Gelin (1973), Cennetin Kapısı (1973), Vurun Kahpeye (1973), Çöl Kartalı (1972) Ali Cengiz Oyunu (1971), Adsız Cengaver (1970), Bir Türk’e Gönül Verdim (1969), Yaşamak Ne Güzel Şey (1969), Yaprak Dökümü (1967) Aslan Yürekli Kabadayı (1967), Son Gece (1967), Kanlı Hayat (1967), Kız Kolunda Damga Var (1967), Karakolda Ayna Var (1966), Üç Korkusuz Arkadaş (1966), Haremde Dört Kadın (1965), Kırık Hayatlar (1965), Yasak Sokaklar (1965), Güneşe Giden Yol (1965), Şehrazat (1964), Gurbet Kuşları (1964), İstanbul’un Kızları (1964), Şafak Bekçileri (1963), Avare Mustafa (1961), Seviştiğimiz Günler (1961), Yasak Aşk (1961), Güneş Doğmasın (1961), Kırık Çanaklar (1960), Mahallenin Sevgilisi (1960), Ölüm Peşimizde (1960), Ala Geyik (1959), Karacaoğlan’ın Kara Sevdası (1959), Yaşamak Hakkımdır (1958)
1989 yapımı Karılar Koğuşu’nda Kadir İnanır, Hülya Koçyiğit ve Perihan Savaş rol aldı. (FOTO: DepoPhotos)
HİKÂYE: Kölen Olayım (1969), Aslan Pençesi (1966), Erkek ve Dişi (1966), Şehirdeki Yabancı (1962)
YÖNETMEN ASİSTANI: Mahallenin Sevgilisi (1960), Suçlu (1960), Ala Geyik (1959), Karacaoğlan’ın Kara Sevdası (1959)
YAPIMCI: İki Yabancı (1991), Canım Sana Feda (1965), İstanbul’un Kızları (1964)
YARDIMCI YÖNETMEN: Kırık Çanaklar (1960), Şoför Nebahat (1960)
HALİT REFİĞ KİTAPLIĞI
– Sinemada Mimari Açılımlar: Halit Refiğ Filmleri, Fatoş Adiloğlu, ES Yayınları
– Sinemada Ulusal Tavır / Halit Refiğ Kitabı, Şengül Kılıç Hristidas, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
– Halit Refiğ Düşlerden Düşüncelere Söyleşiler, İbrahim Türk, Kabalcı Yayınları
– Bir Yorgun Savaşçı Halit Refiğ, Ahmet Toklu, Sepya Yayıncılık
Bugün enerjin yüksek ve cesaretinle ön plana çıkıyorsun. Başkalarına ilham vermek için harika bir gün. Yeni projelere başlama isteğin canlanırken, çevrendekilerden destek alabileceksin. İletişim becerilerin artmış durumda, bu sayede düşündüğün fikirleri dürüstçe ifade edebilirsin. Ancak dikkatli ol, aceleci davranmaktan kaçınmalısın. Duygusal yönlerin de ön planda; içsel hislerine kulak vermek, bağlarını güçlendirecek. Karşılaşabileceğin zorluklarda, inatçılığın senin en büyük dostun olacak. Akşam saatlerinde ise keyifli bir sosyal aktivite, gününü renklendirebilir. Kendine güven ve hareket et, bu enerjiyi doğru kullan!
Bugün duygusal derinliklere inme isteği hissedebilirsin. İçsel huzuru bulmak için kendine zaman ayırmak, meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapmak faydalı olacak. İlişkilerde sıcak ve samimi bir iletişim kurmak önemli, sevdiklerinle arandaki bağları güçlendirmek için çabalamalısın. Maddi konularda daha temkinli olman gereken bir dönemdesin; harcamalarını gözden geçirme vakti! Kendine olan güvenin, zorluklarla baş etme gücünü artıracak. Planlarını gerçekleştirmek için adım atarken kararlı ol, karşına çıkan fırsatları iyi değerlendir.
Etkileşimle dolu bir gün seni bekliyor. İletişim becerilerin ön planda olacak, çevrendeki insanlarla derin bağlantılar kurabilirsin. Fikirlerinle ilham verici bir rol üstlenebilirsin. Duygusal derinlik, yüzeysel sohbetlerin ötesine geçmeni sağlıyor, ortak ilgi alanlarını keşfederek yeni dostluklar edinebilirsin. Daha önce düşündüğün projelere yatırım yapma fırsatları kapını çalabilir; bu fırsatları iyi değerlendirmelisin. Dikkatini dağıtan unsurlara karşı dikkatli ol, zira kararsızlık ve dağınıklık hissi zihnini etkileyebilir. Kutlama gerektiren bir durum söz konusu; geçmiş başarılarını anmak, motivasyonunu artırabilir. Kendine güvenerek ilerle, bu günlerde hazırladığın planlar gelecekte büyük yankı uyandırabilir. Enerjini koru ve yaratıcı projelerde kalbini dinlemeye özen göster; içsel sesin seni doğru yönlendirecektir. Unutma, her şey senin elinde!
Duygusal derinliklerin içinde kaybolma riski var; bu nedenle hislerinizi ifade etmekte zorlanabilirsiniz. İçsel huzuru sağlamak için kendinize zaman ayırmanız önemli. Ailevi ilişkilerde sıcaklık ve anlayış bekleniyor. Bugün, sevdiklerinizle olan bağları güçlendirme fırsatları karşınıza çıkabilir. Özellikle duygusal destek arayışında olanların yanlarında olmanız, hem sizin hem de onların ruh haline iyi gelecek. Duygusal derinliklere inmekten çekinmeyin; içgüdülerinizi takip etmek ve duygusal bağlantılar kurmak sizi olumlu yönde etkileyecek. Ancak küskünlüklerin gündem olmasına izin vermemek için iletişimi açık tutmakta fayda var. Kendinize karşı nazik olun ve ihtiyaç duyduğunuz anlarda dinlenmeye özen gösterin. Yaratıcılığınızı besleme şansı bulabilirsiniz; bu da ruh halinize iyi gelecek. Unutmayın, içsel dengeyi korumak için kendinize de alan tanımalısınız.
Bugün sahne ışıkları üzerinde parlamak için harika bir fırsat yakalayabilirsin. İçsel enerjin yüksek ve kendine olan güvenin etrafındakilere de yansıyacak. Yaratıcılığını ortaya koymak için özel bir alan bulmalısın; bu, bir proje üzerinde çalışmak ya da sosyal etkinliklere katılmak olabilir. Duygusal anlamda ise, sevdiklerinle olan ilişkilerde sıcak ve samimi anlar yaşanabilir. Geçmişte yaşanan sorunları konuşmak, aradaki bağı güçlendirebilir. Kendine bir ödül vermek isteyebilirsin. Bu, belki de uzun zamandır düşündüğün bir şey. İleriye dönük planlarını yaparken, kalabalıklardan çekinmemelisin; liderlik vasıflarını sergileyebileceğin fırsatlar kapını çalacak. Unutma, tutkuların ve arzuların, bugün seni yönlendirebilir. Duygusal birikintilerini paylaşmakta, seni anlayan kişilerle bir araya gelmekte fayda var. Gözler üzerindeki ışığı hissetmek, kendini özel hissettirirken seni daha da motive edecek.
Detaylara dikkat etme yeteneğin, çevrendeki olayları daha iyi anlamanı sağlıyor. İş yerinde karşılaştığın zorluklara karşı pratik ve analitik bir yaklaşım sergilemen, gününü daha verimli geçirmeni sağlayacak. Belirsizlikler seni düşündürebilir, ama içsel sezgilerini dinleyerek doğru kararları alabilirsin. Sosyal ilişkilerin yavaş bir tempoda ilerleyebilir; bu tam da ruh halinle örtüşüyor. Kendine zaman ayırmak ve içsel huzuru bulmak için küçük kaçamaklar yapabilirsin. Sağlık konularında dikkatli olmalısın; doğal beslenmeye yönelmek, vücuduna iyi gelecektir. Yaratıcılığını ortaya koymak için bir fırsat yakalayabilir, bu sayede hem kendini ifade edebilir hem de ilham alabilirsin. Sabırlı ol ve her şeyin zamanla güzelleşeceğini unutma.
Dengeleri sağlama ve uyumu yakalama arayışındasın. İlişkilerde empati ve anlayış ön planda. Başkalarının düşüncelerini dinlemek, işbirliği yapmak ve uzlaşmacı bir tutum sergilemek için uygun bir zaman. Yüzleşmelerden kaçınmamalı, açık iletişim kurmalısın. Sosyal çevrenle olan bağların güçleniyor, yeni bağlantılar kurabilir, eski dostlarla bir araya gelebilirsin. Estetik ve sanatsal alanlarda da yeni keşifler ve fırsatlar seni bekliyor. İçsel dengeyi bulmak adına meditasyon veya doğa yürüyüşleri faydalı olabilir. Unutma, dış dünyayla kurduğun ilişki, iç dünyandaki sükunetin bir yansıması olacak.
Derin duygular içindeki tutku, bugün hayatının her alanında etkili olmaya başlayacak. İçindeki gizemli enerjiyi çevrene yayarak, insanlarla arandaki bağlantıları güçlendireceksin. Özellikle sevdiklerinle geçireceğin zamanlar hayatına anlam katacak. İletişimde açık olmalısın; hislerini ve düşüncelerini ifade etmek için cesur adımlar atabilirsin. iş yerinde yaratıcılığın ön plana çıkacak. Yeni projelerle ilgili ilham alabilir, sıradışı fikirler geliştirerek takımına katkı sağlayabilirsin. Duygusal derinliği olan işler seni daha iyi tatmin edecek. Özel hayatında ise, yakın ilişkilerde daha samimi ve duyarlı olman gerekebilir. Partnerinle geçmişte yaşanan sorunları çözmek için doğru zaman. Bu süreçte kendini açman, ilişkinizi güçlendirebilir. Duygusal yoğunluk, güven ve bağlılık hissini artıracak. Kendi sınırlarını korurken, başkalarının ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmak gereken bir dönemdesin. Bugün içsel dönüşüm ve yenilenme isteği hissedebilirsin. Kendinle ilgili bazı derin gözlemler yapma fırsatın olacak. Kendini keşfetme yolculuğunda adım atmak için ideal bir zaman. Geçmişten gelen yükleri bırak ve geleceğe daha hafif bir kalp ile ilerle. Unutma, kendi içsel gücüne güvenmelisin!
Biraz dikkatli olman gerekebilir; zira bugün her şey beklenmedik bir hızla gelişebilir. Maceraperest ruhun, keşif arzun ve özgürlük tutkun seni harekete geçirecek. Ancak, ani değişikliklere karşı hazırlıklı olmalısın. İletişim kurduğun insanlarla derin bağlar kurma fırsatına sahip olabilirsin, bu da seni duygusal olarak zenginleştirecek.Bunun yanı sıra, iş veya kariyer alanında yeni fırsatlar kapını çalabilir. Girişimci ruhunla bu fırsatları değerlendirmek için cesur adımlar atabilirsin. Ancak aceleci davranmamaya dikkat et; düşüncelerini dikkatlice şekillendirirsen, sonuçların seni tatmin edebilir. Özel yaşamında ise, sevdiğin kişiyle iletişim kurmak, duygularını ifade etmek adına uygun bir zaman. Belirsizlik ya da kararsızlık hissedebilirsin; bu durumun üstesinden gelmek için içsel huzurunu bulmalısın. Yüz yüze yapılan samimi sohbetler, ilişkinizi güçlendirebilir. Unutma, dış dünyadaki maceralarına kapılmadan önce iç dünyana da bir göz atmalısın.
Disiplin ve azmin ön planda olduğu bir gün seni bekliyor. Hedeflerine ulaşma konusunda kararlı adımlar atabileceğin bir dönemdesin. İş hayatında dikkatli ve çözüm odaklı yaklaşımın sayesinde önemli ilerlemeler kaydedebilirsin. Sosyal ilişkilerde ise, mevcut bağlantılarını güçlendirme, yeni insanlarla tanışma fırsatlarını değerlendirme zamanı. Aşk hayatında, duygularını net bir şekilde ifade etmek, karşılıklı anlayışı derinleştirebilir. Kendine ayırdığın zaman, içsel huzurunu sağlamana yardımcı olacak. Unutma, sabrın ve kararlılığın, seni hayal ettiğin yerlere götürecek.
Bireyselliğin ve özgürlüğün ön planda olacağı bir gün. Kendini ifade etme şeklin, sosyal çevrendeki insanların dikkatini çekecek. Yeni arkadaşlıklar kurma ve mevcut ilişkilerini derinleştirme fırsatları karşına çıkabilir. Gelecek hayallerin ve inovatif fikirlerin üzerinde yoğunlaşarak, yaratıcı projeler üzerinde çalışmaya istekli olabilirsin. İçsel sesini dinlemek, seni doğru yönlendirecek. Anlık gelişmeler biraz da olsa kafa karışıklığı yaratabilir; bu durumdan etkilenmemek için esnek kalmaya özen göstermelisin. Hedeflerine ulaşma yolunda atacağın adımlarda cesaretini her zaman yanında hisset. Kendinle barışık olman ve sevdiğin şeylere yönelmen, gününü daha verimli ve keyifli hale getirecek.
Hayal gücünüz bugün zirve yapabilir, yaratıcı projelere yönelmek için mükemmel bir zaman. Duygusal derinlikleriniz, insanlarla bağ kurmanıza yardımcı olacak. Özellikle sanatsal bir ifade arayışındaysanız, içsel sesinizi dinleyin; ilham anları kapınızı çalabilir. Duygusal durumlar, başkalarını daha iyi anlamanızı sağlayacak ve empatinizle çevrenizdeki insanlara ışık tutabilirsiniz.İlişkilerde hassas ve alıngan bir ruh hali içinde olabilirsiniz. Sevdiklerinizle aranızda yüksek bir anlayış seviyesi yakalamanız olası; bu da sizi daha da yakınlaştıracak. Ancak, sınırlarınızı korumayı unutmayın. Kendinize zaman ayırmak, zihin ve ruh sağlığınız için faydalı olacaktır. İçsel huzur bulmak için doğada vakit geçirmeyi düşünebilirsiniz.Finansal konularda dikkatli olmakta fayda var. Gereksiz harcamalardan kaçınmak, ileride daha sağlıklı bir bütçe oluşturmanıza yardımcı olabilir. İçgüdülerinize güvenin; bazı fırsatlar sizden geçebilir. Duygu ve sezgileriniz, hayatınızdaki fırsatları (ya da tehditleri) fark etmenizde önemli bir rol oynayabilir. Sabırlı olun ve aceleci davranmayın. Balık, bu günlerde hayallerinizi gerçekleştirmek için gereken adımları atarken ayaklarınızı yere sağlam basmanız gerektiğini gösteriyor.
