1
Doğduğunda ve öldüğünde aylardan Ekimdi.
25 ekim 1904 tarihinde, Kudüs’te “pederinin orada mutasavvıf” olduğu dönemde dünyaya gelmiş. 7 Ekim 1985’te çok sevdiği İstanbul’da vefat etti.
1933’ten beri 29 Ekim’de bütün Türkiye onun Onuncu Yıl Marşı ile çınlar: “Çıktık açık alınla her yılda her savaştan.”
Onunla yaptığım ilk söyleşi TRT-2 Televizyonu’nda yayımlandı. Bu konuşmanın meyvesi 1997’de YKY tarafından basılan “Cemal Reşit Rey, Müzikten İbaret Bir Dünyada Gezintiler” başlıklı kitabım olacaktı.
Beşiktaş’taki Serencebey Yokuşunu çıkıyorum, Yasemin Apartmanı 1 numaralı dairenin kapısını çalıyorum. Beni son derece nazik bir eski İstanbul beyefendisi karşılıyor: “Oooo, safalar getirdiniz, buyurunuz lütfen” diyor.
O, çağdaş müziğimizin ve Türk Beşleri’nin öncüsü, Darülelhan (konservatuvar) da Batı müziği derslerinin ve ilk çoksesli koronun kurucusu, nice virtüözümüzün hocası, İstanbul’daki ilk trionun, ilk kuvartetin üyesi, İstanbul Belediyesi Senfoni Orkestrası’nın kurucu şefi, uzun süre radyolarımızdaki Piyano Dünyasında Gezintiler programlarının canlı kahramanı, Analiz Müzikal derslerinin unutulmaz aktörü. Enstantaneler, Çağrılış, Fatih gibi nice tasviri yapıtın ve Çelebi Operası’nın bestecisi; Bir İstanbul Türküsü Üstüne Çeşitlemeler’de Kâtibim türküsüne yeni bir sentez getirmiş, Piyano Prelüdleri’nde Serencebey Yokuşu’ndaki yoğurtçunun çağrısını yansıtmış, Hatıradan İbaret Bir Şehirde Gezintiler’de mezarlığı, surları ve sarnıçlarıyla mistik Istanbul özlemini dile getirmiş. Avrupa’da şef ve piyanist olarak ünlenmiş, nice bestecilik ve icracılık ödülünün sahibi olmuş. İstanbul’da Filarmoni Derneği’nin fikir babası, düzenli haftalık konserlerin yaratıcısı, o bir “müzisyen komple”. Yirminci yüzyıl başında zamanın bir modası da komple müzisyen olmak. Cemal Reşit’in yetiştiği yıllarda Paris ve Cenevre’de çevresindeki her ünlü müzikçi mutlaka kompozisyon yapıyor, orkestra yönetmeye soyunuyor, çalgısının virtüözü oluyor ve öğrenci yetiştiriyor.
Batı kültürüne sahip olduğu kadar İslam kültürüyle de yetiştirilmiş. Konuşmamızın ortasında öğlen ezanı başlayınca sözü kesti ve “Yine yanlış makamda okuyor. Müezzinimizle yarın gidip konuşmalıyım” diye sinirlendi. Ben ona eskileri anlattırmaya çalışıyorum, eskilerle o kadar mutlu oluyor ki! Bir yandan da sessizce kayıt yapıyoruz. Apartmanın o küçücük giriş dairesindeyiz ama o, manen eski çağlardaki görkemli günlerin içinde, eski kimliğine bürünmüş. Bütün vefat etmiş sevdiklerini rahmetle yâd ederek anlatıyor da anlatıyor. Kuyruklu Beckstein piyanosu, cilt cilt el yazması notaları, belki de iki yüz yıllık sedef kakma salon takımı, kocaman bir duvar aynası, piyanosunun üstündeki o aile büyüklerinin ve onu yetiştiren hocaların fotoğraflarıyla hep başka bir zamanda, onların dünyasında yaşıyor.
Osmanlı’nın son günlerini, Osmanlı’dan Cumhuriyete geçişi, genç Cumhuriyet’in coşkusunu, Avrupa’nın savaş bunalımını ve bütün bu çalkantının ortasında Cenevre’de ve Paris’te ünlü hocalardan eğitim almış, yalnız müzik için yaşayan bir Cemal Reşit Rey’i tanıyoruz. Onu keşfettikçe çağı yakalayan bir medya öncüsü olduğunu düşünüyorum. Örneğin Ondes Martenot gibi 1930’ların başında icat edilmiş bir çalgıyı o sıralarda Honegger ve Messiaen gibi iki besteci orkestrasına alıyor. Bir de Cemal Reşit Rey! Ondes Martenot ve yaylı çalgılar için “Poeme” adlı bir oda müziği besteliyor. İzlenimcilik akımını, yerel müziklerden yola çıkan Ulusçuluk akımını yakalıyor ve uyguluyor. Operet yazmak 1930’ların Avrupai bir modası. Broadway’in Avrupa’ya yansıdığı yıllar. Tıpkı Ira ve George Gersh-win gibi Cemal Reşit de ağabeyi Ekrem Reşit ile peş peşe operetler yazıyor. Bazı operetlerin sözleri Nâzım Hikmet’e ait: Lüküs Hayat, Üç Saat, Deli Dolu.
Şef olarak orkestra provalarında yorumcuların hayal gücünü yönlendiriyor. Leonora uvertüründe yaylı çalgıları uyarıyor: “Dikkat! Zindandan ışığa doğru çıkıyorsunuz. Önce karanlıktasınız, yavaşça aydınlığı görüyorsunuz.”
Evet, ülkemizden bir Cemal Reşit Rey geçti. Keşke yapıtlarındaki miras sorunları ortadan kalksa, o rengârenk eserleri orkestralarımız dağarcıklarına alabilse, genç üyeler de tanıyabilse, genç dinleyiciler de öğrenebilse. İşte bu hafta yine Cumhuriyet Bayramı geldi. Her yerde “Onuncu Yıl Marşı” çalınıyor. Acaba kaç kişi onun Cemal Bey’e ait olduğunu biliyor?
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. İçsel motivasyonun ayrıca bir ivme kazanacağı bu süreçte hedeflerine daha kararlı adımlarla yaklaşabilirsin. Sosyal çevrendeki dinamikler, yeni bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Özellikle takım çalışmalarında liderlik yeteneklerin ön plana çıkacak. İletişim becerilerinle etkili bir şekilde kendini ifade etme fırsatını iyi değerlendirmelisin. Nefes almak için biraz zaman yaratmalısın; içsel huzurunu bulmak, verimliliğini artıracak. Beklenmedik durumlarla karşılaşman muhtemel, esnek ol ve akışa uyum sağlamaya çalış. Aşk alanında ise spontane anlar seni bekliyor, kalp atışlarının hızlanacağı gelişmelere hazır ol. Kendinle barışık olmanın getirdiği güvenle, duygularını paylaşmaktan çekinme; içten bir iletişim, bağlarını güçlendirebilir.
Bugün içsel huzur ve dinginlik arayışında olabilirsin. Duygularını ifade etme ihtiyacı hissediyor ve bu konuda cesur adımlar atıyorsun. Kendini biraz daha açık ve samimi hissetmek, iletişimde etkileyici olmanı sağlıyor. Güven arayışın artarken, sevdiklerinle paylaştığın anların değeri de gözler önüne seriliyor. İş hayatı ve maddi konularla ilgili atacağın adımlar, uzun vadede olumlu sonuçlar getirecek. Yaratıcılığın ön plana çıkıyor; sanatsal, estetik ya da yenilikçi projelere yönelmek için harika bir dönemdesin. Kendinle ilgili keşifler yaparken, sağlığına da özen göstermeyi unutma. Tazelenmek ve yenilenmek istemen, enerji seviyeni artıracak. Bu dönemde dengeyi bulmak, hem ruhsal hem de fiziksel olarak seni güçlendirecek. Aşk ve ilişkilerde derinleşme, duygusal bağların daha da kuvvetlenmesine olanak tanıyor. Kendini sevdiğin şeylere adarken, aynı zamanda içsel sesini dinlemekten de çekinme.
Bugün iletişim becerilerin öne çıkacak. İkili ilişkilerde daha fazla anlayış ve empati göstermen gereken bir dönemdesin. Yaratıcılık adına yeni fikirler peşine düşebilirsin, bu süreçte arkadaşlarınla olan etkileşimleri güçlendirmek sana yarar sağlayacak. Hayatındaki bazı belirsizliklerin üzerine gitmeli, netlik kazandırmalısın. Duygusal yanlarını ifade etmekten çekinmemelisin; bu, sana içsel bir huzur getirecek. Düşüncelerini açıkça paylaşabileceğin yeni platformlar bulmak, senin için faydalı olabilir. Kendine güvenerek adım atmayı unutma; fırsatların kapıda, sadece onları değerlendirmek için cesur olmalısın. Gün sonunda, yaşadıkların hakkında derin bir düşünme fırsatı bulabilirsin, bu da sana yeni yönler sunacak.
Duygusal derinliklerin ve içsel hislerin ön planda olduğu bir gün. Kendini ifade etme ihtiyacı hissedebilirsin; sevdiklerinle olan ilişkilerini yeniden gözden geçirip, bağlarını güçlendirmek isteyeceksin. Aile içindeki dinamikler seni etkileyebilir; onların ihtiyaçlarına daha duyarlı olmalısın. İçsel huzur arayışı, seni yenilikler yapmaya yönlendirebilir. İş veya günlük görevlerde akışa kapılma, esnek olman ve anlık fırsatları değerlendirebilmen önemli. Özellikle, kalp sesine kulak vermek, sana içsel bir rehberlik sağlayacak. Kendine zaman ayırmayı unutma, biraz geri çekilmek, düşüncelerini netleştirmene yardımcı olacak. Duygusal olarak besleyici bir ortamda olmak, seni yeniden canlandıracaktır. Yaratıcılığını serbest bırakacak fırsatlar da kapıda. Sezgilerin güçlü; alacağın hissel kararlar, seni tatmin edici sonuçlara götürebilir.
Işığının parlayacağı, kendini ön plana çıkarma fırsatları bulacağın bir gün. Yaratıcılığın ve cesaretin, etrafındaki insanları etkileyebilir. Sosyal ortamlarda dikkat çekiyorsun, bu yüzden karşına çıkabilecek yeni fırsatları iyi değerlendirmelisin. Kitap ya da bir sanat eseri gibi, içindeki tutku ve enerji etrafındaki dünyayı da renklendirecek. Sevgi ilişkilerinde, partnerine karşı samimi ve açık olman önemli. Empati yeteneğin sayesinde, onun duygularını daha iyi anlayabilirsin. Kariyerinde ise, liderlik yönündeki becerilerin ön plana çıkabilir; başkalarını etkileme gücün arttı. Bu dönemde, kendinle ilgili hedeflerini yenilemek adına olumlu bir zihinsel alan oluşturabilir, içsel motivasyonunu iyileştirebilirsin. Anlık kararlar almaktanse, düşünerek ilerlemen faydan olabilir. Arkadaş çevrendeki bazı kişilerle derin bağlar kurma isteği doğabilir; bu, hayatına yeni bir heyecan katabilir. Kendine güven, hayata karşı daha hevesli bir yaklaşım içinde olmana zemin hazırlayacak.
Bugün detaylara olan düşkünlüğün, çevrendeki insanlarla kurduğun iletişimi derinleştirebilir. Eleştirel bakış açınla, iş ve sosyal hayatında önemli fırsatlar yakalayacaksın. Sağlığın konusunda dikkatli olmaya devam et, küçük sıkıntılar büyük sorunlara yol açabilir. Oldukça analitik düşünme yeteneğin, sorunları çözerken sana rehberlik edecek. Gün boyunca karşına çıkan yeni bilgiler, zihnini açacak ve merak duygunu tetikleyecek. Aşk hayatında ise, sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek adına samimi ve içten bir tutum sergilemek faydalı olacak. Kendini ifade etme biçimin, ilişkilerine derinlik katabilir. Unutma, bazen basit bir jest bile büyük anlamlar taşıyabilir!
Sosyal ilişkilerde denge arayışın ön planda. Bugün çevrendeki insanlarla iletişim kurmak, yeni arkadaşlıklar edinmek için mükemmel bir zaman. Fakat, başkalarının fikirlerine aşırı duyarlı olmaktan kaçınmalısın; kendi ihtiyaçlarını görmezden gelme. Estetik ve sanatsal yönlerin canlanıyor, belki bir sanat etkinliğine katılmak ya da sanatsal bir proje üzerinde çalışmak seni mutlu edebilir. İçsel huzurunu sağlamak için doğadayız daha fazla zaman geçirmek, zihinsel olarak rahatlatıcı olabilir. Aşk hayatında ise, sevgi dolu ve uyumlu bir iletişim ortamı yaratmak için çaba gösterebilirsin; ortak zevklerinizi ön plana çıkararak ilişkinizi güçlendirebilirsin. Unutma, denge senin en büyük silahın.
Duyguların derinliklerine inmeyi isteyeceğin bir zaman dilimi içindesin. Gizli kalmış duygular, belki de yıllardır içinde biriktirdiğin şeyler su yüzüne çıkabilir. İçsel huzurunu sağlamak için yalnız kalmaya ihtiyaç duyabilirsin. Bu durum, çevrendekilerle olan ilişkilerini etkileyebilir; dikkatli ol, zira kırılgan bir dönemdesin.Kendini ifade etme şeklin, aniden açığa çıkardığın bir tutku ya da ilgi ile şekillenebilir. Cesur adımlar atabilirsin, karşına çıkan yeni fırsatlar seni heyecanlandırabilir, ancak risk alırken dikkatli olmalısın. Aynı zamanda, sevdiklerinle derin bir bağ kurma arzusu içinde olabilirsin; fazla sorgulayıcı olmaktan kaçınmalısın. Finansal konularda meraklı bir bakış açısı geliştirebilir, yatırımlarını sorgulayabilirsin. İçine sinmeyen harcamaları gözden geçirerek daha sağlam temeller atmak isteyebilirsin. Bu süreçte sezgilerin oldukça güçlü. İhtiyaç duyduğun bilgiyi, derin bir araştırmayla kolayca bulacak potansiyele sahipsin. Kendini dönüşüm yolunda bulabilir, ruhsal olarak yeniden şekillenme fırsatlarını değerlendirebilirsin. Cesaretin, karanlıktan aydınlığa geçmek için bir anahtar olur. Unutma ki, karanlık, aydınlığı daha da belirgin kılar. Bu dönem, kendine dair farkındalığın artacağı ve potansiyelini keşfedeceğin bir zaman dilimi.
İçsel keşiflerin ve yeni ufukların peşindesin. Macera ruhun, sıradanlıktan uzaklaşmanı sağlıyor. Bugün, farklı düşüncelere ve bakış açılarına açık olman gereken bir gün. Öğrencilik ruhun ortaya çıkabilir; yeni öğrenim sahalarına yönelmek, sana ilham verebilir. Kendi inandıklarını sorgulamak, daha derin bir anlayış kazanmana yardımcı olacak. Sosyal ilişkilerde de enerjin yüksek; dostluk bağlantılarını kuvvetlendirmek için ideal bir zaman. Eğlence ve yaratıcılığın el ele gideceği bir atmosferde, spontane aktiviteler seni bekliyor. Akılcı ve mantıklı düşünme yeteneğin, karşılaştığın zorluklar karşısında seni güçlü kılacak. Aynı zamanda, duygusal dengeyi sağlamak için içe dönme ihtiyacı hissedebilirsin; bu da seni daha iyi anlaman için önemli bir fırsat. Unutma, hedeflerine giden yolda açık fikirli olman, seni başarılı kılacak.
İş yaşamında yeni fırsatlar kapını çalabilir. Kendini kanıtlama isteği, sana motive edici bir enerji verecek. Bugün, hedeflerine daha da yaklaşabileceğin stratejik düşüncelerin öne çıkacak. Sosyal çevrendeki ilişkilerde dikkatli ol, yanlış anlaşılmalar ve iletişim kopuklukları yaşanabilir. Duygusal olarak ise daha içe dönük bir ruh halindesin. Kendine zaman ayırmak, düşüncelerini toparlamak ve geleceğini planlamak için harika bir dönem. Sağlık konularına da daha fazla önem vermelisin. Küçük detaylara odaklanarak büyük değişimler gerçekleştirebilirsin.
Düşüncelerin özgürleştirici bir tazelik taşıyor. Yenilikçi fikirlerinle çevrendekileri etkileme gücüne sahipsin. Sosyal ilişkilerde, dostlukların derinleşebilir; ilginç insanlarla tanışma fırsatlarını değerlendirmekte fayda var. İş ve projelerdeki yenilikçi yaklaşımlar, beklenmedik başarılara kapı aralayabilir. Duygusal alanda, kendi sınırlarını belirlemek önemli; içsel dengenin sağlanması için kendine zaman ayırmalısın. Sağlıkla ilgili konularda, enerjini yükseltmek adına doğada vakit geçirmek ruhuna iyi gelecektir. Önünü aydınlatacak yenilikler için cesur adımlar atmalı, içsel sezgine güvenmelisin. Unutma, bağımsızlığın her zaman en büyük gücün!
Hayal gücünün ve sezgilerinin yoğun bir şekilde aktive olduğu bir zaman dilimdesin. Kendini duygusal bir derinlikte bulacak, geçmiş anılara ve ilişkilerine dönüp bakarken nostaljik duygular içerisinde kaybolabilirsin. İçsel yolculuğun, ruhsal dönüşümüne yardımcı olacak. Sanat ve yaratıcılık alanındaki yeteneklerin öne çıkacak; belki yeni projelere veya hobilerine yönelmek isteyebilirsin. Empati yeteneğin bu dönemde daha da güçleniyor; başkalarının duygularını anlama ve onlara destek olma arzusuyla dolabilirsin. Ancak dış dünyadan biraz uzaklaşma ihtiyacı hissedebilirsin; yalnız kalmak, zihnini dinlendirmen ve enerji toplaman için faydalı olabilir. Sezgilerine güven, çünkü doğru yolda olduğunu hissedeceksin. Aşk hayatında ise duygusal bağların derinleşmesi, samimi iletişim ve paylaşımlar gündeme gelebilir. Kendinle barışık olmanın, başkalarıyla olan ilişkilerine olumlu yansıyabilir; bu da sana büyük bir huzur getirecektir. Hayatındaki küçük güzelliklere dikkat et; doğadan veya sevdiğin aktivitelerden alacağın ilham, ruhunu besleyecek.
1
2
3
4
5
6
