1
Doğduğunda ve öldüğünde aylardan Ekimdi.
25 ekim 1904 tarihinde, Kudüs’te “pederinin orada mutasavvıf” olduğu dönemde dünyaya gelmiş. 7 Ekim 1985’te çok sevdiği İstanbul’da vefat etti.
1933’ten beri 29 Ekim’de bütün Türkiye onun Onuncu Yıl Marşı ile çınlar: “Çıktık açık alınla her yılda her savaştan.”
Onunla yaptığım ilk söyleşi TRT-2 Televizyonu’nda yayımlandı. Bu konuşmanın meyvesi 1997’de YKY tarafından basılan “Cemal Reşit Rey, Müzikten İbaret Bir Dünyada Gezintiler” başlıklı kitabım olacaktı.
Beşiktaş’taki Serencebey Yokuşunu çıkıyorum, Yasemin Apartmanı 1 numaralı dairenin kapısını çalıyorum. Beni son derece nazik bir eski İstanbul beyefendisi karşılıyor: “Oooo, safalar getirdiniz, buyurunuz lütfen” diyor.
O, çağdaş müziğimizin ve Türk Beşleri’nin öncüsü, Darülelhan (konservatuvar) da Batı müziği derslerinin ve ilk çoksesli koronun kurucusu, nice virtüözümüzün hocası, İstanbul’daki ilk trionun, ilk kuvartetin üyesi, İstanbul Belediyesi Senfoni Orkestrası’nın kurucu şefi, uzun süre radyolarımızdaki Piyano Dünyasında Gezintiler programlarının canlı kahramanı, Analiz Müzikal derslerinin unutulmaz aktörü. Enstantaneler, Çağrılış, Fatih gibi nice tasviri yapıtın ve Çelebi Operası’nın bestecisi; Bir İstanbul Türküsü Üstüne Çeşitlemeler’de Kâtibim türküsüne yeni bir sentez getirmiş, Piyano Prelüdleri’nde Serencebey Yokuşu’ndaki yoğurtçunun çağrısını yansıtmış, Hatıradan İbaret Bir Şehirde Gezintiler’de mezarlığı, surları ve sarnıçlarıyla mistik Istanbul özlemini dile getirmiş. Avrupa’da şef ve piyanist olarak ünlenmiş, nice bestecilik ve icracılık ödülünün sahibi olmuş. İstanbul’da Filarmoni Derneği’nin fikir babası, düzenli haftalık konserlerin yaratıcısı, o bir “müzisyen komple”. Yirminci yüzyıl başında zamanın bir modası da komple müzisyen olmak. Cemal Reşit’in yetiştiği yıllarda Paris ve Cenevre’de çevresindeki her ünlü müzikçi mutlaka kompozisyon yapıyor, orkestra yönetmeye soyunuyor, çalgısının virtüözü oluyor ve öğrenci yetiştiriyor.
Batı kültürüne sahip olduğu kadar İslam kültürüyle de yetiştirilmiş. Konuşmamızın ortasında öğlen ezanı başlayınca sözü kesti ve “Yine yanlış makamda okuyor. Müezzinimizle yarın gidip konuşmalıyım” diye sinirlendi. Ben ona eskileri anlattırmaya çalışıyorum, eskilerle o kadar mutlu oluyor ki! Bir yandan da sessizce kayıt yapıyoruz. Apartmanın o küçücük giriş dairesindeyiz ama o, manen eski çağlardaki görkemli günlerin içinde, eski kimliğine bürünmüş. Bütün vefat etmiş sevdiklerini rahmetle yâd ederek anlatıyor da anlatıyor. Kuyruklu Beckstein piyanosu, cilt cilt el yazması notaları, belki de iki yüz yıllık sedef kakma salon takımı, kocaman bir duvar aynası, piyanosunun üstündeki o aile büyüklerinin ve onu yetiştiren hocaların fotoğraflarıyla hep başka bir zamanda, onların dünyasında yaşıyor.
Osmanlı’nın son günlerini, Osmanlı’dan Cumhuriyete geçişi, genç Cumhuriyet’in coşkusunu, Avrupa’nın savaş bunalımını ve bütün bu çalkantının ortasında Cenevre’de ve Paris’te ünlü hocalardan eğitim almış, yalnız müzik için yaşayan bir Cemal Reşit Rey’i tanıyoruz. Onu keşfettikçe çağı yakalayan bir medya öncüsü olduğunu düşünüyorum. Örneğin Ondes Martenot gibi 1930’ların başında icat edilmiş bir çalgıyı o sıralarda Honegger ve Messiaen gibi iki besteci orkestrasına alıyor. Bir de Cemal Reşit Rey! Ondes Martenot ve yaylı çalgılar için “Poeme” adlı bir oda müziği besteliyor. İzlenimcilik akımını, yerel müziklerden yola çıkan Ulusçuluk akımını yakalıyor ve uyguluyor. Operet yazmak 1930’ların Avrupai bir modası. Broadway’in Avrupa’ya yansıdığı yıllar. Tıpkı Ira ve George Gersh-win gibi Cemal Reşit de ağabeyi Ekrem Reşit ile peş peşe operetler yazıyor. Bazı operetlerin sözleri Nâzım Hikmet’e ait: Lüküs Hayat, Üç Saat, Deli Dolu.
Şef olarak orkestra provalarında yorumcuların hayal gücünü yönlendiriyor. Leonora uvertüründe yaylı çalgıları uyarıyor: “Dikkat! Zindandan ışığa doğru çıkıyorsunuz. Önce karanlıktasınız, yavaşça aydınlığı görüyorsunuz.”
Evet, ülkemizden bir Cemal Reşit Rey geçti. Keşke yapıtlarındaki miras sorunları ortadan kalksa, o rengârenk eserleri orkestralarımız dağarcıklarına alabilse, genç üyeler de tanıyabilse, genç dinleyiciler de öğrenebilse. İşte bu hafta yine Cumhuriyet Bayramı geldi. Her yerde “Onuncu Yıl Marşı” çalınıyor. Acaba kaç kişi onun Cemal Bey’e ait olduğunu biliyor?
Enerjin yüksek, kendini ifade etme arzun ön planda. Yeni projelere başlamak için olumlu bir dönemdesin. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçleniyor, birlikte vakit geçirmek keyifli olacak. Karşılaştığın zorluklar, seni daha güçlü kılacak tecrübeler yaşatacak. Sabırsızlığın bazen sorunlara yol açabilir, bu yüzden sakin kalmaya çalış. İçsel duyguların ve sezgilerin, doğru kararlar almanı sağlayacak. Kişisel gelişimine odaklanmak, ruh haline iyi gelecek. Kendine zaman ayırmayı unutma, bu sayede içsel dengeyi yeniden bulabilirsin.
Bugün, kararlılığın ve sabrının ön plana çıkacağı bir gündesin. Yavaş ama emin adımlarla ilerlemek, başarıyı getiriyor. Finansal konularda dikkatli olmalı, harcamalarını kontrol altında tutmalısın. Sosyal ilişkilerde ise güven, sadakat ve destek arayışın artabilir; dostluklarının derinleşmesine olanak tanı. Kalbin ise bir romantizm rüzgarı estirebilir; belki yeni birisiyle tanışmak ya da mevcut ilişkindeki duyguları tazelemek adına harika bir zaman. Kendine odaklanmayı unutma; fiziksel ve zihinsel olarak dingin kalmak, sana önemli faydalar sağlayabilir. Doğa ile iç içe olacağın küçük bir yürüyüş, ruhunu besleyebilir. Güzel şeylerin seni beklediği bir gün.
Bugün merakın ve sosyal etkileşimlerin ön planda olacak. Farklı düşünceleri keşfetmek, yeni insanlarla tanışmak ve öğrenmek için mükemmel bir gün. Karşılaştığın durumlarda esnek ve açık fikirli olmalısın; bu sayede sanatsal bir yeteneğini keşfedebilirsin. İletişim becerilerinle başkalarına ilham verebilir, çözümler sunabilirsin. Ancak dikkatli olmalısın; bazı sözlerin yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Anlayışlı bir tavır sergilemek, karmaşayı azaltmada etkili bir yol olacaktır. Ayrıca, ruh halin değişkenlik gösterebilir; bu nedenle kendine zaman ayırmayı unutma. Planlarını esnek tutarak, sürprizlere açık olmaya çalış. Bugün, içindeki yaratıcılığı serbest bırakmak için harika fırsatlar sunuyor.
Duygusal ve hassas bir gün. İçsel huzuru bulmak için biraz kendinle kalmak isteyebilirsin. Evdeki atmosferin, üzerindeki baskıyı hafifletebilir, yaratıcı projelere yönelmek için ilham verebilir. İletişimde dikkatli ol, sevdiklerinle olan ilişkilerinde anlayış ve empati ön planda olmalı. Geçmişteki anıların canlanması muhtemel; eski dostlarla yeniden bağlantı kurmak hoş bir sürpriz olabilir. Kendinle barışık olmak, duygusal dengeyi sağlamana yardımcı olacak. Sağlık konularına dikkat et; bedeninin ihtiyaçlarına özen göster. Kendi hislerine saygı duymak, bu dönemde en büyük gücün olacak.
Bugün çevrendeki insanlar üzerinde güçlü bir etki bırakıyorsun. Kendine olan güvenin ve karizmanın zirveye ulaşması, sevgi ve takdir dolu anları beraberinde getirebilir. Yaratıcılığın açığa çıkabilir; sanatsal bir projeye başlayabilir veya mevcut projeni geliştirebilirsin. Sosyal ilişkilerin, beklenmedik fırsatların kapısını aralayabilir. Ancak, gurur ve kibir duygularını dengelemekte fayda var; alçakgönüllülüğün sana daha çok kapı açabilir. Kendini ifade ederken, empati ve anlayışla yaklaşılması gereken durumlar ortaya çıkabilir. İletişimde açık ve net olmak, yanlış anlamaların önüne geçecek. Sevgi ilişkilerinde tutku dolu anların tadını çıkarabilirsin; partnerinle arandaki bağ derinleşebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; ruh halini dengelemek için içe dönmek faydalı olabilir.
Detaylara dikkat etme becerilerin bugün ön plana çıkıyor. Düşüncelerin ve planların üzerinde yoğunlaşmak, seni hedeflerine bir adım daha yaklaştırabilir. Rahat bir şekilde iletişim kurduğun insanlar, senin için yeni fırsatlar sunabilir. Gün içinde ufak tefek değişikliklere açık olman önem taşıyor; bu seni yeniliklere adapte olmada kolaylaştırabilir. Sağlık konularına da dikkat etmen gereken bir zaman dilimindesin; ruhsal dinginliğini korumak için doğa yürüyüşleri veya meditasyon faydalı olabilir. Planlarını gerçekleştirirken esneklik göstermeyi unutma, böylece sürprizler seni olumlu yönde etkileyebilir. Kendi ihtiyaçlarına yönelik duyarlılık geliştirmek, sosyal ilişkilerindeki dengeyi sağlamana yardımcı olacak. Yoktan var etme becerinle bazı zorlukların üstesinden gelebilirsin.
Denge arayışı, sosyal ilişkiler ve estetik ön planda. Bugün, çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin seni önemli bir şekilde geliştirebilir. Kendini ifade etme yeteneğin artıyor; bu, toplum içinde daha fazla görünürlük kazanmanı sağlayabilir. Başkalarının görüşlerine olan açık tavrın, yeni iş birliklerinin kapılarını aralayabilir. Aşk hayatında romantizmin yoğunlaşabileceği bir dönemdesin; sevgi dolu anlar ve duygusal derinlikler seni bekliyor. Ancak, karar alırken mantıklı düşünmek de önemli. Gözlemlediğin şeyleri daha derinlemesine değerlendirmek, senin için faydalı olabilir. Estetik duyarlılığın artacağı bu süreçte, sanatsal projelere yönelmek veya yaratıcı faaliyetlerde bulunmak ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Dengeleri sağlamak ve birlikte hareket etmek senin için anahtar olacak. Unutma, karamsar düşünceler seni geride tutabilir; bu yüzden olumlu detaylara odaklanmak en iyisi.
Bugün içsel duyguların derinliklerine inmeye davet ediliyorsun. İçsel sezgilerin oldukça güçlü; bu da sana gizli kalmış gerçekleri ortaya çıkarmada yardımcı olacak. İlişkilerinde bir dönüşüm yaşayabilirsin. Atmosferdeki gizemli enerji, başkalarının duygularını anlama kapasiteni arttıracak. Duygularının yoğun olduğu bir dönemde, çevrendekilere karşı daha şefkatli ve sarmalayıcı olabilirsin. Kendine ait alanı oluşturma isteğin öne çıkabilir; bu, ruhsal dengeyi bulma arayışında faydalı olacaktır. Bugün, geçmişte yaşadığın olaylara dair bir anlayış geliştirerek büyümene katkıda bulunabilirsin. Özellikle maddi konularla ilgili alanda dikkatli olmalısın; yapacağın harcamalar üzerine düşünerek hareket etmek, ileride şaşkınlık yaşamaman adına önemli olacak. Kendini ifade etme biçimin güçlü; bu nedenle yaratıcılığını kullanabileceğin projelere odaklanmak faydalı olabilir. Unutma, karşına çıkan fırsatları değerlendirirken iç sesine kulak vermek, seni doğru yola yönlendirecektir. Bugün kendini yeniden keşfetmek için harika bir fırsat sunuyor.
Bugün enerjin yüksek ve özgürlük arayışın ön planda. Yeni deneyimlere açıksın, bu da seni keşfetmeye ve maceralara sürükleyebilir. Yaratıcılığın zirveye çıkarken, ilham verici insanlarla bir araya gelmekten keyif alacaksın. Seyahat planları yapabilir ya da yakın çevrendeki insanlarla yeni yerler keşfetmek isteyebilirsin. Duygusal olarak, içsel huzuruna ulaşmak için meditasyon veya doğada vakit geçirmek faydalı olabilir. İletişimdeki açıklığın, başkalarıyla bağ kurmana yardımcı olacak, bu da yeni işbirlikleri veya dostluklar doğurabilir. Bugün, hayallerin ve hedeflerin için cesur adımlar atmak için ideal bir zaman. Unutma, hayata karşı duyduğun coşku ve macera arayışın, başkalarına da ilham verecek.
Bugün sorumluluklarınızın ve hedeflerinizin ön planda olduğu bir gün. Kariyer konusunda kendinizi daha özverili ve disiplinli hissedebilirsiniz. Planlarınıza sadık kalmak size memnuniyet getirecek. Değişiklikler yapma arzunuz artabilir; ancak bu değişiklikleri dikkatli bir şekilde değerlendirmek en iyisi olacaktır. Arkadaşlarınız veya akrabalarınızla olan ilişkilerde samimiyet ön planda olacak. Empati kurarak karşı tarafın hislerine daha fazla duyarlılık gösterebilirsiniz. Bunun yanı sıra, biraz yavaşlayıp ruhsal ve bedensel sağlığınıza odaklanmayı ihmal etmeyin. Kendi iç dünyanızı keşfetmek, sizi daha güçlü kılabilir.
Bugün yenilikçilik ve özgürlük arayışın ön planda. Sosyal ilişkilerde beklenmedik gelişmeler yaşanabilir, arkadaş çevrendeki dinamikler seni heyecanlandırabilir. Farklı düşünceler paylaşıp ilham alacağın insanlarla karşılaşman mümkün. Kendini ifade etmekten çekinme, fikirlerin dikkat çekebilir. Ayrıca, sezgilerin bu dönemde güçlü olacak; içgüdülerine güvenerek kararlar alabilirsin. Teknoloji ile ilgili projelere zaman ayırmak ya da yeni beceriler öğrenmek için harika bir gün. Duygusal anlamda, karşındaki kişinin samimiyetini sorgulayabilir, gerçek hislerin üzerine düşünebilirsin. Unutma, özgürlüğün ve bireyselliğin en önemli değerin; bu anlamda sınırlarını korumaya çalış.
Hayal gücünün ve sezgilerinin zirveye çıktığı bir dönemde olabilirsin. İçsel dünya ve ruhsal konulara olan ilgin artacak. Bu durum, senin için ilham verici fikirlerin doğmasına yol açabilir. Sanatla veya yaratıcılıkla ilgili aktivitelerde bulunmak ruhunu besleyebilir. Bazen duygusal dalgalanmalarla karşılaşabilirsin; bu da, başkalarıyla olan ilişkilerinde hassasiyet göstermen gerektiğini hatırlatıyor. Etrafındaki insanlara karşı anlayış ve merhametle yaklaşmak, aranızdaki bağı güçlendirebilir. Aşk hayatında, romantik bir atmosferin içindesin. Duygularını ifade etmekten çekinme, bu seni daha yakınlaştıracak.Kendine zaman ayırmayı unutma. Meditasyon veya doğayla iç içe olmak, zihinsel ve ruhsal sağlığını dengelemen için faydalı olacaktır. Bu dönem, içsel huzurun ile dış dünya arasındaki dengeyi bulma fırsatı sunuyor. Tasarımlarını ve hedeflerini gözden geçir, belki de yeni bir yol haritası oluşturmaya zaman ayırmalısın. Unutma, içsel yolculuklar genellikle en önemli keşiflerini getirir.
1
2
3
4
5
6
