1
Doğduğunda ve öldüğünde aylardan Ekimdi.
25 ekim 1904 tarihinde, Kudüs’te “pederinin orada mutasavvıf” olduğu dönemde dünyaya gelmiş. 7 Ekim 1985’te çok sevdiği İstanbul’da vefat etti.
1933’ten beri 29 Ekim’de bütün Türkiye onun Onuncu Yıl Marşı ile çınlar: “Çıktık açık alınla her yılda her savaştan.”
Onunla yaptığım ilk söyleşi TRT-2 Televizyonu’nda yayımlandı. Bu konuşmanın meyvesi 1997’de YKY tarafından basılan “Cemal Reşit Rey, Müzikten İbaret Bir Dünyada Gezintiler” başlıklı kitabım olacaktı.
Beşiktaş’taki Serencebey Yokuşunu çıkıyorum, Yasemin Apartmanı 1 numaralı dairenin kapısını çalıyorum. Beni son derece nazik bir eski İstanbul beyefendisi karşılıyor: “Oooo, safalar getirdiniz, buyurunuz lütfen” diyor.
O, çağdaş müziğimizin ve Türk Beşleri’nin öncüsü, Darülelhan (konservatuvar) da Batı müziği derslerinin ve ilk çoksesli koronun kurucusu, nice virtüözümüzün hocası, İstanbul’daki ilk trionun, ilk kuvartetin üyesi, İstanbul Belediyesi Senfoni Orkestrası’nın kurucu şefi, uzun süre radyolarımızdaki Piyano Dünyasında Gezintiler programlarının canlı kahramanı, Analiz Müzikal derslerinin unutulmaz aktörü. Enstantaneler, Çağrılış, Fatih gibi nice tasviri yapıtın ve Çelebi Operası’nın bestecisi; Bir İstanbul Türküsü Üstüne Çeşitlemeler’de Kâtibim türküsüne yeni bir sentez getirmiş, Piyano Prelüdleri’nde Serencebey Yokuşu’ndaki yoğurtçunun çağrısını yansıtmış, Hatıradan İbaret Bir Şehirde Gezintiler’de mezarlığı, surları ve sarnıçlarıyla mistik Istanbul özlemini dile getirmiş. Avrupa’da şef ve piyanist olarak ünlenmiş, nice bestecilik ve icracılık ödülünün sahibi olmuş. İstanbul’da Filarmoni Derneği’nin fikir babası, düzenli haftalık konserlerin yaratıcısı, o bir “müzisyen komple”. Yirminci yüzyıl başında zamanın bir modası da komple müzisyen olmak. Cemal Reşit’in yetiştiği yıllarda Paris ve Cenevre’de çevresindeki her ünlü müzikçi mutlaka kompozisyon yapıyor, orkestra yönetmeye soyunuyor, çalgısının virtüözü oluyor ve öğrenci yetiştiriyor.
Batı kültürüne sahip olduğu kadar İslam kültürüyle de yetiştirilmiş. Konuşmamızın ortasında öğlen ezanı başlayınca sözü kesti ve “Yine yanlış makamda okuyor. Müezzinimizle yarın gidip konuşmalıyım” diye sinirlendi. Ben ona eskileri anlattırmaya çalışıyorum, eskilerle o kadar mutlu oluyor ki! Bir yandan da sessizce kayıt yapıyoruz. Apartmanın o küçücük giriş dairesindeyiz ama o, manen eski çağlardaki görkemli günlerin içinde, eski kimliğine bürünmüş. Bütün vefat etmiş sevdiklerini rahmetle yâd ederek anlatıyor da anlatıyor. Kuyruklu Beckstein piyanosu, cilt cilt el yazması notaları, belki de iki yüz yıllık sedef kakma salon takımı, kocaman bir duvar aynası, piyanosunun üstündeki o aile büyüklerinin ve onu yetiştiren hocaların fotoğraflarıyla hep başka bir zamanda, onların dünyasında yaşıyor.
Osmanlı’nın son günlerini, Osmanlı’dan Cumhuriyete geçişi, genç Cumhuriyet’in coşkusunu, Avrupa’nın savaş bunalımını ve bütün bu çalkantının ortasında Cenevre’de ve Paris’te ünlü hocalardan eğitim almış, yalnız müzik için yaşayan bir Cemal Reşit Rey’i tanıyoruz. Onu keşfettikçe çağı yakalayan bir medya öncüsü olduğunu düşünüyorum. Örneğin Ondes Martenot gibi 1930’ların başında icat edilmiş bir çalgıyı o sıralarda Honegger ve Messiaen gibi iki besteci orkestrasına alıyor. Bir de Cemal Reşit Rey! Ondes Martenot ve yaylı çalgılar için “Poeme” adlı bir oda müziği besteliyor. İzlenimcilik akımını, yerel müziklerden yola çıkan Ulusçuluk akımını yakalıyor ve uyguluyor. Operet yazmak 1930’ların Avrupai bir modası. Broadway’in Avrupa’ya yansıdığı yıllar. Tıpkı Ira ve George Gersh-win gibi Cemal Reşit de ağabeyi Ekrem Reşit ile peş peşe operetler yazıyor. Bazı operetlerin sözleri Nâzım Hikmet’e ait: Lüküs Hayat, Üç Saat, Deli Dolu.
Şef olarak orkestra provalarında yorumcuların hayal gücünü yönlendiriyor. Leonora uvertüründe yaylı çalgıları uyarıyor: “Dikkat! Zindandan ışığa doğru çıkıyorsunuz. Önce karanlıktasınız, yavaşça aydınlığı görüyorsunuz.”
Evet, ülkemizden bir Cemal Reşit Rey geçti. Keşke yapıtlarındaki miras sorunları ortadan kalksa, o rengârenk eserleri orkestralarımız dağarcıklarına alabilse, genç üyeler de tanıyabilse, genç dinleyiciler de öğrenebilse. İşte bu hafta yine Cumhuriyet Bayramı geldi. Her yerde “Onuncu Yıl Marşı” çalınıyor. Acaba kaç kişi onun Cemal Bey’e ait olduğunu biliyor?
Bugün, enerjinizi yönlendirmek için harika bir fırsat bulabilirsiniz. İletişim kurarken cesur ve açık sözlü olmalısınız; düşüncelerinizi ve hislerinizi paylaşmaktan çekinmeyin. Sosyal çevrenizdeki insanlarla kuracağınız bağlantılar, yeni projeler için ilham verici olabilir. Yaratıcılığınızı ortaya koymak için kendinize alan tanıyın; sanat, müzik veya ifade biçimine yönelmek ruhunuza iyi gelecektir. Hedeflerinize ulaşmak için atılacak adımlar, biraz sabır ve kararlılık gerektirebilir. Bugün kendinizi güçlü ve kararlı hissedeceksiniz, bu avantajınızı en iyi şekilde değerlendirin. Kendinizi biraz fazla öne çıkarma isteği hissedebilirsiniz; bu, çevrenizle olan ilişkilerinizi sorgulamanıza neden olabilir, bu nedenle dengeyi sağlamaya çalışın. Sağlığınıza dikkat edin, özellikle de bedeninize iyi gelecek aktivitelerle. Taze havada vakit geçirmek veya doğa yürüyüşleri yapmak, zihin sakinliğinizi artırabilir. Keşfetmekten çekinmeyin ve yeni deneyimler için açık olun.
Bugün içsel huzurunuzu bulma çabasında olacaksınız. Duygusal derinliğinizi keşfetmek için harika bir fırsat var. İlişkilerde daha samimi ve açık olma isteği, bağlarınızı güçlendirebilir. Sanatsal yönünüz ortaya çıkacak; belki de yaratıcı bir proje için ilham alabilirsiniz. Maddi konularda dikkatli olmalısınız, harcamalarınızı kontrol altında tutmak, ilerleyen günlerde fayda sağlayabilir. Kendinizi ifade etme şekliniz, çevrenizdekilerle olan bağlarınızı derinleştirecek. Anlayışlı yaklaşımınız, başkaları üzerinde olumlu bir etki bırakacak. Öğrenmeye ve gelişmeye açık olun; yeni bilgiler, hayatınıza taze bir enerji katabilir. Unutmayın, zaman zaman durup nefes almak, yeniden enerji toplamak için gereklidir.
Bugün iletişim becerilerin ön planda olacak, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin güçlenebilir. Fikirlerinle etrafındakileri etkileyebileceğin, ilham verme potansiyelin yüksek. Yeni projelere adım atmak için uygun bir zaman dilimindesin; yaratıcı düşüncelerin ve değişken yapın sayesinde yeniliklere açık olabilirsin. Sosyal ortamlarda daha fazla görünürde olman, fırsatları kapmana yardımcı olabilir. Ancak ilgi alanlarının çokluğu seni dağıtabilir; dikkatini odaklamak için bir plana sadık kalmaya çalış. İçsel huzurun, zihnindeki karmaşayı dengelemek adına önem kazanacak. Duygusal bağların da derinleşmeye başlayabilir, kalpten gelen iletişim, ilişkilerini kuvvetlendirebilir. Unutma, bugün her şey senin iletişim tarzına ve merakına bağlı olarak gelişecek.
Duygusal derinliklerinle yüzleşmeye hazırlan. Bugün, sevdiklerinle arandaki bağları kuvvetlendirmeye yönelik fırsatlar karşına çıkabilir. İçsel huzurunu sağlayacak anlara odaklan. Geçmişte yaşadığın duygusal deneyimlerin, bugünün kararlarını etkilemeye başlayabilir. Belki de bir dostla geçmişi konuşmak, kalbinde yer eden soruları netleştirecek. Kendini ifade etme şeklin, bugün ilişkinin dinamiklerini değiştirebilir. İş ya da sosyal alanda, beklenmedik bir destek alman mümkün. İçsel sezgilerine güven ve açık bir kalple ilerle. Aşk hayatında geçmişten gelen bir ses, yeniden gündeme gelebilir. Anlaşılmak ya da anlaşmak üzerine kurulu, derin bir sohbet, ilişkini güçlendirebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; ruhunu beslemek, derin bir gevşeme hissi yaratır ve yarınlara daha güçlü bir başlangıç yapmanı sağlar.
Bugün kendini sahnede ışıldarken bulacaksın. Yaratıcılığının doruklarına ulaşırken, içindeki tutkuyu dışarı yansıtma fırsatı yakalayacaksın. Kendi yeteneklerine güvenmek, karizma dolu bir gün geçirmeni sağlayacak. İnsanlar üzerinde güçlü bir etki bırakacak, çevrendekilerin dikkatini çekeceksin. Sosyal ilişkilerinde mücadeleci bir ruhla yaklaşacak, kendini net bir şekilde ifade edeceksin. Ancak aşırı gururdan kaçınmak faydalı olabilir. Kalabalık etkinliklerde yer alabilir, yeni insanlarla tanışabilirsin. Bireysel projelere odaklanmak, seni daha da ön plana çıkaracak. Kalbinin sesini dinlemeyi unutma, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için adımlar atman gerekebilir. Anlık duygusal dalgalanmalara karşı sabırlı olmalısın; bu, sana hayati dersler katabilir. Bugün, kendine olan inancını tazelemek için harika bir fırsat.
Bugün titizliğin ve detaylara olan düşkünlüğün ön plana çıkıyor. Yaşadığın hayattaki küçük detaylar, büyük anlamlar taşıyabilir. Empati yeteneğin, çevrendekilerle olan bağlarını güçlendirecek. Bazı konularda kararlılıkla ilerlersen, uzun vadeli faydalar elde edebilirsin. Sağlık ve mutluluk arayışında dengeyi sağlamak için kendine zaman ayırmayı ihmal etme. İş hayatında, işbirliği yapma becerin dikkat çekecek; bu işbirlikleri, beklenmedik fırsatların kapısını aralayabilir. Aşk konularında, içten bir iletişim seni daha da yakınlaştıracak. Kendi iç yolculuğuna çıkmayı dene ve hissettiğin duyguları daha derinlemesine keşfetmek için ilham almaya açık ol.
Sosyal ilişkilerde kendinizi oldukça aktif hissedeceğiniz bir dönemdesiniz. Arkadaşlarınızla yapacağınız sohbetler, yeni insanlarla tanışma fırsatları sunabilir. Uyum arayışının ön planda olduğu bu günlerde, karşınızdaki kişilerle olan iletişiminiz dikkat çekici bir şekilde derinleşebilir. Duygusal denge arayışında olacaksınız; bu nedenle, ilişkilerinizi gözlemlemek ve içsel düşüncelere dalmak isteyebilirsiniz. Estetik ve sanatsal faaliyetlere yönelmek, ilham almanıza yardımcı olabilir. İş hayatında, grup çalışmaları ve ortak projeler üzerinde yoğunlaşmak size fayda sağlayacak. Yaratıcılığınızı ortaya koyarken, aynı zamanda başkalarının fikirlerine ve görüşlerine de açık olmalısınız. Kişisel ilişkilere dair kararsızlıklar yaşayabilirsiniz, bu yüzden duygularınıza bir süre dikkat etmek iyi olabilir.
Bugün derin duyguların ve sezgilerin ön planda olacak. İçsel bir keşfe çıkmak isteyebilir, mevcut ilişkilerinle ilgili gizli hislerle yüzleşmek durumunda kalabilirsin. Mistik bir hava hakim, bu da ruhsal bir dönüşüm için fırsatlar sunuyor. İletişimde dikkatli olmalı, kimi zaman söylenmeyen kelimeler daha fazla anlam taşıyabilir. Maddi konularda beklenmedik bir gelişme gündeme gelebilir; bu durumu değerlendirmek için sabırlı olmalısın. Kendini yenileme isteği duyarak daha sağlıklı alışkanlıklar geliştirmek için harika bir zaman dilimindesin. Hayal gücünün güçlü olduğu bu gün, sanatsal yönlerini de keşfetmene zemin hazırlayabilir. Duygusal derinliklere inmekten çekinme; bu süreç, kişisel evrimin için oldukça faydalı olacaktır. Unutma, her sona yakın bir başlangıç gizlidir.
Bugün macera arayışın daha da belirginleşecek. Farklı deneyimlere açılmak, seni tanımadığın insanlarla bir araya getirmek için harika bir gün. Büyümek, yeni ufuklar keşfetmek ve varlığını sorgulamak için içsel bir motivasyon hissedeceksin. Özellikle sosyal ilişkilerin seni destekleyecek ve yeni bağlantılar kurman için fırsatlar sunacak. Yaratıcılığın zirveye çıkabilir; bu nedenle hayal gücünü beslemek için bir süreliğine sıradanlıktan uzaklaşmayı düşünebilirsin. Ama dikkat et, düşüncelerin bazen aşırı iyimserlikle birleştiğinde hayal kırıklıkları yaratabilir. Mantığını kullanarak, kalbini dinlemek arasında bir denge kurmalısın. İçsel huzurunu korumayı unutma; yogaya veya meditasyona zaman ayırmak ruhsal dengeni sağlamana yardımcı olabilir. Bugün, şans kapını çaldığında ona kollarını açmayı unutma!
Bugün, kararlılığın ve disiplinin ön planda olması gereken bir gün. Hedeflerine odaklanarak yapıcı adımlar atmak, içsel motivasyonunu artıracak. İş ya da kariyerle ilgili konularda yaşanabilecek zorlukları soğukkanlılıkla aşabilirsin. Başkalarından gelen önerileri değerlendirirken, kendi iç sesine kulak vermen faydalı olacak. Ailevi ilişkilerinde biraz daha sabırlı olman gerekecek, bu durum seni yeni çözüm yollarına yönlendirebilir. Kendine ayıracağın zaman, ruhsal dengenı bulmana yardımcı olacak. Sağlığınla ilgili konularda ihmal etmemeli, küçük ama etkili değişiklikler yapmalısın. Günün sonunda, kendine olan güveninin arttığını hissedeceksin.
Bugün, zihnindeki yenilikçi fikirlerinle çevrendekilere ilham kaynağı olacaksın. Sınırsız hayal gücün ve bağımsız ruhun, seni farklı düşünmeye yönlendirecek. Uzak bir arkadaşla iletişim kurmak isteyebilirsin; bu yeniden kurulan bağlantı senin huzuruna katkıda bulunacak. Sosyal ortamlarda parlamak ve dikkat çekmek için harika bir zaman. Ancak, başkalarının görüşlerini dinlemeyi ihmal etme; belki de yeni bir bakış açısı, projeni daha da ileri taşıyabilir. Bireysel özgürlüğüne olan tutkun, bazı geleneksel kalıpları sorgulamana neden olabilir. Bu süreçte, sezgilerini dinlemeyi unutma; içsel sesin doğru yolu gösterecektir. Bugün küçük değişikliklerle büyük farklılıklar yaratabilirsin, bu nedenle mevcut düzenini gözden geçirip geliştirmeye açık ol. Aniden gelişebilecek olaylar, seni heyecanlandırabilir; bu fırsatları değerlendir, belki de beklemediğin bir başarı kapını çalacak. Samimi, etkili ve cesur ol; bu senin en güçlü özelliklerin. Unutma, kendin olmaktan vazgeçme; farklılığın, seni özel kılan en önemli unsurdur.
Bugün hayal gücünün ve sezgilerinin yükselişte olduğu bir gün. İçsel dünyana yoğunlaşabilir, sanatsal ve yaratıcı projelere yönelmek için ilham bulabilirsin. Duygusal derinliklere dalmak, hem kendinle hem de çevrendekilerle olan bağlarını güçlendirebilir. Empati yeteneğinin öne çıkması, başkalarına yardım etme arzusunu tetikleyecek. Ancak, duygusal yoğunluk seni bazı durumlarda aşırı hassas hale getirebilir. Kendini sağlıklı bir şekilde ifade etmek ve sınırlarını korumak adına dikkatli olmalısın. İlişkilerde, duygusal açık olmak ve iletişimi güçlendirmek faydalı olabilir. Hayallerin ve gerçekler arasında dengede kalmaya özen göster. Bugün, sezgilerini dinlemek ve içsel rehberliğine güvenmek senin için çok değerli olacak.
