1
Doğduğunda ve öldüğünde aylardan Ekimdi.
25 ekim 1904 tarihinde, Kudüs’te “pederinin orada mutasavvıf” olduğu dönemde dünyaya gelmiş. 7 Ekim 1985’te çok sevdiği İstanbul’da vefat etti.
1933’ten beri 29 Ekim’de bütün Türkiye onun Onuncu Yıl Marşı ile çınlar: “Çıktık açık alınla her yılda her savaştan.”
Onunla yaptığım ilk söyleşi TRT-2 Televizyonu’nda yayımlandı. Bu konuşmanın meyvesi 1997’de YKY tarafından basılan “Cemal Reşit Rey, Müzikten İbaret Bir Dünyada Gezintiler” başlıklı kitabım olacaktı.
Beşiktaş’taki Serencebey Yokuşunu çıkıyorum, Yasemin Apartmanı 1 numaralı dairenin kapısını çalıyorum. Beni son derece nazik bir eski İstanbul beyefendisi karşılıyor: “Oooo, safalar getirdiniz, buyurunuz lütfen” diyor.
O, çağdaş müziğimizin ve Türk Beşleri’nin öncüsü, Darülelhan (konservatuvar) da Batı müziği derslerinin ve ilk çoksesli koronun kurucusu, nice virtüözümüzün hocası, İstanbul’daki ilk trionun, ilk kuvartetin üyesi, İstanbul Belediyesi Senfoni Orkestrası’nın kurucu şefi, uzun süre radyolarımızdaki Piyano Dünyasında Gezintiler programlarının canlı kahramanı, Analiz Müzikal derslerinin unutulmaz aktörü. Enstantaneler, Çağrılış, Fatih gibi nice tasviri yapıtın ve Çelebi Operası’nın bestecisi; Bir İstanbul Türküsü Üstüne Çeşitlemeler’de Kâtibim türküsüne yeni bir sentez getirmiş, Piyano Prelüdleri’nde Serencebey Yokuşu’ndaki yoğurtçunun çağrısını yansıtmış, Hatıradan İbaret Bir Şehirde Gezintiler’de mezarlığı, surları ve sarnıçlarıyla mistik Istanbul özlemini dile getirmiş. Avrupa’da şef ve piyanist olarak ünlenmiş, nice bestecilik ve icracılık ödülünün sahibi olmuş. İstanbul’da Filarmoni Derneği’nin fikir babası, düzenli haftalık konserlerin yaratıcısı, o bir “müzisyen komple”. Yirminci yüzyıl başında zamanın bir modası da komple müzisyen olmak. Cemal Reşit’in yetiştiği yıllarda Paris ve Cenevre’de çevresindeki her ünlü müzikçi mutlaka kompozisyon yapıyor, orkestra yönetmeye soyunuyor, çalgısının virtüözü oluyor ve öğrenci yetiştiriyor.
Batı kültürüne sahip olduğu kadar İslam kültürüyle de yetiştirilmiş. Konuşmamızın ortasında öğlen ezanı başlayınca sözü kesti ve “Yine yanlış makamda okuyor. Müezzinimizle yarın gidip konuşmalıyım” diye sinirlendi. Ben ona eskileri anlattırmaya çalışıyorum, eskilerle o kadar mutlu oluyor ki! Bir yandan da sessizce kayıt yapıyoruz. Apartmanın o küçücük giriş dairesindeyiz ama o, manen eski çağlardaki görkemli günlerin içinde, eski kimliğine bürünmüş. Bütün vefat etmiş sevdiklerini rahmetle yâd ederek anlatıyor da anlatıyor. Kuyruklu Beckstein piyanosu, cilt cilt el yazması notaları, belki de iki yüz yıllık sedef kakma salon takımı, kocaman bir duvar aynası, piyanosunun üstündeki o aile büyüklerinin ve onu yetiştiren hocaların fotoğraflarıyla hep başka bir zamanda, onların dünyasında yaşıyor.
Osmanlı’nın son günlerini, Osmanlı’dan Cumhuriyete geçişi, genç Cumhuriyet’in coşkusunu, Avrupa’nın savaş bunalımını ve bütün bu çalkantının ortasında Cenevre’de ve Paris’te ünlü hocalardan eğitim almış, yalnız müzik için yaşayan bir Cemal Reşit Rey’i tanıyoruz. Onu keşfettikçe çağı yakalayan bir medya öncüsü olduğunu düşünüyorum. Örneğin Ondes Martenot gibi 1930’ların başında icat edilmiş bir çalgıyı o sıralarda Honegger ve Messiaen gibi iki besteci orkestrasına alıyor. Bir de Cemal Reşit Rey! Ondes Martenot ve yaylı çalgılar için “Poeme” adlı bir oda müziği besteliyor. İzlenimcilik akımını, yerel müziklerden yola çıkan Ulusçuluk akımını yakalıyor ve uyguluyor. Operet yazmak 1930’ların Avrupai bir modası. Broadway’in Avrupa’ya yansıdığı yıllar. Tıpkı Ira ve George Gersh-win gibi Cemal Reşit de ağabeyi Ekrem Reşit ile peş peşe operetler yazıyor. Bazı operetlerin sözleri Nâzım Hikmet’e ait: Lüküs Hayat, Üç Saat, Deli Dolu.
Şef olarak orkestra provalarında yorumcuların hayal gücünü yönlendiriyor. Leonora uvertüründe yaylı çalgıları uyarıyor: “Dikkat! Zindandan ışığa doğru çıkıyorsunuz. Önce karanlıktasınız, yavaşça aydınlığı görüyorsunuz.”
Evet, ülkemizden bir Cemal Reşit Rey geçti. Keşke yapıtlarındaki miras sorunları ortadan kalksa, o rengârenk eserleri orkestralarımız dağarcıklarına alabilse, genç üyeler de tanıyabilse, genç dinleyiciler de öğrenebilse. İşte bu hafta yine Cumhuriyet Bayramı geldi. Her yerde “Onuncu Yıl Marşı” çalınıyor. Acaba kaç kişi onun Cemal Bey’e ait olduğunu biliyor?
Bugün enerjin üst düzeyde, bu seni liderlik rollerine yönlendirebilir. İçindeki cesareti ortaya çıkararak zorlukların üstesinden gelme arzusuyla dolusun. Yeni başlangıçlar için uygun bir zaman; yaratıcı projelere adım atmak, spor aktivitelerine yoğunlaşmak ya da yeni insanlarla tanışmak için fırsatlar sunabilir. Ancak dikkatin dağılabilir, bu nedenle hedeflerine odaklanmayı unutma. İletişim kurarken daha dikkatli olman gerekebilir, zira düşüncelerini ifade ederken yanlış anlaşılmalara sebep olabilirsin. Bugün kendine zaman ayırmak da önemli, yenilenmeye ve içsel huzur bulmaya çalış. Kendine güven, kararlılığın diğer insanlara da ilham verebilir. Unutma ki, cesaret içinde bir adım atmanın peşinden gelmekte.
Bugün, yaşamın maddi yönlerine odaklanma isteğin artabilir. Beklenmedik harcamalar veya finansal sürprizler gündeme gelebilir. Bu durumu soğukkanlılıkla karşılamalı ve bütçeni dikkatlice planlamalısın. Aynı zamanda, ilişkilerinde duygusal derinliğe ve samimiyete dair özlemler hissedebilirsin. Sevgi dolu bir ortam yaratmak için çaba gösterebilir, sevdiklerinle kaliteli zaman geçirmek isteyebilirsin. İçsel huzurunu bulmak adına doğada vakit geçirmeyi ihmal etme, bu senin ruhsal dengen için faydalı olacaktır. Ayrıca, yaratıcılığını ortaya koyman gereken bir fırsat karşına çıkabilir; bu fırsatı değerlendirmek için sınırlarını zorlamaktan çekinme. Unutma, inatçı tavırlar seni bazı engellerle karşılaştırabilir; esnek kalmayı denemelisin. Bu, senin için hem kişisel hem de ilişkisel olarak büyüme fırsatları sunabilir.
Bugün iletişimde ve sosyal etkileşimlerde parlak bir gün seni bekliyor. Fikirlerin ve düşüncelerin etrafındaki insanlar üzerinde büyük bir etki yaratacak. Yaratıcılığın ve merakın, yeni bağlantılar kurmanı sağlayabilir. Esprili ve zeki tavırların sayesinde sosyal ortamlarda adından söz ettirebilir, insanları kendine çekebilirsin. Ancak, dikkat etmen gereken bir nokta var; bazen aşırı konuşkanlık ve düşüncelerin dağınıklığı, huzursuz bir ortam yaratabilir. Bu yüzden, içsel dengenin önemini unutma. Esnek ve uyumlu kalabilmek, karşılaştığın sürprizlere yanıt vermende yardımcı olacak. Ayrıca, öğrenme ve bilgi edinme arzun, yeni kaynaklarla birleşebilir, sana ilham verebilir. Kendine güven ve cesaretini koruduğun sürece, gün seni güzel fırsatlarla karşılayacak.
Duygusal derinlik ve içsel hislerin ön planda olduğu bir gün. Bugün, kalbin ve iç sezgilerin sana yol gösterecek; etrafındaki insanlarla bu sevgi dolu enerji paylaşılabilir. Ailevi ilişkilerde sıcak ve samimi anlar yaşanabilir. Geçmişte yaşanan anıları düşünme ihtiyacı hissedebilir, nostaljik duygular kaplayabilir. Kendini ifade etme isteği, sanatsal yönlerini ortaya çıkarmak adına sana ilham verebilir. Duygusal olarak daha hassas olabilirsin; duygu yoğunluğu yüksek anlara hazırlıklı ol. Sosyal ortamlarda daha fazla yer almak, destekleyici dostluklar kurma fırsatını da beraberinde getirebilir. İş ve kariyer konusunda dikkatli ol; sabırlı ve titiz davranmak, başarıya ulaşmanda faydalı olacaktır. Unutma, içsel huzurunu bulmak, günün en önemli anahtarı.
Bugün kendini sahnede gibi hissedeceksin; enerjin etrafındaki insanları da saracak. Yaratıcılığını ortaya koymak için harika bir zaman. Sosyal ilişkilerde gösterişli tavırların dikkat çekebilir, çevrendeki insanlar senin liderliğine yönelmek isteyebilir. Ancak, ego çatışmalarından kaçınmak önemli. Kendi ihtiyaçlarını ve arzularını ifade ederken, empatiyi de elden bırakmamalısın. Aşk hayatında da tutkulu anlar yaşayabilirsin, bu fırsatları iyi değerlendirmelisin. Bugün farklı hayal gücü gerektiren işlerde başarılı olabilirsin; ilham veren bir gün seni bekliyor. Hayatın tadını çıkar ve kendine güven, seni bekleyen güzelliklerin farkına var.
Bugün, ilişkilerde denge arayışın ön plana çıkacak. Karşılıklı anlayış ve uyum sağlama isteğin, etrafındaki insanlarla olan iletişimini güçlendirebilir. Sosyal ortamlarında yer almak, sana ilham vererek yaratıcılığını artırabilir. Ancak, başkalarının görüşlerine çok fazla değer verirken kendi ihtiyaçlarını göz ardı etmemeye dikkat etmelisin. Duygusal derinlikler, sabrını sınayabilir; ama bu, sana kendini daha iyi tanıma fırsatı sunacak. Karar alırken daha fazla sezgi ve içsel sesine kulak vermek, doğru yönü bulmanda faydalı olabilir. Aynı zamanda, estetikle ilgili projelere yönelmek, içsel huzurunu artırırken zihinsel olarak sana da ferahlama sağlayabilir. Unutma, dengeyi sağlamak senin elinde!
Duygusal derinlikler ve içsel güç senin için ön planda. Bugün, çevrendekilere karşı sezgilerin oldukça kuvvetli olacak. İnsanların niyetlerini anlamak, onların hissettiklerini hissetmekte zorlanmayacaksın. Bu durum, bazı ilişkilerde sana rehberlik edebilir; bazı bağların daha derinleşirken, bazılarında mesafeyi koruyarak hareket etmen gerekebilir.Gizli kalmış konular ve sırlar açığa çıkma eğiliminde, bu nedenle dikkatli olmalısın. gündelik yaşamın getirdiği sorunlarda, şeffaflık ve sadelik seni daha güçlü kılabilir. İçsel huzurunu korumak, ruhsal olarak gelişmene katkı sağlayacak. Derin düşüncelere dalmak, geçmişe dair hatıralarla yüzleşmek için uygun bir zaman.Kendini ifade etmek konusunda cesur olabilirsin. Yaratıcılığın artacak, bu da hobilerine veya projelerine olumlu yansıyabilir. Maddi konularda, akılcı yaklaşımın avantaj sağlayabilir. Risk almak konusunda duygusal bir çekince hissedebilirsin, ama bıçak sırtındaki kararlarla dolu bu dönemde doğru adımlar atıldığında, kazanç sağlayabileceğin fırsatlarla karşılaşabilirsin. Dikkatini kendine yöneltmek, ilişkilerine ve hayatına daha anlam katacak.
Sınırları aşma arzusuyla dolup taşan bir enerji seni sarıyor. Macera ve keşif duygusu, günlük işlerine renk katacak. Beklenmedik fırsatlar, ilginç insanlarla tanışman için kapı aralayabilir. İçsel huzurun peşinde koşarken, öğrenme ve büyüme isteği seni yönlendiriyor. Seyahat planları, zihnini genişletecek yeni ufuklar açabilir. Duygusal olarak bağımsızlık arzun yükseliyor; ancak, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için biraz zaman ayırmayı unutma. Bugün, kendini ifade etmek için yaratıcı yollar bulabilirsin, bu da seni daha da özgür hissettirecek. Kendine güven, yapıcı ilişkiler kur ve tüm güzellikleri kucakla!
Sabah saatlerinde içsel bir dinginlik hissiyle güne başlayacaksın. Aniden beliren fırsatlar, kariyerine dair yeni kapılar açabilir. Özgüvenin artarken, başkalarının gözünde de saygınlığın yükselebilir. Göz önünde olacağın bir durum, yeteneklerini sergilemek için güzel bir fırsat sunacak.İletişim alanında dikkatli olmalısın; bazı sözlerin yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Özellikle yakın çevrendeki insanlar, duygusal bir tartışmaya sebepler yaratabilir. Anlayış göstermek ve empati kurmak, gerginlikleri hafifletebilir.Akşam saatlerinde, sevdiklerinle vakit geçirmek sana iyi gelecek. Eğlenceli bir aktivite planı yapabilir veya yalnız kalıp, kendi iç dünyanda derin düşüncelere dalabilirsin. İçsel huzurun için meditasyon veya doğada yürüyüş yapmak faydalı olabilir. Bu dönemde, iş hayatındaki yoğunlukla beraber, kişisel bakım ve dinlenmeye de zaman ayırmayı unutma.
Bugün zihin açıcı fikirlerin ve yenilikçi projelerin peşinden koşman için harika bir gün. Sosyal çevrenle iletişiminde sıra dışı ve özgür ruhlu bir yaklaşım sergilemek, ilişkilerine olumlu etkiler katacaktır. Beklenmedik durumlar karşısında esnek olma yeteneğin seni öne çıkaracak. Yenilik arayışında olduğun konulara daha fazla yönelmek, hayal gücünü zorlayarak seni besleyecek. Ancak duygusal paylaşımlar konusunda biraz daha temkinli olman gerekebilir; yakınlarının düşüncelerine karşı açık olmak, ilişkilerini güçlendirecektir. Bugün, bireyselliğini ifade etmek ve özgürlüğünü kutlamak adına harika fırsatlar yakalayabilirsin. Kendine güvenini artır ve çevrendeki insanlara ilham ver.
Bugün duygusal derinliklerinle yüzleşme zamanının geldiğini hissediyorsun. İçsel dünyanda var olan sezgiler ve hisler, sana önemli mesajlar iletecek. Belki de geçmişten gelen bazı anıları yeniden değerlendirmenin vaktidir. Kendinle ve duygularınla barışık olmanın sağladığı huzur, etrafındakilere de yansıyacak. Hayal gücün oldukça kuvvetli; bu, yaratıcı projelerde seni öne çıkarabilir. Ancak, gerçekçilikten uzaklaşmamakta fayda var. Aniden gelişen durumlar içinde sabırlı olmalısın. İlişkilerin, derin bir bağ kurmaya yönelik evrim geçiriyor. Ancak, karşındakilerin hislerini tam anlamadan hareket etmemek gerektiğini unutma. Bugün, ruhsal beslenmeye özen göstererek meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi aktivitelerde bulunmak, kendini yenilemeni sağlayacaktır. Duygusal açıdan destek bulmak, seni daha güçlü kılabilir. Başkalarına yardım etmeye hazır ol; bu, iç huzurunu pekiştirecek. Unutma, duygularını ifade etmekten çekinme, içindeki deniz hep çok derin!
1
2
3
4
5
6
