“Yıllardır, tiyatro kültürünün tanımlanmasında özel bir örnek olduğunu ve bu anlamda bir doktora tezine konu olması gerektiğini söylemeye çalıştığım bu hareketin bu günün anlayışı ile çözümlenip irdelenmesi gerekir.”
Tamer Levent
****
Türkiye’de bir ödenekli tiyatronun 60. onur yaşına erişmesi, elbette yürekten kutlanılması gereken bir mutluluk, sevinç kaynağıdır. “Nice senelere!” diyorum. Ve mücadeleyle, başarıyla geçen içeriği sağlam, sözü, özü olan oyunlarla, nitelik, sanatta kalite kaygısını hep önceliğinde tutarak ve bir eğitim kurumu olduğunu hiç mi hiç unutmayarak, geçen son altmış yıl karşında, bir tiyatro tutkunu olarak heyecanlanıyor, mutluluk, gurur duyuyorum. Tiyatro denilen o uçsuz bucaksız, o büyülü kubbenin altında, yüz akıyla geçen 60 yıl bu, dile kolay. Bir ömür…
Vedat Günyol‘un sözlerini hatırlıyorum şimdi:
“Tiyatro bir okuldur evet, hem de okulların okulu. Schopenhauer : ‘ Tiyatroya gitmemek, aynaya bakmadan tuvaletini yapmaktır ‘ diyor.Tiyatro öyle bir ayna ki, orada, insan kendi yazgısını, yani insanı ( Brecht ) görür, cenneti cehennemi ile, gerek kişilerle tekleşip içlene, duygulana kendinde başkalarını bularak, gerek, yadırganmalar, yabancılaşmalar karşısında düşünüp kafa yorup, dünyadaki, yani aynadaki yerini bularak…”
Bilindiği gibi, tiyatro sanatı yazarı, yönetmeni, oyuncusu, suflörü, kondüviti, dekor, ışık, kostüm, makyaj, müzik, afiş, koreografi tasarımcıları, fotoğrafçısı, dramaturgu, terzisi, marangozu, kuaförü, binası, salonu, sahnesi, orkestrası, müzisyeni, fuayesi, vestiyeri, çay ocağı, deposu, gişecisi, yer göstericisi, arşivcisi, belgeleri, kulisiyle ortak bir çalışmanın ürünüdür. Ve Ordu’da “ORDU BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ KARADENİZ TİYATROSU” tam 60 yıldır bu çalışmayı, sözünü sakınmadan, lafını dolandırmadan, sanat ve estetik değerleri önemseyerek, ödün vermeden başarıyla sürdürüyor.
“…kuruluşundan bu yana, her ne olursa olsun perdelerini hiç kapatmayan efsane bölge tiyatrosu Ordu Belediye Karadeniz Tiyatrosu…” diye tanımlamış bu ödenekli tiyatroyu Üstün Akmen ve şunları söylemiş :
“Kısacası, öyle ya da böyle, Ordu Belediye Karadeniz Tiyatrosu, Karadeniz Bölgesi’nde tiyatro tutkunlarının tiyatro zevklerinin körelmesini engellerken, yepyeni tiyatro tutkunlarının yetişmesine katkı sağlamayı sürdürüyor.Yani, kutlanası bir iş beceriyor…”
Şehir Tiyatroları kapsamında, İstanbul Şehir Tiyatrosu’ndan sonra Türkiye’de kurulan ikinci Şehir Tiyatrosu’nun Ordu Büyükşehir Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu olduğunu Gülçin Üstüntaş (1) ile geçtiğimiz yıl gerçekleştirdiğim söyleşi esnasında öğrenmiştim.
“Anadolu’nun ilk bölge tiyatrosu olarak da bilinen, Ordu Büyükşehir Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu (OBBKT) perdesini her koşulda, tüm zorluklara rağmen açık tutmayı başarmış, bir tiyatrodur.Bugün Ordu’da dört özel tiyatro var… bilir misiniz, Ordu’nun taşı, toprağı, suyu, havası sanat üretir….”
Gülçin Üstüntaş‘ın anlattıklarıyla (30 Kasım 1964 tarihinde “Saygılı Yosma” adlı oyunla Ordu seyircisiyle merhabalaşan Gülçin Üstüntaş, “Hülleci”, “Günün Adamı”, “Ana Hanım Kız Hanım”, “Besleme”, “Fadik Kız”, “Düğün ya da Davul” gibi pek çok oyunda rol almış, yönetmenlik, öğretmenlik yapmış. Oyuncu, izleyici yetiştirmiş.) Ordu Büyükşehir Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu hakkında detaylı bilgi sahibi olmuştum.
Aslında, bundan tam 116 sene önce Ordu’da, Namık Kemal‘in “Vatan Yahut Silistre” adlı oyunu sahneleniyor.
“Milli Mücadelenin başladığı 1918–1919 yıllarında gençlik daha güçlü bir şekilde tiyatro alanında faaliyet göstermiş, 1920 yıllarının başlarında Milli Inkılab-ı İçtimai-i Kulübü adıyla bir cemiyet kurmuşlardır. 1924 yılında Ordu İdman Yurdu Kulübü kurulmuş, sportif faaliyetleri yanında tiyatro faaliyetleri de yapmışlardır. Daha sonra kurulan ‘ Gençlik Yurdu ‘, ‘ Spor Yıldızı ‘ kulüpleri de sporun yanında tiyatro ile de meşgul olarak İlimiz tiyatrosuna önemli katkılar sağlamışlardır.1961 yılında Gençlik Tiyatrosu’nun kurulması ilimiz tiyatrosuna farklı bir boyut kazandırmıştır.” (2)
Ordu’da tiyatro sanatına gösterilen ilgi, nasıl derler kıvılcımı ateşe, tohumu çiçeğe dönüştürüyor giderek. Amaç hayat ve insan üzerine bir çift söz söylemek, hiç kuşkusuz. Ayna olmak, güzel duyguları yansıtmak…
“Tiyatronun büyük ismi Muhsin Ertuğrul’un Ordu’ya davet edilmesi ve onun katkılarıyla 19 Haziran 1964 tarihinde ‘Ordu Belediye Karadeniz Tiyatrosu’ kurulmuştur.
4 Şubat 1965 ‘de perde Reşat Nuri Güntekin’in ‘Hülleci’ oyunu ile açılır. İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatrosu’ndan Ergun Köknar ile eşi Suna Pekuysal bu oyunda görev alırlar. Ergun Köknar tiyatronun ilk genel sanat yönetmenidir. ‘Hülleci’ oyununu hem yönetir, hem de oynar. Kuruluşundan itibaren kesintisiz bir şekilde diğer bölge illerinde de faaliyet gösteren O.B.B.K.T. çok sayıda oyun sahneye koymuş, halkımızın kültürel hayatında müspet bir rol oynamıştır. Yurdun çeşitli yerlerinde tiyatro sanatının yaygınlaştırılması, sevdirilmesi ve benimsetilmesinde büyük katkısı olmuştur. Yine Türkiye genelinde organize edilen birçok şenlik ve yarışmalara davet edilmiş, çeşitli ödüller almıştır.
Bugüne kadar birbirinden harika 115 ( Bugün itibarı ile 177 ) oyunla yarım milyon izleyiciden fazlasına tiyatro keyfi yaşatan Ordu Belediye Karadeniz Tiyatrosu ‘Ayrıklar’ isimli oyununu 50 kez sahneleyerek önemli bir başarıya imza atmıştır. Ayrıca İzmir Karşıyaka Belediyesi’nin düzenlediği Türkiye Amatör Tiyatrolar Buluşmasında; Türkiye üçüncülüğü elde ederek ulusal alanda başarısını tescil ettirmiştir.” (3)
OBBKT’nin Genel Sanat Yönetmeni A.Emrah Özdilek‘e göre:
“Karadeniz’de bir bölge tiyatrosu olması gayesiyle sadece Ordu sınırlarında kalmayıp, ismini uluslararası platformlara da taşıyan ve yıllar boyunca birçok usta sanatçının yetişmesine neden olan kurum bünyesinde, sanat üretimi mekanizmasının bir parçası olarak, 60 yıl coşkusunu, yıllardır tiyatrosuna sahip çıkan Ordu halkı ile aynı bağlılıkta yaşıyorum.
OBBKT bu şehrin kültür yapısını belirleyen en önemli simgedir.Bu simge biliyoruz ki, asırlara uzanacak köklü bir temelin üzerine inşa edilmiştir.”
Ordu Büyükşehir Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu 60.yaşını kutluyor… Tiyatro sanatı gibi toplumsal, kültürel bir yaratıya 60 yıl boyunca emek vermiş ve vermekte olan herkesi, ayakta alkışlıyorum. Şimdi aramızda olmayan Muhsin Ertuğrul, Suna Pekuysal, Ergun Köknar, Aydın Üstüntaş, Mustafa Gencer, Uğur Gürsoy, İsa Küçük, Münir Akça ve nicelerinin çok değerli hatıralarına saygıyla…
Ve bir not;
60 sezon boyunca 177 farklı oyunla perdesini hep açık tutan OBBKT sahnesinden geçen o oyunlardan bazıları :
Hülleci, Buzlar Çözülmeden, İsyancılar Keşanlı Ali Destanı, Şerefiye, Utanç Dünyası, Nalınlar, Fadik Kız, Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı, Eskici Dükkanı, 403.Kilometre, 16 Mart 1920, Gömü, Rumuz Goncagül, Besleme, Sacide, Müfettiş, Fehim Paşa Konağı, Düğün Ya Da Davul, Evcilik Oyunu, Bozuk Düzen, Sarı Naciye, Adem’in Kaburga Kemiği, Dans Eden Çocuk, Ana Hanım Kız Hanım, Çıkmaz Sokak, Resimli Osmanlı Tarihi, Bir Şehnaz Oyun, Aşkımızın Gemisi Fındık Kabuğu, Pepi Uzun Çorap, Zilli Zarife, Eşeğin Gölgesi, Çil Horoz, Bir Adam Yaratmak, Ocak, Ayyar Hamza, Misafir, Düğün Evi Oyun Evi, Eski Fotoğraflar, Çocuğum, Kuzguncuklu Fazilet,Kesitler, Oyunun Oyunu, Hisse-i Şayia, Sersem Kıcanın Kurnaz Karısı , Kaç Baba Kaç, Çizmeli Kedi, Kamyon, Gulyabani, Kamyon, Rapunzel, Radyo -yu Hümayun, Bahar Noktası, Sınır, Bu Kimin Hayatı, Deniz Yıldızı, Sıfır Telaş….
60 sezon boyunca Ordu Büyükşehir Belediye Karadeniz Tiyatrosu’nda görev yapan Genel Sanat Yönetmenleri:
Ergun Köknar, Uğur Gürsoy, Mahmut Çol, Aydın Üstüntaş, Süleyman Atabeyoğlu, Coşkun Çetinalp, Ali Kemal Tandoğan, Erhan Özçelik, Ufuk Ersoy, Aylin Gürsoy, A.Emrah Özdilek.
PINAR ÇEKİRGE
Kaynakça:
(1) Üstüntaş G. : “Sahnede Yaşadım” Kotyora Yay.,2021
(2, 3)Ordu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü internet sayfası
