Yargılamak Üstüne

Yargılamak Üstüne

İnternet’te yayınladığım son iki yazımın altına şöyle bir not koydum:
Önemli bir rica: Bu hafta, sadece bir gün, hiç kimseyi yargılamadığınız bir gün geçirmeye özen gösterir misiniz? Sözünüzle, yazınızla, yüzünüzle, bakışınızla, hal ve tavrınızla, ses tonunuzla hiç kimseyi yargılamadığınız tek bir gün! Lütfen. (Bunu denerken farkına vardığınız zorlukları ve iç görüleri öykü ve örnekleriyle paylaşırsanız, beni zenginleştirirsiniz. Emek ve zamanınız için teşekkürler.)
Bilmiyorum, bunu denediniz mi? Denedinizse ne kadar zorlandığınızı görmüşsünüzdür.
Deneyen bir okurum bana şöyle yazmış:
“Yargılama konusunda önce şunu söylemek istiyorum: Yargılamanın tam anlamını sanırım tam olarak bilmiyorum. Yani demek istediğim, ben eğer birisi ” bana” göre yanlış bir şey yapıyor ise ve ben bunu ona söylüyor isem ben o kişiyi yargılıyor muyum? Mesela eşim araba kullanırken ikinci viteste gidilmesi gereken yerde üçüncü viteste gidiyor. Bende ona burada hiç ikinci viteste gidilir mi dediğim zaman onu yargılıyor muyum? Ya da esim kavanozların kapağını tam sıkıca kapatmıyor, ben ona kapatmasını söylerken ve bunu söylerken biraz da kızgın olur isen yargılıyor muyum? Hani bir söz vardır, ‘beni böyle kabul et,’ diye. Ama o zaman karsımızdaki kişiyi hiç mi uyarmayacağız? Veya uyarılan kişi yaptığı işin yanlış olduğunu bildiği halde, uyarıldığı için, kabul görmediği için neden üzülüyor ya da sinirleniyor? Benim size sorum şu: bir olaya yargılamadan nasıl tepki verilir? Buna bir kaç örnek verebilir misiniz? Vaktiniz için şimdiden teşekkür ederim. İyi günler.”
Evet, zor! Peki, neden zor? Çünkü algıladığımız her nesne, kişi ve olaylarla ilgili anında duygularımız da oluşuyor. Ve duygular biz farkına varmadan değerlendirme mekanizması çalıştırmaya başlıyor: Araştırmalar gösteriyor ki, örneğin bir kişiyi güzel biri olarak algılamışsak, farkına varmadan o kişiyi ‘iyi,’ çirkin biri olarak algılamışsak ‘kötü’ görüyoruz.
Bu Duygusal Anlam Verme Sistemi benim yanında doktora çalışması yaptığım Prof. Charles E. Osgood’un araştırma alanını oluşturmuştur. Osgood bu sistemin kültürler arasında müşterek olduğunu, yani insan doğasıyla ilgili tüm insanlara özgü evrensel bir sistemin var olduğunu araştırmalarıyla ortaya koymuştur.
1 Prof. Daniel Kahneman algı ve düşünce sistemleri üzerinde yaptığı çalışmalarda Sistem1 (S1) ve Sistem2 (S2) adı verilen iki düşünce sisteminin olduğunu ve S1’in bilinçli düşünce düzeyinin altında biz farkında olmadan çalıştığını araştırmalarıyla göstermiştir.
2 Günlük yaşamda çoğu kez S1 düzeyinde hayatımızı yönlendiririz. Birisine bakıp onu gördüğümüzde, onun sesini duyduğumuzda, onun sesinin tonu, konuşuş tarzı, giyiniş tarzı el kol hareketleri ve daha birçok karmaşık girdilerle o kişiyle ilgili otomatik bir algılama oluştururuz. Ve o algılamaya dayanarak kişiyle ilgili ilk saniyelerde bir kalıplama yaparız. Bu kişi ‘öfkeli, bencil, kaba, saldırgan, saygısız, tehlikeli, uzak durulması gereken, cahil’ biri olarak algılanabilir. Aynı kişi bir başkası tarafından, ‘onurlu, hakkı koruyan, delikanlı, saygılı, yardımcı, dostluğa layık’ biri olarak görülebilir. Günlük yaşam içinde yer alan olaylar, gördüğümüz kişiler, yaşadığımız ilişkiler bizdeki S1 tarafından hemen rayına oturtulur. Duygusal Anlam Verme Sistemi kişinin S1’inin bir parçasıdır ve ‘her şey’ (olay-ilişki-insan-nesne) duygusal anlam verme sistemi içinde kalıplarına oturtulur. Sorgulanmazsa bu böyle devam eder gider. Ama sorgularsan ve: ‘Nasıl algıladığının farkında mısın?’ ‘Neden böyle algılıyorsun?’ ‘Hangi zeminden baktığının farkında mısın?’ sorularını sormaya başladığımız zaman, bu sorular kişiyi hemen S2 düzeyine iter. Bazıları bu soruları umursamaz, bazıları umursar; düşünür, gözlem yapar ve kendi içinde bir yolculuğa çıkar.
Benim Yetişkin Çocuklar kitabımda konu edindiğim kültür robotları S2 düzeyine çıkmakla ilgilenmezler; çünkü onların içinde büyüdüğü aile ortamında bir birey olarak kendilerine özgü bir değerlendirme sistemi geliştirmelerine izin verilmemiştir. Onlar içinde yetiştikleri kültürün kendilerini çocukluktan itibaren programları çerçevesinde S1 ve S2 kalıpları geliştirmişlerdir. Ben bu kişilere kültür robotu diyorum ve aynı robotlarda olduğu gibi bu kişilerin algılamaları ve değerlendirmeleri birbirine benzer, bireysel farklar yoktur. Kültür robotlarının bireysel farklara pek tahammülü yoktur. Kültür robotlarının toplumunda farklı algılamak ve farklı hissetmek kötü bir şeydir. Duygusal olgunluğa ulaşmış kişi, ‘Nasıl algıladığının farkında mısın?’ ‘Neden böyle algılıyorsun?’ sorularını kendine sürekli sorar. S1 algılamasını sürekli S2 içerisinde konumlandırmak ister; özellikle önemli konularda. Böylece otomatik yargılamayı, bilinçli ‘değerlendirip-konumlandırma’ çerçevesine sokmaya çalışır. İngilizce’deki ‘to judge’ yargılamayı, ‘to assess’ ise ‘değerlendirip- konumlandırmayı ifade etmektedir.
Örnek verelim: Ev alırken ilk görüşte ev hoşunuza gidebilir, ama ‘değerlendirip-konumlandırma’ sürecine girdiğinizde, bütçemiz yetecek mi, nasıl bir muhitte, çocuklar için yeteri kadar mekân var mı ve onlar ne diyecek, kimlerle komşu olacağım ve on yıl sonra bu ev değer mi kaybedecek yoksa değer mi kazanacak, gibi sorular devreye girer. Bana yazan değerli okurum kocasının kendini rahatsız eden her bir davranışı ile ilgili (vites değiştirme, kavanoz kapağını kapama) ‘değerlendirip- konumlandırma’ sürecine girdiğinde S2 düzeyinde sebepler bulacaktır. Bu düzeyde bir sohbet (konuşma değil, sohbet) konumlandırmaları açıklığa çıkarmaya başlayacaktır. Tepki değil, seçimler öne çıkacaktır. İnsanı gücendiren, kıran ‘senin şu davranışın başımızı derde sokabilir’ (araba denetimden çıkar, kavanoz yere düşer) mesajı değildir; insanın içini inciten ‘sen sevilmeye layık değilsin’ mesajıdır. Birisi davranışla ilgilidir, değiştirilebilir, öbürü özle, canla ilgilidir, değiştirilemez. Davranışlar üzerinde odaklanarak sohbet bunu önler. Şu davranışın şu nedenle kabul edilemez; ama senin özün muhteşem ve ben o özü seviyorum. O zaman sohbet devam eder. Öğrenme yer alır, gelişme yer alır. Evet, tekrar rica ediyorum:
Bu hafta, sadece bir gün, hiç kimseyi yargılamadığınız bir gün geçirmeye özen gösterir misiniz? Sözünüzle, yazınızla, yüzünüzle, bakışınızla, hal ve tavrınızla, ses tonunuzla hiç kimseyi yargılamadığınız tek bir gün! Lütfen. Deneyince ne kadar zor olduğunu göreceksiniz.? Artık neden zor olduğunu biliyorsunuz: S1’den S2’ye geçerek bilinçlenme durumunda kaldınız. Bu bir birey için bu kadar zor ise, düşünün toplum için ne kadar zor.
Kültür robotlarının sayısı azalıp duygusal olgunluğa erişmiş, tepkileriyle değil bireysel seçimleriyle yaşayan insanların sayısı artıkça kavga yerine sohbet eden bir toplum olmaya başlayacağız. Sorunlarımız yine olacak ama insana saygılı tarzlarımız şimdikinden çok farklı olacak.
Doğan Cüceloğlu (22.06.2013)
1 Charles E. Osgood, George Suci, & Percy Tannenbaum, The Measurement of Meaning. University of Illinois Press, 1957. ISBN 0-252-74539-6.
Daha geliştirilmiş bir kaynakça için: http://www.tandfonline.com/…/10.1207/s15327906mbr0504_4… 2 Kahneman, Daniel (2012). Thinking Fast and Slow. London: Penguin Books Ltd. ISBN: 978-0-141-03357-0
Bir şunu diyen bir yazı 'YARGILAMAK ÜSTÜNE' görseli olabilir
Sosyal Medyada Paylaşın:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • Koç
  • Boğa
  • İkizler
  • Yengeç
  • Aslan
  • Başak
  • Terazi
  • Akrep
  • Yay
  • Oğlak
  • Kova
  • Balık
KOÇ BURCU YORUMU

Bugün enerji dolu hissedeceksin; hayata karşı olan tutkun ve kararlılığın çevrendekilere de yansıyacak. Küçük engellerle karşılaşsan bile, bunların seni durdurmasına izin vermeyeceksin. Kendi yeteneklerine inanman, yeni fırsatların kapılarını açabilir. Sosyal çevrende birbirinden ilginç insanlarla etkileşim kurmak için harika bir zaman. Yaratıcılığını serbest bırakmalısın, zira içindeki sanatsal yön hemen ön plana çıkacak. Duygusal anlamda ise daha derin bağlar kurma zamanı. Sevgi ve destek aradığın kişilere yaklaş; onların da duygusal açıdan seninle olabileceğini unutma. Unutma, cesaretinle zorlukların üstesinden gelme kabiliyeti içindeki en güçlü silahın.

BOĞA BURCU YORUMU

Bugün, huzurlu bir ortamda kendini bulma ihtiyacı hissedebilirsin. Yenilik arayışında olsan da, geçmişin sıcak hatıraları seni sarabilir. Günü eve kapalı geçirme isteği, içsel dengeyi sağlama arayışının bir yansıması. Maddi konulara dair attığın adımlarının olumlu sonuçlarını almak, motivasyonunu artıracak. İletişim kurmak, hislerini ifade etmek için doğru bir zaman. Sevdiklerinle paylaşımların, bağları güçlendirebilir. Kendini ifade etmekte zorlanıyorsan, sanatsal bir aktivite veya doğada vakit geçirmek ruh halini canlandıracak. Sakin kalmak ve anı yaşamak, bugün sana en büyük faydayı sağlayacak.

İKİZLER BURCU YORUMU

Bugün, zihnindeki merak duygusu her zamankinden daha belirgin hale gelecek. İletişim becerilerin güçlü bir şekilde öne çıkacak ve etrafındaki insanlarla derinlemesine sohbetler yapma isteği günün atmosferini şekillendirecek. Yeni bilgiler edinme arzusu seni farklı alanlara yönlendirebilir. Sosyal çevrenden biriyle yapacağın bir konuşma, beklemediğin bir ilham kaynağı olabilir.Merakın, seni keşfe çıkmaya teşvik edecek. Yazılı veya görsel ifade yeteneklerin, düşüncelerini başkalarına aktarma konusunda sana yardımcı olacak. Ancak, her şeyin hızlı bir şekilde gelişmesi seni biraz çelişkili hissettirebilir. Kendine zaman tanımalısın. Duygusal yönden, içsel duygularını anlamak için biraz yalnız kalmayı da düşünebilirsin. İçsel yolculuğun, zihnini rahatlatacak ve daha net kararlar almanı sağlayacak. Akşam saatlerinde, duygusal bir bağ kurmak için uygun bir zaman dilimi. Sevdiklerinle geçireceğin anlar, kalbindeki sıcaklığı artıracak.

YENGEÇ BURCU YORUMU

Duygusal derinliklerin ön plana çıkacağı bir gün. Aile bağlarına, ev yaşamına dair hislerin güçlü bir şekilde su yüzüne çıkabilir. Sevdiklerinle birlikte geçirilecek zaman, ruhunu besleyecek ve huzurunu artıracak. Sıkışmış ya da unutulmuş bazı hislerinle yüzleşme fırsatı bulabilirsin. Yaratıcılığın artacak; sanatsal yönlerini keşfetmek için ideal bir atmosferde olacaksın. Kendini ifade ederken, içsel duygularını açıkça paylaşma isteği duyabilirsin. Şimdi, kendine karşı nazik olmanın ve öz bakım yapmanın tam zamanı. Yavaş temposunu koru, her adımda içsel dengeyi bulmaya çalış. İzlemesi keyif veren bir yolculuk seni bekliyor. İnvaziv düşüncelerden uzak durarak, sevdiğin çalışmalara odaklan. İletişimde hassasiyet ve anlayış, ilişkilerinde derinlik katacak. Unutma, içsel huzurunu bulmak en önemli öncelik.

ASLAN BURCU YORUMU

Kendini parlayan bir yıldız gibi hissetmen için harika bir gün. Yaratıcılığın ve enerjin çevrendekileri etkisi altına alacak. Sosyal ortamlarda geniş bir kitleye hitap etmek ve ilgi çekmek için mükemmel bir fırsat. Liderlik özelliklerin öne çıkacak; fikirlerini cesurca savunmaktan kaçınma. Ancak, etrafındaki insanlarla olan iletişimine dikkat etmelisin. Duygusal iniş çıkışlar yaşanabilir, bu yüzden kalp ve akıl arasında denge kurmak önemli olacak. Gün sonunda, içsel huzurun ve güvenin artacağını hissedeceksin. Kendine odaklanarak, içsel gücünü yeniden keşfetmek için bir fırsat yakalayabilirsin. Unutma, senin kararlılığın ve cesaretin, başkalarına ilham verecek.

BAŞAK BURCU YORUMU

Sorgulayıcı zihin yapın bugün, sizi içsel bir yolculuğa çıkartabilir. İletişimdeki incelikleri daha da derinlemesine anlamak isteyebilirsiniz. İş ve özel hayatınızdaki dengeyi bulmak, ruh halinizi olumlu yönde etkileyebilir. Akılda kalıcı detaylara odaklanarak, çevrenizdeki insanlara yardımcı olma arayışınız, dikkatinizi çekecek. Aşk hayatında samimiyet ve içtenlik ön planda olacak; duygusal bağlarınızı güçlendirmek için açık ve dürüst bir iletişim kurmaya özen gösterin. Sağlığınıza dikkat etmekte fayda var; belki de biraz molaya ihtiyacınız vardır. Verimliliğinizi artırmak için kendinize alan açın ve yaratıcılığınızı besleyin. Bugün, gündelik hayatınızda yapacağınız küçük düzenlemelerin, büyük fark yaratabileceğini unutmayın.

TERAZİ BURCU YORUMU

Dengede kalma ihtiyacı içindesin; ilişkilerinde uyumu sağlamak ve insanlarla olan etkileşimlerinde diplomasi kullanmak ön planda. Bugün, ikili ilişkilerin odak noktası haline gelebilir. Duygusal açıdan önemli diyaloglar kurabilir, sağlam temellere dayanan ortaklıklar geliştirme fırsatları ile karşılaşabilirsin. Hayatındaki estetik unsurlarına ve sanatsal yönüne dair yeni keşifler yapmak, ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. Sosyal ortamlarda aktif olman gerekebilir; yeni insanlarla tanışma veya mevcut bağları derinleştirme fırsatları seni bekliyor. Ancak, kendi isteklerini ve ihtiyaçlarını göz ardı etmemeye dikkat etmelisin. İçsel olarak huzurlu kalmaya yönelik adımlar atmak, günün genel atmosferini güzelleştirecek ve seni daha üretken hale getirecektir.

AKREP BURCU YORUMU

Bugün duygusal derinliklerin ve içsel dünyanın ön planda olacak. Hislerin seni yönlendirebilir, bu nedenle sezgilerine güvenmeyi ihmal etme. Maske takmayı bırakıp gerçek hislerini ortaya koyma cesareti gösterebilirsin. İlişkilerde yoğun ve tutkulu bir enerji var; partnerinle aranda geçmişe dair bir bağın yeniden canlanması mümkün. Bu, sağlıklı bir şekilde iletişim kurarak aranızdaki bağı güçlendirmenizi sağlayabilir.Aynı zamanda, yaşamındaki dönüşüm süreçleri hız kazanabilir. Eski kalıplardan kurtulma fırsatın doğuyor. Fakat bu değişim, başlangıçta rahatsız edici gelebilir; ancak güçlü yapın bu süreçte sana büyük fayda sağlayabilir. Kendine güven ve cesaretle ilerle, çünkü bu dönüşüm seni daha güçlü bir insan yapacak. Maddi konularda da dikkatli olmalı, harcamalarına özen göstermelisin. Kendi gücünü hissetmek, hem içsel hem de dışsal dünya ile dengede olmanı sağlayacak. Aşk, tutku ve dönüşüm bu günün ana temaları…

YAY BURCU YORUMU

Keşif ve macera arayışında bir gün. İçsel bir özgürlük hissi ile yeni deneyimlere aç olacaksın. Farklı kültürler ve bakış açıları seni etkileyecek, bu süreçte yeni arkadaşlıklar kurabilirsin. Eğiticilerle veya mentörlerle tanışmak, bilgi dağarcığını genişletmek için harika bir fırsat. Aynı zamanda, ruhsal ve zihinsel bir yoğunluk içinde kendini bulabilirsin; meditasyon veya doğa yürüyüşleri ile içsel huzuru yakalamaya çalış. Esnek ol, hayat yaşanacak anlarla dolu; anıların tadını çıkar. Yaratıcılığını ifade etmek için uygun bir zaman. Sanatsal bir aktivite, ruhunu besleyebilir. Kendine güven ve cesur adımlar at, ufuk açıcı fırsatlar kapını çalabilir. İyi şans!

OĞLAK BURCU YORUMU

Görev bilinci, kararlılık ve disiplinle dolu bir enerjiye sahipsin. Bugün, uzun zamandır üzerinde düşündüğün projelerin ya da hedeflerinle ilgili önemli ilerlemeler kaydedebilirsin. Çalışma temposunun yüksek olduğu bu dönem, sevdiğin işlere daha fazla odaklanmana yardımcı olacak. İletişim becerilerin güçlü, etrafındakilerle kuracağın bağlantılar, fikirlerini daha geniş kitlelere ulaştırman konusunda isabetli adımlar atmanı sağlayabilir. Ancak, bir miktar sabırlı olmakta ve olayları aceleye getirmemekte fayda var. Gözlemlerin sayesinde stratejik bir yaklaşım geliştirebilir, potansiyel zorlukları önceden sezip daha etkili bir yol haritası belirleyebilirsin.Kişisel ilişkilerinde ise, içten ve samimi bir iletişimin keyfini çıkarabilirsin. Bu, hem arkadaşlık hem de romantik bağlarını güçlendirme şansı sunar. Sevdiklerinle derin sohbetler yapabilmek, aranızdaki bağı daha da kuvvetlendirebilir. Kendini ifade etme becerin bu dönemde ön planda olacak.Finansal açıdan, dikkatli düşünmek ve harcamalarını gözden geçirmek önemli. Ani kararlar almaktan kaçınmalısın. Birikimlerini yönetmek için mantıklı adımlar atmayı hedefle. Bugün, kendi iç dünyanda derinleşebilir, geçmişe dair bazı olayları değerlendirerek geleceğine yönelik planlar yapabilirsin. Unutma, attığın her adımda kararlılığın daha sağlam bir gelecek inşa etmekte sana yardımcı olacak.

KOVA BURCU YORUMU

Bugün, özgürlük arayışın ve yenilikçi fikirlerin ön planda. Bağlı olduğun topluluklarla olan etkileşimlerin, sana ilham verebilir. Sosyal ortamlarda kendini ifade etmekten çekinme; yaratıcı projelerin için destek bulma fırsatı var. Özellikle sezgilerin güçlü, bu da karar almada sana avantaj sağlayacak. Dış dünyaya karşı duyarlılığın artarken, içsel dünyanda da önemli sorgulamalar yapabilirsin. Kendi değerlerinle ilgili düşünmek, geleceğindeki yol haritanı belirlemene yardımcı olacak. Tüm bunlar arasında, farklılıklara açık olmanın ve mevcut durumları kabullenmenin sana olumlu geri dönüşler getireceğini unutma. Her şey, sana yeni ufuklar açma potansiyeli taşıyor.

BALIK BURCU YORUMU
  • ÇOK OKUNAN
  • YENİ
  • YORUM