Yargılamak Üstüne

Yargılamak Üstüne

İnternet’te yayınladığım son iki yazımın altına şöyle bir not koydum:
Önemli bir rica: Bu hafta, sadece bir gün, hiç kimseyi yargılamadığınız bir gün geçirmeye özen gösterir misiniz? Sözünüzle, yazınızla, yüzünüzle, bakışınızla, hal ve tavrınızla, ses tonunuzla hiç kimseyi yargılamadığınız tek bir gün! Lütfen. (Bunu denerken farkına vardığınız zorlukları ve iç görüleri öykü ve örnekleriyle paylaşırsanız, beni zenginleştirirsiniz. Emek ve zamanınız için teşekkürler.)
Bilmiyorum, bunu denediniz mi? Denedinizse ne kadar zorlandığınızı görmüşsünüzdür.
Deneyen bir okurum bana şöyle yazmış:
“Yargılama konusunda önce şunu söylemek istiyorum: Yargılamanın tam anlamını sanırım tam olarak bilmiyorum. Yani demek istediğim, ben eğer birisi ” bana” göre yanlış bir şey yapıyor ise ve ben bunu ona söylüyor isem ben o kişiyi yargılıyor muyum? Mesela eşim araba kullanırken ikinci viteste gidilmesi gereken yerde üçüncü viteste gidiyor. Bende ona burada hiç ikinci viteste gidilir mi dediğim zaman onu yargılıyor muyum? Ya da esim kavanozların kapağını tam sıkıca kapatmıyor, ben ona kapatmasını söylerken ve bunu söylerken biraz da kızgın olur isen yargılıyor muyum? Hani bir söz vardır, ‘beni böyle kabul et,’ diye. Ama o zaman karsımızdaki kişiyi hiç mi uyarmayacağız? Veya uyarılan kişi yaptığı işin yanlış olduğunu bildiği halde, uyarıldığı için, kabul görmediği için neden üzülüyor ya da sinirleniyor? Benim size sorum şu: bir olaya yargılamadan nasıl tepki verilir? Buna bir kaç örnek verebilir misiniz? Vaktiniz için şimdiden teşekkür ederim. İyi günler.”
Evet, zor! Peki, neden zor? Çünkü algıladığımız her nesne, kişi ve olaylarla ilgili anında duygularımız da oluşuyor. Ve duygular biz farkına varmadan değerlendirme mekanizması çalıştırmaya başlıyor: Araştırmalar gösteriyor ki, örneğin bir kişiyi güzel biri olarak algılamışsak, farkına varmadan o kişiyi ‘iyi,’ çirkin biri olarak algılamışsak ‘kötü’ görüyoruz.
Bu Duygusal Anlam Verme Sistemi benim yanında doktora çalışması yaptığım Prof. Charles E. Osgood’un araştırma alanını oluşturmuştur. Osgood bu sistemin kültürler arasında müşterek olduğunu, yani insan doğasıyla ilgili tüm insanlara özgü evrensel bir sistemin var olduğunu araştırmalarıyla ortaya koymuştur.
1 Prof. Daniel Kahneman algı ve düşünce sistemleri üzerinde yaptığı çalışmalarda Sistem1 (S1) ve Sistem2 (S2) adı verilen iki düşünce sisteminin olduğunu ve S1’in bilinçli düşünce düzeyinin altında biz farkında olmadan çalıştığını araştırmalarıyla göstermiştir.
2 Günlük yaşamda çoğu kez S1 düzeyinde hayatımızı yönlendiririz. Birisine bakıp onu gördüğümüzde, onun sesini duyduğumuzda, onun sesinin tonu, konuşuş tarzı, giyiniş tarzı el kol hareketleri ve daha birçok karmaşık girdilerle o kişiyle ilgili otomatik bir algılama oluştururuz. Ve o algılamaya dayanarak kişiyle ilgili ilk saniyelerde bir kalıplama yaparız. Bu kişi ‘öfkeli, bencil, kaba, saldırgan, saygısız, tehlikeli, uzak durulması gereken, cahil’ biri olarak algılanabilir. Aynı kişi bir başkası tarafından, ‘onurlu, hakkı koruyan, delikanlı, saygılı, yardımcı, dostluğa layık’ biri olarak görülebilir. Günlük yaşam içinde yer alan olaylar, gördüğümüz kişiler, yaşadığımız ilişkiler bizdeki S1 tarafından hemen rayına oturtulur. Duygusal Anlam Verme Sistemi kişinin S1’inin bir parçasıdır ve ‘her şey’ (olay-ilişki-insan-nesne) duygusal anlam verme sistemi içinde kalıplarına oturtulur. Sorgulanmazsa bu böyle devam eder gider. Ama sorgularsan ve: ‘Nasıl algıladığının farkında mısın?’ ‘Neden böyle algılıyorsun?’ ‘Hangi zeminden baktığının farkında mısın?’ sorularını sormaya başladığımız zaman, bu sorular kişiyi hemen S2 düzeyine iter. Bazıları bu soruları umursamaz, bazıları umursar; düşünür, gözlem yapar ve kendi içinde bir yolculuğa çıkar.
Benim Yetişkin Çocuklar kitabımda konu edindiğim kültür robotları S2 düzeyine çıkmakla ilgilenmezler; çünkü onların içinde büyüdüğü aile ortamında bir birey olarak kendilerine özgü bir değerlendirme sistemi geliştirmelerine izin verilmemiştir. Onlar içinde yetiştikleri kültürün kendilerini çocukluktan itibaren programları çerçevesinde S1 ve S2 kalıpları geliştirmişlerdir. Ben bu kişilere kültür robotu diyorum ve aynı robotlarda olduğu gibi bu kişilerin algılamaları ve değerlendirmeleri birbirine benzer, bireysel farklar yoktur. Kültür robotlarının bireysel farklara pek tahammülü yoktur. Kültür robotlarının toplumunda farklı algılamak ve farklı hissetmek kötü bir şeydir. Duygusal olgunluğa ulaşmış kişi, ‘Nasıl algıladığının farkında mısın?’ ‘Neden böyle algılıyorsun?’ sorularını kendine sürekli sorar. S1 algılamasını sürekli S2 içerisinde konumlandırmak ister; özellikle önemli konularda. Böylece otomatik yargılamayı, bilinçli ‘değerlendirip-konumlandırma’ çerçevesine sokmaya çalışır. İngilizce’deki ‘to judge’ yargılamayı, ‘to assess’ ise ‘değerlendirip- konumlandırmayı ifade etmektedir.
Örnek verelim: Ev alırken ilk görüşte ev hoşunuza gidebilir, ama ‘değerlendirip-konumlandırma’ sürecine girdiğinizde, bütçemiz yetecek mi, nasıl bir muhitte, çocuklar için yeteri kadar mekân var mı ve onlar ne diyecek, kimlerle komşu olacağım ve on yıl sonra bu ev değer mi kaybedecek yoksa değer mi kazanacak, gibi sorular devreye girer. Bana yazan değerli okurum kocasının kendini rahatsız eden her bir davranışı ile ilgili (vites değiştirme, kavanoz kapağını kapama) ‘değerlendirip- konumlandırma’ sürecine girdiğinde S2 düzeyinde sebepler bulacaktır. Bu düzeyde bir sohbet (konuşma değil, sohbet) konumlandırmaları açıklığa çıkarmaya başlayacaktır. Tepki değil, seçimler öne çıkacaktır. İnsanı gücendiren, kıran ‘senin şu davranışın başımızı derde sokabilir’ (araba denetimden çıkar, kavanoz yere düşer) mesajı değildir; insanın içini inciten ‘sen sevilmeye layık değilsin’ mesajıdır. Birisi davranışla ilgilidir, değiştirilebilir, öbürü özle, canla ilgilidir, değiştirilemez. Davranışlar üzerinde odaklanarak sohbet bunu önler. Şu davranışın şu nedenle kabul edilemez; ama senin özün muhteşem ve ben o özü seviyorum. O zaman sohbet devam eder. Öğrenme yer alır, gelişme yer alır. Evet, tekrar rica ediyorum:
Bu hafta, sadece bir gün, hiç kimseyi yargılamadığınız bir gün geçirmeye özen gösterir misiniz? Sözünüzle, yazınızla, yüzünüzle, bakışınızla, hal ve tavrınızla, ses tonunuzla hiç kimseyi yargılamadığınız tek bir gün! Lütfen. Deneyince ne kadar zor olduğunu göreceksiniz.? Artık neden zor olduğunu biliyorsunuz: S1’den S2’ye geçerek bilinçlenme durumunda kaldınız. Bu bir birey için bu kadar zor ise, düşünün toplum için ne kadar zor.
Kültür robotlarının sayısı azalıp duygusal olgunluğa erişmiş, tepkileriyle değil bireysel seçimleriyle yaşayan insanların sayısı artıkça kavga yerine sohbet eden bir toplum olmaya başlayacağız. Sorunlarımız yine olacak ama insana saygılı tarzlarımız şimdikinden çok farklı olacak.
Doğan Cüceloğlu (22.06.2013)
1 Charles E. Osgood, George Suci, & Percy Tannenbaum, The Measurement of Meaning. University of Illinois Press, 1957. ISBN 0-252-74539-6.
Daha geliştirilmiş bir kaynakça için: http://www.tandfonline.com/…/10.1207/s15327906mbr0504_4… 2 Kahneman, Daniel (2012). Thinking Fast and Slow. London: Penguin Books Ltd. ISBN: 978-0-141-03357-0
Bir şunu diyen bir yazı 'YARGILAMAK ÜSTÜNE' görseli olabilir
Sosyal Medyada Paylaşın:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • Koç
  • Boğa
  • İkizler
  • Yengeç
  • Aslan
  • Başak
  • Terazi
  • Akrep
  • Yay
  • Oğlak
  • Kova
  • Balık
KOÇ BURCU YORUMU

Bugün, içindeki cesareti ve tutkuyu serbest bırakma zamanı. Enerjin yüksek, zorluklarla yüzleşmeye istekli ve kararlısın. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zemin var; belki de uzun zamandır hayalini kurduğun bir projeye adım atabilirsin. Duygusal olarak da dinamik bir gün seni bekliyor; sevdiklerinle olan ilişkilerin derinleşebilir. Ancak, sabırsızlık hissini kontrol altında tutmalısın. Akıllıca karar ver, kendine güven ama başkalarının da görüşlerine kulak ver. Dikkatini ve enerjini doğru yönlendirdiğinde, başarı kaçınılmaz olacak. Unutma, her şey yolunda gitmese de, öğrenme sürecinin tadını çıkar.

BOĞA BURCU YORUMU

Güçlü bir kararlılık ve azim bugün içinde etkileyici bir şekilde hissedilecek. Maddi konulara olan ilgin, yaşamsal alanlarda yenilikçi adımlar atmanı sağlayabilir. Duygusal ilişkilerde ise derin bir bağ kurma isteği taşırken, sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek için samimi bir yaklaşım sergilemen önemli. İçsel huzurunu bulmak adına doğayla iç içe olmak, ruhsal olarak tazelenmene yardımcı olacak. Çevrendeki estetik unsurlara dikkat et, sanatsal bir ilham kaynağı bulabilirsin. Tutkulu bir dönemdesin; hayallerin için cesurca adımlar atmayı düşünmekte fayda var. Sabırlı ve kararlı kalman, uzun vadede tatmin edici sonuçlar almanı sağlayacak.

İKİZLER BURCU YORUMU

Bugün zihninde bir dizi ilham verici düşünce dolaşacak. Sosyal bağlantıların güçlenecek, özellikle eski dostlarla yapılan sohbetler sana enerji katacak. Duygusal olarak kendini daha açık ve paylaşımcı hissedeceksin. Öğrenme hevesin artacak, yeni bir hobi edinmek veya bir kursa katılmak için harika bir gün. Ancak, dikkatini toplamakta zorlanabilirsin; bu yüzden gürültülü ortamlardan uzak durmakta fayda var. İletişimdeki akışın seni önemli fırsatlarla buluşturabilir. Eğer bir yolculuğa çıkmayı düşünüyorsan, spontane kararlar alman faydalı olabilir. Yaratıcılığın da zirveye çıkacak, bu sayede sanat veya yazı gibi alanlarda harikalar yaratabilirsin. Günün sonunda kendine bir ödül vermeyi unutma; küçük bir kutlama, üstesinden geldiğin şeylerin keyfini çıkarmana yardımcı olacak.

YENGEÇ BURCU YORUMU

Duyguların ön planda olduğu bir gün seni bekliyor. İçsel huzuru sağlamak ve sevdiklerinle daha derin bir bağ kurmak için mükemmel bir zaman. Geçmişte yaşadığın bazı olaylar tekrar aklına gelebilir, bu da seni dinginliğe ve öz değerlendirmeye yönlendirebilir. Ailevi ilişkilerinde duygusal bir derinlik yaşanabilir, bu da samimi paylaşımlara zemin hazırlayabilir. Mantığın ve duyguların arasında denge kurmakta zorlanabilirsin; iç sesini dinle ve kalbini takip et. Yaratıcılığın da artacak, günlük işlerde yeni fikirler bulman kolaylaşacak. Kendine dönme ve öz bakım yapma zamanın geldi; bu, ruh halini dengelemene ve kendini yeniden keşfetmene yardımcı olabilir. Sosyal ortamlarda dikkat çekebilir, ilgi odağı olabilirsin. Kendini açık ve samimi ifade etmek, ilişkilerinde yeni kapılar açabilir. Unutma, senin duygusal zekan her zaman en büyük rehberin olacaktır.

ASLAN BURCU YORUMU

Kendine güvenin zirveye ulaşacak, bu da çevrendekilere ilham verecek. Sahne ışıkları senin üzerinde olacak; yaratıcı projelerin için mükemmel bir zaman dilimi. Kalabalıklar içinde parlamak, dikkatleri üzerine çekmek isteyebilirsin. Fakat, başkalarının duygularını da göz ardı etmeden ilerlemen önemli. Liderlik vasıflarını sergilemek için fırsatlar karşına çıkacak, bu da senin doğal tevazunla birleşirse etki alanını genişletebilir. Sosyal ilişkilerde dikkatli seçimler yapmalısın; sadık dostlar, sana bu süreçte güç katacak. Aşk hayatında tutku ön planda, bu da seni daha cesur bir ilişki dinamiğine itebilir. Yeteneklerini ve arzularını özgürce ifade et, ancak karşı tarafın hislerine de saygı göster. Bugün, umutlarını gerçekleştirmek adına olumlu adımlar atabilirsin; içsel gücünü keşfetmeye açık ol.

BAŞAK BURCU YORUMU

Günün başlangıcı, detaylara odaklanma ve organize olma arzusuyla dolu. İş hayatında karşına çıkabilecek fırsatlar üzerine düşünmek için ideal bir zaman. Disiplinli yaklaşımın, özellikle ekip çalışmalarında göz dolduracak. Ancak, eleştirel bakış açını dengede tutmak önemli; gerekirse, başkalarının fikirlerine de açık olmalısın.İletişim becerilerin ön plana çıkarken, sevdiğin insanlarla olan ilişkilerde dikkatli olmalısın. Ufak tefek yanlış anlamalar, gereksiz tartışmalara neden olabilir. Hissiyatlarını ve düşüncelerini açıkça ifade etmeye özen göster.Sağlık konusunda, bedenine gösterdiğin özen bu dönemde fazlasıyla kıymetli. Hem fiziksel hem de ruhsal olarak kendine zamana ayırarak yenilenmek için fırsatlar yaratabilirsin. Meditasyon veya doğada yürüyüş, seni rahatlatacak harekete dönüşebilir.Finansal konuda da dikkatli adımlar atmakta fayda var. Gereksiz harcamalardan kaçınarak tasarruf etmek, uzun vadede rahat bir nefes almanı sağlayabilir. Gökyüzünün sunduğu bu dönem, özellikle düzen ve denge arayışında olanlar için fırsatlarla dolu. Kendi iç huzurunu bulmak ve bu dengeyi sağlamak, günün anahtarı olacak.

TERAZİ BURCU YORUMU

Bugün, sosyal ilişkilerinde ve etkileşimlerinde oldukça dikkatli olman gereken bir zaman dilimindesin. Duygusal dengenin bozulmaması için, başkalarıyla olan iletişimlerine özen göstermelisin. İş veya özel hayatında karşılaşacağın insanların beklentilerini anlamak, hem senin hem de çevrendekilerin mutluluğu açısından önemli olacak. Artık ilgini çekmeyen veya seni zorlayan durumlarla ilgili radikal kararlar alma zamanı gelebilir. Kendi ihtiyacın olan dengeyi sağlamak, içsel huzurunu artıracak. Estetik ve sanatsal yönlerin ön plana çıkabilir; yaratıcılığını besleyecek faaliyetler ilham verici olabilir. Ayrıca, karşına çıkan fırsatları değerlendirirken objektif olmayı ihmal etmemelisin. Başkalarına olan güvenin, bazen sana ağır yükler getirebilir; bu yüzden sınırlarını çizmekten çekinmemelisin. Şu anki sezgilerin, ilerleyen zamanda karşılaşacağın zorlukları aşmanda rehberlik edecek. Kendini ifade etme biçiminde özgünlüğünü yansıtmak, senin daha iyi hissetmene sebep olur. Ruhsal olarak destek arayışında olabilirsin; bu durum, içsel keşiflerinle seni daha güçlü bir birey yapacak.

AKREP BURCU YORUMU

İçsel duygularınla yüzleşmek için mükemmel bir zaman dilimindesin. Derin düşünceler ve karanlık tarafların gündeme gelebilir, fakat bu, kendini keşfetmenin ve güçlü yönlerini açığa çıkarmanın bir fırsatıdır. İletişim kurarken, hislerini açıkça ifade etmekte zorlanabilirsin; ancak, bu zorluğun üstesinden gelmek, seni daha bağlı ve anlaşılır bir hale getirecek. Sosyal çevrenle olan ilişkilerde samimiyet ve derinlik arayışında hissetmen oldukça güçlü. Önemli bir konuda karar vermen gerekebilir; sezgilerine güven, çünkü onlara yaslanarak doğru yolu bulabilirsin. Planların ve hedeflerinle ilgili atılımlar yaparken dikkatli ol, çünkü duygusal yoğunluk bazı yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Sağlığına özen göstermek ve ruhsal dengeyi sağlamaya çalışmak, bu dönemde odaklanman gereken önemli unsurlar arasında. Yeniliklere açık ol ve kendini besleyecek deneyimlere yönel.

YAY BURCU YORUMU

Seyahat arzusu ve macera isteği ön planda. Yeni yerler keşfetmek, farklı kültürlerle tanışmak için mükemmel bir zaman. İçsel özgürlüğüne olan düşkünlüğün, seni sürükleyici deneyimlere yönlendirecek. Eğitim veya bilgi edinimi konusunda heyecan verici fırsatlar kapını çalabilir. Öğrenmek için sabırsızlandığın konulara yönelmek, düşüncelerini genişletebilir ve perspektifini zenginleştirebilir. Sosyal ilişkilerin güçleniyor; arkadaşlarınla veya yeni tanıştığın insanlarla planlar yapabilir, keyifli vakitler geçirebilirsin. İçsel huzuru bulmak adına doğada zaman geçirmeyi tercih edebilirsin. Duygusal derinliklerde yüzmeye hazır ol; yeni biriyle olabileceğin ilginç bağlar kurabilirsin. Eyleme geçmek için güzel bir dönemdesin; cesur adımlar at ve hayallerini gerçeğe dönüştüren fırsatları değerlendirmekte gecikme.

OĞLAK BURCU YORUMU

Kendini güçlü ve kararlı hissedeceğin bir gün. Üzerinde çalıştığın projelerde öne çıkabilirsin, hırsın ve azmin etrafındakiler üzerinde olumlu bir etki yaratacak. Finansal konulara dair bazı fırsatlar karşına çıkabilir; dikkatle değerlendirmekte fayda var. İş hayatında harika bir takım ruhu içinde olacaksın, bu da başarılarını katlayabilir. Ancak, duygusal açıdan kendini zaman zaman yalnız hissedebilirsin. Kendi iç dünyana yönelmek, zihnini dinlendirmek için güzel bir fırsat. Sevdiklerinle arandaki bağı kuvvetlendirmek, seni besleyen bir enerji kaynağı oluşturacak. Kendine olan inancını güçlendirdiğin bu dönemde, adım atma cesaretini göster. Unutma, öz disiplinin en büyük güç kaynağın.

KOVA BURCU YORUMU

Bugün, özgürlük arayışın zirve yapabilir. Kendini ifade etme biçimlerin dikkat çekici olacak ve bağımsız düşüncelerin etrafındaki insanları etkileyebilir. Yenilikçi fikirlerin aklında dönebilir, bu da seni farklı projelere yönlendirebilir. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin, beklenmedik sürprizlere yol açabilir; çeşitli etkinlikler veya topluluklarla bir araya gelme isteğin artabilir. Duygusal derinliklere dalmaktan kaçınmamalısın, içsel sorgulamalar sana yeni görüş açıları kazandırabilir. Gün içerisindeki sempatik tavırların, başkalarının kalbini kazanmanı sağlamada etkili olabilir. Farkında olmadan başkalarına ilham verme kapasiten, enerjini daha da yükseltebilir. Eğlence ve yaratıcılık sana yeni yollar açarken, spor veya hobi gibi aktivitelerle enerji depolamayı unutma. Kendine güveninle, cesur adımlar atmaya hazır ol.

BALIK BURCU YORUMU

Duygusal derinliklere dalış yapacağın bir gün. İçsel düşünceler, hayaller ve sezgilerin ön planda olacak. Sanatsal yeteneklerin canlanabilir, yaratıcılığını ifade etmek için mükemmel bir zaman. Sevdiklerinle olan bağların güçlenmesine yardımcı olacak anlayış ve empati sergileme yeteneğin yüksek. Ancak, aşırı duygusal tepkiler vermekten kaçınmalısın; bu, sorunların üstesinden gelmende zorluk yaratabilir. İçsel huzurunu bulmak için yalnız zaman geçirmeyi düşünebilir, meditasyon ya da doğada yürüyüş gibi ruhunu dinlendiren aktivitelere yönelebilirsin. Aşk hayatında sürpriz gelişmeler yaşanabilir; açık fikirli ol ve kalbinin sesini dinle. İnsanlarla olan etkileşimlerin, duygusal derinliklerinle senin için anlam kazanacak.

  • ÇOK OKUNAN
  • YENİ
  • YORUM