1
“İnsan her şeyi anlatamaz, zaten kelimeler de her şeyi anlatmaya yetmez…”
En büyük ideali ‘Ortak Türk Dili’nin oluşturulmasıydı…
Fransız yazar/şair Louis Aragon’un “dünyanın en güzel aşk hikayesi” dediği “Cemile”yi yazan, Türk dünyasında Kırgızların sesini romanlarıyla duyuran Cengiz Aytmatov’un ölümünün 16’ncı yılı…
Onun eserlerinin temelinde Kırgızların sözlü kültürü, geleneği, masalları, destanları ve türküleri yer alıyor.
(1)(1)(1).jpg)
Cengiz Aytmatov, 12 Aralık 1928 tarihinde Kırgızistan’ın Talas vadisinde yer alan Şeker köyünde dünyaya geldi. 4 çocuklu ailenin ilk çocuğu.
Devtlet adamı olan babası Törekul Aytmatov’un görevi nedeniyle ilk eğitim yıllarını Moskova’da geçiren Cengiz, Törekul Aytmatov’un rejim tarafından suçlanması nedeniyle eğitimine ara vermek zorunda kaldı.
Törekul Aytmatov, 1937 yılında sadece Kırgız Türkçesini savunduğu için Rus lideri Stalin tarafından “halk düşmanı” ilan edildi. Törekul Aytmatov, bu nedenle evinden ve ailesinden koparıldı, kurşuna dizilerek öldürüldü. Aytmatov ailesi, babalarının öldüğünü yaklaşık 20 yıl sonra öğrendi.
Cengiz Aytmatov trajedisinin ilk sayfasında babasından ayrılışı vardı:
“Henüz 6 aylık olan küçük Rosa ile birlikte 4 kardeştik. Babam Kazan garına götürmüştü bizi. Tren oradaydı. Kapıları açıktı. Vagonun biri bize rezerve edilmiş bölümlerden oluşuyordu. Altlı üstlü ranzalar vardı. Babam bunlardan ikisine bizi yerleştirdi. Ve vedalaştı. Annemin nasıl ağladığını ve babamın kendisine nasıl güçlükle hakim olabildiğini görüyordum. (…) Bu arada tren hareket etti ve yürümeye başladı. Babam uzun müddet, gücünün yettiği kadar pencerenin yanı sıra koştu, bize el salladı, salladı… Ben ranzanın üst tarafındaydım, her şeyi anlamıştım, en azından hissetmiştim birbirimizi bir daha asla göremeyecektik.”
Törekul Aytmatov’un ölümü onları Moskova’dan Şeker köyüne yönlendirdi. Şeker köyü, Cengiz Aytmatov’un deyimiyle “insanın kaderini yoğuran” bir yerdi.
.jpeg)
[TRT Haber/ Nursel Cobuloğlu Çoban]
Cengiz Aytmatov’un babaannesi Ayımkan Hanım ve Karakız Apa, Cengiz’e masallar, efsaneler, maniler türküler anlattı. Bu anlatılar sadece “anlatı” olarak kalmadı, Cengiz’in yaralı bedenini de iyileştirdi.
Aytmatov ailesi, 1938 yılında Kirovskoye’ye taşındı. Cengiz, eğitimine buradaki Rus yatılı bölge okulunda devam etti.
II. Dünya Savaşı’nın en zor yılı olan 1942’de okulu bırakarak küçük yaşına rağmen köy sovyetine (kolhoz) sekreter oldu, vergi memurluğu ve Rusça öğretmenliği yaptı. Cephe gerisinde evladını/eşini yitirmiş, aç perişan, çaresiz insanların yüzüne yansıyan acıyı bizzat gözlemleyerek büyüyen Aytmatov, bu gözlemlerinin hafızasında yarattığı etkiye, hemen hemen bütün eserlerinde yer verdi.
(1)(1)(1).jpg)
[Fotoğraf: DepoPhotos]
Savaştan sonra ailesiyle Cambul’a taşınınca 1946’da Veteriner Teknik Okulu’na girdi. Burada hocalarının etkisiyle Rus klasiklerini okumaya başladı. Şiir de yazmasına rağmen bir hocasının tavsiyesiyle hikayeye yöneldi, yazı ve çeviri çalışmaları yaptı.
Veteriner Teknik Okulu’nda 2 yıl okuduktan sonra yüksek öğrenimini 1953 yılında Bişkek’teki Tarım Enstitüsü’nde tamamladı.
Aytmatov’un, Tarım Enstitüsü yıllarında okumaları daha sıklaştı ve boyut kazandı.
Cengiz Aytmatov, 1952’de Rusçaya çevrilerek Pravda gazetesinde yayımlanan ilk öyküsü “Gazeteci Cyuda”yı yazdı. Yazdıklarıyla edebiyat eleştirmenlerinin dikkatini çeken Aytmatov, yazı yeteneğini daha da geliştirmesi için, yaratıcı yazarlık dersleri veren Moskova’daki Gorki Edebiyat Enstitüsü’ne davet edildi.
1958’de ise asıl çıkışını yaptığı “Cemile” adlı öyküsünü kaleme aldı ve öykü, Sovyetlerin en ünlü edebiyat dergisi Novy Mir’de (Yeni Dünya) yayımlandı.
Devrin Sovyet edebiyat dünyasında geniş yankılar uyandıran öykü, haksız eleştirilere uğradı. Eleştirilerin ve tartışmaların ortasında öykü, Fransız yazar/şair Louis Aragon’un dikkatini çekti. Aragon, Cemile’yi “dünyanın en güzel aşk hikayesi” sözleriyle nitelendirerek Fransızcaya tercüme edip geniş bir takdimle yayımladı.
(1)(1)(2).jpg)
Dünyada büyük yankı bulan Aytmatov’un eserleri, Aragon’un sunuşundan sonra dünya dillerine çevrildi ve tartışmalar da kendiliğinden sona erdi.
Stalin’in ölümü, Aytmatov’un daha rahat hareket etmesini sağladı. 1957’de Sovyet Komünist Partisi’ne ve Sovyet Yazarlar Birliği’ne, 1958 yılında Moskova’da Edebiyat Fakültesi’ne kabul edildi.
1959 yılında Novy Mir’in editörlüğünü yaptı ve buradaki görevini 1967 yılına kadar sürdürdü. Novy Mir’den sonra Literaturnyi Kırgızistan dergisi editörlüğü ve beş yıl boyunca süren 1960-1965 yılları arasında Pravda Gazetesi Orta Asya muhabirliğini yaptı.
1963 yılında “İlk Öğretmen”, “Deve Gözü”, “Cemile” ve “Selvi Boylum Al Yazmalım” adlı öykülerden oluşan Steplerden ve Dağlardan Hikâyeler adlı yapıtıyla Lenin Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü.
1968’de Büyük Sovyet Edebiyat Ödülü’nü aldı ve aynı yıl Kırgızistan milli yazarı seçildi.
1969’da Asya-Afrika Halkları Kültürel Dayanışma Teşkilatı Başkan Yardımcılığına seçildi.
1978’de Yüksek Sovyet Prezidium’u tarafından “Sosyalist İşçi Kahramanı” olarak ödüllendirildi.
Avrupa Bilim, Sanat ve Edebiyat Akademisi ve Kırgızistan Bilimler Akademisi üyeliklerinin yanı sıra Issık-Göl Forumu Başkanlığı gibi pek çok üst düzey üyeliklerde bulundu ve ödüller aldı.
1983’te, Gün Olur Asra Bedel ile “Büyük Sovyet Edebiyat Ödülü”nü ikinci kez kazandı, ardından Pablo Neruda Ödülü’ne layık görüldü.
1985 ve 1991 yılları arasında Kırgızistan Sinemacılar Birliği, Sovyet Parlamentosu Kültür ve Ulusal Diller Komitesi Başkanlıkları ile Sovyet Yazarlar Birliği Sekreterliği görevlerinde bulundu.
Uluslararası birçok ödül alan yazar; 1988’de Japonya Doğu Felsefesi Enstitüsü Akademi, 1992’de İlesam Üstün Hizmet, 1994’te Avusturya Avrupa Edebiyatı Devlet, 1998’de Friedrich Rueckert ile 2004’te Alexender Men ve Leo Kopelev ödüllerini aldı.
1996 yılında Kırgızistan’ın UNESCO temsilciliğine atandı.
Talas bölgesi milletvekilliği de yapan Aytmatov, 1990-1994 yılları arasında Sovyetler Birliği’ni ve Rusya’yı Lüksemburg’da, 2008 yılına kadar da Kırgızıstan’ı Lüksemburg, Hollanda, Belçika ülkelerinde büyükelçi olarak temsil etti.
“Gün Olur Asra Bedel” romanının film çekimleri için Tataristan’ın başkenti Kazan’a gittiği dönemde,16 Mayıs 2008 tarihinde rahatsızlandı. Cengiz Aytmatov, böbrek yetmezliği teşhisiyle tedavi için Almanya’ya götürüldü.
Almanya’nın Nürnberg şehrinde tedavi gören Cengiz Aytmatov, 10 Haziran 2008’de hayatını kaybetti. Evli ve dört çocuk babası olan yazar, 1937’de babasıyla beraber 137 aydının gizlice kurşuna dizilip gömüldüğü Bişkek’teki Ata-Beyit’te toprağa verildi.
(1)(1)(1).jpg)
Cengiz Aytmatov’un mito-poetiğini kuran üç temel unsuru:
Hikaye ve romanlarında günlük yaşanmışlıkları kendi hayat felsefesinin içine oturtur. Yaşadığı çağdaki insanların problemlerini yansıtan eserlerinde anlatım bir noktadan sonra mitik bir duyumla birleştiği gibi kahramanlar da dar kişiliklerinden sıyrılıp mitsel bir düzlemde Manas’ın kahramanlarıyla özdeşleşir.
Aytmatov’un dünyasında doğa ve doğadaki unsurlar insan kadar önemli. O, bunları şiirsel bir üslupla ve başarıyla eserlerine yansıttı.
Aytmatov, “mankurt” kavramını 1980’de kaleme aldığı “Gün Olur Asra Bedel” romanında tarihine küsen, geçmişini unutan, ailesine, mensup olduğu milletine, öz değerlerine yabancılaşan ve gayesi olmayan insanların mensup oldukları milletleri uyarmak için kullandı.
“Aytmatov ve tiyatro” adlı tiyatro festivalinde Azerbaycanlı oyuncular, “Mankurt” oyununu geçen sene Bişkek’te sahneye koydu.
.jpg)
Cengiz Aytmatov çift dilli yazarlardandı. Önceleri eserlerini Kırgızca yazıp Rusçaya çevirirken daha sonra Rusça yazıp Kırgızcaya çevirme yolunu tercih etti.
Eserlerinin bazıları: Yüz Yüze, Cemile, Deve Gözü, İlk Öğretmen, Selvi Boylum Al Yazmalım, Toprak Ana, Beyaz Gemi, Dişi Kurdun Rüyaları, Elveda Gülsarı, Kızıl Elma…
Cengiz Aytmatov, yazdığı eserlerle Türk dünyasının, Kırgızların sesi oldu. Gelenekten besleyerek yoğurduğu eserlerinde 2’nci Dünya Savaşı dönemini, Kırgız halkının yaşadıklarını, acılarını, kültürünü anlattı fakat:
“İnsan her şeyi anlatamaz, zaten kelimeler de her şeyi anlatmaya yetmez…”
Bugün enerji dolu ve cesur bir ruh hali içinde olacaksın. Hayallerini gerçekleştirmek için adımlar atma isteği artacak. Kararlılıkla hareket ettiğinde, karşına çıkan engelleri aşmakta zorlanmayacaksın. Cesaretin, yeni ve heyecan verici fırsatlarla dolu bir gün geçirmeni sağlayacak. Sosyal ilişkilerinde samimiyet ve içtenlikle yaklaşmak, bağlantılarını güçlendirecek. Kendini ifade etme yeteneğin sayesinde, başkalarını ikna etmekte kolaylık yaşayabilir, fikirlerini savunabilirsin. Duygusal olarak da kendini daha güçlü hissedeceksin, bu da ilişkilerine olumlu bir şekilde yansıyacak. Ancak dikkat etmen gereken bir nokta var; aşırı heyecanla hareket etmekten kaçınmalısın. Aceleci kararlar, sonrasında pişmanlık yaratabilir. İçsel dengeyi bulmak, seni daha sağlam hedeflere yönlendirecek. Günün sonunda, başarı ve tatmin duygusu seni saracak, bu da motivasyonunu artıracak. Kendine güven, seni yeni hüzünlerden uzaklaştıracak ve galibiyeti kucaklamana yardımcı olacak.
Sabah saatlerinde, içsel huzurunuzu bulmak için kendinize zaman ayırmanız gerektiğini hissedebilirsiniz. Gün ortasında, maddi konular ve gelirlerin artışıyla ilgili fırsatlar karşınıza çıkabilir. Dikkatinizi işlerinize yoğunlaştırmak, size hem mental hem de finansal açıdan fayda sağlayacaktır. Akşam saatlerinde, sevdiklerinizle geçireceğiniz vakitler, ruhsal olarak yeniden canlanmanızı sağlayacak. Bu süre zarfında, duygu ve düşüncelerinizi paylaşmak, bağlarınızı güçlendirebilir. Anlık heveslerle hareket etmemekte fayda var; sabırlı ve temkinli olmak, uzun vadeli kazanımlar getirecektir. Kendinizi ifade ederken, samimi ve açık olun; bu, ilişkilerinizi daha da derinleştirebilir.
Bugün, iletişim becerilerinizi ön plana çıkaracak fırsatlarla dolu bir gün sizi bekliyor. Sosyal ilişkilerdeki canlılık ve enerji, çevrenizdeki insanlarla daha derin bağlar kurmanıza yardımcı olabilir. Fikir alışverişleri, yaratıcı projeler veya grup çalışmalarında kendinizi göstermek için harika bir zaman dilimindesiniz. Ancak, acele kararlar almaktan kaçının ve düşüncelerinizi net ifade etmeye özen gösterin. İlişkilerde samimiyet ve açıklık önem kazanacak; bu nedenle, içten bir yaklaşım benimsemek sizi beklenmedik kazançlarla buluşturabilir. Kendinizi ifade ederken esnek olmaya çalışın; başkalarının fikirlerine açık olmak, yeni bakış açıları kazanmanızı sağlayacak. Günün ilerleyen saatlerinde, içsel huzurunuzu bulmak için doğayla bağlantı kurmak veya yalnız kalmak isteyebilirsiniz. Yaratıcılığınızı beslemek için kendinize zaman ayırmayı unutmayın.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin artışı, bugün içsel bir yolculuğa çıkmana olanak tanıyor. Ailevi bağlar ön plana çıkabilir; sevdiklerinle zaman geçirmek, anılar biriktirmek ihtiyacı hissedebilirsin. İletişim kurarken duygusal ifaden önemli olacak, hislerini açıkça dile getirmekten çekinme. İçsel huzurunu sağlamaya yönelik arayış içinde olabilirsin. Karşılaşabileceğin zorluklar seni daha güçlü kılacak. Kendine güven, içsel sezgilerine kulak ver ve başkalarının ihtiyaçlarına duyarlılığını artırarak harika bir denge bulabilirsin. Ayrıca, yaratıcılığını kullanma fırsatları da kapını çalabilir; sanatsal çalışmalara yönelmek ruhuna iyi gelecektir.
Ego çatışmaları. Başkalarının fikirlerine açık olmak, ilişkilerini daha da güçlendirebilir. Bugün, kalabalık ortamlarda enerjini yüksek tutarak, sosyal çevrende parlayabilirsin. Unutma, senin lider ruhun ve karizma, insanları kendine çekiyor.
Analitik düşüncelerin ve detaylara olan dikkatini ön plana çıkaracak bir gün. Çevrende gelişen olaylar, her zamankinden daha fazla dikkatini çekecek. İçsel huzurunu sağlamak için biraz geri çekilmeyi tercih edebilirsin. Gün içerisinde karşına çıkan durumlar, mantıklı çözümler bulma yeteneğini zorlayacak. Özellikle iş hayatında pratik ve sistematik yaklaşımın, sana avantaj sağlayacak. Sociyeteni kurmaya çalışırken eleştirilerden etkilenmemeye dikkat et, çünkü dikkatli gözlemler ve sağduyulu analizlerin doğru sonuçlar elde etmene yardımcı olacak.Kendine zaman ayırmak ve zihinsel olarak tazelenmek, kreatif yaratıcılığını artırmanı sağlayabilir. İlişkilerde daha fazla empati göstermek, karşındaki insanların olumlu tepkilerini almanı sağlar. İş ve kişisel hayatında, dengeyi sağlamak için zamanlama konusunda dikkatli olmalısın. Sakin bir akışta ilerlemek, günün sonunda tatmin edici bir deneyim yaşamana yardımcı olacaktır. Sağlıklı bir iletişim kurmayı ihmal etme; net ve samimi ifadeler, belirsizlikleri ortadan kaldırır ve güven inşa eder.
Bugün, sosyal bağlantıların ve ilişkilerin ön planda olduğu bir gün. Kendi iç dengeni bulmak ve başkalarıyla uyumlu bir şekilde etkileşimde bulunmak için ideal bir zaman. Başkalarının fikirlerine açık olmalısın; bu, yeni fırsatlar ve ilham kaynakları oluşturabilir. Sanatsal veya estetik bir projeye başlamak için harika bir enerji var. İlişkilerde daha yapıcı ve anlayışlı bir yaklaşım sergilemek, aranızdaki bağı güçlendirebilir. Kendini güvende Hissetmek, içsel huzurunu artıracak. Bugün güzellik ve denge arayışına odaklanarak, hayata farklı bir bakış açısıyla yaklaşabilirsin.
Derin duyguların gün yüzüne çıkması ihtimali var. Geçmişte yaşadığın bazı olaylarla yüzleşme isteği, içsel bir mücadeleye dönüşebilir. Özellikle ilişkilerinde daha açık ve dürüst olman gereken durumlarla karşılaşabilirsin. Bu süreçte başkalarının duygularını anlamaya çalışmak, bazen kendi hislerini geri plana atmana neden olabilir, dikkat et. Kendine güvenmelisin; sezgilerin oldukça güçlü. İş hayatında yeni fırsatlar karşına çıkabilir ama risk almak konusunda dikkatli olman gerek. Finansal konularda aceleci kararlar almak seni zorlayabilir. Bugün, içsel huzuru sağlamak için derin nefesler almalı ve meditasyon gibi aktivitelerle zihnini dinginleştirmelisin. Arkadaş çevrenle olan bağlantıların güçleniyor. Özellikle samimi sohbetler, seni daha yakından tanıma fırsatı verebilir. Unutma ki, geçmişte yaşadığın hayal kırıklıkları sana ders verdi; şimdi bunları kullanma zamanı. Kendini ifade et, hislerini paylaş. Bu, hem sana hem de çevrendekilere ışık tutacak.
Serbest ruhun, keşfetme arzun ve macera tutkun bugün ön plana çıkıyor. İçindeki merak duygusu, yeni ufuklara açılma isteğiyle birleşiyor. İletişim açısından oldukça şanslı bir dönemdesin; başkalarıyla olan etkileşimlerin, ilham verici fikirlerin açığa çıkmasına olanak tanıyacak. Sosyal hayatında beklenmedik karşılaşmalar söz konusu, bu anlar senin için yeni fırsatlar doğurabilir.Özellikle sanatsal veya yaratıcı projelerde kendini ifade etmek için harika bir zaman. Yeteneklerini sergilemekten çekinme; başarıya ulaşman için özgünlüğün ön planda olmalı. Seyahat etme isteğin artmış olabilir, bu nedenle çevreni değiştirmek ve yeni kültürlerle tanışmak sana iyi gelebilir. Fakat, düşüncelerini eyleme dökmek adınaAni kararlar vermemeye dikkat et. Geçmişteki deneyimlerinden ders almak, hangi yolda ilerlemen gerektiği konusunda sana yol gösterecek. Tutkulu duygular içinde boğulma hissi yaşayabilirsin; bu durumda içsel dengeyi korumak ve dış dünyayla sağlıklı bir ilişki sürdürmek önemli. Sevgi hayatında ise, derin sohbetler ve paylaşımlar seni birbirinle daha güçlü bir bağ kurmaya yönlendirebilir. Hedeflerine odaklanırken, özgürlüğünü de elden bırakmamaya çalış.
Bugün, kararlı adımlar atma arzusuyla dolup taşabilirsin. Hedeflerine ulaşmak için doğru zamanı kolluyorsun, bu yüzden sabrını korumalısın. Mali konular üzerinde düşünmek ve geleceğe yönelik planlar yapmak için elverişli bir zaman dilimi. Özgüvenin artıyor, bu da çevrendekilerle olan iletişimini güçlendiriyor. İş yerinde iş birliği ve takım çalışması, başarıyı getirecek. Duygusal açıdan kararlı duruşun, sevdiklerinle daha derin bağlantılar kurmanı sağlayabilir. Güneş gibi parlayan enerjin, sıkışmış hissettiğin anlarda bile seni yukarı kaldıracak. Şimdi yeniliklere açık ol, eski kalıpları yıkarak taze bir başlangıca adım atabilirsin. Her şeyin senin elinde olduğunu unutma, bu güç seninle.
İçsel özgürlük arayışın, sıra dışı düşüncelerin ve yaratıcılığın ön planda. Bugün, sıra dışı bir fikirle ortaya çıkabilirsin ve bu fikrin başkalarına ilham verme potansiyeli var. Sosyal çevrendeki yenilikçi çözümler, ilişkilerini derinleştirebilir. Ayrıca, toplumsal meseleler ve geleceğe dair vizyonların üzerine düşünmek için harika bir zaman. Bağlantı kuracağın insanlarla fikir alışverişinde bulunmak, kendini daha fazla ifade etmeni sağlarken, ilham veren projelerde yer alma isteğini artırabilir. Duygusal derinlikler yerine mantığa yönelirsen, kararsızlık ve belirsizlik hissini yenebilirsin. Hayalini kurduğun şeylerin peşinden koşma cesaretini bulacak, içindeki lideri ortaya çıkaracaksın. Unutma, bazen en büyük değişim, küçük cesaretle başlar. Kendine inan ve yeniliklere açık ol.
Sezgilerinin güçlenmesi, çevrendeki olaylara daha derinlemesine bakmanı sağlayacak. İçsel huzur arayışın yoğunlaşırken, duygu dünyanda dalgalanmalar yaşanabilir. Geçmişteki hatıralar yeniden gündeme gelebilir; bu durum, seni duygusal bir yoğunluğa sürükleyebilir. Sanatsal ve yaratıcılığa yönelik projelere ilgi duyabilirsin. Kendini ifade etmenin yollarını aramak, ruhsal bir ferahlama sağlayacak. Sosyal ilişkilerde, empati kabiliyetin ön planda olacak; başkalarının hislerini anlama konusundaki yeteneğin, insanlarla koyu muhabbete girmeni sağlayacak. Ancak dikkat etmen gereken, bazen gerçekleri görmezden gelme eğiliminde olabilmen. Duygusal derinliklerin çoğalırken, karşındaki kişilere karşı daha hassas ve anlayışlı olmalısın. Bugün, kalp sesini dinle ve içsel rehberliğine güven. Kendine zaman ayırmayı unutma.
