1
“İnsan her şeyi anlatamaz, zaten kelimeler de her şeyi anlatmaya yetmez…”
En büyük ideali ‘Ortak Türk Dili’nin oluşturulmasıydı…
Fransız yazar/şair Louis Aragon’un “dünyanın en güzel aşk hikayesi” dediği “Cemile”yi yazan, Türk dünyasında Kırgızların sesini romanlarıyla duyuran Cengiz Aytmatov’un ölümünün 16’ncı yılı…
Onun eserlerinin temelinde Kırgızların sözlü kültürü, geleneği, masalları, destanları ve türküleri yer alıyor.
(1)(1)(1).jpg)
Cengiz Aytmatov, 12 Aralık 1928 tarihinde Kırgızistan’ın Talas vadisinde yer alan Şeker köyünde dünyaya geldi. 4 çocuklu ailenin ilk çocuğu.
Devtlet adamı olan babası Törekul Aytmatov’un görevi nedeniyle ilk eğitim yıllarını Moskova’da geçiren Cengiz, Törekul Aytmatov’un rejim tarafından suçlanması nedeniyle eğitimine ara vermek zorunda kaldı.
Törekul Aytmatov, 1937 yılında sadece Kırgız Türkçesini savunduğu için Rus lideri Stalin tarafından “halk düşmanı” ilan edildi. Törekul Aytmatov, bu nedenle evinden ve ailesinden koparıldı, kurşuna dizilerek öldürüldü. Aytmatov ailesi, babalarının öldüğünü yaklaşık 20 yıl sonra öğrendi.
Cengiz Aytmatov trajedisinin ilk sayfasında babasından ayrılışı vardı:
“Henüz 6 aylık olan küçük Rosa ile birlikte 4 kardeştik. Babam Kazan garına götürmüştü bizi. Tren oradaydı. Kapıları açıktı. Vagonun biri bize rezerve edilmiş bölümlerden oluşuyordu. Altlı üstlü ranzalar vardı. Babam bunlardan ikisine bizi yerleştirdi. Ve vedalaştı. Annemin nasıl ağladığını ve babamın kendisine nasıl güçlükle hakim olabildiğini görüyordum. (…) Bu arada tren hareket etti ve yürümeye başladı. Babam uzun müddet, gücünün yettiği kadar pencerenin yanı sıra koştu, bize el salladı, salladı… Ben ranzanın üst tarafındaydım, her şeyi anlamıştım, en azından hissetmiştim birbirimizi bir daha asla göremeyecektik.”
Törekul Aytmatov’un ölümü onları Moskova’dan Şeker köyüne yönlendirdi. Şeker köyü, Cengiz Aytmatov’un deyimiyle “insanın kaderini yoğuran” bir yerdi.
.jpeg)
[TRT Haber/ Nursel Cobuloğlu Çoban]
Cengiz Aytmatov’un babaannesi Ayımkan Hanım ve Karakız Apa, Cengiz’e masallar, efsaneler, maniler türküler anlattı. Bu anlatılar sadece “anlatı” olarak kalmadı, Cengiz’in yaralı bedenini de iyileştirdi.
Aytmatov ailesi, 1938 yılında Kirovskoye’ye taşındı. Cengiz, eğitimine buradaki Rus yatılı bölge okulunda devam etti.
II. Dünya Savaşı’nın en zor yılı olan 1942’de okulu bırakarak küçük yaşına rağmen köy sovyetine (kolhoz) sekreter oldu, vergi memurluğu ve Rusça öğretmenliği yaptı. Cephe gerisinde evladını/eşini yitirmiş, aç perişan, çaresiz insanların yüzüne yansıyan acıyı bizzat gözlemleyerek büyüyen Aytmatov, bu gözlemlerinin hafızasında yarattığı etkiye, hemen hemen bütün eserlerinde yer verdi.
(1)(1)(1).jpg)
[Fotoğraf: DepoPhotos]
Savaştan sonra ailesiyle Cambul’a taşınınca 1946’da Veteriner Teknik Okulu’na girdi. Burada hocalarının etkisiyle Rus klasiklerini okumaya başladı. Şiir de yazmasına rağmen bir hocasının tavsiyesiyle hikayeye yöneldi, yazı ve çeviri çalışmaları yaptı.
Veteriner Teknik Okulu’nda 2 yıl okuduktan sonra yüksek öğrenimini 1953 yılında Bişkek’teki Tarım Enstitüsü’nde tamamladı.
Aytmatov’un, Tarım Enstitüsü yıllarında okumaları daha sıklaştı ve boyut kazandı.
Cengiz Aytmatov, 1952’de Rusçaya çevrilerek Pravda gazetesinde yayımlanan ilk öyküsü “Gazeteci Cyuda”yı yazdı. Yazdıklarıyla edebiyat eleştirmenlerinin dikkatini çeken Aytmatov, yazı yeteneğini daha da geliştirmesi için, yaratıcı yazarlık dersleri veren Moskova’daki Gorki Edebiyat Enstitüsü’ne davet edildi.
1958’de ise asıl çıkışını yaptığı “Cemile” adlı öyküsünü kaleme aldı ve öykü, Sovyetlerin en ünlü edebiyat dergisi Novy Mir’de (Yeni Dünya) yayımlandı.
Devrin Sovyet edebiyat dünyasında geniş yankılar uyandıran öykü, haksız eleştirilere uğradı. Eleştirilerin ve tartışmaların ortasında öykü, Fransız yazar/şair Louis Aragon’un dikkatini çekti. Aragon, Cemile’yi “dünyanın en güzel aşk hikayesi” sözleriyle nitelendirerek Fransızcaya tercüme edip geniş bir takdimle yayımladı.
(1)(1)(2).jpg)
Dünyada büyük yankı bulan Aytmatov’un eserleri, Aragon’un sunuşundan sonra dünya dillerine çevrildi ve tartışmalar da kendiliğinden sona erdi.
Stalin’in ölümü, Aytmatov’un daha rahat hareket etmesini sağladı. 1957’de Sovyet Komünist Partisi’ne ve Sovyet Yazarlar Birliği’ne, 1958 yılında Moskova’da Edebiyat Fakültesi’ne kabul edildi.
1959 yılında Novy Mir’in editörlüğünü yaptı ve buradaki görevini 1967 yılına kadar sürdürdü. Novy Mir’den sonra Literaturnyi Kırgızistan dergisi editörlüğü ve beş yıl boyunca süren 1960-1965 yılları arasında Pravda Gazetesi Orta Asya muhabirliğini yaptı.
1963 yılında “İlk Öğretmen”, “Deve Gözü”, “Cemile” ve “Selvi Boylum Al Yazmalım” adlı öykülerden oluşan Steplerden ve Dağlardan Hikâyeler adlı yapıtıyla Lenin Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü.
1968’de Büyük Sovyet Edebiyat Ödülü’nü aldı ve aynı yıl Kırgızistan milli yazarı seçildi.
1969’da Asya-Afrika Halkları Kültürel Dayanışma Teşkilatı Başkan Yardımcılığına seçildi.
1978’de Yüksek Sovyet Prezidium’u tarafından “Sosyalist İşçi Kahramanı” olarak ödüllendirildi.
Avrupa Bilim, Sanat ve Edebiyat Akademisi ve Kırgızistan Bilimler Akademisi üyeliklerinin yanı sıra Issık-Göl Forumu Başkanlığı gibi pek çok üst düzey üyeliklerde bulundu ve ödüller aldı.
1983’te, Gün Olur Asra Bedel ile “Büyük Sovyet Edebiyat Ödülü”nü ikinci kez kazandı, ardından Pablo Neruda Ödülü’ne layık görüldü.
1985 ve 1991 yılları arasında Kırgızistan Sinemacılar Birliği, Sovyet Parlamentosu Kültür ve Ulusal Diller Komitesi Başkanlıkları ile Sovyet Yazarlar Birliği Sekreterliği görevlerinde bulundu.
Uluslararası birçok ödül alan yazar; 1988’de Japonya Doğu Felsefesi Enstitüsü Akademi, 1992’de İlesam Üstün Hizmet, 1994’te Avusturya Avrupa Edebiyatı Devlet, 1998’de Friedrich Rueckert ile 2004’te Alexender Men ve Leo Kopelev ödüllerini aldı.
1996 yılında Kırgızistan’ın UNESCO temsilciliğine atandı.
Talas bölgesi milletvekilliği de yapan Aytmatov, 1990-1994 yılları arasında Sovyetler Birliği’ni ve Rusya’yı Lüksemburg’da, 2008 yılına kadar da Kırgızıstan’ı Lüksemburg, Hollanda, Belçika ülkelerinde büyükelçi olarak temsil etti.
“Gün Olur Asra Bedel” romanının film çekimleri için Tataristan’ın başkenti Kazan’a gittiği dönemde,16 Mayıs 2008 tarihinde rahatsızlandı. Cengiz Aytmatov, böbrek yetmezliği teşhisiyle tedavi için Almanya’ya götürüldü.
Almanya’nın Nürnberg şehrinde tedavi gören Cengiz Aytmatov, 10 Haziran 2008’de hayatını kaybetti. Evli ve dört çocuk babası olan yazar, 1937’de babasıyla beraber 137 aydının gizlice kurşuna dizilip gömüldüğü Bişkek’teki Ata-Beyit’te toprağa verildi.
(1)(1)(1).jpg)
Cengiz Aytmatov’un mito-poetiğini kuran üç temel unsuru:
Hikaye ve romanlarında günlük yaşanmışlıkları kendi hayat felsefesinin içine oturtur. Yaşadığı çağdaki insanların problemlerini yansıtan eserlerinde anlatım bir noktadan sonra mitik bir duyumla birleştiği gibi kahramanlar da dar kişiliklerinden sıyrılıp mitsel bir düzlemde Manas’ın kahramanlarıyla özdeşleşir.
Aytmatov’un dünyasında doğa ve doğadaki unsurlar insan kadar önemli. O, bunları şiirsel bir üslupla ve başarıyla eserlerine yansıttı.
Aytmatov, “mankurt” kavramını 1980’de kaleme aldığı “Gün Olur Asra Bedel” romanında tarihine küsen, geçmişini unutan, ailesine, mensup olduğu milletine, öz değerlerine yabancılaşan ve gayesi olmayan insanların mensup oldukları milletleri uyarmak için kullandı.
“Aytmatov ve tiyatro” adlı tiyatro festivalinde Azerbaycanlı oyuncular, “Mankurt” oyununu geçen sene Bişkek’te sahneye koydu.
.jpg)
Cengiz Aytmatov çift dilli yazarlardandı. Önceleri eserlerini Kırgızca yazıp Rusçaya çevirirken daha sonra Rusça yazıp Kırgızcaya çevirme yolunu tercih etti.
Eserlerinin bazıları: Yüz Yüze, Cemile, Deve Gözü, İlk Öğretmen, Selvi Boylum Al Yazmalım, Toprak Ana, Beyaz Gemi, Dişi Kurdun Rüyaları, Elveda Gülsarı, Kızıl Elma…
Cengiz Aytmatov, yazdığı eserlerle Türk dünyasının, Kırgızların sesi oldu. Gelenekten besleyerek yoğurduğu eserlerinde 2’nci Dünya Savaşı dönemini, Kırgız halkının yaşadıklarını, acılarını, kültürünü anlattı fakat:
“İnsan her şeyi anlatamaz, zaten kelimeler de her şeyi anlatmaya yetmez…”
Bugün, enerjinizi ve tutkunuzu harekete geçirecek fırsatlarla dolu. Hayatınıza katmak istediğiniz yenilikler için mükemmel bir zaman dilimi. İleriye yönelik yapacağınız planlar, şevkinizi artıracak ve sizi tetikleyecek. İletişim kurarken cesur olmalı, düşüncelerinizi açıkça ifade etmelisiniz. İçgüdüleriniz sizi doğru yönlendirecek; kalbinize kulak vermek önem kazanacak. İş veya sosyal çevrenizdeki insanlar üzerinde olumlu bir etki bırakacak, dikkatleri üzerinize çekeceksiniz. Ancak, aceleci davranmadan, kararlarınızı iyice tartarak almanızda fayda var. Günü keyifli bir etkinlik veya hobilerle değerlendirmek, zihnen ve bedenen zinde kalmanızı sağlayacak. Kendinize olan inancınız, başkalarında da güven uyandıracak. Geleceğe dair umutla dolu olun; çünkü başarı için gereken enerji, içsel motivasyonunuzda gizli.
Yavaş ama kararlı adımlarla ilerleme dönemi. İçsel dinginliğin ve güven arayışının öne çıkacağı bir gün. Görsel estetik ile ilgilenmek, sanatsal işler yapmak için güzel fırsatlar var. İlişkilerde samimiyet arayışın derinleşebilir; sevdiklerinle geçireceğin zaman, onları anlama ve hissetme konusunda yeni kapılar açabilir. Maddi konularda dikkatli düşünmen, planlarını sağlam temellere oturtman gerekecek. İsteklerini gerçekleştirmek için biraz sabretmen gerektiğini göreceksin. Var olan kaynaklarını akıllıca kullanmaya özen göster. Kendi potansiyelinin farkına varmak, günün en önemli temalarından biri olacak. Rahatlatıcı bir aktivitede bulunmak, zihinsel yorgunluğunu alabilir ve beyin fırtınası yaparak yeni fikirlere kapı aralayabilirsin. Doğaya yönelmek, nefes almak ve enerjini yenilemek için ideal. Kalp sesini dinlemek, doğru yolun hangisi olduğunu göstermekte büyük bir rehberlik sunacak.
Bugün zihninizin parlaklığı ve merakın yüksek olduğu bir gün. Sosyal çevrenizdeki insanlarla etkileşimlerinizde daha fazla ilgi ve etki yaratabilirsiniz. Yaratıcı projeler için güzel bir fırsat doğabilir; düşüncelerinizi açıkça ifade etmekten çekinmeyin. Yeni bağlantılar kurma ihtimaliniz oldukça yüksek. İletişim becerileriniz sayesinde ortamlarda dikkat çekebilir, ilginç sohbetler geliştirebilirsiniz. Ancak, karışık duygu ve düşünceler içinde kaybolmamaya özen gösterin. Dikkatinizi dağıtan unsurlara takılmak, konsantrasyonunuzu bozabilir. İçsel huzurunuzu sağlamak için biraz zaman ayırmak iyi gelecektir. Gökyüzünün enerjisiyle uyum içinde kalın, fırsatları değerlendirin ama dikkatli seçimlerde bulunun.
Duygusal olarak derin bir denizdesin. İçsel huzurunu bulmak için zaman ayırmalısın. Aile ve sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirecek fırsatlar yaratabilirsin. Bugün, hislerinle hareket edeceksin; bu da seni bazı durumlarla yüzleşmeye itebilir. Hissettiklerin, senin için önemli olan insanlarla daha samimi ve açık olmanı sağlayacak. İş hayatında, yaratıcılığını ortaya koyabileceğin bir proje üzerinde çalışabilirsin. Hayallerindeki hedeflere ulaşmana yardımcı olacak yeni fırsatlar kapını çalabilir. Kendine güvenmeyi unutma; içindeki gücü keşfettikçe daha fazla cesaret bulacaksın. Unutma ki, sevdiklerin senin güçlü destekçilerin olacak. İçsel berraklık arayışında, meditasyon veya doğa yürüyüşleri faydalı olabilir. Rahatlamaya ve yenilenmeye ihtiyacın var, bu yüzden kendine biraz zaman ayırmayı ihmal etme.
Bugün, içsel enerjinin yüksek olduğu bir gündesin. Yeteneklerini sergilemek, ilgi odağı olmak isteyeceksin. Sosyal ilişkilerde daha cesur adımlar atabilirsin; çevrendekilerin dikkatini çekmek için harika bir zaman. Özgüvenin, karisma ve çekiciliğin ile birleştiğinde, etrafındaki insanlarla kuracağın iletişimde büyük bir etki yaratacak. İş veya projelerle ilgili fikirlerin, başkaları tarafından takdir edilebilir. Ancak, dikkatli ol; kibirli davranışlardan kaçınmak, ilişkilerini güçlendirecektir. Kalbinin sesine kulak vererek, sevgi ve bağlılık arayışında olumlu gelişmeler yaşayabilirsin. Unutma, cömertliğin ve iyimserliğinle çevrendekilere ilham verebilirsin. Günün sonunda, yaptıklarınla gururlanacak, kendini tatmin olmuş hissedeceksin.
Detail-oriented yaklaşımın, bugün seni önemli bir başarıya götürebilir. İş yerinde veya günlük yaşamında karşılaştığın sorunları pratik bir şekilde çözme yeteneğinle etrafındakilerin takdirini kazanabilirsin. İşlerine olan disiplinin ve titizliğin, uzun vadede sana fayda sağlayacak sonuçlar doğuruyor. Ayrıca, duyacağın yenilikçi fikirler veya ilham verici bir konuşma, zihnini açacak ve yeni projeler konusunda cesaretlendirecektir. Kişisel ilişkilerinde de, samimiyet ve anlayış ön planda olacak. Tavsiyelerini dinleyen yakınların için rehberlik pozisyonuna geçebilirsin. Bugün, yalnız olmadığını hatırlamak ve sosyal çevrenle etkileşimde bulunmak, ruhunun beslenmesine yardımcı olacak. Kendine güven, kaygılarını bir kenara bırakmana yardımcı olacaktır. Hedeflerine ulaşmak için adım atma zamanı.
Sosyal çevrenle olan ilişkilerin, samimiyeti ve derinliği ön plana çıkıyor. Bugün, insanların duygusal ihtiyaçlarını anlama ve onlara destek olabilme yeteneğinle parlayabilirsin. Estetik ve sanatsal konulara olan ilgin, yaratıcılığını serbest bırakman için mükemmel bir zemin hazırlıyor. Duygusal dengeyi sağlamak adına, içsel huzura odaklanmalısın; bu şekilde ikili ilişkilerdeki çatışmaları daha kolay yönetebilirsin. Ayrıca, yeni insanlarla tanışmak, yeni bağlantılar kurmak için harika bir zaman. Liderlik yeteneklerini sergileyerek ortak projelerde öne çıkabilirsin. Unutma, içindeki sezgi gücüne güvenmek ve onu takip etmek, hayatının gidişatını olumlu yönde etkileyecektir.
Duygular derinleşiyor, içsel bir sorgulama başlıyor. Gizli kalmış hisler gün yüzüne çıkabilir. Karşındaki insanlarla olan ilişkilerde samimiyetin önemini anlıyorsun; yüzeysel sohbetler seni tatmin etmeyecek. Güvendiğin kişilerle derin muhabbete gir veya belki de yalnız kalıp iç dünyana dönmek isteyebilirsin. Bu süreçte, içsel gerçeklerinle yüzleşmek sana büyük bir güç katacak. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir zaman dilimindesin. Beklenmedik harcamalara açık olabilirsin; bütçeni gözden geçirip gereksiz masraflardan kaçınmakta fayda var. Parasal konularda sezgilerine güven. Ayrıca, yeni fırsatlar kapını çalabilir; ancak aceleci olmamakta fayda var. Fiziksel enerjini artıracak aktiviteler bulmak iyi gelebilir. Egzersiz yapmayı ya da doğayla iç içe olmayı düşün; bu, hem bedenine hem de ruhuna iyi gelecek. Sosyal medyada daha aktif olmak, ilginç insanlarla tanışmana olanak sağlayabilir. Hedeflerine yönelirken tutkulu ve kararlı olman, istediğin sonuçları elde etmeni kolaylaştıracak. İlişkilerde ise hislerine güven; açıldıkça gerçek bağlar kurabilirsin.
Bugün, maceraperest ruhun ön planda olacak. Yeni deneyimlere açık olman, hayatına renk katacak. Sosyal çevrende dikkat çekici anlar yaşanabilir; ilginç insanlarla tanışabilir, yeni sohbetlere kapı aralayabilirsin. Fikirlerini cesurca ifade et, çünkü görüşlerin başkalarının dikkatini çekecek. İçsel olarak kendini özgür hissetmek isteyecek, aynı zamanda da hedeflerine ulaşmak için bazı riskler alman gerektiğini düşüneceksin. Duygusal paylaşımlar açısından daha hassas olabilirsin; bu, ilişkilerinde derinleşmek adına bir fırsat. Bilinçaltındaki isteklerin, seni belki de hiç düşünmediğin yönlere götürebilir. Eğitim, seyahat ya da yeni bir hobi edinme konularında atılımlar yapmak için harika bir gün. Kendini sınırlı hissetme, özgürlüğüne odaklan. Belki de biraz spontane olmak, seni daha mutlu kılacak. Dikkatini dağıtan unsurlara kapılmaktan kaçınmalısın; böylece hedeflerine daha iyi odaklanabilir, içsel huzurunu bulabilirsin. Taşıştığın enerjiyi iyi değerlendirmeyi unutma!
Bugün, sorumluluklar ve hedefleri konusunda güçlü bir motivasyon hissedeceksin. İçsel bir disiplinle dolu olduğun bu dönemde, planlarını uygulamak için mükemmel bir zemin bulacaksın. Kararlılığın sayesinde başkalarına örnek olabilirsin. İş hayatındaki zorluklarla başa çıkmak için soğukkanlılığını koruman önemli. Önemli kararlar verirken mantığını ön planda tutmalısın; duygusal anlık tepkilerden kaçınmak, daha uzun vadeli ve sağlıklı sonuçlar almanı sağlayacak. Sosyal ilişkilerde, sevgi ve destek arayışı içinde olabilirsin. Yakın arkadaşlarınla yapacağın samimi sohbetler ruh halini iyileştirecek ve bağlarını güçlendirecek. Aşk hayatında ise, karşındakine karşı gösterdiğin anlayış ve sadakat, ilişkinizi daha da derinleştirebilir. Geleceğe yönelik planlarını gözden geçirmek, yeni fırsatlarla karşılaşmana olanak tanıyacak. İnişli çıkışlı duygusal dalgaların yanını bırakırken, kendine olan güvenin artsın. Bugün, başarıların için attığın adımların kıymetini bilmelisin. Zamanla daha iyi sonuçlar alacağının farkındalığı içindesin. Kendinle barışık olmanın getirdiği huzuru hissetmek, sana ilham verecek.
Bugün zihin açıcı düşünceler ve yenilikçi fikirlerle dolu bir gün. Sıra dışı projelere yönelmek ve alışılmışın dışında kararlar almak için mükemmel bir zaman. Sosyal çevrendeki dinamikler seni etkileyecek; dostlukların güçlenebilir, yeni tanışmalar hayatında ilginç fırsatlar doğurabilir. Ancak, fazla bağımsızlık isteği ilişkilerde birtakım çatışmalara yol açabilir. Empati kurarak bu durumu yönetmek, çelişkileri daha kolay çözmene yardımcı olacak. Yenilik arayışın, yaşamında yaratıcı bir dönüşümün kapısını açarken, içsel sesine kulak vermeyi unutma. Bugün, içsel dünyanı keşfederken, dış dünyada da kendine yeni ufuklar açabilirsin. Sezgilerine güven; doğru yönü bulman için içsel rehberliğin önemli bir rol oynayacak.
Duyguların derinliği bugününizde önemli bir tema haline gelecek. İçsel sezgileriniz, sizi doğru yolda yönlendirebilir ve bazı sorularınıza cevap bulmanızı sağlayabilir. Yaratıcılığınızın açığa çıkacağı bir gündesiniz; bu nedenle sanat, yazı ya da herhangi bir yaratıcı ifade aracı, ruhunuza iyi gelecek. İlişkilerde empati kurma yeteneğiniz öne çıkacak, yakınlarınızla olan bağlarınız güçlenebilir. Ancak başkalarının duygusal yüklerinden etkilenmemeye özen göstermelisiniz. Kendinize zaman ayırarak meditasyon ya da doğa yürüyüşü yapmak, zihinsel ve ruhsal sağlığınızı canlandıracak. Duygusal dengeyi sağlamak için sevdiğiniz faaliyetlerle uğraşmak, bu dönemde çoğunuz için bir nevi kaçış yolu haline gelebilir. Üzerinde durduğunuz düşüncelerinizi yazıya dökmek, zihninizi netleştirmenizi sağlayabilir.
1
2
3
4
5
6
