1
Gençlik yıllarında satranca bir süre kafayı takmış, Tepebaşı’ndaki Satranç Derneği’ne ara ara gidip, bir kaç turnuvaya katılmış biri olarak “The Queen’s Gambit”in beni özellikle cezbettiğini saklayacak değilim. Ama ilk yaptığım şey satrancı konu alan (ya da içinde satranç geçen) tüm film ve dizilere uyguladığım basit bir testti. Şöyle; satranca dair ilk öğrendiğim şeylerden biri tahtanın başına oturduğunuzda sağ alt köşedeki karenin beyaz olması gerektiğidir. Ve inanır mısınız bu ayrıntıyı öyle herkes bilmez ve izlediğim sayısız film ve dizide bu test çoğunlukla o dizi ya da filmi çekenlerin satrançla olan alakalarının ve satranca dair bilgilerinin gerçek bir göstergesi olmuştur. O kadar çok yanlış yakaladım ki geçen yıllar boyunca, bazı filmlerden soğuduğumu bile hatırlıyorum sırf bu yüzden. Ve fakat “The Queen’s Gambit”in 7 bölümü boyunca hemen her sahnede uyguladığım bu test bir kez bile yanlış çıkmadı ve bu da benim diziyi ayrıca sevmeme ve en azından işin bu kısmıyla ilgilenen kişi ya da kişileri özel olarak takdir etmeme sebep oldu. Bunu bir kenara koyalım öncelikle.
Satranç meraklıları bana katılacaktır; kadın satranççı denince akla gelen ilk isim Macar Büyükusta Judit Polgar’dır. 15 yaşında Büyükusta ünvanını alarak o zaman için bir rekora imza atan (ki bir önceki rekor Amerikan satrancının en büyük efsanesi Bobby Fischer’a aitti) ve aralarında Kasparov, Karpov, Spassky, Carlsen, Anand gibi isimlerin de olduğu birçok şampiyonu yenme başarısı gösteren Judit Polgar Netflix dizisi “The Queen’s Gambit” için bir ilham kaynağı mıdır diye merak etmedim değil açıkçası, ama dizinin uyarlandığı roman 1983’te yayımlanmış olduğu için bu ihtimali hemen bıraktım bir kenara, zira Polgar Büyükusta olduğunda 1991 yılıydı ve roman çıkalı yıllar olmuştu. Zaten romanın yazarı Walter Tevis de ilham kaynaklarının Bobby Fischer, Boris Spassky ve Anatoli Karpov gibi isimler olduğunu açıklamıştı romanın önsözünde. Bu arada şunu da hemen not olarak düşeyim, Tevis 1984 yılında, yani romanın yayımlanışından bir yıl kadar sonra hayata veda etmiş, 56 yaşında. Ayrıca bilmeyenler için ekleyeyim, Walter Tevis başrolünü Paul Newman’ın üstlendiği “The Hustler” (ki bu da bilardo sporu üzerine yapılmış en etkileyici filmlerdendir) ve devamı niteliğindeki “The Color of Money” (bunda da Paul Newman başrolü Tom Cruise ile paylaşmıştı) filmlerinin kaynak romanlarının da yazarı. Tevis’in sinemaya uyarlanan bir diğer romanının da “The Man Who Fell to Earth” olduğunu söylersem belki kafanızda daha bütünlüklü bir portre oluşur.
Deha ve bağımlılık ikilisi üzerine çokça kafa yorduğu belli olan Walter Tevis’in aynı adlı romanından uyarlanan “The Queen’s Gambit” küçük yaşta yetimhaneye verilen ve buradaki hademeden 9 yaşında satranç öğrenen Beth Harmon’ın hikâyesini anlatıyor. Tevis’in romanı yazarken önemli ilham kaynaklarından biri olan Bobby Fischer ve onun 1972’de Dünya Şampiyonluğu için Rus satranççı Boris Spassky ile yaptığı Dünya Satranç Şampiyonluğu ünvan maçı tarihteki en heyecan verici gerçek hikayelerden biridir şüphesiz. “The Queen’s Gambit” gerçi 50’li ve 60’lı yılları konu ediniyor ve elbette soğuk savaş zamanı olduğu için bu politik atmosfer de kendini alttan alta hissettiriyor. Fischer da bilindiği gibi soğuk savaşın etkisinden pek çıkamamış, akli dengesi gitgide bozulduğu gibi satrançta ona büyük zaferler getiren deha düzeyindeki zekası bir süre sonra akılalmaz komplo teorileri üretmeye başlamıştı. Neyse ki “The Queen’s Gambit” işin bu yanını çok fazla vurgulamak yerine daha çok bağımılık meselesi üzerine yoğunlaşmış ve çok daha doğru bir yaklaşımla merkeze bir kadını koyarak tüm hikayeye farklı bir ton kazandırmış. Özellikle romanın yazıldığı yıllarda ve öncesinde satrançta kadınların neredeyse hiç ciddiye alınmadığı düşünülürse Tevis’in herhangi bir erkek satranççı yerine Beth Harmon gibi kadın bir karakteri kahramanlaştırması o gün olduğu kadar bugün de son derece anlamlı. 90’lardan bu yana Judit Polgar önüne gelen erkek satranç ustasını yenerek cinsiyet eşitsizliği meselesini en azından satranç sporunda yerle bir etti belki ama başka birçok alanda bu eşitsizlik sürüyor ve böylesi ilham verici kahramanlara hala ihtiyaç var. Bu anlamda satrancı yeniden sevdiren kadın olarak gündeme gelen Beth Harmon birçok genç kadını ve erkeği bu spora yöneltecektir ve satranç muhtemelen yeni bir popülerlik kazanacaktır diye düşünüyorum.
Bert Harmon’ın satrançla tanıştığı yıllarda hemen hemen eşzamanlı olarak ilaç bağımlılığı edinmesi (kaldığı yetimhanede ona verilen haplarla başlayan bir alışkanlık) ve sonrasında alkol bağımlılığı ile bunu iyice ilerletmesi aslında dizinin ana çatışmasını oluşturuyor. Çok küçük yaşta annesini kaybeden Beth yetimhaneden sonra bir ailenin yanına evlatlık olarak verilir tüm enerjisini satranca vermeye başlar. Önce katıldığı okul turnuvasını kazanır ve ardından eyalet çapında bir şampiyonluk elde eder. Bu aşamada onun bu yeteneğini ve bu yeteneğin maddi kazanç boyutunu gören üvey annesi menajerliğini üstlenecek ve genç kızı birçok turnuvaya sokacaktır. Beth Harmon artık ABD çapında ünlenmiştir ve tek hedefi dünyanın en büyük satranç ustası olarak kabul edilen Rus (ya da Sovyet, tarih algınıza göre değişir) satranç şampiyonu Vasily Borgov’u alt etmektir. Toplam 7 bölümlük bir mini dizi olan (yani devamı gelmeyecek, boşuna heveslenmeyelim) “The Queen’s Gambit” dünya şampiyonluğu ünvan maçının yapılacağı gün başlıyor ve zamanda geri dönerek Beth’in çocukluğundan itibaren tüm hikayeyi kronolojik olarak anlatıyor. Dizinin işçiliği (sanat yönetimi ve yapım tasarımıyla dönem atmosferini yaratmadaki ustalığı) birinci sınıf doğrusu ve Tevis’in romanını senaryolaştırarak dizinin yönetmenliğini de üstlenen Scott Frank’in her iki alandaki mahareti de yadsınacak gibi değil. Tüm bunlara Beth Harmon’a can veren Anya Taylor-Joy’un müthiş performansı da eklenince ortaya tüm dünyada izleyicilerin favorisi olan bir iş çıkmış.
İster feminist bir okuma yapın isterseniz de bireyin kendi trajik varoluşunun üstesinden gelmek için verdiği mücadelenin bir izdüşümü olarak yorumlayın; “The Queen’s Gambit” hem ele aldığı meseleyi farklı boyutlarıyla izleyiciye sunan hem de bunun gerilimi, entrikası, duygusal iniş çıkışları gibi unsurlarını gerekli dozlarla veren birinci sınıf bir izlence. Bir oturuşta bitirmek de mümkün elbette ama biraz tadını çıkararak, arada bir kaç parti satranç oynayarak ve dizide adı geçen büyük satranç efsaneleri hakkında okumalar yaparak izlemek sanki çok daha keyifli olur, bizden söylemesi.
Güç dolu bir enerjiyle güne başlayacaksın. İleriye dönük adımlar atmak için kendini hazır hissediyorsun. Cesaretin ve kararlılığın, seni bekleyen fırsatları yakalaman için önemli olacak. İkna kabiliyetin yüksek, bu yüzden etrafındaki insanlarla iletişimini güçlendirmekte başarılı olabilirsin. Ancak aşırı sabırsızlık, bazen işler yolunda gitmediğinde hayal kırıklığına yol açabilir. Duygusal ilişkilerde samimi ve açık ol; hislerini rahatça paylaşmak, aradaki bağı kuvvetlendirecek. İş hayatında yeni projelere adım atma isteği artacak, bu da yenilikçi fikirlerin ön plana çıkmasını sağlayacak. Kısa bir yolculuk ya da sosyal bir etkinlik, zihnini boşaltmana yardımcı olabilir. Kendini şımartmayı unutma; spor yaparak enerjini atmak ve stresini azaltmak için harika bir gün.
Bugün, içsel huzur arayışın ön planda. Sakin bir ortamda düşünmek ve duygularını dengelemek için zaman ayırmalısın. Maddi konulara olan ilgin, seni yeni fırsatlarla karşılaştıracak; bazı projelerini hayata geçirmek için gereken cesareti hissetmen an meselesi. İlişkilerde, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için samimi iletişim kurma isteği içindesin. Kendini ifade ederken duygularını açıkça paylaşman, aranızdaki mesafeyi ortadan kaldıracak. Sağlık konularında, daha düzenli bir yaşam tarzı benimsemek için plan yapabilirsin; bu, enerjini yükseltecek ve zihinsel olarak daha dinç hissetmene yardımcı olacak. Bugünü, kendini şımartacak küçük keyif anlarına dönüştürmek için kullanmalısın. Yeniliklere açık olman, günün getireceklerine karşı hazırlıklı olmana yardımcı olacak.
İletişim becerilerinin zirveye çıkacağı bir dönemdesin. Düşüncelerini aktarma konusunda daha hevesli ve açık olabilirsin. Sosyal ortamlarda kendini rahatça ifade edecek, başkalarına ilham verecek etkin konuşmalar yapacaksın. Yeni insanlarla tanışmak, fikir alışverişlerinde bulunmak sana heyecan verecek. Bununla birlikte, konsantrasyonunu dağıtabilecek bazı dikkate değer durumlarla karşılaşabilirsin. Düşüncelerinin dağılmasına izin verme, önceliklerini belirlemek için zihnini disipline etmen faydalı olacaktır. Kısa seyahatler veya yürüyüşler, zihnini ferahlatabilir. Aşk hayatında ise heyecan verici gelişmeler olabilir. Eski ilişkilere dair düşünceler yeniden gündeme gelebilir. Bu süreçte içsel sezgilerine güvenmek, sana doğru yolu gösterecektir. İletişim becerilerin pekiştikçe, ilişkilerin güçlendiğini hissedeceksin. Kendi ihtiyaçlarına ve hislerine dikkat etmek, dengeyi sağlamana yardımcı olacak.
Duygusal derinlik içinde kaybolabilir, çevrendeki insanlarla daha fazla empati kurma arzusunu hissedebilirsin. Ailevi bağların güçleniyor, geçmiş anılar zihninde canlanabilir. Sevdiklerinle paylaşacağın sıcak anlar, ruhuna büyük bir tatmin getirecek. İş hayatında belirsizlikler olabilir, ancak içgüdülerine güvenerek sorunların üstesinden gelebilirsin. Kendine güvenmeli ve içindeki yaratıcı potansiyeli açığa çıkarmalısın. Sosyal ortamlarda öne çıkmayı isteyeceğin bir gündesin, dostlukların derinleşeceği diyaloglar seni bekliyor. Unutma, duygusal hassasiyetlerin seni güçlü kılıyor; kalbini dinle ve akışa bırakarak en iyi kararları al.
Bugün, içindeki yaratıcılığı uyandırmak için harika bir gün. Kendini ifade etme isteğin artacak, bu da seni bir adım öne çıkarabilir. Sosyal çevrendeki insanlarla etkileşimlerin zenginleşebilir; yeni tanışıklıklar fırsatlar getirebilir. Fakat, aynı zamanda dikkatli olmalısın; aşırı gurur ve kibir sergilemek bazı ilişkilerde engeller oluşturabilir. Kalbinin sesini dinlemeli, sezgilerine kulak vermelisin. Risk almaktan çekinmemelisin; yeniliklere açık olmak, seni başarıya götürebilir. Bugün, güvenin arttığı bir dönemde, liderlik vasıflarını ön plana çıkarabilirsin. Enerjini doğru yönlendirdiğinde, hayal ettiğin hedeflere daha hızlı ulaşacağını hissedeceksin. Kendine bu fırsatı yarat; ilham verici bir gün seni bekliyor.
Gün, detaylara odaklanman için harika bir fırsat sunuyor. Titizliğin ve analitik bakış açın, üzerinde çalıştığın projelerde büyük avantaj sağlayabilir. Gözlemlerini abartmadan, pratik bir yaklaşım benimseyerek yaratıcılığını serbest bırakabilirsin. Etrafındaki insanlarla olan iletişimin, özellikle iş ilişkilerinde, daha da güçlenecek. Sorumluluklarına olan bağlılığın takdir edilecek, ancak bu zamanda kendi ihtiyaçlarına da dikkat etmeyi unutma. Zihinsel olarak rahatlamak ve yenilenmek için küçük bir mola vermek faydalı olabilir. Sağlık konularında, bedenine daha fazla özen gösterme isteğin artabilir; beslenme alışkanlıklarını gözden geçirmek ve egzersize yönelik yeni yollar aramak için ideal bir zaman. Aşk hayatında ise, duygusal derinliklere gitme arzusu, ilişkini güçlendirebilir. Samimiyet arayışın, bağlantıları derinleştirmen için kapıları aralayacak. Sonuç olarak, bu gün, kişisel ve sosyal hayatında dengeleri kurmak için fırsatlarla dolu.
Harmoni arayışı içinde olacağın bir gün. İlişkilerine ve çevrendekilere göstereceğin özen, her zamankinden daha fazla önem taşıyacak. Sosyal aktivitelerde yer almak, insanlarla bir araya gelmek ve fikir alışverişinde bulunmak, ruh halini canlandıracak. Duygusal dengeyi bulma çabasında, kararsızlık hissi zaman zaman belirebilir. Ancak içgüdülerine güvenmek, alacağın kararları kolaylaştıracak. Kendine zaman ayırmayı unutma; birkaç anlık sessizlik, içsel huzuru yeniden kazanmanı sağlayabilir. Aşk hayatında ise samimi ve açık iletişim, derin bağlar kurmana yardımcı olacak. Yeni başlangıçlara kapı aralarken, sabırlı ve nazik olmayı ihmal etme. Dostlarla geçireceğin keyifli anların, seni mutlu kılacak daha büyük sosyal bağlantılar kurmana da vesile olabilir.
Duygusal derinliklerin, içsel yüzleşmelerin ve tutku dolu anların ön planda olduğu bir gün. İçsel kaynaklarına yönelerek, arzuladığın hedeflere ulaşmak için gerekli cesareti bulabilirsin. İkili ilişkilerde, hislerin daha yoğun hale gelebilir ve sırların ifşa olma ihtimali var. Güvendiğin kişilerle sağlam bağlar kurmaktan çekinme, zira bu bağlar seni destekleyecek. Aynı zamanda sezgilerin güçleniyor; içsel sesine kulak vermek, harika sonuçlar doğurabilir. Kendine dönüp, isteklerini ve ihtiyaçlarını net bir şekilde değerlendirmek için harika bir zaman. Bugün, kararlılıkla hareket ettiğin sürece, engelleri aşman çok daha kolay olacak. Ayrıntılardaki güzelliği fark et, bu senin yaratıcılığını besleyecek ve sana ilham verecek.
Bugün, özgürlüğe olan tutkunuz bir kez daha parlayacak. Farklı fikirler peşinde koşarken, çevrenizdeki insanlara ilham verme gücüne sahip olacaksınız. Seyahat etme arzusuyla dolup taşarken, yeni deneyimlere açık olmalısınız. Öğrenmeye olan hevesiniz, alışılmadık bilgi kaynaklarına yönelmenizi sağlayabilir. Sosyal çevrenizdeki hareketlilik, canlı ve keyif dolu sohbetleri beraberinde getirecek. Kalbinizde yer alan idealler, sizi başkalarına ilham verme konusunda cesur kılabilir. Ancak, dikkatinizi dağılabilecek unsurlara karşı korumaya özen gösterin; bazı anların tadını çıkarmak için derin bir nefes almanız gerekebilir. Bugün, kendi sınırlarını aşmak için içsel bir yolculuğa çıkabilirsiniz.
Güçlü bir disiplin ve sorumluluk duygusu ile bugüne adım atıyorsun. Çalışma alanındaki hedeflerin göz önünde, yapılması gereken işleri başarıyla tamamlama isteğin artmış. Ancak bazı zorluklarla karşılaşabilirsin, bu durum sinirin gerilmesine yol açabilir. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme; dinlenmek, zihnini boşaltmak ve yeniden enerji toplamak için önemli. İlişkilerde iletişime dikkat et, duygularını açık bir şekilde ifade etmek, sorunları çözmene yardımcı olacaktır. Bir yanın yeniliklere açıkken, diğer yanın geleneksel değerlere bağlı kalmayı tercih ediyor. Dengeyi bulmak, seni içsel huzura ulaştıracak. Kendi ihtiyaçlarını görmekten çekinme; bu, çevrendeki insanlarla olan etkileşimini derinleştirir. Başarılar, senin için süregelen bir yolculuk; adımlarını sağlam at ve her durumda kararlılığını koru.
Farklı bir bakış açısıyla yaklaşma arzusu içinde olabilirsin. Düşüncelerini özgürce ifade etmek, zihninde taşıdığın karmaşıkları çözmene yardımcı olacak. Sosyal çevrende dikkat çekici bir etki yaratma potansiyelin yüksek. Yeni bağlantılar kurmak için uygun bir zaman, zira yaratıcı fikirlerinle ilham kaynağı olabilirsin. İçsel huzurunu sağlamak adına biraz yalnız kalmayı tercih etmek de faydalı olabilir. Yenilik ve değişim rüzgârlarına kapıl; içindeki merak duygusuyla yeni şeyler keşfetmek, sana unutulmaz deneyimler sunabilir. Geleceğe dair hedeflerini sorgulamak ve bu hedeflere ulaşmak için sağlam adımlar atmak isteyebilirsin. Unutma, içsel özgürlüğünü kucaklarken, başkalarının düşüncelerine karşı da açık olmalısın. Duygusal ilişkilerde yapıcı bir iletişim kurmak, karşılıklı anlayışı güçlendirecek. Kendine güven, en büyük müttefikin.
Duyguların derinliklerine yolculuk yapma zamanı. İçsel dünyanda yeni görüşler ve ilham kaynakları açığa çıkacak. Sanatsal yönlerin ön plana çıkabilir, yaratıcılığını ifade etme fırsatları yakalayabilirsin. Çevrendeki insanların duygusal ihtiyaçlarına karşı daha duyarlı olmalısın; sıcak bir sohbet ya da yakın bir arkadaşınla paylaşım yapmak, kalbini hafifletebilir.Ruhsal arayış ve sezgilerin güçleniyor, bu durum yeni bağlantılar kurmana yardımcı olacak. Belki de hayatında kimlerin gerçekten değerli olduğunu anlaman için bir ayna gibi hizmet edecek olan insanlar karşına çıkabilir. Biraz yalnız kalmak, düşünmek ve kendini dinlemek için fırsat bulabilirsin. İş veya sosyal hayatında ise bazı yaratıcılığını sergilemek için harika fırsatlar doğabilir; bunları değerlendirmekten çekinme.İnsanlarla olan iletişimin yoğun ve anlamlı. Geçmişteki bazı travmalarla yüzleşmeyi gerektiren anlar yaşamış olabilirsin; bu süreçte kendine nazik olmalısın. Gerekirse profesyonel bir destek almak, içsel huzuru bulma yolunda faydalı olabilir. Bugün kendine olan inancını yenilemek, sıkıntılarla başa çıkmak için önemli bir adım atmana yardımcı olacaktır. Başkalarının gözlerinden ziyade, kendi iç sesine kulak vermen gereken bir gün.
