1
“1902’de doğdum doğduğum şehre dönmedim bir daha
geriye dönmeyi sevmem
üç yaşımda Halep’te paşa torunluğu ettim
on dokuzumda Moskova’da komünist Üniversite öğrenciliği / kırk dokuzumda yine Moskova’da Tseka-Parti konukluğu / ve on dördümden beri şairlik ederim.”
Kendi “Otobiyografi”sinde böyle yazmış şair Nâzım Hikmet Ran…
O ülkesine hasret, ülkesi ona hasret. Neydi ustayı usta yapan; vatan sevgisi mi, sevdaları mı? Bakın nasıl bitiriyor şair “Otobiyografi”sini: “sözün kısası yoldaşlar bugün Berlin’de kederden gebermekte olsam da / insanca yaşadım diyebilirim / ve daha ne kadar yaşarım / başımdan neler geçer daha kim bilir.”
Sevdaları, sonuna kadar inandığı davası, tüm dertlerini, yaşadığı tüm güzellikleri yani hissettiklerini kelimelere, şiire dökmesi, bugün her yerde mumla aradığımız adalet duygusu, özgürlük tutkusu, işte tüm bunlar, Nâzım Hikmet’i evrensel bir değer yapan…
Selanik’te doğan ve bugün 58 yıl önce Moskova’da Türkiye’ye hasret gözlerini yuman Nâzım Hikmet’i umutla, yeryüzünde eşitlik ve adalet bekleyen tüm insanlarla birlikte anıyoruz.
Nâzım Hikmet’in kız kardeşi Samiye Yaltırım tarafından kurulan ve bugün 30. yılını kutlayan, Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı’nın ilk günden bugüne nasıl geldiğinin öyküsünü vakfın başkanvekili Kıymet Coşkun ile konuştuk.
-Vakfın kuruluşuna ilişkin gelişmeleri, o dönem sürece tanıklık etmiş biri olarak, kuruluş fikrini ve sürecini anlatır mısınız?
Samiye Yaltırım’ın elinde ağabeyine ait eşya ve belgeler vardı. Bunları rahmetli eşi Seyda Yaltırım düzenlemiş, arşivlemişti. Samiya Yaltırım’ın koruduğu, sakladığı bu eşya ve belgelerin geleceği, onun ailesiyle birlikte önünde duran bir sorundu. Bunlar ne olacak ve kime emanet edilebilecek? Evinde verdiği ve benim de katıldığım davetlerde konu her zaman Nâzım Hikmet’e gelirdi.
Kızı Ayşe Yaltırım, vakıf kurulmasını öneriyordu ama kafalar çok da net değildi. Samiye Yaltırım’ın baba bir, anne ayrı kız kardeşi Melda Hanım, Kemal Tahir Vakfı’nda çalışıyordu ve vakıf kurmanın zorluklarından söz ediyordu. Üstelik bir başka sorun daha vardı önlerinde; Nâzım Hikmet yurttaş bile değildi.
-Tüm bunlar hangi yılda yaşanıyordu?
Nâzım Hikmet kitabı taşıdığı için gözaltına alınan, tutuklanan insanların bulunduğu bir dönemdi. 80’li yılların yani 12 Eylül diktatörlüğünün baskıcı ortamı yaşanıyordu. Sonuçta dostlarıyla buluştuğu, paylaştığı sorunun çözümü için öncelikli olarak yurttaşlık konusunda adım atılması gündeme geldi.
Ağabeyinin o dönem hâlâ hayatta olan arkadaşları, güvendiği, danıştığı dostları ve aile üyelerinin de katılımıyla yola çıkıldı.
Nâzım Hikmet’in yurttaşlık sorununun çözümüne ilişkin destek istemek amacıyla düzenlediği bir toplantıda, TYS Başkanı Aziz Nesin de söz aldı. Toplantıya katılan yazarlara, sanatçılara, bilim insanlarına, “Biz, Nâzım Hikmet’in soluğundan çıktık. Bizim Nâzım Hikmet’e borcumuz vardır” diyerek yurttaşlık sorununun çözümüne ilişkin desteğini açıkladı.
Öncelikli olarak hukukçuların katılımıyla İstanbul, Ankara ve İzmir’de toplantılar düzenlendi. Nâzım Hikmet, 1951 yılında Bakanlar Kurulu kararıyla hukuksuz bir yöntemle yurttaşlıktan çıkarılmıştı. Bu kararı devre dışı bırakacak yeni bir karar alınmalıydı. Bu nedenle de Bakanlar Kurulu’na başvuruldu. Başvuru, Samiye Yaltırım adına avukatları tarafından yapıldı. Ancak süresi içinde yanıt alınamadığından Danıştay’da dava açıldı. Bu süreç vakıf düşüncesinin de önünü açtı.
-Vakfın kuruluşunda kimlerle yola çıkıldı? Kimler kaldı bu yolda yürüdüğünüz?
Samiye Yaltırım, ağabeyinin arkadaşlarının da arasında olduğu yakın dostlarıyla 3 Haziran 1990’da bir araya geldi. Bu buluşma, Kuruçeşme’de bulunan Mülkiyeliler Birliği salonlarında gerçekleşti. Katılanlar arasında baştan beri kendisine destek veren TİP’in efsanevi başkanlarından teyze oğlu Mehmet Ali Aybar, 12 Eylül döneminde kapatılan, yıllarca cezaevinde tutulan ve daha sonra beraat eden Barış Derneği Başkanı Mahmut Dikerdem, Nâzım Hikmet’in Bahriye Mektebi’nden arkadaşı Seyfi Kipmen, insan hakları savunucuları Emil Galip Sandalcı, Mahmut Tali Öngören, Sendikacı Kemal Sülker, Prof. Aydın Aybay, Nâzım Hikmet’in yoldaşı Nail Çakırhan ve ilk kadın arkeologlarımızdan Halet Çambel ve Moris Gabbay da vardı.
Bu toplantıda Yaltırım, vakfın kuruluşuna ilişkin düşüncesini açıkladı ve destek istedi. Toplantıdaki 30’a yakın katılımcı bu düşünceyi destekleyerek hazırlıklar için bir yürütme kurulu oluşturdu ve kurulacak vakıf için bir katkı listesi hazırlandı. Aydın Aybay başkanlığındaki yürütme kurulu, çalışmalarına hemen başladı. Vakıf senedi hazırlandı. Vakfın amacını karşılayacak bir mal varlığı oluşturmak üzere etkinlikler düzenlendi.
O günlerde çalışmalara aktif olarak katılan arkadaşlarımızın çoğu artık aramızda değil ne yazık ki!
Kimlerle yola çıkıldı diye sorduğunuzda ilk toplantıya katılanları Girişim Kurulu olarak adlandırdığımızı söyleyebilirim. Samiye Yaltırım başta olmak üzere Mehmet Ali Aybar’ı, Müzehher Vâ-Nu’yu, vakfımızın kuruluşunda ve bugünlere gelmesinde emeği yadsınamaz hocamız Aydın Aybay’ı, Tarık Akan’ı, Yusuf Kurçenli’yi, İlhami Soysal’ı, Semih Balcıoğlu’nu, Şükran Kurdakul’u, Alpay Kabacalı’yı, Nevzat Şenol’u, Halit Çelenk’i, Timur Selçuk’u, Mustafa Ekmekçi’yi, İlhan Selçuk’u, Aziz Nesin’i, Yaşar Kemal’i, Savaş Dinçel’i, Umur Bugay’ı ve daha onlarca dostumuzu anmadan geçemeyeceğim… Öylesine özverili bir çalışmaydı ki sanırım örnek olması açısından ileride araştırılacaktır.
-Öncelikli amacınız neydi?
Vakıf kuruluşu için yola çıkarken amaçlanan ailede bulunan Nâzım Hikmet’e ait eşya ve belgeleri korumak ve kullanıma açmaktı. Kuşkusuz vakfın kuruluşuyla birlikte gerek ülke içinde gerekse ülke dışında Nâzım Hikmet’e ait her türlü bilgi, belge, fotoğraf, film, eşya gibi ne varsa bir araya getirme çalışması başlatıldı. Duyuru yapıldı ve insanlar bu duyuruların ardından ellerinde bulunan hazine değerindeki belge ya da eşyayı vakfa bağışladı. İnanılmaz bir süreçti. Kaybolup gidebilecek ya da müzayedelerde ilgisiz insanların koleksiyonlarına girerek metalaşabilecek malzemeler bağışlandı. Nâzım Hikmet sevgisi taşıyan insanlarca ve hiçbir çıkar gözetilmeksizin…
-Bu 30 yıla neler sığdırdınız?
30 yılda yaptıklarımıza baktığımızda, öncelikle sivil toplum kuruluşlarının içinde bulundukları koşullara da bakarak, ayakta kalmamızın getirdiği mutluluğumu söylemek isterim. Ülkemizde bir kültür vakfının, üstelik arkasında bir sermaye grubu olmayan bir vakfın varlığını sürdürebilmesi hiç de kolay değil. Bizimle aynı zamanlarda hatta bizden sonra yola çıkan ve ne yazık ki kapanan kuruluşları gördüğümde onlar adına üzülüyor, kendi adımıza seviniyorum. Bu nedenle 30 yıla neler sığdırdığımızı söylemeden önce nasılına değinmek isterim.
Yola çıktığımızda kuşkusuz ki herhangi bir vakıf olmadığımızın bilincindeydik. Adımızın bile insanları tedirgin ettiği dönemlerden söz ediyorum. Arkamızda sermaye grubu yoktu ama günümüz vakıflarının yaşadığı devlet desteği de olmadı! Bir avuç insanın, ki bir avuç derken de yalnızca yönetim kurulumuzdan söz etmiyorum, üyemiz olsun olmasın Nâzım Hikmet dostlarından söz ediyorum, gönül bağıyla oldu. Hiçbir şey dışarıdan göründüğü gibi değildi. Bu gönül bağı olmasa, bu dayanışma ruhu olmasa belki biz de kapımıza kilit vurmak zorunda kalabilirdik. Yaklaşık 20 yılımızı geçirdiğimiz Taksim’deki merkezimizi kuruluşumuzda olduğu gibi tam bir imece ile kullanılır hale getirdik. Ne merkezimizin restorasyonunda bize canı gönülden destek olan ne de kapı önüne konulduğumuzda bizi yalnız bırakmayan, dayanışma gösteren ve de kucak açan, bağrına basan Nâzım Hikmet Vakfı dostlarını unutamayız.
30 yıla neler sığdırıldı sorusuna yanıtım belki biraz iddialı olsa da Nâzım Hikmet’i vatanında yaşatmaya çalıştık diyebilirim. Onu dünya görüşünden, siyasal mücadelesinden taviz vermeden halkıyla buluşturmaya çalıştık. Yurdunun bağımsızlık savaşının destanını yazan şairinin hak ettiği yere gelmesi için çabaladık.
Ama bu otuz yıla sığdıramadıklarımız da var kuşkusuz. Bizler gidici, kurumlar kalıcıdır. Nâzım Hikmet Vakfı da gelecek kuşaklara aktaracağımız adı gibi tertemiz bir kurumudur bu ülkenin…
Bugün içsel enerjinin zirveye ulaşacağı bir gün. Aktif ve dinamik bir tutum sergilemeyi bekleyebilirsin. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman dilimindesin; iş veya kişisel projelerde cesur adımlar atabilirsin. Sosyal çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin daha canlı hale gelecek, destekleyici arkadaşların hep yanında olacak. Anlık kararlar almak zorunda kalabilirsin; bu süreçte sezgilerine güvenmek faydalı olacak. Duygusal olarak kendini oldukça pozitif hissetmen, mental sağlığına da yansıyacak. Fiziksel aktiviteler için motivasyonun yüksek, spor veya dışarıda geçirilen zaman sana enerji verecek. Hayatının farklı alanlarında cesurca ilerlemeler kaydedebilirsin. Özgürlüğe ve bağımsızlığa olan tutkun, seni yeniliklere yönlendirebilir. Başkalarını etkilemek ve liderlik yapmak için doğru zaman. Unutma, bu günü en iyi şekilde değerlendirmek senin elinde.
Tükenmez bir sabır ve dayanıklılıkla dolmuşken, bugün ilişkilerinde sevdiğin insanla daha derin bir bağ kurma zamanı. Duygusal derinliklere inmekten çekinme. Paylaşımlarını artırmak, gerçek hislerini açığa çıkarmak ilişkini güçlendirebilir. Finansal konularda dikkatli olmalı, harcamalarına özen göstermelisin. İçsel huzurunu bulmak için doğada zaman geçirebilir, basit şeylerin keyfini çıkarabilirsin. Sevgi dolu enerjini çevrendekilere yansıtarak, kalpten bir bağ kurma fırsatı bulabilirsin. Kendine güven ve içe dönme zamanı; öz değerini hatırlamak, ruhsal bir yenilenme getirebilir. Dikkatini içsel dünyana yönlendirerek, değerlerine odaklan. Bugün, hayatının ne yönde ilerlemesi gerektiğini sorgulayarak yeni başlangıçlara adım atma arzusu içinde olabilirsin.
Bugün iletişimin ön planda olduğu bir dönemdesin. Zihinsel enerjin yüksek, düşüncelerini ifade etmek ve yeni fikirler paylaşmak için ideal bir zaman. Sosyal çevrende yapacağın etkileşimler, arkadaşlık ilişkilerini güçlendirebilir. Duygusal derinliğe inme isteği artıyor; bu nedenle, yüzeysel konuşmalardan kaçınmak isteyebilirsin. Merak duygun seni yeni ilgi alanlarına yönlendirecek, belki de yeni dersler veya kurslarla uğraşmak isteyeceksin.Yalnız kalma ihtiyacı hissetsen de çevrendeki insanlarla yapacağın küçük sohbetler bile ruhunu canlandırabilir. Aynı zamanda, geçmişle ilgili düşünceler aklına gelebilir; eski dostluk veya ilişkiler üzerine düşünmek, belki de senin için bir öğrenme fırsatı olacaktır. Yaratıcılığını besleyecek ve ilham alabileceğin bir gün; sanatsal faaliyetlere yönelmek, ruh halini iyileştirebilir. Unutma ki, düşüncelerini açıkça ifade ettiğin sürece, içsel huzuru bulman olası.
Duygusal derinliklerin, içsel huzurun ve aile bağlarının ön planda olduğu bir dönemdesin. Bugün, sevdiklerinle daha kaliteli zaman geçirme arzusu hissedebilirsin. İçinde büyüyen melankoli ve huzursuzluk, geçmişle olan bağlarını sorgulamana neden olabilir. Kendini ifade etme biçimini gözden geçirmek, ilişkilerine yeni bir soluk kazandırabilir. Özellikle yakın çevrendeki insanlarla olan diyaloglarına dikkat et; açık sözlülüğü tercih et. İçsel huzuru bulmak için doğayla zaman geçirmen, ruh haline olumlu bir dokunuş yapabilir. Kendini iyi hissetmek için ufak kaçamaklar yapmayı düşünebilirsin. Bugün, duygusal zekanı kullanarak sorunları daha kolay çözme yeteneğine sahipsin; sezgilerine güven. Başkalarına sunacağın destek, senin için de büyük bir tatmin kaynağı olabilir. Geçmişte yaşadıklarından ders çıkararak geleceğine daha umutla bakabilirsin. Unutma, kendini sevgi dolu bir ortamda bulmak, ruhunun ihtiyaç duyduğu besleyici unsurları sana sunacak.
Bugün içsel enerjinin zirveye ulaştığı bir dönemdesin; bu, yaratıcı projelerin için mükemmel bir zaman dilimi. Kendini ifade etme arzusunun ön planda olduğu, sahne ışıklarının üzerinde olduğu bir gün. Başkalarının dikkatini çekmek için cüretkar adımlar atabilirsin. Sosyal çevrende güçlü bağlantılar kurma fırsatları var, etkileyici iletişim becerilerini kullanarak önemli insanlarla tanışabilirsin. Göz alıcı, özgüven dolu duruşunla etrafındaki insanları etkileyebilirsin. Ancak, kibirden uzak durmalısın; zarafet ve alçakgönüllülük, seni daha da ileri taşıyacaktır. Tutkulu bir şekilde atıldığın işlerde, liderlik vasıfların parlayabilir; takım içinde destekleyici olmayı ihmal etme. İlişkilerinde samimiyet ve açıklık önemli, duygularını paylaşmaktan çekinme. Bugün, hayatın grand finale hazırlığı gibi; sahne senin!
Bugün, titizliğin ve detaylara olan düşkünlüğün seni daha da ileriye taşıyabilir. Gün boyunca karşına çıkacak fırsatlar, becerilerini sergilemek için güzel bir zemin sunacak. Özellikle iş hayatında ekip arkadaşlarınla olan iletişiminin güçlenmesi, birlikte daha yaratıcı ve verimli projelere yönelmenizi sağlayacak. Kendini huzursuz hissedebilirsin, bu yüzden ruhsal dengeyi bulmak için kısa molalar vermeyi unutma. Ticari konularda dikkatli ol, bütçeni kontrol altında tutmak sana uzun vadede kazanç sağlayacaktır. Sevgi hayatında ise, samimi bir iletişim kurmak, ilişkilerinde derinlik kazandırabilir. Kalbinin sesini dinleyerek, duygusal bağlarını güçlendirmen mümkün. Sadece pratik olmakla kalma, içsel sezgilerini geliştirerek daha geniş bir perspektif edinebilirsin. Günün sonunda küçük bir kendine zaman ayırma seansı, zihnini dinlendirerek daha verimli düşünmene yardımcı olacak. Entellektüel ve pratik yönlerini birleştirerek, kendine yeni hedefler belirleyebilirsin.
Havanın serinliği, içsel huzuru arayışını tetikleyebilir. Sosyal ilişkilerde daha fazla nezaket ve anlayış göstermeye itici bir güç hissedilebilir. Bugün, etrafındaki insanlarla olan bağlantılarını güçlendirmek adına güzel fırsatlar doğabilir. İletişim becerilerin dikkat çekici bir şekilde artacak, dostlarla olan sohbetlerin derinleşecektir. Estetik ve güzellik alanlarına olan ilgin, yeni bir hobi veya proje ile kendini ifade etmenin yolunu açabilir. Karar verme süreçlerinde adalet ve denge arayışı ön planda olacak; bu da etrafındakilere ilham verebilir. Kalbin ve ruhun, iç huzuru ararken çevrende daha fazla sevgi ve anlayış yaratacak bir aura yayacak. Kendine dön ve duygularını sorgula; bu, içsel dengenin yeniden sağlanmasına yardımcı olacaktır.
Bugün içsel duyguların ve sezgilerin derinliklerine inme arzusuyla uyanabilirsin. Belirsizlik içindeki konulara kafa yormak, seni daha iyi anlamanı sağlayabilir. Derin düşüncelere dalarak, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini gözden geçirebilir ve bazı durumların gerçek yüzünü anlamaya çalışabilirsin. Duygusal bağların çok güçlü, bu nedenle sevdiklerinle olan iletişiminde açıksözlü olmak önemli. Geçmişte yaşadıkların, bugün kararlarını etkileyebilir; bu yüzden hislerini bir kenara itmemelisin. Ayrıca, kendine alan yaratmak ve ruhsal dinginliğe ulaşmak adına meditasyon ya da doğada yürüyüş gibi aktiviteleri düşünebilirsin. Kendini ifade ederken, içindeki tutkulu enerjiyi doğru yönlendirmek, özellikle iş veya sosyal çevrende uyum sağlayacaktır. Unutma, senin içsel gücünle, her türlü zorluğun üstesinden gelebilirsin.
Yeni maceralara atılma arzusu içinde olacaksın, keşfetme isteğin yüksek. Sosyal çevrenle sağlıklı diyaloglar kurarak ilişkilerini güçlendirebilir, yeni insanlarla bağlantılar kurabilirsin. İçsel olarak kendini daha özgür hissedecek ve düşüncelerini paylaşmaktan çekinmeyeceksin. Fikirlerinin ve hayallerinin peşinden koşmak için ilham alacağını hisset. İleriye dönük hedefler belirlemek için uygun bir dönemdesin; eyleme geçmekten korkma. Ancak, ani kararlar vermekten kaçınmalısın. Sabırlı ol, zira her şeyin bir zamanı var. Farklı bakış açıları kazanmana yardımcı olacak olan olaylardan yararlanmayı unutma.
Bugün odaklanma ve kararlılık ön planda. Hedeflerinle ilgili net bir vizyona sahip olabilirsin. Belki de gerçekleştirmek istediğin projeler üzerine derinlemesine düşünmek için mükemmel bir zaman. Duygusal olarak güçlü hissetmekle birlikte, bazı sorumlulukların üzerindeki yükü hafifletmek için yardım talep etmekten çekinmemelisin. İletişimde dikkatli ol; duygusal tepkiler vermek yerine mantıkla yaklaşmak sana avantaj sağlayacak. İş ortamında, geçmişteki çabalarını takdir eden birinin desteğini almak, motivasyonunu artırabilir. Kendine güven ve daima kendini hatırlat; başarı senden kaçmaz. Şimdi, azim ve iradeni birleştirme zamanı.
Bugün, yaratıcı enerjilerin doruk noktasında olacaksın. Kendini ifade etme isteğin artıyor ve bu, bazı sıradışı projelere yönelmeni sağlayabilir. Sosyal ilişkilerinde ise ani ve beklenmedik gelişmeler yaşaman mümkün. Arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni ilham kaynakları bulmanı sağlayabilir. Duygusal olarak daha bağımsız hissedebilir, ilişkilerinde daha özgün davranmak isteyebilirsin. Ancak, başkalarının fikirlerine de kulak vermek, seni daha uyumlu hale getirebilir. Yeni fikirler veya ilgi alanları üzerinde çalışmak, zihinsel uyanışlar yaşayarak kendini bulmanı sağlayacak. İnovatif düşüncelerin, başkaları üzerinde derin bir etki bırakabilir. Gün genelinde, içsel özgürlüğünü keşfetmek için cesur adımlar atmaya hazır ol. Unutma, kendi yolunu yaratmak için en büyük ilham kaynağı sensin.
Bugün içsel huzurun ve sezgilerin öne çıktığı bir gün. Duygusal derinliklere inmeye hazır olabilirsin. Özellikle sanatsal ve yaratıcı yönlerin ön plana çıkacak; yeni projelere başlamak için ilham dolu anlar yaşayabilirsin. İlişkilerde duygu ve anlayış arayışın artarken, sevdiklerinle olan bağlarını derinleştirmek isteyebilirsin. Bazen dramatik hissetmene neden olabilecek olaylar yaşanabilir, bu yüzden içsel dengeyi korumaya özen göstermelisin. Diğerlerinin duygularına duyarlılığın, sosyal çevrenle olan etkileşimlerinde büyük bir avantaj olacak. Fakat, kendi sınırlarına da saygı göstermeyi unutma. Yeni fikirler veya sezgilerle sağlıklı kararlar almak için derin bir nefes almayı ihmal etme. Günün sonunda, huzurun ve yaratıcılığın getireceği tatmin duygusunu tadacaksın.
