Kelimelerin Ve Karakterlerin Sahnede Vücut Bulduğu Oyun:

“Babalar ve Oğullar”

Tarihin kırılma noktalarını anlatan eserlerin olay örgüsü, genelde bütün zamanlara uyarlanacak gibidir. İnsan tepkisi, kriz koşullarında bireyin savrulması, kaosun içinde çaresizlik ve çıkış yollarının aranması gibi olgular zamansızdır çünkü. Birbirine benzer ya da birbirini anımsatan zamanlarda, geçmişin duyguları adeta yeniden canlanır. Kişiler değişmiştir ama olayın akışı sanki aynı dere yatağından akan su gibidir.

İvan Sergeyeviç Turgenyev, özünde nihilizmin tartışıldığı ama bir geçiş ya da kırılma anının romanı olan Babalar ve Oğullar, Nesrin Kazankaya çevirisi, uyarlaması ve rejisiyle Tiyatro Pera tarafından sahneye taşınıyor. Oyunu izlerken, en çok kelimelerin ve karakterlerin sahnede vücut bulmuş haline şahitlik ettiğimi itiraf etmeliyim.

Romanın geçtiği dönem, köylülerin yaşamında köklü değişikliklerin yaşandığı bir süreçtir, aynı zamanda bir pandemi söz konusudur… Tam teşhis konulamamış hastalık yüzünden ölen insanlar vardır. Yaşaşn büyük değişimi, geleneksel yapıların ve ilişkilerin parçalanması, aristokrasinin hayal kırıklığı ve geçmişe özlemin hüküm sürdüğü bir zamanda, bir aşk hikayesi etrafında anlatılıyor. Yükselmekte olan burjuvazinin köy yaşamına etkisi de örtülü olarak sahnede yerini alıyor. Romandaki gibi, reformist akımla, radikal akımın çatışmasından oluşan nihilizmin hüküm sürdüğünü gözlemliyoruz oyunda.

Bazarov, nihilizmi savunan bir tıp öğrencisidir. Okuduğu okulda bir dergi çıkarmaktadır. Geleneksel ilişkilere karşı tepkiseldir. Başkaldırının ve burjuva yaşamının temsilcisidir. Burjuvazi, feodal düzende oluşan tüm ilişikleri radikal biçimde yıkarken çelişkiler içinde yeni yapıların oluşumuna tanıklık ediyoruz. Çelişki, çatışmanın bir yansımasıdır.

Barış Yalçınsoy, sahnede bu çatışmayı o kadar güzel bir şekilde veriyor ki, gerek mimikleri, jestleri, gerekse tepkisel duruşunu vücudunun diline yansıttığını görüyoruz… Gerginliği, geçmişten gelen alışkanlıkları, babasının mesleğini devam ettirecek olan tıp eğitiminin zorluğunu, evinden uzakta yaşadığı üç yılı ve şehir yaşamının izlerini, yükselen burjuvazinin şehirden köye ve köylüye bakışı ve onu küçümsemesini O’nun oyunculuğuyla adeta yaşıyoruz.

Bazarov’un yol arkadaşı, O’nu köyünde ağırlayan Arkadiy ise arkadaşından etkilenmiştir ama O’nun kadar tepkisel değildir, hala feodal sistemin izlerini üzerinde taşırken, geleneklere saygılıdır. Geleneksel yapıyı yıkmak bir yana, olduğu gibi kabul etmiştir, arkadaşının yanında tepkisel olarak vücut dilini kullanırken, muhafazakarlığın bir temsilcisi olarak, aslında geleneklerden kopamayışın mahcubiyeti yaşamaktadır. Doruk Akçiçek rolünü içselleştiriyor adeta ve genç bir erkeğin eş arayışını, karşı cinse duyduğu ilginin geleneksel formlarını, duygu ve düşünce dünyasını duyumsatıyor seyirciye.

Nikolay Kirsanov, feodal dönemi temsil eden babadır. Oğlunun gelişi O’nun kurduğu düzenin sarsılması anlamındadır ve o sarsılmayı en az hasarla yok etmenin telaşı içindedir. Murat Göksu, ustalıkla canlandırdığı karakterinin çelişkili yapısını kusursuz biçimde yansıtıyor ve oyunculukta adeta el yükseltiyor.

Feniçka Nikolayevna çaresizdir, eşine karşı saygılıdır, ona hayrandır. Çekingendir, çocuğunun bir günah ürünü olduğunu düşünen bir annedir. Sevgi doludur ve yaşadıklarına boyun eğmiştir. Burçin Özkaya, Turgenyev’in feodal düzende kadının rolünü yansıtan bu karakterin duygusal dünyasını fevkalade başarılı biçimde yansıtıyor.

Barış Çakmak, Pavel rolünde gerek geleneksel düşünce yapısı, gerek feodal düzenin romantizmini üzerinde taşıyan ve nihilizm ile çatışmaya giren romantik bir karaktere hayat veriyor. Sığındığı kardeşinin yerinde mutlu olamayan, beklenti içinde yaşayan ve zamanın boşluğunda sallanan biridir Pavel. O boşluk Barış Çakmak’ın başarılı oyunculuğuyla kendisini ortaya koymaktadır. Akılcı, yaşanan değişimin farkında ve fakat çaresiz bir insanın ruhuna can üflüyor.

Her feodal beyinin yanında bir uşak vardır ve genelde polisiye romanlarda katil olarak sunulur! Ahmet Taşdemir, Piyotr rolünde işte bu görevi ifa ediyor. Seyirci O’nu hep birkaç replikler sahneye girip çıkan uşak olarak görse de, O, oyun boyunca görevi sahnenin akışını organize ederken, oyunun bir anlamda orta direği oluyor.

Şimdi diyeceksiniz ki, peki Anna Sergeyevna Odintsova nerede duruyor? O zengin bir ailede doğmuş, fakirliğin içine düşmüş, yine zengin bir adam ile evlenip eski yaşamına kavuşmuş ama yaşlı eşinin ölümü üzerine yeniden yalnızlaşan ve kardeşiyle yaşayan kadın rolüne düşmüş biridir. Bahar Karaoğlu, Odintsova rolüyle bütünleşerek geçmiş ile şimdiki zamanın çatışmasını sergiliyor sahnede. Bu çatışmanın orta yerinde ince bir çizgide duran karakterini hassasiyetlerini yansıtıyor seyirciye. Bahar Karaoğlu, bu bıçak sırtı karakterin çelişkilerini, hayal kırıklarını, beklentilerini, hezeyanlarını seyircisiye duyumsatıyor oyun boyunca.

Zamanın içinde zamanı taşıyandır Odintsova’ın kız kardeşi… Katya Lokteva… Kulağında bugünkü gençlerin kullandığı türden bir kulaklık ve pateni ile oyunda zamanı parçalamaktadır. Zamanın bugüne taşındığı anda karşılık bulan biçimsel değişim olsa da özde aynıdır… Beyza Baş, bir anlamda hem güzel, hem hareketli, hem özlem dolu bir ergene hayat veriyor sahnede. Karakterini sahnede yaşar kılarken, 1800’li yıllar 2023’lere taşıyor ve bunu seyircinin kafasında şüphe uyandırmayacak bir sahicilikle başarıyor. Beyza Baş, Katya karakterini zaman içinde dans ettiriyor adeta sahnede, tıpkı patenleriyle piyanodan yükselen notalarının dansı gibi…

Yönetmen sahneyi “T” harfi biçiminde kurgularken, bu düzlemde dahi oyunun özünü ve ruhunu başarıyla yansıtıyor. Bahçeye açılan ağaçlar ile oluşan yol, sahnenin sol ve sağında duran piyano ve masa… Oyuncuların hareket alanı ve seyircinin görüş alanı iyi tespit edilmiştir. Benim gibi kısa boylu biri uzun boylu bir seyircinin arkasına oturunca sağa sola dönerken bir fiziksel aktivite yapması olağandır… Işık oyun akışına uygun karadı ve aydınlandı, müzik ışığa uyumlu bir şekilde dans ediyor gibiydi. İtinayla seçilmiş kostümler ve dekor oyunu besliyor, destekliyor. Bu noktada, belirtmeden geçemeyeceğim, oyunda paten ve motor kaskıyla zamanın nasıl kıvrıldığına şahitlik ettik!

Umarım, Tiyatro Pera’nın “Babalar ve Oğullar” oyunu, Turgenyev’in etkilediği roman yazarları gibi, bizde de tiyatro yönetmenlerini etkiler ve bu türden başarılı uyarlamaları sahnelerimizde daha fazla görme olanağımız olur…

İSMAİL CEM ÖZKAN

Babalar ve Oğullar

Yazan: İvan Sergeyeviç Turgenyev
Çeviren-Uyarlayan-Yöneten: Nesrin Kazankaya
Dramaturgi: Şafak Eruyar
Dekor-Kostüm: Cemre Bulak
Video Tasarım: İlkim Üskent
Işık: Önder Ay

Oyuncular:

Nikolay: Murat Göksu
Bazarov: Barış Yalçınsoy
Pavel: Barış Çakmak
Anna: Bahar Karaoğlu
Arkadiy: Doruk Akçiçek
Feniçka: Burçin Özkaya
Katya: Beyza Baş
Piyotr: Ahmet Taşdemir

TİYATRO PERA