1
Yücel Erten… Sanat yaşamında 60 yılı geride bıraktı, sergilediği 80’den fazla oyunla 40’tan fazla ödül kazandı. Önceki dönemi İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer’in girişimleriyle, 70 yıl önceki hikâyesine kaldığı yerden yeniden başlayan İzmir Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatrosu’nun “kurucu genel sanat yönetmenliği”ni üstlendi ve burada da 12 oyun sergiledi, 30 bini aşkın tiyatroseveri ağırladı.
Erten, üç yıllık görev süresinin sonunda, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay’ın, kendisinin yerine başka bir genel yayın yönetmeni ile çalışacağını bir bürokrat aracılığıyla öğrendi. Geçtiğimiz günlerde sosyal medya hesabı üzerinden konuyla ilgili bir metin yayımlayan Erten’le süreci konuştuk.
İzmir’de, 70 yıl sonra yeniden doğan “Şehir Tiyatrosu”nun başındaydınız. Ağır ve sorumluluğu oldukça yüksek bir görev olduğu açık. Bu üç yılda neler oldu, nasıl bir iklim hâkimdi, neler yaptınız?
70 yıl boyunca tiyatro alanında düzenli ve kalıcı bir üretimle bir ilgisi olmamış bir belediyeden söz ediyoruz. Zaman zaman 15-20 amatörü bir araya getirip “proje” adı altında belediyeden kazanç sağlayan etkinlikler, bu kapsama girmez. Kadrolu, yerleşik, kalıcı tiyatro yapılanması belediye bünyesinde 70 yıl boyunca hiç olmamış. Dolayısıyla belediye nezdinde bir “kurumsal hafıza”nın oluşmamış olması, normaldir. Ama aynı zamanda anormal sorunları barındırır. Daha ilk ağızda şöyle sorularla karşılaşabilirsiniz: “Nasıl yani, sanatçılar sabah sekizde kart basmayacaklar mı?”, “Nasıl yani arşiviniz de mi olacak? Bu ne lüks?”, “Canım artık tiyatro diye bir sanat mı kaldı? Artık dijital sanat denen bir şey var!”… Uzatmayayım, en büyük zorluk, bin yıllık bürokrasi geleneğine, tiyatronun yaşamsal gereksinimlerini, çalışma usul ve şartlarını, prestij sorunlarını anlatmaktı.
Yanı sıra tiyatro için asla uygun olmayan ihale yasaları, nerdeyse “Pek bir şey yapmayın” ya da “Yavaş çalışın, bekleyin, az iş yapın” dercesine, süregiden bir engel oluşturmakta. AKP’nin katma bütçeyi kaldırmış olmasından bu yana, belediye tiyatroları bu cendere içinde. Pandemi, ekonomik kriz, uyum sorunları vs. Hepsini saymayayım, şikâyet gibi durmasın.
Bu nedenlerle tiyatronun ve belediyenin, karşılıklı öğrenme zorunluluğu vardı. Sanatçılar olarak biz de, belediye de öğrenmeye gayret ettik. Bütün zorluklara, eksikliklere rağmen, oyun bilmeyen gelin misali “yerim dar, yenim dar” demedik, çalıştık, emek verdik, ürün verdik. Üç sezonda 12 oyun çıkardık. Sahnemize kavuştuğumuz ikinci sezonda, 30 bini aşkın seyirciye ulaştık, üstelik istisnasız bütün temsillerimiz kapalı gişeydi. Bu ne demek? Seyirciyle buluştuk, kucaklaştık demek. Seyirci de, biz de mutluyduk.
Peki ne oldu da bu duruma gelindi?
Ama üçüncü yıla girdiğimizde, “Kurucu Genel Sanat Yönetmeni Yücel Erten’in ilk dönemi sona erecek” diye, kapının önünde amatör bir hareketlenme başladı. Oysa yönetmelik var, kural var. Buna göre sanat yönetmenliği için Türkiye çapında ilana çıkılır, dosyanı hazırlayıp başvurursun, yönetim kurulunun liyakat süzgecinden geçen birkaç kişi başkana önerilir. Başkan da birini atar. Ama belli ki, o er meydanını göze alamayanlar var. Alaturka bir bakışla, bir yönetmelik değişikliği ya da tepeden inme tayin yoluyla kendisine koltuk aramak, alışkanlık haline gelmiş anlaşılan. Bir arkadaşım bu kolaycılığı şöyle tarif etti: “Adam bütün çilesini çekip, sınavlarını yapmış, yapıyı düzeni kurmuş, fıstık gibi oyuncular, kapalı gişe, ödüller, övgüler, alkışlar. Bundan sonrasını ben de yaparım, ne varmış?”…
Elbette bu kaynaşmanın, kurum içine de yansımaları oldu. Egosu botokslu dedikoducularla, birkaç yancı, aranırsa her yerde bulunur. Ülkede bir yılda üçüncü seçim falan derken, bu kekremsi noktaya gelindi.
Göreve devam edecek olsaydınız, neler yapacaktınız? Projeleriniz nelerdi?
Ben yeni kurulmuş ve bazı konularda henüz bağışıklık kazanmamış genç bir tiyatroda, konuya “projelerim” açısından bakmam. Tiyatronun özdeki ihtiyacı açısından bakarım. Yedi iklimden gelmiş, değişik eğitim odaklarından yetişmiş, kurum deneyimleri farklı, birikimleri, yetenekleri, donanımları, dolayısıyla tutumları ve ezberleri de farklı insanların, tazecik bir kurumda bir araya gelip tiyatro yapmalarından söz ediyoruz. Her birinin tiyatro sanatına, kurum tiyatrosuna, oyunculuğa dair farklı görüş, alışkanlık ve -bazan yanlış- ezberleri karşısında, bir akord süreci zorunludur. Çünkü akord olmadan, ortak bir enerji oluşturmadan, iyi tiyatroya ulaşmak çok zordur. Kalite, fikren ve ruhen bu “ortaklaşma”da yatar.
Bu açıdan, yani oyunculukta bir ekip anlayışına ve ruhuna ulaşmak açısından, sahnemize kavuştuğumuz son iki yıl içinde iyi yol aldığımızı düşünüyorum. Buraya kadar -bir anlamda- genç arkadaşlarımı başarıya ben taşımış oldum. Ama bu yeterli değil. İşin artık çalışmada, üretmede ve yaratmada ortaklaşabilmeye, ortak bir dil ve disipline dönüşmesi gerekir. Türkiye’nin tiyatro tarihinde açılan yeni bir sayfanın öncüleri olma sorumluluğunu hissetmeleri gerekir. Sanatçı varlıklarını ve sanatsal üretimlerini, bireysel kariyer pürüzlerinden kurtarıp, ekip anlayışına doğru yüceltebilmeleri gerekir. Bence önümüzdeki önemli görev buydu… Yani projeler de bu hedefe uygun olacaktı.
Görevden alınmayı bekliyor muydunuz peki?
Doğru ifade etmek gerekirse, bir görevden alma değil bu. Sezon sonu itibariyle sona erecek görev periyodunu uzatmama kararıdır. Geçerli bir neden göremediğim için beklemiyordum doğrusu.
Size 74 gün boyunca randevu verilmediğini açıkladınız. Ancak bu süre içerisinde hem İzBBŞT’nin “Yolcu” oyunu prömiyerinde hem de Bedia Muvahhit Ödülleri’nde karşılaştınız. O anlarda tavır nasıldı? Konuşabilme şansınız oldu mu?
Oyunumuzun galasından sonra kendisini uğurlarken, randevu talebimi bir kere daha hatırlatmıştım. Ödül töreninde ise zaten aradan 4 hafta daha geçmişti. Tavrı hissetmemek mümkün mü? O filmi ben 20 yıl önce de seyrettim, 30 yıl önce de. Aynı salondaydık ama, karşılaşmadık. Başkanların veya bakanların etrafında koşuşturan, her fırsatta araya bir rica sokuşturan kalabalığı, o tarzı sevmem. Uygarca randevu alır, görüşürsün.
Aslında, sizin göreve başladığınız günden beri, özellikle İzmir tiyatro çevresinden ciddi muhalefet ikliminin varlığı biliniyor. Sizce bu muhalefet, Cemil Bey’de etkili olmuş mudur?
Yani buna muhalefet denilebilir mi, bilmiyorum? Muhalefet, somut verilere yaslanarak kamuoyu önünde eleştirmektir. Sözünü ettiğiniz iklim, taşralı mahalle dedikodulardan öteye geçmedi doğrusu. Ama yine de bütün sığlığına rağmen etkili olabildiği anlaşılıyor. Bugün görüyoruz ki, memleketin tiyatrocuları, sanatçıları, sanatseverleri, Sayın Başkan’a şu soruyu soruyor: “Neden?”… Yani Sayın Cemil Tugay’ın Yücel Erten’le devam etmek istememesi için, nasıl bir nedeni vardı? Gerekçesi neydi?… Yücel Bey, bütün zorluklarına rağmen, tiyatroyu derli toplu kurmuş ve benzersiz bir başarıya taşımış. Buna karşılık Başkan’ın bu sürece dair bir bilgisi, bir deneyimi, bir saptaması yok. Tiyatronun kuruluştan bu yana sergilediği 11 ayrı oyuna bir tek defa gelmişliği yok. Görüşüp konuşmaktan, bilgi almaktan da kaçınmış. O zaman neden? Başarıdan intikam almak isteyeceğini düşünecek değiliz ya. Şimdi nereden çıktı bu stratejik karar? Bunları göz önüne alınca şu ihtimal öne çıkıyor tabii: Yakından bilmediği, tam anlamadığı bir alanda, seçim atmosferi içinde kulağına üflenenlerle, sağına soluna verdiği sözler, üstüste binmiş olabilir. Beni ilgilendirdiği için değil, bir sanat kurumunun geleceğini ilgilendirdiği için, o soru çok haklı bir yerde duruyor: Neden?…
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. Yeni başlangıçlara yönelmek için mükemmel bir zaman. İyi bir iletişim becerisiyle, çevrendeki insanları etkileyebilir, fikirlerini rahatlıkla paylaşabilirsin. Çeşitli projelerde liderlik üstlenmek isteyebilirsin, cesaretinle diğerlerini de motive edebilirsin. Ancak dikkat etmen gereken nokta, aceleci davranarak yüzeysel kararlar vermekten kaçınmak. İlişkilerde duygusal derinliğe inmeye hazır ol, karşındakilerin hislerine önem vermek seni daha da güçlendirecek. Gözlerindeki parıltı, çevrendekilere ilham verecek. Gün içinde kendini ifade etmenin yollarını bul ve içsel tutkunun peşinden git. Taviz vermeden, kendi doğrularını savunma cesaretini göster. Sonuçlar seni memnun edecek.
Bugün, kararlılığınızın ve sabrınızın önemini daha da derin bir şekilde hissedeceksiniz. Maddi duruma dair beklenmedik fırsatlar önünüze çıkabilir; bu durum, yatırım ve finansal planlarınızı gözden geçirmeniz için bir vesile olacaktır. Duygusal ilişkilerde, içsel huzur arayışınız belirginleşiyor ve sevdiklerinizle olan bağlarınızı güçlendirmek için nostalji duygusu sarmalıyor sizi. Arkadaşlarınız veya aile üyelerinizle samimi bir iletişim kurma arzusundayken, paylaşımda bulunmanızı teşvik eden anlar yaşayacaksınız. Sağlığınıza daha fazla dikkat etmeniz gerektiğini hissettiğiniz bir zaman dilimi; fiziksel ve zihinsel dengeyi sağlayabilmek adına kendi ihtiyaçlarınıza yönelmek önemli. Kendi değerlilik hissinizi sorgulayabileceğiniz bir süreçten geçiyorsunuz; bu, kendinizi yeniden tanıma fırsatı sunabilir. Anın tadını çıkarırken, yaşamın sunduğu küçük zevkleri kaçırmamaya özen gösterin. Gelişmekte olan yeni ilgi alanları, ruhsal tazelenmenize ve kişisel büyümenize katkıda bulunabilir.
İkizler, sosyal hayatın ve iletişimin yoğunlaştığı bir döneme girmiş bulunuyorsun. Zihnindeki düşünceleri paylaşma isteği, çevrendeki insanlarla derin bağlantılar kurmanı sağlayabilir. Ancak dikkat etmen gereken nokta, bazen çok fazla bilgi akışı seni boğabilir. Yaratıcı fikirlerinle, grup projelerinde öne çıkabilirsin. Arkadaşlarınla geçireceğin zaman, enerjini tazelemeni sağlayacak. Seyahate çıkma veya yeni yerler keşfetme arzusu da içindedir; bu, seni ruhsal olarak besleyebilir. Duygusal ilişkilerde ise samimi ve içten bir yaklaşım benimsemek ilişkilerini güçlendirecek. Ancak, ani değişimlere açık olmaya özen göster. Duyguların, bu süreçte düşüncelerinin gerisinde kalabilir. İçsel huzurunu sağlamak için zaman zaman yalnız kalmak iyi gelecektir.
Duyguların derinliklerine inmeye hazır ol, içsel bir keşif yolculuğu seni bekliyor. Bugün geçmişten gelen anılar canlanabilir, eski dostlarla iletişim kurmak isteyebilirsin. Aile bağların güçlenecek, sevdiklerinle kaliteli zaman geçirmek sana iyi gelecek. Empati yeteneğin ön plana çıkıyor, başkalarının hislerini anlamakta zorlanmayacaksın. İş ya da maddi konularda alacağın kararlar duygusal olarak da etkileyebilir, bu yüzden dikkat et. Bazen kalbini dinlemek aklına galip gelebilir, içsel sesine güven. Kendine zaman ayırmak, ruhsal dengeyi sağlamak adına önemli. Geleceğe dair hayallerin şekilleniyor, bu yönüyle hedeflerine odaklanmalı, onları gerçekleştirmek için adımlar atmalısın. Unutma, güçlü sezgilerin, seni doğru yola yönlendirebilir.
Özgüvenin doruklarında gezinmektesin. Bugün, kendini ifade etmekte hiç zorlanmayacaksın; bu, hem sosyal çevrende hem de iş hayatında öne çıkmanı sağlayacak. Dikkatlerin üzerinde olduğu bir dönemdesin. Çevrendekilerin beklentilerini karşılamak konusunda da oldukça arzulu olabilirsin. Ancak, bu yoğunluğun içinde kendine de zaman ayırmayı unutmamalısın. İlişkilerinde tutkulu ve samimi bir yaklaşım sergilemek, bağlarını güçlendirebilir. Kendini iyi hissettiğin anlarda yaratıcı projelere yönelmek, sana ilham verecek ve keyif katacak. Kendi iç sesini dinlemeye özen göster; kalp ile akıl arasında dengede kalmak önemli. Bugün, bir lider gibi davranarak çevrendekilere ilham verebilir ve motivasyon aşılayabilirsin.
Bugün detaylara odaklanmak, mükemmel bir zihinsel netlik sağlıyor. İş yerinde ya da gündelik işlerde sıkıntı yaratan durumları çözmek için doğru bir zaman. Yaratıcılığını ortaya çıkararak, planlarını hayata geçirme konusunda kararlı bir adım atabilirsin. İlişkilerde, yakınlarının ihtiyaçlarına duyarlılığın artıyor; empati gücünle onları daha iyi anlayacak ve destek olacaksın. Sağlık konularına dikkat et; bedenini dinlemek, zihinsel ve fiziksel dengeni korumanı sağlayacak. Kendine biraz süre ayırmak, ruhsal yenilenmene yardımcı olabilir. Küçük ama anlamlı değişiklikler yapmak, seni daha iyi hissettirebilir. Detaylarla boğulma; onları yöneterek ilerleme kaydetmek anahtar olacak.
Duyguların ve ilişkilerin ön planda olduğu bir gün. Etrafındaki insanlarla olan bağlantıların derinleşebilir, barış ve uyum arayışın kendini güçlü bir şekilde hissettirebilir. Bugün duygusal zekanı öne çıkararak, başkalarının hislerini anlama konusunda başarılı olabilirsin. Sosyal ortamlarda bulunmak, yeni insanlarla tanışmak ve mevcut ilişkilerinin dinamiklerini yeniden değerlendirmek için harika bir zaman. Estetik ve sanata olan ilgin, seni yaratıcı projelere yönlendirebilir. Hedeflerine ulaşmak için gereken motivasyonu kendinde bulmakta zorlanmayabilirsin; bu nedenle, içsel huzuru sağlamaya yönelik küçük ritüeller geliştirmek faydalı olabilir. Bazen dengeyi bulmak zor olsa da, toplumsal sorumluluklarını yerine getirme çaban takdir toplayacak. Kendi ihtiyaçlarını önceliklendirmekten çekinmemen gereken bir dönemdesin.
Tutkulu bir ruh hali içerisindesin. Derin duygular, içsel bir yolculuğun kapılarını aralayabilir. Yakın ilişkilerde iletişimini güçlendirecek fırsatlar doğabilir; hislerini açıkça ifade etmekten çekinme. Çevrendeki insanların sana karşı duyduğu güveni artırmak, birlikte daha sağlam temeller atmanı sağlayabilir.Özellikle iş alanında karamsar düşüncelerden uzak durmalısın. Yeni projeler ve eylem planları için ilham alabileceğin bir dönemdesin. Yaratıcılığın zirveye çıkabilir; bu durumu avantaja çevirerek hayal ettiğin şeyleri gerçeğe dönüştürme yolunda adımlar atabilirsin.Bugün, geçmişin izleriyle yüzleşmek isteyebilirsin. Eski yaraların üzerine gitmek yerine, onları iyileştirme fırsatını değerlendirerek ruh halini hafifletebilir, yeniden doğmuş gibi hissedebilirsin. Kendi güç kaynaklarına dönmek için harika bir zaman. Kendine güven, kararlılığını besle ve içinde yatan tutkuyu serbest bırak.
Yay, yeni deneyimlere açık bir gün geçiriyor. Yaratıcılığını serbest bırakmak, sizi farklı bakış açılarıyla tanıştırabilir. Bilgiyi paylaşmak, sosyal çevrenizle olan iletişiminizi güçlendirecek. İçsel huzur arayışınızda, meditasyon ya da doğada vakit geçirmek faydalı olabilir. İlişkilerde samimiyet ön planda; açık sözlülüğünüz, kalbinizdekini dışa vurmanızı sağlıyor. Bu dönemde, hedeflerinize yönelik adımlar atmak için cesur olmaktan çekinmeyin. Unutmayın, maceralar bazen en beklenmedik anlarda karşınıza çıkar. Hayal gücünüzü serbest bırakın; yeni fırsatlar kapıda.
Kendine olan güvenin bugün zirveye çıkıyor. Hedeflerine ulaşma isteği seni motive edecek. Çevrendeki insanların fikirlerine değer vermen, işbirliklerini güçlendirebilir. Ancak, dikkatli olmalısın; bazı konularda aşırı gerçekçilik seni zorlayabilir. Duygusal olarak kendini ifade etmekte zorlansan da, içsel huzurunu bulmak için yalnız kalmak isteyebilirsin. Geleşmeler, kariyer açısından beklenmedik fırsatları beraberinde getirebilir; bu fırsatları iyi değerlendirmeyi unutma. İş ve özel yaşam dengesine dikkat etmelisin; aşırı çalışmak, kişisel ilişkilerin üzerinde negatif bir etki yaratabilir. Ayrıca, sağlığına özen göstermende fayda var, dinlenmeyi unutma.
Sıra dışı düşünceler ve yenilikçi fikirlerle dolup taşıyorsun. Bugün, sosyal çevrenle olan bağların ön planda. Beklenmedik buluşmalar ve keyifli sohbetler, seni farklı bakış açılarına yönlendirebilir. İçinde bulunduğun grup dinamiklerinde liderlik etme fırsatın var. Ancak, başkalarının fikirlerine de açık olmayı unutma; işbirliği sağlamak, yaratıcılığını artırabilir. Duygusal olarak, içsel huzurunu bulma çabasında olacaksın. Kendine ve duygularına karşı nazik ol; bu süreçte biraz yalnız kalmak, kendi iç dünyanı keşfetmene yardımcı olabilir. Unutma, özgürlüğün ve bağımsızlığın senin için her şeyden önemli!
Bugün ruh halin derin ve sezgisel. İçsel dünyana yönelmek, duygularını keşfetmek ve paylaşmak için güçlü bir arzu hissediyorsun. Sanatsal ve yaratıcı faaliyetlere yönelmek, zihnini açarken ruhunu besleyecek. İlişkilerde daha empatik ve anlayışlı davranman, bağlarını güçlendirecek. Sadece başkalarını değil, kendini de anlamak için zaman ayırmalısın. Kendi içsel sesine kulak vermek, sana önemli cevaplar sunacak. Duygusal olarak dolup taşarken, insanlara karşı olan merhametin artabilir. İyimserlik ve umut, zorlukların üstesinden gelmende sana yardımcı olacak. Ancak, gerçeklikten fazla uzaklaşmamak ve hayallerinle yüzleşmek de önemli. Bugün, sezgilerini takip et. Kendine güven ve hayal ettiğin yaşamı deneyimlemeye başla. Bütün bunlar seni eşsiz kılacak.
