1
Benim payıma düşen
bir perdenin asılmasının benden aldığı gökyüzüdür
benim payıma düşen terk edilmiş merdivenlerden inmektir ve ulaşmaktır bir şeylere çürüyüşte ve gurbette
benim payıma düşen anılar bahçesinde hüzünlü bir gezintidir…
Füruğ (Yeniden Doğuş adlı şiirden)
Suudi Arabistanlı Şair Hissa Hilal’in sesi: “Fetvanın gözlerindeki kötülüğü gördüm. İyililiğin yasadışı sayıldığı bir dönemde…Gerçeği söylediğimde gizlendiği yerden vahşi bir hayvan dışarı fırlıyor. Kör, ilkel ve öfke dolu. Üstünde ölüm kıyafeti. İktidarı simgeleyen güçlü, resmi bir kurumun sözcüsü olarak vaiz verip barışı arayanların üstünde terör yaratıyor”
Suudi Arabistan’da Million’s Poet yarışmasında büyük bir şiir ödülü alan Hissa Hilal; “Şiirlerim pençelerini çıkartıyor” diyor. “Bana karşı olan aptalların önünde eğilmeyeceğim”. Yazar Hilal üzerine yapılan belgeselde (Stefanie Brockhaus) bu ilginç kadın şairin başkaldırısını izlerken sahnede erkek yarışmacıların ardından ürkek adımlarla yürüyen, gözleri bile görünmeyen, sadece sesi duyulan bu simsiyah çarşaflı kadının direnci karşısında şaşkınlığa düşüyoruz. Hilal’in köktendinci erkek dünyasını sorgulayan şiirleri o kadar eleştirel ki, kolaylıkla fanatizmin kurbanı olabilir. Ama baskılara ve tehditlere rağmen yarışmadan çekilmiyor, korkmadan sonuna kadar direnerek finale kalıyor ve ödül alıyor.
Hissa Hilal bu şiir yarışmasına katılarak ödül kazanmasıyla Suudi Arabistan’da bir ilki gerçekleştiriyor. Şu bir gerçek ki eleştirilerini şiirle değil sözgelimi bir gazete yazısıyla gerçekleştirseydi sonu çoktan gelmişti. Ama edebiyatın, sanatın konumu belki de farklı. Bu direnişin devamı gelecek mi, yoksa bu yarışma da sadece erkeklerin şovu mu; şiir söz konusu olunca biz kadınlara bile söz hakkı veririz şovu?
“Kadınlar toplumun ruhudur”diyor Hilal; “Onları dışladığınızda bütün bir toplumun ruhunu da dışlamış olursunuz”.Belgeselde izlediğim bu ödül töreninde kara çarşafların ardındaki bu kadının sesinin milyonlarca kadına güç verdiğini düşündüm.
Günümüzde kadınların sesi bütün dünyada, İslam ülkelerinde bile yükseliyor. “Yaralarım Aşktandır” oyununda genç yaşta bir trafik kazasında yaşamını yitiren kadın şair Furuğ’un hüzünlü öyküsünü izliyoruz. Furuğ Farruhzad geçen yüzyılda yaşamış ve İran edebiyatına damgasını vurmuş çok önemli bir şair.
İzlediğimiz oyunda otoriterler Furuğ’un hemen gömülmesine izin vermiyorlar. Çünkü yazarın yaşamında, şiirlerinde, duruşunda başkaldırı var. Otoriteleri böylesine hiçe sayan bir kadın yaşamı boyunca baş kaldırmayı başarabilmiş ama sesi, soluğu kesildiği bir noktada söz yine otoritelerde. Çünkü Furuğ gibi bir ‘kanıbozuk’ hiç kimseye örnek olmamalı, hiç kimseye cesaret vermemeli. Ne var ki otoritelerin gözden kaçırdığı Furuğ’un bedeni yok olsa, gömülmesine izin verilmese de şiirleriyle yaşamını sürdüreceği.
Araftayız, yaşamla ölüm arasındaki bir noktada. Bir ölünün gözünden Furuğ’un yaşamının çeşitli evrelerini Nazan Kesal’in usta oyunculuğundan izlerken “kadından şair olmaz” diyen kadın düşmanı bir toplumun içinde buluyoruz kendimizi. Kadın düşünmesini, yaratmasını, yazmasını bilemez ki şair olabilsin. Düşünen de, yaratan da sadece erkeklerdir. Erkeklerin kadınlar için düşündüğü ve eyleme geçtiği bir dünyada ise kadına hiç yer yoktur. O kapanmaya, kapatılmaya, görünmez olmaya mahkûmdur.
Nazan Kesal, Furuğ’un öfkesini, hüznünü kimi kez şiir okuyarak, kimi kez anlatarak dile getirirken erkek egemen bir dünyanın içinde ölümle yaşam arasındaki sıkışmışlığı da çok çarpıcı bir biçimde sergiliyor. Bunda bir ölünün anlatımında odaklaşan fantastik kurgunun (yazar: Şebnem İşigüzel) ve ölüme gönderme yapan mezar ya da tabut çağırışımı uyandıran bir masanın ve beyaz ışıklarla aydınlatılmış sahne tasarımının da payı büyük (yönetmen: Berfin Zenderlioğlu). Nazan Kesal incecik beyaz giysileriyle ölüler dünyasına gönderme yaparak Furuğ’u canlandırırken hafifliği ve arınmışlığı simgeliyor. Furuğ uzaklardan farklı bir noktadan bakıyor onu hırpalayıp horlayan bu dünyanın çirkinliklerine.Şiir yazmasına karşı çıkan otoriter babası, çocuğunu elinden alan ve onun anneliğini sorgulayan eski kocası, onu baskılar altında tutmaya çalışan mollara karşın erkeklerin kendisini ezip geçmelerine karşı çıkıyor; çektiği onca acılara rağmen dimdik ayakta duruyor, ne istediğini biliyor, sözünü sakınmıyor, erkekleri alaya almaktan da, onların zavallılıklarını açığa çıkartmaktan da hiç çekinmiyor. Hiç durmadan üretiyor, şiir yazıyor, bir çocuk evlat ediniyor, aşık oluyor. Kimsenin kendisini ve sanatını küçümsemesine izin vermediği gibi kadınların attığı her adımın kontrol altına alındığı zor ve baskıcı koşullara karşın yaşamını dilediğince biçimlendirme tutkusundan da hiç de ödün vermiyor..
Furuğ’un toprağa verilmeyi bekleme sürecinde kova kova sularla ölü bedenini yıkaması yaşanan bütün adaletsizliklerden, baskılardan, çirkinliklerden arınmaya gönderme yapıyordu. Kendini arındırma din adına dehşet saçan ataerkilliğin pisliklerinden arınma anlamına geliyordu. Kadınların pırıl pırıl, tertemiz bir dünyada yeniden doğma ve sıfırdan başlama özlemini dile getiriyordu. Acaba baskıların olmadığı daha adil bir dünyada Furuğ gibi yetenekli bir yazarın yaşamı, şiirleri nasıl gelişecekti? Öte yandan Furuğ genç yaşta bir kazada hayatını yitirmeseydi, yaşamı baskıların ve zorbalığın hiç azalmadığı bir ortamda nasıl gelişecekti? Ya da bugün yaşasaydı neler yaşayacaktı?
Fas asıllı yazar Saphia Azzeddine’nin kara mizah romanından Köln Keller Theater’de sahneye uyarlanan (Uyarlayan: Ulrike Jansen) ve ödül alan oyunu “Bilquiss (Belkıs)”, kadınların görünmez olduğu bir ülkede görünür olmak mücadelesi veren bir kadının öyküsünü anlatıyor. Belkıs Hissa Hilal ya da Furuğ gibi bir şair değil ama dilin gücüne inanan ve yaşadıklarını sorgulamaktan çekinmeyen genç bir kadın.
Bu da ona pahalıya mal oluyor çünkü ölüm cezasıyla yargılanıyor. Belkıs taşlanarak öldürülecek.Suçu: Ezan saatini kaçıran sarhoş müezzine ezan okuyarak ders vermek, şiir okumak, topuklu ayakkabı giymek, makyaj yapmak, dahası patlıcan türü ahlaka aykırı sebzeleri bahçesine ekmek. Kendisine yönetilen absürt suçlamalar zaman zaman izleyiciyi güldürür gibi olsa da, gülme duygusu oyunun sonuna doğru boğazımızda takılıp kalıyor. Belkıs’a ölüm cezası vermek zorunda kalan yargıcın yaşadığı iç çatışmayı, Amerikalı gazetecinin çaresizliğini üç kadın oyuncu okuma tiyatrosuna yaklaşan bir minimalizmle canlandırıyorlar.
Belkıs mahkemede kendini savunurken namus bekçilerinin iki yüzlülüklerini ve ahlaksızlıklarını bir bir yüzlerine vuruyor.İçindeki insancıllığı bastırmak zorunda kalan yargıç Belkıs’ı ölüme göndermek zorunda kalıyor, çünkü öyle bir mahalle baskısıyla karşı karşıya ki başka türlü davranması mümkün değil. Ne var ki Belkıs’ın erkek dünyasına başkaldırısını dile getiren sözleri bir bıçak gibi saplanıyor insanların yüreklerine. Dil ölümü de yenen bir silaha dönüşerek belki de bir gün kadınların kolay kolay yok edilmeyeceği bir dünyaya gönderme yapıyor. Bir umut mu? Belki tıpkı Hessa Hilal’ın ya da Furuğ’un şiirlerindeki ışık gibi.
Bugün içerisinde yeni başlangıçlara olan hevesin yüksek. İçindeki enerji, seni harekete geçirmek isteyecek; bu da birçok fırsatı beraberinde getirebilir. Planlarını gerçekleştirmek için cesur adımlar atabilirsin. Özgüveninin arttığı bir dönemdesin, bu da sosyal ilişkilerini güçlendirmene olanak tanıyor. Ancak, ani kararlar almadan önce düşünmekte fayda var; bazı durumlar düşündüğünden daha karmaşık olabilir. Tek başına hareket etmek önemli olsa da, bazen grup dinamiklerinden faydalanmak da gereklidir. Kalabalık ortamlarda kendini rahat hissedeceksin, yeni insanlarla tanışmak hoş bir sürpriz anlamına gelebilir. Sağlık konularına dikkat etmen gereken bir gün; reguler egzersiz programlarına odaklanmak faydalı olabilir. Geleceğe dair hayallerin güçleniyor, hedeflerini somutlaştırmak için kesin planlar yapmanı öneririm.
Bugün, kararlılığın ve sabrının ön planda olduğu bir gün. Güven arayışın, ilişkilerinde derinlemesine bağlantılar kurmana yardımcı olabilir. Maddi konularda dikkatli olmalı, ani harcamalardan kaçınmalısın. Duygusal olarak, sevdiklerinle geçireceğin kaliteli zaman, ruhsal dinginliğini artıracak. İş yaşamında ise, planların üzerinden geçmek ve sıradışı fikirlere açık olmak faydalı olabilir. Kendi ihtiyaçlarına yönelik düşünmeyi ihmal etme; içsel dengeyi sağlamak, başarıya giden yolda kritik bir adım.
Bugün sosyal ilişkilerin ön planda olduğu bir gün. İlginç insanlarla tanışma, yeni fikirler paylaşma fırsatlarını değerlendirebilirsin. Meraklı doğan seni yeni şeyler öğrenmeye yönlendirecek, bu durum iletişim becerilerini artırmanı sağlayacak. Esprili ve zeki yorumların, çevrendekilerin dikkatini çekebilir. Ancak, geçmişle ilgili bir konu gündeme gelebilir; bu durum, bazı duygusal yüklerin yeniden tartışılmasına yol açabilir. Duygularını ifade etmekten çekinme, açık olmak bağlantılarını güçlendirecektir. Günün ilerleyen saatlerinde sürpriz bir haber veya beklenmedik bir gelişme, planlarını değiştirebilir; esnek ol ve yeni duruma hızlıca adapte olmaya hazır ol. Kendi iç huzurunu sağlamak için biraz yalnız kalmak isteyebilirsin, bu senin için önem taşıyacaktır. Nemli konularda son bir dokunuş yapmak veya projelerine bir güncelleme eklemek için uygun bir zaman dilimi. Unutma, yaratıcılığın bugün peşinden koşmana yardımcı olacak.
Duygusal derinliğin ve sezgisel gücün bugün ön planda. İçsel huzuru aramak için zaman ayırmak isteyebilirsin; bu, içsel çatışmalarını çözmene yardımcı olabilir. Ailevi ilişkilerde güçlü bağlar kurma fırsatı var. Sevdiklerinle geçirilecek zaman, kalbinin sıcaklıkla dolmasını sağlayacak. Ortaya koymak istediğin yaratıcılığın, günlük hayatta kendini ifade etmenin en güzel yolu olabilir. Hayallerin ve hedeflerin doğrultusunda atacağın adımlar sana uzun vadede fayda sağlayacak. Geçmişte yaşadığın deneyimler, bugün için önemli dersler barındırıyor. Bugün, içsel sesine kulak vermek, ruhsal dengeyi bulmak adına önemli bir gün. Kendini ifade etme isteğin artabilir, bunu yaparken samimiyetle yaklaşmalısın. Duygusal bağlarını derinleştirmek, ilişkilerini canlandırmak için hevesli olacaksın.
aşırı kendine güven duyduğun anlarda, başkalarının düşüncelerine saygı göstermeyi unutmamalısın. İçinde bulunduğun durumu değerlendirebilirsen, pek çok fırsatı kucaklayacak ve hedeflerine bir adım daha yaklaşacaksın. Kendisini gösterme, liderlik rollerine soyunma isteğin yoğunlaşacak; bu yönlerini doğru kullanarak çevrendekilere ilham olabilirsin. Unutma, kalp ve mantık dengesini kurmak, başarıyı ve mutluluğu getirecek.
Analitik düşüncenin ön planda olacağı bir gün. Çevrendeki insanlarla iletişimini geliştirirken detaylara odaklanmak, önemli kararlar almanı kolaylaştıracak. İş veya kişisel ilişkilerde bazı karmaşık durumlarla karşılaşabilirsin; sabırlı olman, sorunların üstesinden gelmene yardımcı olacak. Özenle yapacağın planlamalar, gelecekteki hedeflerine ulaşmanı hızlandıracak. İçsel huzurunu sağlamak için kendine zaman ayırmayı unutma. Sağlığına dikkat et ve gerekirse basit ama etkili günlük rutinler oluştur. Eleştirel bakış açını kullanarak kendini geliştirmen için fırsatlar karşına çıkabilir. Çevrendeki insanlarla iş birliği yapmaktan çekinme; birlikte yürütülecek projeler, hem tatmin edici hem de verimli olacaktır.
Dengeleri sağlamak için harika bir gün. İletişim becerilerin sayesinde etrafındaki insanlarla olan ilişkilerini güçlendirebilir, yeni bağlar kurabilirsin. Sosyal ortamlarda dikkat çekiyor, sempati kazanıyorsun. Estetik ve güzellik alanında hayal gücünden yararlanabilirsin. Sanatsal projeler veya hobiler için uygun bir zaman. Duygusal ilişkilerde uyum ve anlayış arayışın ön planda, sevdiğinle olan bağlantını derinleştirebilirsin. Duygularını ifade etmeye yönelik cesaretin artıyorken, içindeki huzuru bulmanda destekleyici unsurlar karşına çıkacak. Kendine güven, yeni deneyimlere açık ol, hayatın sunduğu fırsatları değerlendirmek için harika bir zaman.
Serin ve derin sularda yüzüyorsun, içsel duyguların ve sezgilerin seni yönlendiriyor. Bugün, duygusal derinliklerinle yüzleşmek, bazı sırları keşfetmek için mükemmel bir zaman. Başkalarının düşünceleri ve hisleri üzerinde bir etki yaratabilirsin. Cesaret ve kararlılıkla hareket edeceksin, ancak duygusal karmaşalar da söz konusu olabilir. İlişkilerde ise daha derin bir bağ kurma arzusu içinde olabilirsin. Samimiyet, güçlü bir iletişimle besleniyor olacak. Gereksiz çatışmalardan kaçınmaya çalış, zira tutkulu duygular zaman zaman iplerin gerilmesine yol açabilir. İçsel zekânı kullanarak kararlara yaklaşman, seni doğru bir yolda tutacak. Finansal konularda ise dikkatli olman gerek; beklenmedik harcamalarla yüzleşebilirsin. Stratejik hareket et ve gereksiz risklerden kaçın. Gün, kendini keşif yolculuğuna çıkmak ve iç huzurunu bulmak için iyi bir fırsat sunuyor. Rahatla, derinleş ve sezgine güven.
Bugün, hedeflerine ulaşma konusundaki kararlılığın ve motivasyonun yüksek. Yeni fırsatlarla karşılaşabilir, geniş bir perspektiften bakarak detayları gözden kaçırmadan adımlar atabilirsin. İletişim becerilerin güçleniyor; düşüncelerini açıkça ifade edebileceğin anlar yaşayabilirsin. Sosyal çevrendeki kişilerden ilham alman mümkün. Yaratıcılığını serbest bırakmak için müzik, resim veya yazı gibi sanatsal uğraşlara yönelmen faydalı olabilir. Bu süreç, ruhsal ve zihinsel bir tazelenme sağlayacak. Ancak aşırı iyimserliğe kapılmamaya dikkat et; gerçekçi olmak, hayal peşinde koşarken dengeni sağlamana yardımcı olacaktır. Sağlık açısından ise enerjini dengelemek için doğada vakit geçirmek, hem bedensel hem de ruhsal açıdan yenilenmene katkı sağlar. Bu dönemde, kendinden emin adımlarla ilerle; dünya senin keşfetmeni bekliyor.
Bugün kararlılık ve irade gücün öne çıkıyor. Hedeflerine ulaşmak için disiplinli bir yaklaşımla ilerleyeceksin. İçsel motivasyonunu artırmak için sana gerçekten önemli olan şeyleri yeniden değerlendirme fırsatı bulabilirsin. İş hayatında veya kişisel projelerde, başkalarının iş birliğiyle daha etkili sonuçlar elde edebilirsin. Tek başına hareket etmek yerine takım çalışmasına yönelmek, ilerlemeni hızlandıracak. Duygusal olarak, kendini daha fazlasını başarmaya ve aşmaya hazır hissedeceksin; bu, çevrendekilere de ilham verebilir. Ancak, fazla mükemmeliyetçi olma eğiliminden uzak durmalısın; bazen en iyi sonuçlar, akışa bırakıldığında gelir.Öğle saatlerinde yapılan bir görüşme, uzun vadeli planlarınla ilgili yeni kapılar açabilir. Kişisel ilişkilerde ise, sevgi ve destek bulacağın bir atmosfer hakim. Kendini ifade ederken daha açık olman, başkalarıyla olan bağlarını derinleştirebilir. Bugün, kendine ve çevrene olan güvenin artarken, geleceğine dair umut dolu adımlar atabilirsin.
Bugün, özgürlük arayışın ön planda olacak. Yenilikçi düşünceler içinde olabilirsin ve toplumsal meselelere olan duyarlılığın artacak. İçsel bir dönüşüm geçirme ihtiyacı hissedebilirsin; bu da, kimliğini ifade etme biçiminde değişimlere yol açabilir. Arkadaş çevrenle olan iletişimini güçlendirmek ve ortak projelerde yer almak için ideal bir zaman. Sosyal medyada aktif olmanın faydalarını görebilirsin, bu platformlar üzerinden ilginç bağlantılar kurarak ilham alabilirsin. Duygusal ilişkilerde bireyselliğini korumak önemli, ancak aynı zamanda karşındakine de alan tanımalısın. Bugün, sezgilerin en keskin haliyle seni yönlendirecek. Var olan sorunları çözmek için alışılmadık yaklaşımlar geliştirebilirsin. Geleceğe dair hayallerini cesurca paylaşmaktan çekinme; başkalarının da bu hayallere katılmaları için bir davetiyeye dönüşebilir. Kendinle barışık kalmayı başarırsan, içsel huzurunu da artırabileceksin. Şimdi, üzerinde düşünmek ve plan yapmak için harika bir dönemdesin, bu fırsatı değerlendir!
Bugün ruhsal derinliklere dalma arzusu içerisindesin. Hislerin oldukça yoğun ve kendini ifade etmekte zorlanabilirsin. Sanatsal becerilerine yönelmek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olabilir. Etraftaki insanlarla olan ilişkilerinde anlayışlı olmaya çalış. Sevgi dolu bir yaklaşım, sorunları çözmende etkili olacak. Unutma ki, duygusal zeka ve empati senin en güçlü silahların. Yeni fırsatlar kapını çalabilir; bunlara açık ol ve cesaretle adım at. İçindeki sezgi, doğru yolu bulmanda sana rehberlik edecek. Kendine zaman ayırmayı ve meditasyon gibi uygulamalarla zihnini sakinleştirmeyi unutma, dengeyi sağlamak önemli.
