1
Benim payıma düşen
bir perdenin asılmasının benden aldığı gökyüzüdür
benim payıma düşen terk edilmiş merdivenlerden inmektir ve ulaşmaktır bir şeylere çürüyüşte ve gurbette
benim payıma düşen anılar bahçesinde hüzünlü bir gezintidir…
Füruğ (Yeniden Doğuş adlı şiirden)
Suudi Arabistanlı Şair Hissa Hilal’in sesi: “Fetvanın gözlerindeki kötülüğü gördüm. İyililiğin yasadışı sayıldığı bir dönemde…Gerçeği söylediğimde gizlendiği yerden vahşi bir hayvan dışarı fırlıyor. Kör, ilkel ve öfke dolu. Üstünde ölüm kıyafeti. İktidarı simgeleyen güçlü, resmi bir kurumun sözcüsü olarak vaiz verip barışı arayanların üstünde terör yaratıyor”
Suudi Arabistan’da Million’s Poet yarışmasında büyük bir şiir ödülü alan Hissa Hilal; “Şiirlerim pençelerini çıkartıyor” diyor. “Bana karşı olan aptalların önünde eğilmeyeceğim”. Yazar Hilal üzerine yapılan belgeselde (Stefanie Brockhaus) bu ilginç kadın şairin başkaldırısını izlerken sahnede erkek yarışmacıların ardından ürkek adımlarla yürüyen, gözleri bile görünmeyen, sadece sesi duyulan bu simsiyah çarşaflı kadının direnci karşısında şaşkınlığa düşüyoruz. Hilal’in köktendinci erkek dünyasını sorgulayan şiirleri o kadar eleştirel ki, kolaylıkla fanatizmin kurbanı olabilir. Ama baskılara ve tehditlere rağmen yarışmadan çekilmiyor, korkmadan sonuna kadar direnerek finale kalıyor ve ödül alıyor.
Hissa Hilal bu şiir yarışmasına katılarak ödül kazanmasıyla Suudi Arabistan’da bir ilki gerçekleştiriyor. Şu bir gerçek ki eleştirilerini şiirle değil sözgelimi bir gazete yazısıyla gerçekleştirseydi sonu çoktan gelmişti. Ama edebiyatın, sanatın konumu belki de farklı. Bu direnişin devamı gelecek mi, yoksa bu yarışma da sadece erkeklerin şovu mu; şiir söz konusu olunca biz kadınlara bile söz hakkı veririz şovu?
“Kadınlar toplumun ruhudur”diyor Hilal; “Onları dışladığınızda bütün bir toplumun ruhunu da dışlamış olursunuz”.Belgeselde izlediğim bu ödül töreninde kara çarşafların ardındaki bu kadının sesinin milyonlarca kadına güç verdiğini düşündüm.
Günümüzde kadınların sesi bütün dünyada, İslam ülkelerinde bile yükseliyor. “Yaralarım Aşktandır” oyununda genç yaşta bir trafik kazasında yaşamını yitiren kadın şair Furuğ’un hüzünlü öyküsünü izliyoruz. Furuğ Farruhzad geçen yüzyılda yaşamış ve İran edebiyatına damgasını vurmuş çok önemli bir şair.
İzlediğimiz oyunda otoriterler Furuğ’un hemen gömülmesine izin vermiyorlar. Çünkü yazarın yaşamında, şiirlerinde, duruşunda başkaldırı var. Otoriteleri böylesine hiçe sayan bir kadın yaşamı boyunca baş kaldırmayı başarabilmiş ama sesi, soluğu kesildiği bir noktada söz yine otoritelerde. Çünkü Furuğ gibi bir ‘kanıbozuk’ hiç kimseye örnek olmamalı, hiç kimseye cesaret vermemeli. Ne var ki otoritelerin gözden kaçırdığı Furuğ’un bedeni yok olsa, gömülmesine izin verilmese de şiirleriyle yaşamını sürdüreceği.
Araftayız, yaşamla ölüm arasındaki bir noktada. Bir ölünün gözünden Furuğ’un yaşamının çeşitli evrelerini Nazan Kesal’in usta oyunculuğundan izlerken “kadından şair olmaz” diyen kadın düşmanı bir toplumun içinde buluyoruz kendimizi. Kadın düşünmesini, yaratmasını, yazmasını bilemez ki şair olabilsin. Düşünen de, yaratan da sadece erkeklerdir. Erkeklerin kadınlar için düşündüğü ve eyleme geçtiği bir dünyada ise kadına hiç yer yoktur. O kapanmaya, kapatılmaya, görünmez olmaya mahkûmdur.
Nazan Kesal, Furuğ’un öfkesini, hüznünü kimi kez şiir okuyarak, kimi kez anlatarak dile getirirken erkek egemen bir dünyanın içinde ölümle yaşam arasındaki sıkışmışlığı da çok çarpıcı bir biçimde sergiliyor. Bunda bir ölünün anlatımında odaklaşan fantastik kurgunun (yazar: Şebnem İşigüzel) ve ölüme gönderme yapan mezar ya da tabut çağırışımı uyandıran bir masanın ve beyaz ışıklarla aydınlatılmış sahne tasarımının da payı büyük (yönetmen: Berfin Zenderlioğlu). Nazan Kesal incecik beyaz giysileriyle ölüler dünyasına gönderme yaparak Furuğ’u canlandırırken hafifliği ve arınmışlığı simgeliyor. Furuğ uzaklardan farklı bir noktadan bakıyor onu hırpalayıp horlayan bu dünyanın çirkinliklerine.Şiir yazmasına karşı çıkan otoriter babası, çocuğunu elinden alan ve onun anneliğini sorgulayan eski kocası, onu baskılar altında tutmaya çalışan mollara karşın erkeklerin kendisini ezip geçmelerine karşı çıkıyor; çektiği onca acılara rağmen dimdik ayakta duruyor, ne istediğini biliyor, sözünü sakınmıyor, erkekleri alaya almaktan da, onların zavallılıklarını açığa çıkartmaktan da hiç çekinmiyor. Hiç durmadan üretiyor, şiir yazıyor, bir çocuk evlat ediniyor, aşık oluyor. Kimsenin kendisini ve sanatını küçümsemesine izin vermediği gibi kadınların attığı her adımın kontrol altına alındığı zor ve baskıcı koşullara karşın yaşamını dilediğince biçimlendirme tutkusundan da hiç de ödün vermiyor..
Furuğ’un toprağa verilmeyi bekleme sürecinde kova kova sularla ölü bedenini yıkaması yaşanan bütün adaletsizliklerden, baskılardan, çirkinliklerden arınmaya gönderme yapıyordu. Kendini arındırma din adına dehşet saçan ataerkilliğin pisliklerinden arınma anlamına geliyordu. Kadınların pırıl pırıl, tertemiz bir dünyada yeniden doğma ve sıfırdan başlama özlemini dile getiriyordu. Acaba baskıların olmadığı daha adil bir dünyada Furuğ gibi yetenekli bir yazarın yaşamı, şiirleri nasıl gelişecekti? Öte yandan Furuğ genç yaşta bir kazada hayatını yitirmeseydi, yaşamı baskıların ve zorbalığın hiç azalmadığı bir ortamda nasıl gelişecekti? Ya da bugün yaşasaydı neler yaşayacaktı?
Fas asıllı yazar Saphia Azzeddine’nin kara mizah romanından Köln Keller Theater’de sahneye uyarlanan (Uyarlayan: Ulrike Jansen) ve ödül alan oyunu “Bilquiss (Belkıs)”, kadınların görünmez olduğu bir ülkede görünür olmak mücadelesi veren bir kadının öyküsünü anlatıyor. Belkıs Hissa Hilal ya da Furuğ gibi bir şair değil ama dilin gücüne inanan ve yaşadıklarını sorgulamaktan çekinmeyen genç bir kadın.
Bu da ona pahalıya mal oluyor çünkü ölüm cezasıyla yargılanıyor. Belkıs taşlanarak öldürülecek.Suçu: Ezan saatini kaçıran sarhoş müezzine ezan okuyarak ders vermek, şiir okumak, topuklu ayakkabı giymek, makyaj yapmak, dahası patlıcan türü ahlaka aykırı sebzeleri bahçesine ekmek. Kendisine yönetilen absürt suçlamalar zaman zaman izleyiciyi güldürür gibi olsa da, gülme duygusu oyunun sonuna doğru boğazımızda takılıp kalıyor. Belkıs’a ölüm cezası vermek zorunda kalan yargıcın yaşadığı iç çatışmayı, Amerikalı gazetecinin çaresizliğini üç kadın oyuncu okuma tiyatrosuna yaklaşan bir minimalizmle canlandırıyorlar.
Belkıs mahkemede kendini savunurken namus bekçilerinin iki yüzlülüklerini ve ahlaksızlıklarını bir bir yüzlerine vuruyor.İçindeki insancıllığı bastırmak zorunda kalan yargıç Belkıs’ı ölüme göndermek zorunda kalıyor, çünkü öyle bir mahalle baskısıyla karşı karşıya ki başka türlü davranması mümkün değil. Ne var ki Belkıs’ın erkek dünyasına başkaldırısını dile getiren sözleri bir bıçak gibi saplanıyor insanların yüreklerine. Dil ölümü de yenen bir silaha dönüşerek belki de bir gün kadınların kolay kolay yok edilmeyeceği bir dünyaya gönderme yapıyor. Bir umut mu? Belki tıpkı Hessa Hilal’ın ya da Furuğ’un şiirlerindeki ışık gibi.
Bugün enerji dolu bir gün seni bekliyor. İçindeki tutkular ön plana çıkarken, başkalarına ilham verme yeteneğin artacak. Fikirlerini cesurca ifade etme zamanı. Yeni projelere başladığında karşılaşabileceğin engeller karşısında kararlılığın seni destekleyecek. İletişimde samimi ve açık olman, ilişkilerini güçlendirecek. Spor yapmaya ve fiziksel aktivitelerde bulunmaya yönelmen, ruh halini pozitif yönde etkileyecek. Duygusal olarak ise, sevdiklerinle daha derin bağlantılar kurma imkanı doğacak. Kendine güven, bugün her türlü zorluğun üstesinden gelebileceksin.
Bugün, duygusal olarak oldukça güçlü hissettiğin bir gün. İçsel huzur arayışının yanı sıra, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerinde derin bağlar kurma isteği ön planda. Gün başlarken aklında yer eden bir düşünce ya da plan, akşam saatlerine doğru daha net bir biçimde şekillenecek. Anahtar kelimen sabır; hemen sonuç almak yerine sürecin tadını çıkarmak önemli. Maddi konularda yeni fırsatlar seni bekliyor. İnsani duygulara bir parça daha fazla odaklanmak, ilişkilerine olumlu bir katkı sağlayacak. Aynı zamanda sanatsal yeteneklerin gün yüzüne çıkabilir, yaratıcı projeler için harika bir zaman dilimi. Kendine güvenerek ilerle, içsel sesini dinle ve yeniliklerden korkma.
Sosyal etkileşimler ve yeni bağlantılar kurma arzusu içindesin. Bugün, çevrendeki insanlarla derinlemesine sohbetler yapabilir, düşüncelerini paylaşabilirsin. Fikirlerin ve yaratıcılığın başkaları üzerinde etkili bir iz bırakacak. Kişisel projelerine yoğunlaşmak için enerji dolu bir zaman dilimindesin, ilhamın zirve yapacak. Ancak dikkat etmen gereken bir nokta var; fazla dağılmaktan kaçınmalısın. Planlarını netleştirirken kendine yönelik eleştiriler yapabilir, bu da seni daha iyi bir hale getirebilir. Kendi içsel yolculuğuna odaklanmak, seni zihinsel olarak güçlendirecek bir fırsat sunuyor. Bugün karşılaşabileceğin yenilikler, seni heyecanlandıracak ve ilham verecek. İletişim becerilerin ile zorlukların üstesinden gelebilir, tanıdıklarını etkileyebilirsin. Önemli olan, yeniliklere açık olmak ve geleceğe dair umut dolu bir vizyon geliştirmek.
Duygusal derinlikler içinde bir yolculuğa çıkıyorsun. İçsel hislerin bu dönemde daha belirgin hale gelebilir. Aile ilişkilerin ve geçmişle olan bağların, bugün seni düşündürecek önemli konular arasında yer alacak. Sevgi ve güven arayışın, çevrendeki insanlarla iletişimini derinleştirebilir. Eğitici ve öğretici deneyimlere açık olmalısın, bu durum yaşamına anlam katacak. İçsel huzurun için küçük ve samimi anlar yaratmak, sana iyi gelecek. Daha fazla empati gösterme arzusu içinde olabilirsin, bu da ilişkilerindeki samimiyeti artıracaktır. Kendine karşı nazik ol ve ihtiyaçlarını göz ardı etme; ruhsal beslenmenin ne denli önemli olduğunu unutma. Kendi içsel dünyanda yapacağın keşifler, seni daha güçlü bir birey haline getirecek. Bugün, önceliklerini belirlemek ve sınırlarını koymak, kişisel gelişimine katkı sağlayacaktır.
Bugün dikkatlerin merkezinde olacaksın. İçsel enerjin ve karizman etrafında olumlu bir hava yaratacak. İletişim becerilerin güçlenecek ve bu sayede çevrendekilerle olan ilişkilerin de derinleşecek. Sosyal ortamlarda etkin olacağın bir gün. Fikirlerinin dikkat çekmesi, yeni iş birliklerine kapı aralayabilir. Aşk hayatında duygularını ifade etme cesareti bulabilirsin; içten bir iletişim, hoş sürprizleri beraberinde getirebilir. Ancak ego çatışmalarına dikkat etmalisin; esneklik ve empati günün anahtar kelimeleri. Özgüvenini artıracak yeni fırsatlar karşına çıkabilir. Bugün kendi ihtiyaçlarını ön planda tutmaktan çekinme, ancak başkalarının gereksinimlerini de göz ardı etme. Kendini ifade etme biçimini gözden geçir; yaratıcılığını konuşturmak için uygun bir zaman.
Dikkat ve detaylara olan düşkünlüğün bugün daha da ön plana çıkacağa benziyor. Görevlerin ve sorumlulukların arasında kaybolmadan, maddi ve manevi anlamda dengeni sağlamaya çalışmalısın. Karşılaştığın zorluklar seni güçlendirecek deneyimler sunabilir. Sağlığına özen göstermek, ufak değişikliklerle bile büyük faydalar sağlayabilir. Benzer bir şekilde, çevrendeki insanlarla olan iletişimin, sana farklı bakış açıları kazandırabilir. Sadelik ve düzen arayışın, başkalarının gözünde seni mükemmel bir problem çözücü olarak öne çıkaracak. Bugünün sunduğu fırsatları en iyi şekilde değerlendirmeye gayret et. Kendi potansiyalini fark etme zamanı.
Harmoni ve denge arayışı içinde olacaksın. İlişkilerin, bu dönemde senin ruhsal ve duygusal durumunu şekillendirecek. Sevgi ve anlayışa açık ol, karşındaki insanlarla derin bağlar kurma fırsatını değerlendirebilirsin. Yeni tanışmalara kapını aralarken, eski arkadaşlıklarını da tazeleyebilirsin. Sanatsal ve yaratıcılık gerektiren aktiviteler seni besleyecek ve huzur verecek. Güzelliklere karşı duyarlılığın artacak; estetikle ilgili konularda daha fazla ilgi gösterebilirsin. İçsel huzurunu sağlamak ve kendine zaman ayırmak, hem zihinsel hem de duygusal sağlığın için önemli. Beklentilerini biraz esnetmek, sana yeni kapılar açacak. Akıllıca kararlar almak ve mevcut fırsatları değerlendirmek için mantığını ön planda tutabilirsin. Kendini ifade etme biçiminde daha özgür olacağın bir zaman dilimindesin. Unutma ki, tüm bu süreçte kendine karşı nazik olmalısın.
Bugün, içsel duyguların yoğun bir şekilde yüzeye çıkabilir. Derin bir düşünceye dalma hâli, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini sorgulamana yol açabilir. Özellikle sezgilerin güçlü, bunu avantaja dönüştürmek için iç sesine kulak vermelisin. İlişkilerde netlik arayışında olabilirsin; bu, geçmişteki olaylarla ilgili kapanmamış hesapların varsa, onları ele almak için uygun bir zaman. Duygusal derinliklere inebilmen, sana hem rahatlama hissi verecek hem de içsel huzur sağlayacak. Bunun yanı sıra, yaratıcı projelere yönelmek için harika bir gün. İçsel tutkun, sanatsal ifadelere dönüşebilir ve bu seni çevrendekilerle daha iyi bir iletişim kurmaya yönlendirebilir. Dikkatini, ruh hâlinin yönlendirdiği konulara odakla; sana ilham verecek birçok fırsat var. Unutma, güçlü sezgilerini takip etmek sadece seni değil, çevrendekileri de olumlu bir şekilde etkileyebilir. Kendine güven ve derinlere dalmaktan korkma!
Maceraya olan tutkun bu dönemde zirve yapacak. Farklı deneyimlere açık olmalı ve içinizdeki keşif ruhunu serbest bırakmalısınız. Yeni insanlarla tanışmak ve sosyal ortamlara katılmak, hayatınıza taze bir soluk getirecek. Sözlerinizi daha cesur bir şekilde ifade etme isteği, etkileyici iletişim kurmanıza olanak tanıyacak. İş ya da eğitim hayatında karşılaşacağınız fırsatlar, hayallerinizi gerçekleştirmeniz için yeni kapılar açabilir. İçsel bir denge arayışında olsanız da ani değişikliklere karşı açık kalmalısınız. Kendi sınırlarınızı zorlamak, sizi beklenmedik güzelliklerle yüzleştirebilir. Unutmayın, bambaşka bir dünyanın kapıları, cesur adımlarla açılır.
Bugün, kararlı ve disiplinli tutumun sayesinde zor bir görevle başa çıkma şansın oldukça yüksek. İçsel motivasyonunu kaybetmeden ilerlemek, hedeflerine ulaşmak için son derece önemli. Etrafındaki insanlara olan yaklaşımın ve onlarla kurduğun diyaloglar, sosyal ilişkilerini güçlendirebilir. Doğru iletişim kurmak, işbirlikleri ve ortak projeler açısından fayda sağlayacak. Kendi sınırlarını belirlemen, hem psikolojik hem de fiziksel açıdan sana iyi gelecek. Kendine zaman ayırmayı unutma; içsel dinginlik bulmak için küçük molalar vermek, başarını artırabilir. Akşam saatlerinde, hemen hemen tüm dikkatlerin seni çekebilecek bir aktivitenin odak noktasında olacak. Yaratıcılığını ortaya çıkartarak, yeni fikirler üretmek için uygun bir zemin bulabilirsin. Geleceğe dair plan yaparken, duygusal ihtiyacını göz ardı etmemek önemli olacak.
İçsel yaratıcılığın ve yenilikçi fikirlerin ön plana çıkacağı bir gün. Sosyal etkileşimlerde beklenmedik fırsatlar karşına çıkabilir; bu, dostlarınla olan ilişkilerini derinleştirmek ya da yeni bağlantılar kurmak için harika bir fırsat. Cesurca düşüncelerini ifade etme, başkalarının gözünde daha fazla takdir görmeni sağlayabilir. Belirli bir projede işbirliği yapmak veya ekip çalışmalarına katılmak, ilham verici sonuçlar doğurabilir. Kendini ifade etme yöntemin, başkalarının senin bakış açına olan ilgisini artırabilir. Duygusal derinliklere inmek, içsel huzur bulmana katkı sağlarken, esnek düşünmeyi ve alışılmışın dışına çıkmayı gerektiren durumlarla karşılaşabilirsin. Yeni bilgiler edinebileceğin sürpriz bir durumla karşılaşmak, zihnini besleyecek. Ayrıca, sağlığına dikkat etmekte fayda var; stresli anlarda derin nefes almayı ve rahatlatıcı etkinliklere yönelmeyi unutma.
Duygusal derinliğin su yüzüne çıkıyor; içsel dünyanla daha bağlantılı hissedeceksin. Sanat ve yaratıcılıkla ilgili projelere odaklanmak, duygularını ifade etmenin yollarını aramak için ideal bir zaman. Sevdiklerinle arandaki bağların güçleneceği fırsatlar doğabilir; duygusal paylaşımlar önem kazanıyor. İçgüdüsel izlenimlerine güvenmek, doğru kararlar almana yardımcı olacak. Ancak dikkat etmen gereken bir konu var; başkalarının duygularını da göz önünde bulundurmak, empati kurmak, ilişkilerini olumlu yönde etkileyecek. Kendine zaman ayırmayı unutmadan, ruhsal ve bedensel sağlığına önem vermelisin. Geleceğe dair hayallerin için cesaretle adım atabilirsin. Unutma, sezgilerin bu süreçte senin en büyük rehberin.
