1
Konuk yazar: Emel Seçen
Ardından sayısız eserler bırakan Rıfat Ilgaz, ülkenin karanlık günlerinde bir nebze ışık olan 1961 Anayasası ile kendi adı ile eserlerini yayımlama özgürlüğüne kavuşur. 1970’te Basın Şeref Kartı’nı alır, 1974’te emekli olur, doğduğu yere sanki inziva gibi Cide’nin masum kıyılarına sığınır ama bırakmazlar ustayı; 12 Eylül 1980’de gözaltına alınır. Sürgünler, dergi kapama ve açmaları ile geçen ömründe aydın çizgisi ile var olmaya çalışan Rıfat Ilgaz’ın son dönemlerinin en yakın şahidi Süleyman Salcı, namı diğer Minibüscü Süleyman’la bu günleri konuştuk.
– Sizi tanıyalım. Usta ile yakınlığınız nasıl başlıyor?
1950 Cide doğumluyum, Rıfat Hoca ile tanışmamız ve dostluğumuz, ortak dostlar vesilesiyle oldu. O zaman 4. katta oturuyor, odunu, kömürü taşıması zor oluyordu, yardım ediyor, gazetesini alıyordum. Tüberküloz olduğu için yoruluyordu, eli ayağı olmuştum. Nabzını dinlerdim, on kere atıyorsa tamam, ondan aşağı ise iyi değildir, derdi. Kendi kendinin doktoruydu, ateşini kendi yöntemleri ile düşürürdü. İlaç kullanmayı sevmezdi. Midesi için patates haşlama, sağlamken rakı, hasta iken cep kanyağı içerdi. Banka müdürüne kâğıt yazardı, maaşını çekerdim; “Dursun sende derdi, ama yaz, borçlu muyum, alacaklı mıyım, dikkat et” derdi.
– Nasıl bir kişilikti, zor muydu?
Para pulla işi olmazdı, evinde son derece mütevazıydı ama dışarı çıktığında, kahvede ya da lokantada tartışmalara kızardı. Hele hele okumamış ama parası olup da konuşana hiç tahammül edemezdi.
– “Bugün yaşasa yine istenmezdi Rıfat Ilgaz” diyorsunuz, neden?
Cide’nin en büyük milliyetçisi derdim kendisine. Defne yaprağı esansı için mücadele etti. Ama doğa değişiyor, inşaatlar çoğalıyor, cikcik dediğimiz midyeler zamansız toplanıyor, oysa denizde filtre görevi görürler. Elbette hepsine bir ayar çekecekti, tabii ki istemezlerdi.
– Emekli olup memleketine yerleşiyor ama rahat bırakmıyorlar, evinin karşısına evinin kurşunlanacağına dair afiş asılıyor. Neler yaşanmıştı?
Ben de güvenlik olsun diye getirdim tüfeğimi bıraktım, baktım elini bile sürmemiş; zaten soğuk dışında kapısı her zaman açıktı.
– Okullardan gençler ziyaretine gelirmiş. İlişkileri nasıldı?
Cide Lisesi’ne bizzat uygulamalı olarak katkıda bulundu, bütün öğrenci ve öğretmenlerle yakın ilişkisi vardı. 1981 yılı mayıs sonu, Türkçe öğretmeni öğrencilere ödev veriyor, Rıfat Hoca’dan öğrenmeleri için, fakat polis hem öğrencileri hem ev sahibini, öğretmenleri sorguya aldı. Rıfat Hoca ve öğretmenler ayrı yerde gözleri bağlıydı, boş atıp dolu tutturmak istiyorlardı. Rıfat Ilgaz ciğerlerinden rahatsız olduğu için Ballıdağ Sanatoryumu’na götürüldü; beni ve çocukları sabaha karşı bıraktılar. Mustafa Ekmekçi o zaman “Hababam sınıfı gözaltında” diye Cumhuriyet’te yazdı. Beni, Rıfat Ilgaz’ı kimler ziyaret ediyor diye çok sıkıştırdılar; ben de hâkim, doktor, öğretmen, öğrenci deyince “Onlar bildiklerimiz, sen bilmediklerimizi söyle” dediler.
– Sonra koptunuz mu?
Cide’den ayrıldı, ta ki 1983 Eylül’de Cumhuriyet gazetesindeki köşesinde imza gününün Karabük’te olacağını görünce yanına gittim. Oradan birlikte döndük, 1984 Ağustos ayına kadar burada kaldı.
– 1992 Devrek Baston Festivali’ne geliyor ve hastalanıyor.
17 gün kaldı otelde, hep kimseye yük olmak istemezdi. Ben yokken Rıfat Hoca’yı gezdireceğiz diye üşütmüşler, gece boyu başında bekledim ateşi düşsün diye. Sonra oğlu Aydın Bey almıştı zaten, berbat bir seneydi, Mumcu, Madımak, arkadaşlarını sayıklaya sayıklaya vefat etti.
– Hastane odasında, vefatına kadar yanındaydınız. Söylemek istediği var mıydı?
Sabahattin Ali’den hep övgü ile bahsetti, severdi. Aziz Nesin’e biraz kızgınlığı vardı ama kitaplarını muhakkak oku demişti. Hayatı boyunca direngen duruşu ile var olmuş biri olan Rıfat Ilgaz’ın yüreği Sivas katliamı/Madımak sonrası dayanamamış, “Dünya insanlık tarihinde hiçbir zaman düşünürler, yazarlar, aydınlar bir binaya toplanıp üzerlerine benzin dökülmedi. Bu bizim ayıbımız” demişti.
– Mehmet Rıfat Ilgaz, doğum gününde çeşitli etkinliklerle anılıyor. Öncelikle kimdi, öğretmen ve edebiyatçı Rıfat Ilgaz?
Usta 1911’de Kastamonu’da, sahil kasabası Cide’de dünyaya geldi. Yatılı olarak Muallim Mektebi’ni bitirdi. Gazi Eğitim Enstitüsü’nde edebiyat öğreniminden sonra altı yıl Akçakoca, Gerede, Gümüşova’da ilkokul öğretmeni olarak çalışır. Derin hastalık diye bilinir, zatürree teşhisi ile Validebağ Sanatoryumu’nda yattıktan sonra yol arkadaşlığı yapacakları Aziz Nesin, Sabahattin Ali ile Marko Paşa’da, Turhan ve İlhan Selçuk ile de Dolmuş dergisinde çalışır, ardından halkın en çok bildiği eseri Hababam Sınıfı gelir.
Bugün enerjin en üst seviyede. Hızla ilerlemek isteyebilirsin, ancak aceleci davranmamakta fayda var. Kararlarını alırken daha detaylı düşünmek, etrafındaki insanların görüşlerini dinlemek sana avantaj sağlayacaktır. Aşk hayatında da heyecan verici gelişmeler mümkün. Duygularını cesurca ifade etmekten çekinme, bu durum ilişkinin derinleşmesine katkıda bulunacaktır. İş yerinde, takım çalışmasına daha fazla önem vermen faydana olacak. Ortaklıklar ve işbirlikleri önplana çıkabilir. Sağlığa dikkat etmeli, günlük rutinin içine spor eklemelisin. Duygusal dengen için meditasyon veya doğa yürüyüşleri iyi gelebilir. Gün içinde karşına çıkan fırsatları değerlendirmek için hazır ol, sürprizlerle dolu bir gün seni bekliyor.
Sakinlik arayışın ön planda, bu nedenle hem zihinsel hem de fiziksel sağlığına özen göstermek isteyeceksin. Gün boyunca sabah saatleri, hedeflerinle ilgili yeni planlar oluşturmak için ideal. Kendine güvenin artıyor, bu da karşına çıkan fırsatları değerlendirme konusunda cesaretlendiriyor. Öğleden sonra duygusal olarak hassas bir döneme girebilirsin; bu durum, sevdiklerinle olan ilişkilerini gözden geçirme ihtiyacı doğurabilir. İletişimde dikkatli olmalısın, kalp kırıcı durumların yaşanmaması için düşüncelerini nazik bir dille ifade etmen faydalı olacaktır. Akşam saatlerinde ise kendine, hobi veya rahatlatıcı faaliyetler için zaman ayırmak, ruhunu dinlendirecek. Hayatın getirdiği sürprizlere açık ol, beklenmedik güzellikler gününü zenginleştirebilir.
Bugün sosyal çevrenizdeki iletişim ve etkileşimler oldukça canlanacak. Yeni insanlarla tanışmak ve fikir alışverişinde bulunmak için harika bir fırsat yakalayabilirsin. Zihinsel olarak oldukça aktif olacağın bu dönemde, yaratıcılığını kullanarak projelerini geliştirme şansı bulabilirsin. Ancak, dikkatini bir noktada yoğunlaştırmakta zorluk çekebilirsin; bu yüzden öncelikler belirlemek önemli. Duygusal ilişkilerinde derinleşmek isteyebilir, fakat yüzeysel konulara dalarak zaman kaybetmenin seni yorduğunu hissedebilirsin. İçsel bir denge bulmak, hem kişisel hem de sosyal hayatında daha tatmin edici bir deneyim yaşamanı sağlayacak. Bugün, merakını besleyen konulara yönelmekten çekinme; ilgi alanlarını genişletmek için harika bir zaman.
Duygusal derinliklerinle yüzleşmek için mükemmel bir gün. İçsel huzurunu sağlama alanı bulurken, sevdiklerinle samimi iletişimler kurma fırsatı çıkabilir. Kalbini açacak anlar seni bekliyor. Ev ve aile temaları ön plana çıkarken, bu alanlarda yaşanan gelişmeler, hayatındaki dengeyi bulmana yardımcı olacak. Tarafında olan insanlarla kuracağın sıcak bağlar, ruh halini olumlu etkileyecek ve içindeki sevgiyi daha yoğun hissettirecek. Kendine olan güvenin artarken, yaratıcılık potansiyelin de yükselebilir. Duygusal güvenliği sağlama arayışında acele etme; her şey zamanla güzelleşecektir. Günü, sevgi dolu ve olumlu düşüncelerle geçirmen, sana huzur katacak.
Özgüvenin zirvede, etrafındaki insanları etkileyebilme gücün artıyor. Bugün yaratıcı enerjiler seni saracak, bu da projelerine ve sanatsal faaliyetlerine daha fazla odaklanmanı sağlayacak. Geçmişteki kısıtlamalardan kurtulmak, kendini ifade etmek için mükemmel bir fırsat. Sosyal ortamda dikkatleri üzerine çekmeye hazır ol; insanlar senin etkinliğinden ve enerjinden ilkelenecek. İkili ilişkilerde ise samimiyet ve dürüstlük ön planda olacak. Duygularını açıkça ifade etmek, bağları güçlendirecek. Kendine güven, adımlarını sağlam at, bu dönem senin parlayacağın zaman! Étkileşimler sırasında, başkalarının görüşlerine de dikkat et, ama en nihayetinde iç sesini dinle. Sonuç olarak, kendini bulduğun bir gün seni bekliyor.
Detaylara odaklanma ve analitik düşünme yeteneğin tamamen ön plana çıkıyor. Bugün, karmaşık durumları çözmek için içgüdülerine güvenmen faydalı olacak. İş veya kişisel projelerinde, küçük ama önemli ayrıntılara dikkat etmen kritik bir rol oynayabilir. İletişim becerilerin sayesinde iş ortaklarınla veya yakınlarınla açık ve dürüst bir diyalog kurabileceksin. Ayrıca, sağlık ve yaşam tarzına dair yeni alışkanlıklar geliştirmek için uygun bir zaman. Rutinini gözden geçirip biraz daha sağlıklı seçimler yapmak, uzun vadede büyük faydalar sağlayacak. Duygusal olarak, kendine çektiğin kalabalıktan biraz uzaklaşmak ve içsel huzurunu bulmak isteyebilirsin. Kendini dengelemek için meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi aktiviteler önerilir. Unutma, mükemmeliyetçilik üzerinden değil, aslında var olanlarla barışık olarak ilerlemek seni daha mutlu kılacak.
Bugün sosyal etkileşimlerin yoğun olacağı bir gün. Çevrendeki insanlarla iletişim kurmak, yeni arkadaşlıklar edinmek veya mevcut ilişkilerini derinleştirmek için harika bir zaman dilimindesin. Sanatsal yönlerin öne çıkacak; belki bir yaratıcı projeye başlayabilirsin. Duygusal dengeyi sağlamak için kendine zaman ayırmayı unutma.Mali konularda dikkatli olmalısın; harcamalarına dikkat etmek, bütçeni yönetme konusunda sana avantaj sağlayacak. Fikirlerin konusunda açık ol; başkalarının görüşlerine kulak vermek, yeni bakış açıları kazanmanı sağlayabilir. Özellikle kişisel ilişkilerde daha empatik ve anlayışlı olman gereken bir dönemdesin. Detaylar ve ince noktalar öne çıkacak; bu yüzden acele etmeyecek, her adımını düşünerek atmaktan zarar görmeyeceksin.
Gizli kaynakların ve sezgilerin içsel derinliklerine dalış yapacağın bir dönemdesin. Belki de hislerin, mantığını ön plana çıkaracak şekilde yönetmeye başlaman gerektiğini gösterecek. Bugün, ilişkilerinde yüzeysel olanın ötesine geçmek için fırsatlar bulabilirsin. Duygu ve düşüncelerini kelimelere dökmek, seni özgürleştirecek. İçsel bir dönüşüm süreci içinde olabilirsin; bu, sıkıntılı geçse de, nihai varış noktan daha derin bir anlayış ve özgüven olacak. Eski kalıpları geride bırakıp yeniliklerle yüzleşmeyi teşvik eden enerjiler etkili. Dinleyeceğin ses, yalnızca dışarıdan gelen değil, aynı zamanda içsel sesin; içsel yolculuklarına çıktığında, gerçek gücünün nereden geldiğini keşfetmeyi unutma. Yenilenme ve dönüşüm zamanları her zaman zorluklarla doludur ama sonuçta, seni daha güçlü kılacaktır. Kendi ihtiyaçlarına ve arzularına odaklanmanın tam zamanı. Çevrene karşı açık olmalı ve hislerini paylaşmalısın; belki de beklemediğin bir yakınlık doğabilir. Fakat dikkat et, tutku seni yanıltabilir; sezgilerini izlemek için her zaman hazır ol.
Bugün macera arayışın artacak. Yeni fırsatlarla karşılaşabilir, farklı insanlarla tanışma şansı bulabilirsin. İçsel motivasyonun yükselebilir, hedeflerine ulaşma konusunda kararlılığın ön plana çıkacak. Sosyal çevrendeki dinamikler, sana ilham verecek. Ancak, ani kararlar almaktan uzak durman yararına olabilir; durumu değerlendirip, derinlemesine düşünmekte fayda var. Kendini ifade etme şeklin, yaratıcı fikirlerinle dikkat çekmene neden olacak. İç huzurunu korumak için doğayla iç içe olmayı tercih edebilirsin. Özellikle bugün, ruhsal dinginliği sağlamak adına meditasyon veya sakin bir yürüyüş faydalı olacaktır. Sağlıklı ilişkilerin üzerinde durmak ve sevdiklerinle paylaşımda bulunmak da keyif verecek. Unutma, yolculuğun kendisi de en az varış noktası kadar değerlidir.
Disiplinin ve özverinin ön planda olduğu bir gün. Hedeflerine ulaşmak için yoğun çaba gösterebilir, sürdürülebilir bir yol haritası oluşturabilirsin. Kendine güvenerek ilerlemek, kararlılığını pekiştirecek. İş hayatında karşılaşabileceğin zorluklar, aslında sana yeni fırsatlar sunacak. Önemli bir projeye odaklandığında, detaylara dikkat etmek, başarıya giden yolda büyük bir avantaj sağlayacak. İletişimsel anlamda, ilişkilerinde daha yapıcı bir tutum benimsemek, çevrendekilerle olan bağlarını güçlendirebilir. Kendi içsel dengeyi bulmak için biraz daha zamana ihtiyacın olabilir; kişisel bakım ve ruhsal dinginlik için kendine zaman ayırmayı unutma. Sevdiklerinle geçirilecek keyifli anlar, günün karmaşasında sana nefes aldıracak. Kendi sınırlarını zorlayarak, hem kendinle hem de çevrenle daha sağlıklı ilişkiler geliştirmeye yönelmelisin.
Bugün, özgürlüğüne olan düşkünlüğün daha da belirginleşiyor. Sözlerin, başkalarının düşüncelerinde yankı bulabilir; bu durum senin için sosyal etkileşimlerde bir fırsata dönüşebilir. Arkadaş gruplarında veya topluluklarda kendini ifade etmek ihtiyacı duyabilirsin. İnovatif düşüncelerin ve sıradışı fikirlerinle dikkat çekmeyi başaracaksın.İçsel bir yenilenme arayışındasın. Fikirlerin ve hedeflerin konusunda risk almayı göze alarak yeniliklere açılmalısın. Bunun yanı sıra ilham verici bir ruh hali içinde olman, başkalarını da etkileme potansiyeli taşıyor. Duygusal olarak daha derin bağlar kurma isteğin, bazı insanlarla büyük ölçüde yakınlaşmanı sağlayabilir.Aşk hayatında beklenmedik gelişmeler yaşanabilir. Romantik bir davet veya sürpriz bir buluşma seni heyecanlandırabilir. Kendini açmak ve hislerini net bir şekilde ifade etmek, ilişkilerindeki derinliği artırmana yardımcı olacak. Anlık hislerini paylaşmaktan çekinme, unutma ki duygusal bağlılık her zaman yeni kapılar açar. Finansal konularda dikkatli olmalısın. Sınırlarını aşmamak ve bütçeni iyi yönetmek, uzun vadede sana büyük kazançlar sağlayacaktır. Ani harcamalardan kaçınmanı öneririm. Bugün kendini dışavurmanın ve yeni yollar denemenin tam zamanı. Kendine güven ve içindeki yaratıcı gücü ortaya çıkar!
Duygusal derinliklerinle yüzleşmeye hazırlan. İçsel huzurunu bulmak için meditasyon veya doğayla iç içe zaman geçirme isteğin artabilir. Sıradanlığı kırmak için yaratıcı projelere yönelmek isteyebilirsin. Etrafındaki insanların ruh hallerine duyarlılığın artacak, bu yüzden empati yeteneğini kullanarak başkalarına destek olma fırsatları doğabilir. İlişkilerde açık iletişim önemli olacak; duygularını ifade etmekten çekinme. Bu dönemde sezgilerin oldukça güçlenmiş durumda, içsel sesini dinlemek seni doğru yolda ilerletecek. Finansal konularda dikkatli olmalı, aceleci kararlar almak yerine analiz yapmalısın. Unutma, hayal gücün ve yaratıcılığın seni birçok kapıdan geçirebilir. Kendini ifade etmeyi unutmadan, karşılaştığın zorluklarda özgün bir yol bulacağın bir gün seni bekliyor.
