1
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Servisi’nin 10 Kasım günü açılışını yaptığı “Atatürk Fotoğraflarının Hikâyesi” sergisinin sergiden çok daha önemli bir de aynı ismi taşıyan kitabı var. Zaten önce kitap hazırlanmış ve ortaya çıkan eser öylesine anlamlı ki bunun bir de sergiyle taçlandırılması gerekir fikrine varılmış. Kitap, hepimizin, hatta bütün dünyanın, çoğunu çok iyi bildiği, tanıdığı fotoğrafların nasıl ve kimler tarafından hangi koşullarda çekildiğinin anekdotlarından oluşurken o dönemi ve tarihi olayları da kronolojik sırasıyla anlatmış oluyor. Kitabın yazarları Dr. Tuna Yılmaz, 8 bin fotoğraflık bir dijital arşivin sahibi; Tayfun Gönüllü, fotoğrafların çekiliş hikâyelerini kaleme alan gazeteci, fotoğrafçıların biyografilerini oluşturan Burçak Evren üçlüsüne proje koordinatörü Cengiz Özkarabekir katılmış. Bu kitabın sergisini proje danışmanı Cengiz Kahraman ile birlikte gezdik ama sergiden çok daha fazlası kitapta yer alıyor. Dönemin fotoğrafçılarının papyon kravatlı, takım elbiseli fotoğrafları ve o dönemde kullandıkları fotoğraf makinelerini ve malzemeleri görmek ise nostaljik.
Sergide 100 fotoğraf ve onları çeken 18 fotoğrafçı yer alıyor. Bu fotoğrafların öyküleriyle birlikte anlatımları ise kitapta. Ben sizlerin en çok bildiği fotoğrafları seçip bu sayfaya sığdırmaya çalışırken çok zorlandım, çoğunun hikâyesini gözyaşlarıyla okuduğum ve sergiyi gezerken hepsinin fotoğrafını çekmek istediğim için! Atatürk, hepimizin kabul ettiği gibi o kadar büyük bir deha ki gerek Kurtuluş Savaşı gerek Cumhuriyeti kurma ve devrimleri gerçekleştirme aşamasında, fotoğrafçılara, yani gazetecilere önemli bir görev vermiş: Tarihe tanıklık etmek! İki savaş fotoğrafçısını cephede sürekli yanında bulundurmuş. Fotoğrafçıların görevlerini yapabilmelerine yardımcı olmuş, yakalayamadıkları pozları tekrar vermiş, hatta TBMM çıkışı Atatürk’ün arkadaşlarıyla kapıdan çıkışını çekemediği için kenarda ağlayan fotoğrafçıyı görünce herkesi içeri sokmuş ve tekrar çıkmışlar o poz çekilsin diye! O bu tanıklığın yanında fotoğrafı bir tür halkla ilişkiler ve propaganda faaliyeti olarak da kullanmış. Ve gazeteciler, meslektaşlar, öyle naif, öyle başarılılar ki! Haydi seçtiğim fotoğraflara ve hikâyelerine bakalım, gerisini siz kitaptan okuyun!
Mustafa Kemal, Erzurum Kongresi’ne gelmiş, telgrafla padişah tarafından görevinden azledilirken kendisi ön alıp istifa ediyor. Artık asker değil, kıyafetini çıkarması lazım. Ama sivil kıyafeti de yok. 8 Temmuz 1919. Erzurum Valisi’ne gidiyorlar, zor zamanlar kimsenin fazla kıyafeti yok. Ondan merasimlerde giydiği bir jaketatay buluyor, bir başkasından bir gömlek, diğerinden pantolon ama bol geliyor, alayın terzisi daraltıyor! Erzurum’da yayımlanan Albayrak gazetesinin fotoğrafçısı gelip fotoğrafı çekecek, vereceği poz için uğraşıyorlar. Kılıç yok ya, biri eline bir tespih veriyor, öbür elinde sigarası. Erzurum Kongresi öncesi ilk sivil kıyafetli fotoğrafı böylece çekiliyor!
Atatürk’ün yeniçeri kıyafetli fotoğrafını görmemiş olan yoktur. Yarbay Mustafa Kemal, Mayıs 1914’te Sofya’da ataşe militer. Bulgarların milli günlerinde herkesin milli kıyafetiyle katılmasının istendiği bir baloya davet ediliyor. İstanbul’dan müzeden bir yeniçeri kıyafeti gönderilmesini sağlıyor. Kıyafeti aksesuvarlarıyla birlikte giyinip kuşanarak baloya gidiyor, herkes bu albenili askere hayranlıkla bakarken Bulgar Kralı Ferdinand’ın bile ilgisini çekiyor. Kral, kendisini yanına çağırıp kutluyor ve gümüş bir tabaka armağan ediyor. Mustafa Kemal’in bu kıyafeti birinci seçilmekle kalmıyor, baloda Bulgar başbakanının kızıyla yaptığı danslarla da dans yarışmasında ödül kazanıyor! Fotoğrafı ise kendisini evine davet eden İspanya Maslahatgüzarı çekiyor ve fotoğraf yıllar sonra “Foto Süreyya” tarafından renklendiriliyor.
Dünyanın en ünlü haftalık haber dergisi TIME’ın kapağında ilk kez bir Türk yer alıyor: Mustafa Kemal Paşa! 24 Mart 1923’teki fotoğraftan 4 yıl sonra TIME dergisi ikinci kez kapağına Mustafa Kemal’i koyuyor: Bu kez savaştan çıkmış bir ülkenin yüzde 8.5’lik ekonomik büyüme başarısını göstermek için. Kullandıkları fotoğraf, Mustafa Kemal’in en sevdiğim dediği, Esat Tengizman’ın Dumlupınar’da Meçhul Asker Anıtı’nın temel atma töreninde çektiği fotoğraf.
Atatürk’ün, Ekrem İmamoğlu’nun odasında da asılı duran çok etkileyici bu pozu, vatandaşını dinlerken yüzündeki endişeli ve üzgün haliyle dikkat çekiyor. Fotoğraf, Cumhuriyet gazetesi muhabiri Cemal Işıksel’in, tarih 21 Kasım 1930, Tokat Belediye Meydanı’nda halkla buluşmada tütün üreticilerinin sıkıntılarını anlattıkları bir kare. Tütünler bozuk, TEKEL almıyor, üretici şikâyetçi!
Gazeteciler, dönemin efsane fotomuhabirleri: Faik Şenol, Ali Ersan, Hilmi Şahenk, Namık Görgüç ve Selahattin Giz.
Atatürk, kırgın olduğu İstanbul’a uzun yıllar gelmez. Geldiği zaman da hep Haydarpaşa’yı ve sonda denizyolunu tercih eder. Haydarpaşa Garı’ndan çıkmış, kendisini bekleyen Söğütlü Yatı’na ilerlerken yanında çok şık üç hanım var ve yaveri Salih Bozok. Fotoğrafları çeken Faik Şenol ve pozlar film karesi gibi!
Sabah saatleri. Afyon Kocatepe. Büyük Taarruz başlamak üzere. Askerler şehadet namazı kılıyor. Mustafa Kemal, kayalık tepenin ucunda, hafifçe eğilmiş, Nâzım’ın şiirinde yazdığı gibi bıraksalar ince uzun bacaklarının üzerinde bir kısrak gibi yaylanarak ovaya atlayacak! Askeri fotoğrafçı Etem Tem, hafızalara kazınan o müthiş kareyi çekiyor!
Son fotoğraf sergide olup kitapta olmayan bir fotoğraf. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Ankara’dan trenle Haydarpaşa Garı’na geliyor. İstanbullular onu karşılamak için garda. Küçük bir kız Mustafa Kemal’e yaklaşıp ona bir mektup veriyor. Bu anı Cumhuriyet Gazetesi foto muhabiri Namık Görgüç görüntülerken iki meslektaşı Hilmi Şahenk ve Faik Şenol da kadraja giriyor.
Sağ arkada, beyaz saçlı, bastonlu olan da Yunus Nadi! Tarih; 12 Ocak 1932.
Dinamik ve enerjik bir gün seni bekliyor. Yapmak istediğin projeler için harekete geçmek için mükemmel bir zaman. Fakat acele etme; detayları gözden geçirmek önemli. Ayrıca sosyal çevrenle olan ilişkilerde sıcak ve samimi bir bağ kuruyor olabilirsin. Akılcı ve cesur davranmak, karşına çıkan fırsatları görmene yardımcı olacak. İçsel motivasyonun yüksek; bu, seni hedeflerine bir adım daha yaklaştıracak. İletişimde dikkatli ol; bazen güçlü duygular, düşüncelerini ifade ederken belirsizlik yaratabilir. Kendini ifade etme şeklin, başkaları üzerinde olumlu bir etki bırakabilir. Unutma, liderlik vasfını gösterme zamanı!
Bugün içsel huzur arayışında olabilirsin. Kendine ait bir alan yaratmak isteği baskın. Yaratıcılığın yükseliyor, iş veya hobilerle ilgili yeni projelere yönelebilirsin. İlişkilerde ise sadakat ve güven temaları ön planda. Yakınlarınla bir araya gelmek, duygusal bağları güçlendirmek için harika bir zaman. Maddi konularda dikkatli olmalısın; ani harcamalar yapmaktan kaçınmak, finansal dengenin korunması açısından faydalı olacak. Sağlıkta ise kendine zaman ayırmayı unutma; bedenine olan ilgini artırmak için spor veya doğayla iç içe aktiviteler iyi gelebilir. Unutulmaması gereken en önemli şeylerden biri, sabırlı kalmanın ve güzellikleri fark etmenin değeridir.
Bugün zihin gündeminde hareketlilik var. Yeni bilgiler edinme arzusu seni harekete geçiriyor, bu yüzden öğrenme fırsatlarını değerlendirmek için mükemmel bir zaman. Sosyal ilişkilerde daha dışa dönük ve etkili olabilirsin; başkalarıyla fikir alışverişi yapmak, sana yeni perspektifler kazandıracak. Duygusal anlamda biraz dalgalı hissedebilirsin; bu durum, çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerinde kendini ifade etme şekline yansıyabilir. Dikkatini dağıtacak detaylardan uzak durmaya çalış. Yaratıcılığını ortaya çıkaracak projeler üzerinde çalışabilir, kendini ifade etmenin farklı yollarını arayabilirsin. Kısa seyahatler veya iletişim amaçlı görüşmeler gündeme gelebilir. Kendini ifade etmek konusunda cesur olmalısın; içindeki düşüncelerinin dışa vurumu, başkaları üzerinde güçlü bir etki bırakacaktır.
Duygusal derinliğin ön planda olduğu bir gün seni bekliyor. İçsel hislerinle yüzleşmeyi, kalbindeki sesleri dinlemeyi gerektiren durumlarla karşılaşabilirsin. Kendini savunmasız hissedebilirsin, ancak bu durum, duygusal dayanıklılığını artırma fırsatı sunuyor. Aile ilişkilerine, evle bağlantıya özel bir özen göstermen gereken bir dönemdesin; sevgi ve şefkatle yaklaşmanız faydalı olabilir. Dinleme yeteneğin bu dönemde özellikle önem kazanıyor; başkalarının ihtiyaçlarını anlamak, sizi daha yakın kılabilir. Yeni projeler ve yaratıcılık konularında fikirlerini paylaşma cesaretini gösterme zamanıdır. Kendinle barışık olman, içsel huzurunu bulman için anahtar niteliğinde olacak. Unutma, duygusal dengeyi sağlamak için kendine de zaman ayırmalısın.
Ateş ve kararlılıkla parlayacaksın. Bugün yaratıcılığın zirveye ulaşacak, bu da seni çevrendeki insanların dikkatini çekmene yardımcı olacak. Sosyal ilişkilerinde cesur ve cömert bir tutum sergileyerek etrafındaki insanları etkileyebilirsin. Kendine güvenin tam; bu, karşına çıkacak olan fırsatları değerlendirmende belirleyici olacak. Ayrıca, gün içinde ani sürprizler yaşayabilirsin. Geçmişte yaşadığın olumsuz deneyimlerin üzerinden gelmek için harika bir fırsat doğacak. İletişimde diplomatik olman ve duygularını sağduyulu bir şekilde ifade etmen, önemli bir meseledeki sorunları çözmene yardımcı olabilir. Kendin olmanın, yani içindeki güçlü aslanı serbest bırakmanın zamanı. Riski göze al, hayat seni tatmin edecek teklifler sunabilir!
Dikkat ve titizlikle yaklaşacağın durumlarla karşılaşacaksın. Gün içerisinde ayrıntılarla boğuşmak yerine büyük resmi görmek, sana zihin açıklığı kazandırabilir. İş yerindeki projelerine odaklanmak, başkalarına yardım etme isteğin ön plana çıkacak, bu sayede iş birliği yapma fırsatları doğabilir. Sağlık konularına dikkat etmen gereken bir dönemdesin. Rutinin dışında hareket etmek, zihnini canlandıracak ve stresini azaltacaktır. Kişisel ilişkilerde samimi ve açık olmak, belirsizlikleri netleştirebilir. Sevgi dolu, destekleyici bir enerji içindesin, bundan yararlanmaktan çekinme. Kendine güven ve sağlam adımlarla ilerlemek, hedeflerine ulaşmanı sağlayabilir.
Bugün içsel denge ve uyum arayışında yoğun bir his içinde olabilirsin. Sosyal etkileşimlerde kendini daha kararlı ve etkin hissedeceksin. İlişkilerde sevgi ve destek arayışın, başkalarıyla olan bağlarını güçlendirebilir. Estetik ve sanatsal faaliyetler seni içine çekebilir; bu tür aktiviteler ruh halini iyileştirecek ve yaratıcılığını ortaya çıkaracaktır.Aynı zamanda, bazı çatışmalar veya anlaşmazlıklar ortaya çıkabilir. Bu durum, iletişim becerilerini kullanarak çözüme kavuşturabileceğin bir fırsat sunuyor. Sabırlı ve diplomatik kalmant önemli. Kendinle barışık olmak ve başkalarıyla uyum sağlamak bugün özellikle kritik. Duygularını dengelemek için biraz yalnız kalmayı ve düşünmeyi de tercih edebilirsin. Kendini ifade etme özgürlüğü bulduğunda, iç dünyanda bir huzur hissedeceksin.
Duyguların derinleşeceği, sezgilerinle çevrendeki olayları daha net görebileceğin bir dönemdesin. Gizli kalmış hislerin, düşüncelerin yüzeye çıkıyor ve bu durum ilişkilerine farklı bir perspektif katabilir. Karşılaştığın zorluklar seni daha da güçlendirecek. İlişkilerinde sınırlarını net bir şekilde belirlemek, başkalarının etkisinden uzaklaşmanı sağlayabilir. Kendine dönme ve içsel araştırma yapma ihtiyacı içinde olabilirsin. İçsel huzurun için ruhsal ve fiziksel dengeyi sağlamak önemli. Yaratıcılığın yüksek, ilgi alanlarınla ilgili yeni keşifler yapabilirsin. İş yerinde dikkatli olman gereken durumlar ortaya çıkabilir; stratejik düşünerek ilerlemek en iyisi. Değişken ruh halinle başa çıkarken, sabırlı olmalı ve akışın içinde kaybolmamaya çalışmalısın. Özgürlüğüne verdiğin değeri iyice anladığın bugünlerde, aynı zamanda bağlılıklarını da sorgulayabilirsin. Unutma, her şey geçici ve bu süreçten güçlenerek çıkacaksın.
Macera arayışında bir gün. Farklı deneyimlere açık olmalı, yeni yerler keşfetmeli ve düş gücünü serbest bırakmalısın. Hayatın sıradan akışından uzaklaşmak, ruhunu besleyecek. Felsefi düşünceler gündeminizi meşgul edebilir, derin tartışmalar yapmak isteyebilirsin. Sosyal çevrenden güzel haberler alacak, belki de yeni dostluklar kuracaksın. Risk almaktan çekinme, zira cesaretin seni beklenmedik fırsatlarla buluşturabilir. Duygusal olarak kendine dikkat et, içsel dengeyi bulduğun sürece, sevdiklerinle olan bağın güçlenerek artacak. Eğlence ve keyif dolu bir gün seni bekliyor; hayatın tadını çıkar.
Bugün, kararlılığın ve azminle ön plana çıkıyorsun. Hedeflerine ulaşma konusunda içsel bir güç hissedeceksin. Mevcut projelerine ve görevlerine odaklanman, çevrendekilere güven verecek. İş hayatında olumlu gelişmeler yaşanabilir; emeklerinin karşılığını alma zamanı geldi. İletişimde dikkatli olman, yanlış anlaşılmaların önüne geçer. Kendine karşı daha nazik olmalısın, sabrının sınırlarını zorlamadan dinlenmeyi unutmamalısın. Özel hayatında ise, sevdiğinle güçlü bağlar kurmak adına anlamlı zamanlar geçirebilirsin. Birlikte yapacağınız aktiviteler, ilişkinizi derinleştirecek. Duygusal olarak kendini daha iyi hissedecek, içsel huzuru yakalayacaksın. Sezgilerine güven, hayal gücünü serbest bırak ve yaşamını renklendir.
Orijinal fikirlerin ve yenilikçi düşüncelerinin ön planda olduğu bir gün. Sosyal ilişkilerdeki dinamizm, çevrendeki insanlarla yeni bağlar kurmanı sağlayabilir. Beklenmedik sürprizlerle dolu anlar yaşayabilir, ilham verici insanlarla karşılaşabilirsin. Kendi içsel kaynaklarına yönelerek, özgün projelere imza atma fırsatını iyi değerlendirmelisin. Duygusal anlamda özgürlük hissetmek sana güç katacak, bu sayede hayal gücünü serbest bırakabilirsin. Kendini ifade etme şeklin, başkaları üzerinde güçlü bir etki bırakabilir. Bugün yaşanan olaylar, gelecekteki hedeflerine doğru giden yolda önemli bir katman oluşturabilir.
Bu dönemde duygusal derinliklere dalmanın ve sezgilerinin gücüne odaklanmanın tam zamanı. İçsel dünyan biraz karmaşık hissedebilir, ancak kendini ifade etme şeklin oldukça yaratıcı. Duygularını sanatsal bir dilde anlatmak, ruhunu besleyebilir. İlişkilerde daha hassas ve anlayışlı bir yaklaşım benimseyebilirsin. Sevdiklerinle yapacağın derin sohbetler, aranızdaki bağı güçlendirecektir. Ayrıca, yalnız kalmayı tercih ediyorsan, meditasyon ya da yalnız yürüyüşler sana büyük bir huzur verebilir. Karar alma süreçlerinde sezgine güvenmen, doğru yolda ilerlemeni sağlayacaktır. Her şeyden önce, kendine karşı nazik olmayı unutma; ruhsal ihtiyaçlarını karşılamak için gerekli adımları atman önemli.
