1
Türk tiyatrosunun usta isimlerinden Ferhan Şensoy 70 yaşında hayatını kaybetti.
Ferhan Şensoy arkasında sahnelenmiş ve yıllarca kapalı gişe oynamış onlarca tiyatro oyunu, denemeler, öyküler, şiirler, filmler ve Ses Tiyatrosu’nu bıraktı.Ölümü ardından onu BBC Türkçe‘ye anlatan dostları da, Türkiye’nin büyük bir sanat insanını kaybettiğini söyledi.
Türk Tiyatrosu’nun önemli bir kilometretaşını kaybettik. Büyük bir yazardı. Sadece bir tiyatrocu değildi. Çok önemli bir kayıp. Üzüntüm haberi aldığımdan beri göz pınarlarımda. Ferhan’ı çok severdim. İnsan olarak da, aktör olarak da, tiyatro anlayışı olarak da, yazar olarak da…Tiyatromuza evrensel katkıları vardı. Çünkü evrensel olmanın yolu ulusal olmaktan geçer. Ferhan bunu becermişti.
Porno filmler gösterilen bir salonu aldı ve bütün parasını harcayarak tiyatro salonu olarak yeniden ayağa kaldırdı. Tiyatronun her dalında emek verdi. Bina yapmak, oyun yapmak, oyun yazmak, oyun yönetmek… Ferhangi Şeyler oyunu kaç kere oynandı sayısını unuttuk.
Tüm bu kayıpların ardından acı ve üzüntü hissediyorum. Alışamıyor insan. O gidenin yerine birinin geleceği inancı kolay olmuyor. Yetiştirdiğimiz öğrenciler bizden daha iyi olacak diyoruz her seferinde ama onlar da televizyona bölünüyor. Tiyatro, değerlerini kaybettiği zaman yerini kolay dolduramıyor. Ben eskiyle yaşamayan ve yeniye bakan biriyim ama gel de Ferhan Şensoy’un yerini doldur.
Ferhan’la arkadaşlığımız Güzel Sanatlar Akademisi’ne rastlıyor. O da ben de mimarlık okuyorduk. Ben müzik idealleri taşıyordum, o da tiyatro idealleri taşıyordu. O yıllardan arkadaştık. Mimarlık eğitimini bırakarak Fransa’ya ve oradan da Kanada’ya gitti. Tiyatro üzerine yoğunlaşıp, Türkiye’ye dönüp Brechtyen tiyatroyu ülkemizde gerçekleştirdi. Tiyatro tarihimizde yeni bir sayfa açtı. Hem yazdığı oyunların farklılığı hem de sahnelenmesindeki epik tutum ile kendi çizgisini yarattı. İsminin Ortaoyuncuları olması bile bunu daha güçlendiren bir durumdu. Bu bakımdan hem arkadaşımı kaybettim hem de çok değerli bir insanı.
En son pandemiden önce birlikte, 30-40 yılın ardından Şahları Da Vururlar’ı da tekrar oynamak için provalara başlamıştık. Şan Tiyatrosu yanınca bir daha oynanamamıştı oyun. Birkaç gün içerisinde de oyun başlayacaktı ama pandemi yasakları başlayınca olmadı. Oyun için 1,5 aylık biletler de bitmişti. Kapalı gişeydi yani. Pandemi uzun sürmez sanıyorduk. 1,5 yılı geçtik ve Ferhan’ın sağlığı oyunu oynamaya el vermedi. Böyle de bir durum oldu. Her zaman tekrar sahneye koyacağız diye oyunu bekliyorduk. Ferhan da hastalandı ve sağlığı el vermedi.
‘Şensoy bizim talihimizdi ama ne kadar değerlendirdik, o ayrı’
Ferhan Şensoy Haldun Taner’den el aldığı Kabare Tiyatrosu yapısını “Ferhanca” üslubuyla geliştirdi, yetkinleştirdi. Bunu hem çok başarılı olduğu yazarlık anlayışıyla hem de sahneleme gücüyle yaptı.
Kendine has bir oyunculuk anlayışını açık biçimle ve bize özgü geleneksel olanla birleştirerek sahnede ona hep hayran olmamızı sağladı. Her çalışması toplumun yeni bir sosyolojik yansımasıydı aynı zamanda.
Şahları Da Vururlar’da siyasal yapıyı bambaşka bir tarihselleştirme ve uzak açıyla ele aldı. İstanbulu Satıyorum’la bozulan İstanbul yapısına değindi. İçinden Tramvay Geçen Bir Şarkı da Haldun Taner’in ona verdiği Karl Valentine özyaşam öyküsü kitabından esinlenmeydi mesela. Ustalara saygıyı hep demledi. Haldun Taner Kabare de bunun bir örneğidir. Fişne Bahçesu’nda Çehov’u ustalıkla bugüne taşıyarak lezzetli bir komedi anlayışına dönüştürdü. Çok başarılı bir deneme yazarıydı.
Alnı açık bir sanatçı, her şeyiyle mükemmel bir tam tiyatro adamıydı. Onunla 2000’lerin başında tanıştık. Her zaman bize öğretici olurken aynı zamanda günlük yaşamda mizahını da koruyarak yaşantısını sürdürdü. Onu çok özleyeceğiz. Ferhan Şensoy gibisi 1000 yılda bir gelir. Bizim talihimizdi. Ama ne kadar değerlendirdik, o ayrı.
‘Dünyada eşi benzeri olmayan bir ustaydı‘
Çok kıymetli bir ustamızdı. Bize sahneyi sevdiren, mizahı öğreten bir ustamızdı. Her zor zamanda, ülkemizin geçtiği zor zamanlarda, özgür mizahıyla mesajını veren, bizi tiyatroyu alıştıran, Ses Tiyatrosu’nun büyüsünde her zaman bizi kucaklayan, her zaman kendi çizgisinde olan, bambaşka bir ustaydı. Dünyada eşi benzeri olmayan bir ustaydı. Benim için baba yadigarı. Çocukluğumun Ferhan Abisi. Kendi evlatlarıma bakınca kendimi şanslı hissediyorum. Ama çocuklarımı tanıştıracağım hiçbir ustam kalmadı. Ülkemizin önemli aydınlarındadı. Aydınlık yüzüydü.
Türk tiyatrosuna çok şey kattı. Kendi tiyatrosuna, kendi tiyatro bilincine sahip bir adamdı. O bir ekoldü. Müjdat Gezen gibi, babam gibi çok şey kattı. Kendi siyasi hicvi vardı. Tiyatronun müthiş bir dalı kırıldı. Ferhan Şensoy çok üzülmesin, onun ektiği fidanlar büyüyor. Biz Ferhan Şensoy’u izlemiş kocaman bir kuşağız. Onun mirası devam eder. Ama elbette kimse onun kelimelerini onun gibi yorumlayıp onun dizdiği gibi dizeleri kullanamaz. Buna rağmen onun gibi olumlu bakmak istiyorum: Ya olmasaydı? Bu ülke 40-50 sene onu izledi. Bir sürü çocuk yetişti onun sebebiyle. Ben de onu çocuklarıma anlatacağım.
Yatılı okul boyunca Galatasaray Lisesi yıllarında tanıştığım çok değerli bir arkadaşımdı. Aynı sırada oturduğumuz da oldu. Yeni Ufuklar’da onun ilk öyküsünün yayımlanmasına ön ayak olmuştum. Bu ilk öykünün adını hatırlıyorum: “Dalgındır Hüsam Kusura Kalmayın”. Kendine özgün bir tarz geliştirdi. O tarz beğenildi. Büyük kitlelere yönelik çok başarılı bir tiyatro anlayışı getirdi. Çok üzgünüm.
Türk Tiyatrosu’nun son 50 yıllık sürecinde şu an oynamak ve yazmak için bir kuşağın feyz aldığı ustasıdır Ferhan Şensoy. Hem yazan hem yöneten hem oynayan hem de bir mekana sahip çıkan çok özel bir insan. Onu anlatmaya tarif yetmez. Bizim için çok kıymetli. Hiçbir zaman da öldüğüne inanmayacağımız, uzunca bir süre Bodrum’da yaşıyor ve hiçbir şeyle ilgilenmiyor diye içimden geçireceğim. Çünkü Ferhat abi kitaplarda, anılarda yaşıyor. O ölemez. O ölümsüz bir insan.
Hiçbir zaman duruşundan taviz vermedi. Hep saygı bekledi ve saygı gösterdi. Ona çok enteresan bir şekilde her kesimden insan gelirdi. Çünkü sadece doğruyu söylüyordu. Hiç kimsenin adamı olmadı. En çok eleştirdiği kişiler de kendi görüşünden insanlardı. Liyakat ve adalet onun için çok önemliydi. Ondan sadece tiyatro öğrenmedik. Hiçbir zaman sadece tiyatro öğrenmedik. Onun anılarını, hikayelerini, bize öğrettiklerini hem bizim kuşağımıza hem de sonraki kuşaklara anlatacağız. Bizim de görevimiz bu.
Bugün enerjin yüksek, içindeki ateşi hissediyorsun. Motivasyonun ve kararlılığın, hedeflerine ulaşmanı kolaylaştıracak. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman dilimindesin; cesaretin, başkalarını da etkileyecek. Yakın ilişkilerde ani gelişmeler yaşanabilir, bu durum senin için sürpriz bir fırsat olarak çıkabilir. Duygusal anlamda güçlü bir bağlantı kurabileceğin biriyle karşılaşabilirsin, içgüdülerini dinle. Kendine olan güvenin artacak ve bu, çevrendekiler tarafından da fark edilecektir. Sağlık konularında ise dikkatli olman gereken bir dönemdesin; aşırıya kaçmamaya özen göstermelisin. Günün sonunda, sadece kendin için değil, sevdiklerin için de değerli anlar yaratmayı unutma.
Güçlü bir içsel motivasyonla güne başlayacaksın. Malzeme ve kaynak yönetimine dair konular ön planda. Nitelikli bir iş ortaya koymak için sabırlı olmalısın. Yaratıcılığının yükseldiği bu dönemde, sanatsal projelere yönelmek, derin bir tatmin sağlayabilir. İlişkilerde ise, duygusal bağların güçlenmesi için samimiyet önemli olacak. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, anlam dolu anılar biriktirmeni sağlayacak. Kendine ve çevrene olan güvenini tazeleyecek durumlar karşına çıkabilir; ancak her adımda durağan kalmayı, acele etmemeyi unutma. Yenilikleri karşılamak için hazırlıklı ol; karşına çıkacak fırsatlar, uzun vadede fayda sağlar. Bugün, içsel huzurunu artıracak uğraşlara yönelmek, zihninde yeni kapılar açabilir.
Son zamanlarda zihnindeki fikirlerde ve hayallerinde bir debelenme hissedebilirsin. Kendini ifade etme isteğin artacak. Sosyal çevrende yeni insanlarla tanışma ve eski ilişkileri yeniden gözden geçirme fırsatları karşına çıkacak. İletişim becerilerinle çevrendekilere ilham verebilir, fikirlerini paylaşarak gruptaki dinamikleri değiştirebilirsin. Ayrıca, bir projenin detaylarıyla ilgilenmen gereken bir dönemdesin; sabırlı olmayı öğrenmen gerektiğini hissedebilirsin. Gün, daha fazla dinamik düşünceler ve yaratıcı çözümler bulmak için harika bir fırsat sunuyor. Özellikle ruh halini olumlu yönde etkileyen aktivitelerde bulunmak, enerjini yükseltecektir. Tüm bunlar, içsel huzurunu bulmana ve hayatta yeni yönler keşfetmene yardımcı olabilir. Esnek düşünme yeteneğinle, karşına çıkan zorlukları aşabilir ve yeni fırsatların tadını çıkarabilirsin.
Duygusal derinliklerin ve içsel hissiyatların ön planda olacağı bir gün. Ailevi bağların güçlenmesi için güzel fırsatlar doğabilir, sevdiğin insanlarla keyifli anlar paylaşmak ruhunu besleyecek. Duygusal ilişkilerde hassasiyet ön planda; sevdiklerinin ihtiyaçlarına daha duyarlı olabilirsin. Kendini ifade ederken içsel sezgilerine güvenebilirsin; bu, olumlu etkileşimlere yol açacak. Aynı zamanda geçmişe dönük anılar seni etkileyebilir, bu hislerle başa çıkarken içsel bir farkındalık geliştireceksin. Kendine bir süre ayırıp dinlenmek, içsel huzurunu artıracak bu da yaratıcılığını besleyecek. Duygusal anlamda tutku ve bağlılık hissedebileceğin durumlar gelişebilir, kalpten gelen hislerle hareket etmen faydalı. Hedeflerine ulaşmak için kararlılıkla ilerleme arzusu taşıyabilirsin. Sosyal çevrende ise yeni insanlarla tanışma fırsatları doğabilir; bu da eğlenceli ve ilham verici deneyimler getirebilir.
Parlak ışığın altında kendini bulma arayışında olabileceğin bir gün. Yaratıcılığın zirveye çıkmışken, sanatsal yönlerini keşfetmeye yönelik fırsatlar seni bekliyor. İçindeki liderlik ruhunu sergilemek için mükemmel bir zaman. Sosyal çevrende dikkat çekici bir varlık haline geliyorsun, bu durum hem yeni bağlantılar kurmanı sağlayacak hem de mevcut ilişkilerini güçlendirecek. Kendine güvenin artarken, cesur adımlar atmak için ilham alıyorsun. Ancak, biraz sabırlı olmalısın. Bazen, ruh halin değişkenlik gösterebilir; bu durum, bazı kişilerle olan etkileşimlerinde gerginlik yaratabilir. Duygularını dengelemek ve kendine zaman ayırmak, huzur bulmanı sağlayacak. Güneşin gücünün içini aydınlatmasına izin ver, bu sayede, kararlılıkla ilerlemek için gerekli enerjiyi toplayabilirsin.
Detaylara odaklanma yeteneğin, karşına çıkan sorunları çözmende büyük bir avantaj sağlayacak. Gün boyunca zihninde dönüp duran düşünceler seni rahatsız etse de, bunların üstesinden gelmek için entelektüel birikimini kullanabileceksin. İş hayatında, iş birliği yapmanın gücünü keşfedeceksin; belki de iş arkadaşlarınla ortak projelerde bir araya gelerek yeni fikirler geliştirebilirsiniz. Kendi iç dünyana dönerek, hislerinin ve duygularının derinliklerine inmek için harika bir zaman. Kendine ayıracağın zaman, ruhsal gelişimini destekleyecek ve seni daha güçlü hissettirecek. Ayrıca, sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; beslenme alışkanlıklarına özen göstererek genel enerjini artırabilirsin. İnsanlarla olan iletişimini güçlendirmek, ilişkilerinde daha derin bağlar kurmanı sağlayacak. Unutma ki, mükemmeliyet takıntısından bir adım geri atmak, seni daha mutlu ve huzurlu bir geleceğe taşıyabilir. Socihel ve açık fikirli olmanın avantajlarını en iyi şekilde değerlendireceğin bir gün seni bekliyor.
Dengede kalmanın önemi vurgulanıyor. İlişkilerde uyum arayışın artarken, başkalarının ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmakta fayda var. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin canlanıyor, bu dönemde yeni bağlantılar kurma fırsatları karşına çıkabilir. Estetik ve sanatla ilgili konulara yönelmek, ruhsal bir tatmin sağlayabilir. Ancak, karar alırken acele etmemekte fayda var; düşünmek ve değerlendirmek, daha sağlıklı sonuçlar doğuracaktır. Sakin kalmaya çalış ve içsel huzuru bul. Unutma ki, dengeye ulaşabilmek için bazen bazı şeyleri geride bırakmak en iyisi olabilir.
Yoğun duygusal dalgalanmalar içinde geçecek bir gün seni bekliyor. İçsel dünyanda, geçmişle yüzleşmek ve bazı kalıpları kırmak adına fırsatlar bulabilirsin. Duyguların derinleşirken, aynı zamanda ilişkilerinde iletişim sorunları yaşaman olası. Sevdiğin kişilerle açık ve dürüst bir iletişim kurmak, aradaki gerginlikleri hafifletebilir. Kendine zaman ayırmak, meditatif bir deneyim yaşamak ve ruhsal dengenin keyfini çıkarmak günün sana sunacağı fırsatlar arasında. İş veya kariyer alanında yeni bir başlangıç yapmayı düşünüyorsan, adımlarını sağlam atmaktan çekinmemelisin. Karşılaştığın zorluklar seni daha güçlü kılacak. Kendine güven, iç güdülerin rehberliğinde hareket et. Unutma, dönüşüm her zaman acı verici olmayabilir; bazen en karanlık anlar, en parlak ışıkları doğurur.
Bugün, macera arayışınız daha da canlanabilir. Yeni deneyimlere ve öğrenmeye açık olmanız, çevrenizdeki insanları da etkileyerek ilham kaynağı olmanıza neden olabilir. Sosyal ortamlarda daha fazla zaman geçirebilir, ilginç insanlarla tanışabilirsiniz. Eğitim veya kariyerinize yönelik fırsatlarla karşılaşabilir, kendinizi geliştirme konusunda heyecan duyabilirsiniz. Ancak, aşırı iyimserlik ya da hadi yapalım yaklaşımınızla dikkatsizlik yapmamaya dikkat etmelisiniz. Anlık kararlar almadan önce biraz düşünmek, olası riskleri minimize etmenize yardımcı olabilir. İçsel bir huzur arayışında olabilirsiniz; bu, doğada vakit geçirmeniz için harika bir zaman. Heves ve tutku dolu bir gün geçirirken, sürprizlere açık kalmanız size yeni kapılar açabilir.
Bugün, iş ve kariyer konularında önemli adımlar atmaya hazır olabilirsin. Aklındaki projeleri hayata geçirmek için gereken motivasyonu hissedecek, kararlılıkla ilerleyeceksin. Otorite figürleriyle olan ilişkilerin önem kazanacak; bu nedenle iletişimine özen göster. Hedeflerin doğrultusunda sağlam adımlar atman mümkün. Duygusal anlamda biraz içe dönük kalabilirsin, bu durumda kendine zaman ayırmak faydalı olacak. Sağlık konularına dikkat etmeli, fiziksel aktiviteye daha fazla yer vermelisin. Ayrıca, ailenle veya sevdiklerinle zaman geçirmek, ruhsal dengenin sağlanmasında yardımcı olacak. Yaratıcı yeteneklerini keşfetmek için fırsatlar sunulabilir; akışa kapıl ve yeni deneyimlere açık ol. Kendine olan güvenin artarken, yeni sorumluluklar alabilir, büyüme ve gelişim yollarında ilerleyebilirsin.
Sosyal çevrenle olan ilişkilerinde sıcak ve samimi bir atmosferin hakim olması, yeni dostluklar kurma isteğini artırabilir. Özgürlüğüne düşkün yapın, içinde bulunduğun ortamda belirgin bir yaratıcı enerjiye dönüşecek. Projelerinle ilgili yapacağın çalışmalarda yenilikçi fikirlerin, başkaları üzerinde etkili olabilir. Bugün, içsel düşüncelerine yönelip, geleceğe dair hayallerini netleştirme fırsatı bulabilirsin. Beklenmedik bir sürpriz de günü hareketlendirebilir; belki eski bir dostla karşılaşabilir veya beklemediğin bir yerden ilham alabilirsin. Kendini ifade etmek için uygun bir zaman dilimindesin; düşüncelerini paylaşmaktan çekinme, zira fikirlerin başkaları tarafından değer görecek. Empati ve anlayışla yaklaşarak başkalarının bakış açılarını dikkate almak, daha derin bağlantılar kurmana yardımcı olabilir. Unutma, farklılıklarınla ışıksın ve bunları başkalarıyla tatlı bir şekilde paylaşmak, kendine daha yakın hissetmeni sağlayacak.
Duygusal derinlikler keşfe çıkıyor. İçe dönme ihtiyacı hissedebilir, ruhsal denge arayışında olacaksın. Anlık duyguların seni yönlendirebilir, hislerini anlamak ve kabullenmek şu an çok önemli. Yalnız kalmak sana iyi gelecek, iç dünyanda bir yolculuğa çıkabilirsin. Sanatsal yönlerin belirginleşebilir, yaratıcılığın tavan yapabilir; bu durumda duygularını ifade etme biçimlerin etkileyici bir şekilde onunla buluşabilir. Karşına çıkan fırsatları iyi değerlendirmelisin—hayal gücünü serbest bırak, bir şeyler yaratmak için mükemmel bir zaman. Flörtler ya da yeni tanışmalar söz konusu olabilir; sezgilerini dinle ve kalbinin çağrısına güven. Duygusal zırhlarını biraz gevşet, bağ kurmak sana iyi gelecektir. Arkadaşlık ilişkilerin güçlü olacak, seni destekleyen kişilerle bir araya gelmek ruhuna iyi gelir. Unutma, duygusal derinliklere inmek, aynı zamanda kendini keşfetmek için harika bir fırsat sunar.
