1
Pera Müzesi, yaşamını Paris’te sürdüren, kökleri İzmir ve Beyrut’a uzanan, 20. yüzyılın en üretken, çok yönlü sanatçılarından birini ressam, şair, yazar Etel Adnan’ı ağırlıyor. Eserleri hem Batı’nın hem Doğu’nun önde gelen müze ve galerilerinde sergilenen 96 yaşındaki Etel Adnan, Türkiye’de tüm dönemlerini kapsayan ilk sergisi için kaleme aldığı mektupta bakın ne diyor?
“Türkiye hep günlük hayatımın arka planında idi. Çocukken Türkçe ve Fransızca konuşuyordum. Daha sonra okulum nedeniyle Fransızca baskın çıktı. Kendimizi çoğu zaman bir Osmanlı ailesi olarak görürdük; zira babam Harbiye’den kurmay subay olarak mezun olmuştu ve Mustafa Kemal’in sınıf arkadaşıydı. Babamı bir tek Atatürk öldüğünde ağlarken görmüştüm.”
Sanatçının babası Birinci Dünya Savaşı’ndan önce İzmir’e garnizon komutanı olarak atanmış ve orada tanıştığı İzmirli genç bir Rum kadınla evlenmiş. 1922’de İzmir yangınından sonra Beyrut’a göç eden çift, hayatları boyunca İzmir özlemi çekmiş.
Beyrut’ta 1925 yılında Müslüman baba ile Hıristiyan anneden, çok dinli, çokkültürlü, çokdilli bir ortamda dünyaya gelen Etel Adnan mektubunda İzmir özleminin altını çiziyor:
“Evde bizim için İzmir yitik bir cennet gibiydi. Şehirden söz ederken ağlardık. Çocukken ufukta kocaman bulutlar görünce ‘Bu İzmir mi’ diye sorardım. Beyrut’taki plaja yüzmeye gittiğimde ‘İzmir’e gidiyorum’ derdim. Annem dünyanın hiçbir yerinde memleketindeki kadar lezzetli balık olmadığını söylerdi.”
Adnan’ın bu sözleri bana Kavafis’in “Şehir” şiirindeki o meşhur dizeleri hatırlatıyor:
“Yeni bir ülke bulamazsın, başka bir deniz bulamazsın.
Bu şehir arkandan gelecektir.”
Önce İzmir, sonra Beyrut Etel Adnan’ın arkasından gelen, kimliğini, şiirini, resmini şekillendiren şehirler kuşkusuz.
Aynen göç, sürgün, iltica kavramları gibi. Beyrut’tan sonra Paris’te Sorbonne’da sanat felsefesi ve estetik eğitimine devam eden, 1955 yılında ise Kaliforniya’ya göç eden Etel Adnan, resme burada başlıyor. San Francisco’da müzeleri, galeri geziyor. Pera Müzesi’ndeki sergide görüp bayıldığım, çizimleri akordeon gibi katlanan defter “leporello” üzerinde yapmak yönteminin sıklıkla kullanıldığı Çin, Japon sanatını keşfediyor.
Lübnan iç savaşının başlamasından (1975) üç yıl önce Lübnan’a, kendi deyişiyle “sürgünden sürgüne” dönüyor. Gazeteci olarak çalıştığı Beyrut’ta ilk kişisel sergisini açıyor. Memleketinde iç savaş sürerken yeniden “gönüllü sürgüne” Kaliforniya’ya dönüyor. Hayatını Kaliforniya, Paris, Beyrut üçgeninde sürdürüyor.
2016 yılında Londra’da ünlü Serpentine Sackler Galeri’ndeki “Dünyanın Ağırlığı” sergisinden sonra 91 yaşında medya tarafından “Sanat ikonu” olarak tanımlanıyor.
Pera Müzesi’nde açılış günü sergiyi birlikte gezdiğim, Adnan’ın hayat arkadaşı Suriyeli ressam Simone Fattal ile birlikte eşkürotör Serhan Ada’nın dediği gibi, sanatçının tüm eserleri şiir niteliğinde. Serhan Ada “Etel Adnan hem şair, hem yazar, hem halı desinatörü, hem ressam ve bu yönlerinden yalnızca biriyle anlatılamaz” derken az bile söylemiş.
Pera Müzesi’nde “Bir Ihlamur Ağacı, Ardından Bir Tane Daha” dizelerinin olduğu suluboya “leporello”ları, yağlıboya tabloları, dokuma kilimleri, seramikleri, desenleri hayranlıkla izledikten sonra hızıma alamayıp gece yarılarına kadar sanatçıyla ilgili YouTube’ları izledim.
Karşımızda 96 yaşında kendi yöntemleriyle (resimlerini yazı ya da şiir yazar gibi masasında yapıyor) üretmeye devam eden çok yönlü bir sanatçı var. Etel Adnan, yazar (Serhan Ada, Arap Kıyameti kitabını çevirdi), deneme yazarı, şair, ressam, seramik sanatçısı, halı desinatörü, illüstratör, yönetmen.
“Çeşitlilik zenginliktir” diyen sıra dışı sanatçının Pera Müzesi’ndeki 60 yıllık üretimini kapsayan sergisini kaçırmayın derim.
Bugün enerjin en üst seviyede. Hızla ilerlemek isteyebilirsin, ancak aceleci davranmamakta fayda var. Kararlarını alırken daha detaylı düşünmek, etrafındaki insanların görüşlerini dinlemek sana avantaj sağlayacaktır. Aşk hayatında da heyecan verici gelişmeler mümkün. Duygularını cesurca ifade etmekten çekinme, bu durum ilişkinin derinleşmesine katkıda bulunacaktır. İş yerinde, takım çalışmasına daha fazla önem vermen faydana olacak. Ortaklıklar ve işbirlikleri önplana çıkabilir. Sağlığa dikkat etmeli, günlük rutinin içine spor eklemelisin. Duygusal dengen için meditasyon veya doğa yürüyüşleri iyi gelebilir. Gün içinde karşına çıkan fırsatları değerlendirmek için hazır ol, sürprizlerle dolu bir gün seni bekliyor.
Sakinlik arayışın ön planda, bu nedenle hem zihinsel hem de fiziksel sağlığına özen göstermek isteyeceksin. Gün boyunca sabah saatleri, hedeflerinle ilgili yeni planlar oluşturmak için ideal. Kendine güvenin artıyor, bu da karşına çıkan fırsatları değerlendirme konusunda cesaretlendiriyor. Öğleden sonra duygusal olarak hassas bir döneme girebilirsin; bu durum, sevdiklerinle olan ilişkilerini gözden geçirme ihtiyacı doğurabilir. İletişimde dikkatli olmalısın, kalp kırıcı durumların yaşanmaması için düşüncelerini nazik bir dille ifade etmen faydalı olacaktır. Akşam saatlerinde ise kendine, hobi veya rahatlatıcı faaliyetler için zaman ayırmak, ruhunu dinlendirecek. Hayatın getirdiği sürprizlere açık ol, beklenmedik güzellikler gününü zenginleştirebilir.
Bugün sosyal çevrenizdeki iletişim ve etkileşimler oldukça canlanacak. Yeni insanlarla tanışmak ve fikir alışverişinde bulunmak için harika bir fırsat yakalayabilirsin. Zihinsel olarak oldukça aktif olacağın bu dönemde, yaratıcılığını kullanarak projelerini geliştirme şansı bulabilirsin. Ancak, dikkatini bir noktada yoğunlaştırmakta zorluk çekebilirsin; bu yüzden öncelikler belirlemek önemli. Duygusal ilişkilerinde derinleşmek isteyebilir, fakat yüzeysel konulara dalarak zaman kaybetmenin seni yorduğunu hissedebilirsin. İçsel bir denge bulmak, hem kişisel hem de sosyal hayatında daha tatmin edici bir deneyim yaşamanı sağlayacak. Bugün, merakını besleyen konulara yönelmekten çekinme; ilgi alanlarını genişletmek için harika bir zaman.
Duygusal derinliklerinle yüzleşmek için mükemmel bir gün. İçsel huzurunu sağlama alanı bulurken, sevdiklerinle samimi iletişimler kurma fırsatı çıkabilir. Kalbini açacak anlar seni bekliyor. Ev ve aile temaları ön plana çıkarken, bu alanlarda yaşanan gelişmeler, hayatındaki dengeyi bulmana yardımcı olacak. Tarafında olan insanlarla kuracağın sıcak bağlar, ruh halini olumlu etkileyecek ve içindeki sevgiyi daha yoğun hissettirecek. Kendine olan güvenin artarken, yaratıcılık potansiyelin de yükselebilir. Duygusal güvenliği sağlama arayışında acele etme; her şey zamanla güzelleşecektir. Günü, sevgi dolu ve olumlu düşüncelerle geçirmen, sana huzur katacak.
Özgüvenin zirvede, etrafındaki insanları etkileyebilme gücün artıyor. Bugün yaratıcı enerjiler seni saracak, bu da projelerine ve sanatsal faaliyetlerine daha fazla odaklanmanı sağlayacak. Geçmişteki kısıtlamalardan kurtulmak, kendini ifade etmek için mükemmel bir fırsat. Sosyal ortamda dikkatleri üzerine çekmeye hazır ol; insanlar senin etkinliğinden ve enerjinden ilkelenecek. İkili ilişkilerde ise samimiyet ve dürüstlük ön planda olacak. Duygularını açıkça ifade etmek, bağları güçlendirecek. Kendine güven, adımlarını sağlam at, bu dönem senin parlayacağın zaman! Étkileşimler sırasında, başkalarının görüşlerine de dikkat et, ama en nihayetinde iç sesini dinle. Sonuç olarak, kendini bulduğun bir gün seni bekliyor.
Detaylara odaklanma ve analitik düşünme yeteneğin tamamen ön plana çıkıyor. Bugün, karmaşık durumları çözmek için içgüdülerine güvenmen faydalı olacak. İş veya kişisel projelerinde, küçük ama önemli ayrıntılara dikkat etmen kritik bir rol oynayabilir. İletişim becerilerin sayesinde iş ortaklarınla veya yakınlarınla açık ve dürüst bir diyalog kurabileceksin. Ayrıca, sağlık ve yaşam tarzına dair yeni alışkanlıklar geliştirmek için uygun bir zaman. Rutinini gözden geçirip biraz daha sağlıklı seçimler yapmak, uzun vadede büyük faydalar sağlayacak. Duygusal olarak, kendine çektiğin kalabalıktan biraz uzaklaşmak ve içsel huzurunu bulmak isteyebilirsin. Kendini dengelemek için meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi aktiviteler önerilir. Unutma, mükemmeliyetçilik üzerinden değil, aslında var olanlarla barışık olarak ilerlemek seni daha mutlu kılacak.
Bugün sosyal etkileşimlerin yoğun olacağı bir gün. Çevrendeki insanlarla iletişim kurmak, yeni arkadaşlıklar edinmek veya mevcut ilişkilerini derinleştirmek için harika bir zaman dilimindesin. Sanatsal yönlerin öne çıkacak; belki bir yaratıcı projeye başlayabilirsin. Duygusal dengeyi sağlamak için kendine zaman ayırmayı unutma.Mali konularda dikkatli olmalısın; harcamalarına dikkat etmek, bütçeni yönetme konusunda sana avantaj sağlayacak. Fikirlerin konusunda açık ol; başkalarının görüşlerine kulak vermek, yeni bakış açıları kazanmanı sağlayabilir. Özellikle kişisel ilişkilerde daha empatik ve anlayışlı olman gereken bir dönemdesin. Detaylar ve ince noktalar öne çıkacak; bu yüzden acele etmeyecek, her adımını düşünerek atmaktan zarar görmeyeceksin.
Gizli kaynakların ve sezgilerin içsel derinliklerine dalış yapacağın bir dönemdesin. Belki de hislerin, mantığını ön plana çıkaracak şekilde yönetmeye başlaman gerektiğini gösterecek. Bugün, ilişkilerinde yüzeysel olanın ötesine geçmek için fırsatlar bulabilirsin. Duygu ve düşüncelerini kelimelere dökmek, seni özgürleştirecek. İçsel bir dönüşüm süreci içinde olabilirsin; bu, sıkıntılı geçse de, nihai varış noktan daha derin bir anlayış ve özgüven olacak. Eski kalıpları geride bırakıp yeniliklerle yüzleşmeyi teşvik eden enerjiler etkili. Dinleyeceğin ses, yalnızca dışarıdan gelen değil, aynı zamanda içsel sesin; içsel yolculuklarına çıktığında, gerçek gücünün nereden geldiğini keşfetmeyi unutma. Yenilenme ve dönüşüm zamanları her zaman zorluklarla doludur ama sonuçta, seni daha güçlü kılacaktır. Kendi ihtiyaçlarına ve arzularına odaklanmanın tam zamanı. Çevrene karşı açık olmalı ve hislerini paylaşmalısın; belki de beklemediğin bir yakınlık doğabilir. Fakat dikkat et, tutku seni yanıltabilir; sezgilerini izlemek için her zaman hazır ol.
Bugün macera arayışın artacak. Yeni fırsatlarla karşılaşabilir, farklı insanlarla tanışma şansı bulabilirsin. İçsel motivasyonun yükselebilir, hedeflerine ulaşma konusunda kararlılığın ön plana çıkacak. Sosyal çevrendeki dinamikler, sana ilham verecek. Ancak, ani kararlar almaktan uzak durman yararına olabilir; durumu değerlendirip, derinlemesine düşünmekte fayda var. Kendini ifade etme şeklin, yaratıcı fikirlerinle dikkat çekmene neden olacak. İç huzurunu korumak için doğayla iç içe olmayı tercih edebilirsin. Özellikle bugün, ruhsal dinginliği sağlamak adına meditasyon veya sakin bir yürüyüş faydalı olacaktır. Sağlıklı ilişkilerin üzerinde durmak ve sevdiklerinle paylaşımda bulunmak da keyif verecek. Unutma, yolculuğun kendisi de en az varış noktası kadar değerlidir.
Disiplinin ve özverinin ön planda olduğu bir gün. Hedeflerine ulaşmak için yoğun çaba gösterebilir, sürdürülebilir bir yol haritası oluşturabilirsin. Kendine güvenerek ilerlemek, kararlılığını pekiştirecek. İş hayatında karşılaşabileceğin zorluklar, aslında sana yeni fırsatlar sunacak. Önemli bir projeye odaklandığında, detaylara dikkat etmek, başarıya giden yolda büyük bir avantaj sağlayacak. İletişimsel anlamda, ilişkilerinde daha yapıcı bir tutum benimsemek, çevrendekilerle olan bağlarını güçlendirebilir. Kendi içsel dengeyi bulmak için biraz daha zamana ihtiyacın olabilir; kişisel bakım ve ruhsal dinginlik için kendine zaman ayırmayı unutma. Sevdiklerinle geçirilecek keyifli anlar, günün karmaşasında sana nefes aldıracak. Kendi sınırlarını zorlayarak, hem kendinle hem de çevrenle daha sağlıklı ilişkiler geliştirmeye yönelmelisin.
Bugün, özgürlüğüne olan düşkünlüğün daha da belirginleşiyor. Sözlerin, başkalarının düşüncelerinde yankı bulabilir; bu durum senin için sosyal etkileşimlerde bir fırsata dönüşebilir. Arkadaş gruplarında veya topluluklarda kendini ifade etmek ihtiyacı duyabilirsin. İnovatif düşüncelerin ve sıradışı fikirlerinle dikkat çekmeyi başaracaksın.İçsel bir yenilenme arayışındasın. Fikirlerin ve hedeflerin konusunda risk almayı göze alarak yeniliklere açılmalısın. Bunun yanı sıra ilham verici bir ruh hali içinde olman, başkalarını da etkileme potansiyeli taşıyor. Duygusal olarak daha derin bağlar kurma isteğin, bazı insanlarla büyük ölçüde yakınlaşmanı sağlayabilir.Aşk hayatında beklenmedik gelişmeler yaşanabilir. Romantik bir davet veya sürpriz bir buluşma seni heyecanlandırabilir. Kendini açmak ve hislerini net bir şekilde ifade etmek, ilişkilerindeki derinliği artırmana yardımcı olacak. Anlık hislerini paylaşmaktan çekinme, unutma ki duygusal bağlılık her zaman yeni kapılar açar. Finansal konularda dikkatli olmalısın. Sınırlarını aşmamak ve bütçeni iyi yönetmek, uzun vadede sana büyük kazançlar sağlayacaktır. Ani harcamalardan kaçınmanı öneririm. Bugün kendini dışavurmanın ve yeni yollar denemenin tam zamanı. Kendine güven ve içindeki yaratıcı gücü ortaya çıkar!
Duygusal derinliklerinle yüzleşmeye hazırlan. İçsel huzurunu bulmak için meditasyon veya doğayla iç içe zaman geçirme isteğin artabilir. Sıradanlığı kırmak için yaratıcı projelere yönelmek isteyebilirsin. Etrafındaki insanların ruh hallerine duyarlılığın artacak, bu yüzden empati yeteneğini kullanarak başkalarına destek olma fırsatları doğabilir. İlişkilerde açık iletişim önemli olacak; duygularını ifade etmekten çekinme. Bu dönemde sezgilerin oldukça güçlenmiş durumda, içsel sesini dinlemek seni doğru yolda ilerletecek. Finansal konularda dikkatli olmalı, aceleci kararlar almak yerine analiz yapmalısın. Unutma, hayal gücün ve yaratıcılığın seni birçok kapıdan geçirebilir. Kendini ifade etmeyi unutmadan, karşılaştığın zorluklarda özgün bir yol bulacağın bir gün seni bekliyor.
