1
‘Bios’ Yunanca hayat anlamına geliyor. Biyosanat da yaşam sanatı…. Canlı dokular, canlı organizmalar kullanan bir sanat pratiği… Bilim, teknoloji ve sanatı bir araya getiren biyosanat, geleneksel sanat anlayışına yeni bir bakış açısı getiriyor. Öyle ki, bir resmi fırça, tuval veya boya kullanmadan, sadece bakterilerle yapmak mümkün. Biyosanatı Küratör ve sanatçı Ebru Yetişkin’e sorduk.
“Aslında bu çok yeni bir sanat pratiği değil. İlk örneğini 1930’larda gördük. Alexandre Flaming’in bir çalışması var mikrobiyal sanat diye. Fakat 1990’ların sonundan itibaren DNA, klonlama, biyoteknolojiyle ilgili çalışmalar hızlandıkça bu sanat pratiği günümüz sanatında daha fazla görülmeye başladı. Biyosanatçılar her türlü yaşamsal süreçle ilgili çalışıyorlar. Doğum olabilir, ölüm olabilir, üreme olabilir, hastalık, çoğalma,bulaşma, enfeksiyon olabilir. Bütün bu yaşamsal süreçlerle ilgili çalışmaları var biyosanatçıların. Bir yandan da yaşam sanatı demek de çok yanlış olmaz herhalde.”
Yaşamın doğal süreçlerine müdahale eden biyosanatçılar, eserlerini bu şekilde ortaya çıkarıyor. Biyosanatçıların çalışma alanı atölyeler değil, laboratuvarlar…
“İlk örneklerini New York School of Visual Arts’ta (Görsel Sanatlar Okulu) görebiliriz. Mikroskop camının altında kullanılan petri kapları vardır. Bakterilerin çoğalmasını kontrollü bir şekilde düzenleyerek petri kaplarının içinde figüratif resimler oluşturuluyor. Laboratuvarda kullanılan her türlü malzeme biyosanatçının sanatsal üretim pratiğinin içine dahil olabiliyor. Küf gibi son derece kolay elde edilen, sütün içindeki bir bakteri, bu malzemelerle de biyosanat üretmek mümkün.”
Türk biyosanatçılar yurt dışında önemli eserlere imza atıyor
Biyosanat Türkiye’de çok bilinmese de yurt dışında bu alanda eserler veren Türk sanatçılar var. Onlardan biri, dünyanın en prestijli mühendislik ve teknoloji okullarından Massachusetts Institute of Technology’de (MIT) tasarım ve bilişim alanlarında doktora derecesine sahip olan Orkan Telhan… ABD’de yaşayan sanatçı ve tasarımcı Telhan, yaklaşık 10 yıldır biyosanatla ilgileniyor.
“Biyosanatı canlılarla olan ilişkilerimizi sorgulayan ve insan çıkarlarının ötesinde canlılarla yeni ilişkiler nasıl kurulabilir, canlıların perspektifinden doğaya, sosyal hayata, kültür ortamlarına bakıp ne gibi yeni bağlamlar, yeni ilişkilenmeler kurabiliriz, böylelikle insanın doğaya etkilerini sorgulayabiliriz diye tanımlıyorum. İşin başına biyoloji gelince bu alanda çalışan sanatçıların veya tasarımcıların biyoloji eğitiminden geldiğini varsayıyor aslında insanlar ama biyosanat esasında çok eski bir kavram. Tarihte yüzlerce yıldır çok eski zamanlara dayanan biyosanat işleri var. Bunları biz bilim insanlarıyla bağlantılı olarak düşündüğümüz halde, aslında canlılarla çalışan, mutfakta fermantasyon yapan, bahçesinde bitki yetiştiren veya yeni malzemeler denemeye çalışan mimarların bile 19. 20. yy’dan beri çalıştıkları alanlarda biyosanat işleri görmek mümkün.”
“Genellikle canlı organizmalarla direkt çalışıyorum yani hücreler olsun, bakteri olsun, maya olsun… O yüzden bilimsel koşullara uygun, bilimsel çalışmaların yapılabileceği ölçekte bir laboratuvarım var. Canlı organizmalarla ne gibi yeni malzemeler üretebiliriz, onlarla sürdürülebilir bir şeyler üretilebilir mi gibi daha işlevsel bir alanda çalışmalarım var. Bu da bazen biyosanat, biyotasarım ikilemi arasında gidip geliyor.”
Biyotasarım… Kendi kendini yok eden ayakkabılar, plastikler…
Biyotasarım, canlıların tasarım sürecine entegre edilmesiyle oluşan bir kavram. Canlı organizmalar kullanarak yeni endüstriyel ürün tasarlayan bu alanda amaç biraz daha işlevsel… Biyotasarımcılar doğa dostu ve insan sağlığına zarar vermeyen ürünler üzerinde çalışarak, kullanıcıların günlük hayatlarındaki alışkanlıklarında ve endüstride değişiklik yapmayı hedefliyor. Orkan Telhan da dünyaca ünlü firmalara yaratıcılığını kullanarak tasarımlar yapıyor.
“Kendi kendini yok edebilen spor ayakkabılar nasıl üretilebilir gibi yaptığımız projeler var. Çok yakından çalıştığım bir biyoplastik alanı var. Kendi kendini tüketebilir plastikler nasıl üretilebilir diye… Biyotasarım biraz daha kavramsaldan ziyade işlevsel bakıyor. Canlı organizmalardan plastik alternatifi nasıl üretebiliriz diye düşünüyorlar. Bina malzemelerini nasıl değişik şekilde üretebiliriz diye düşünüyorlar. Çünkü şu anda petro kimyasal ürünlerin çevreye atık olarak veya çöp olarak bıraktıkları zararları yok etmek veya azaltmak için, kendi kendine çürüyebilen malzemeler nasıl yapılabilir, karbon salınımı, enerji üretimi düşük malzemeler nasıl üretebiliriz diye malzeme alanında çalışan biyotasarımcılar var.”
“Burada son zamanlarda hayvan tüketiminin doğaya olan etkisi çok sorgulandığı için hem çevreye olan etkisi, çevre kirliliği açısından hem de canlıların öldürülmesi ve tüketilmesini sorgulayan yeni bir kuşak geliyor. Ve bunun içinde hücresel tarım (cellular agriculture) dediğimiz yeni bir alan gelişmiş vaziyette. Canlıları öldürmeden hücrelerini alıp onlardan mesela süt yapabilir miyiz, et yapabilir miyiz, protein üretebilir miyiz diye böyle bir bilimsel bir alan gelişiyor. Bir taraftan yeni kuşakların önünü açabilecek ne gibi işler yapabiliriz diye düşünüyorum diğer taraftan 21. yyda ciddi problemleri olan bir dünyada yaşıyoruz. Yiyecek sıkıntısı, milyarlarca insanı besleme sıkıntısı var, doğada kaybolan bir sürü biyoçeşitlilik var. Bu gibi problemlere karşı ne gibi çözümler üretebiliriz, insanları bu konular hakkında nasıl derin düşündürebiliriz hakkında çalışıyorum. Bunlar beni motive ediyor.”
Enerjinin zirveye çıktığı bir gün. Kendini güçlü ve cesur hissedeceksin. Yeni başlangıçlar için uygun bir zaman. İçindeki liderlik ruhunu ortaya çıkarmak için fırsatlar seni bekliyor. İlişkilerde açık sözlülük ön plana çıkacak; özellikle yakın çevrendekilerle uyumlu ve etkili bir iletişim kurabileceksin. Aceleci davranmamakta fayda var, sabırlı olman gereken anlar olacak. Maceracı ruhunu beslemek için yeni deneyimlere kapı açabilirsin, farkındalığını artıracak aktiviteler keşfet. Fakat dikkatli ol; ani kararlar duygusal yanlarını zorlayabilir. Sağlık açısından hareketli olman, enerji alışverişini dengelemen adına önemli. Kısa bir yürüyüş, meditasyon veya spor faaliyetleriyle kendine iyi bakmayı unutma. Her şeyin dengesini bulma zamanı.
Bugün, kararlılığını ve istikrarını artıracak fırsatlarla karşılaşacaksın. İçsel huzur ve güven arayışın derinleşecek. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir süreçtesin, harcamalarını gözden geçirmenin zamanı geldi. Doğanın tadını çıkarmak, seni yenileyecek. Sosyal ilişkilerde sıcak ve samimi bir iletişim kurmak, ilişkilerini güçlendirebilir. Sevgi dolu sözlerin, çevrendekilerin kalbini kazanmanı sağlayacak. İçsel sesine kulak ver ve hislerine güven, bu dönemde sezgilerinle yön bulabileceksin. Bir projeye başlamak için harika bir zaman; azminle başarıyı elde etmende etkili olacak. Kendini rahat hissettiğin alanlarda zaman geçir, bu seni ruhsal olarak besleyecek ve motivasyonunu artıracak.
Zihninde hareketlenme, fikirlerin dans ettiği bir dönemdesin. İçinde bulunduğun ruh hali, çevrendekilerle daha geniş bir iletişim kurmanı sağlayacak. Bugün sosyal çevrenle olan bağlantıların derinleşebilir; yeni tanışıklıklar ve ilginç diyaloglar gündeme gelebilir. Eğlenceli aktiviteler ve grup ortamları sana ilham verecek. Anlık kararlar almakta zorlanabilirsin ama bu, spontane deneyimlerin tadını çıkarmanı engellemeyecek. Esnek olmaya çalış; değişime açık kaldıkça yeni fırsatlar kapını çalacak. Kendini ifade etme ihtiyacını göz ardı etme, düşüncelerini paylaşmak sana güven verecek. Öğleden sonra, biraz içe dönüş ve kişisel alanına çekilmek faydalı olabilir. Kendi belirsizliklerin üzerinde düşünmek, netlik kazanmanı sağlayacak. Hedeflerine bir adım daha yaklaşırken, başkalarının beklentilerine göre değil, kendi iç sesine göre hareket et.
Duygusal yoğunluk ve derin düşünceler içinde bir gün geçirebilirsin. İçsel dünyana odaklanmak, zihinsel ve ruhsal bir denge sağlamak için mükemmel bir zaman. Aile ve sevdiklerinle olan bağların güçlenebilir; birlikte geçirilen zaman, sana beklenmedik bir huzur getirecek. Geçmişle ilgili yaralar açılabilir, ama bunları kabullenmek ve iyileşmek için fırsat bulabilirsin. Yaratıcılığını ortaya çıkaracak sanatsal faaliyetlerde bulunman önerilir. Dış dünyadan uzaklaşmak isteyebilir, yalnızlık hissi içinde kaybolabilirsin; ancak bu, içsel yolculuğun için değerli bir fırsat sunuyor. Duygularının derinliklerine dalarken, kararsızlıklar yaşayabilirsin; iç sesini dinle ve hislerine güven. Partnerinle derin sohbetler yapmak, ilişkinizi daha güçlü kılabilir. Unutma, duygusal açılımlar ve itiraflar, ilerleme kaydetmenin anahtarıdır.
Yıldızlar, kendini ifade etme ve yaratıcılık konusunda seni destekliyor. Bugün sahne ışıkları üzerindeki yerini almak için mükemmel bir fırsat sunulabilir. Cesur adımlar atarak, çevrendekilere ilham verebilir ve kendini özgüvenle ortaya koyabilirsin. Sosyal ortamlarda parlayacak, insanlarla olan ilişkilerini derinleştireceksin. İkna edici yeteneklerinle, projelerin hakkında ilgiyi artırabilir, fikirlerini daha geniş kitlelere ulaştırabilirsin. Fakat, aşırı gururlu tavırlardan kaçınmalısın; bazen nazik bir yaklaşım, daha büyük başarılara kapı açabilir. Kalp ve sezgilerin kuvvetli olacak, içsel sesine güvenerek kararlar alabilirsin. Arkadaş çevrenle keyifli anlar paylaşırken, aynı zamanda ait olduğun topluluk içerisindeki rolünü yeniden değerlendirebilirsin. Kendin için bu gün belirli hedefler koymayı dene, böylece ilerlemeni somut bir şekilde görebilirsin. Unutma, her şey senin elinde; kararlılığınla büyük değişimlere kapı açma potansiyelin var.
Gün, detaylara odaklanma ve mükemmeliyetçi yönlerini ön plana çıkarma fırsatı sunuyor. İçsel bir yenilenme hissi, yaşamındaki düzen arayışını destekleyebilir. Aşk hayatında iletişim ve anlayışa daha fazla önem vermek, ilişkinizdeki duygusal bağı güçlendirebilir. İş yerinde, stratejik düşünme yeteneğin sayesinde projelerde önemli bir rol üstlenebilirsin. Sağlığına özen göstermek, zihinsel ve fiziksel dengeni korumana yardımcı olacaktır. Bugün, çevrendeki insanlara karşı gösterdiğin destek, sosyal ilişkilerini derinleştirebilir. Kimseyi ve hiçbir detayı göz ardı etme; senin analitik bakış açın, karşına çıkabilecek zorlukları aşmanda önemli bir avantaj sağlayacak. Kendi ihtiyaçlarını anlamak ve ifade etmek, kişisel gelişimine katkıda bulunabilir.
Bugün sosyal etkileşimlerinizde olağanüstü bir akıcılık ve çekicilik hissedeceksiniz. Arkadaşlarınızla ve ailenizle olan bağlarınız derinleşebilir. Duygusal paylaşımlar, sizi beklenmedik bir şekilde güçlü kılabilir. Bir ilişkiyi gözden geçirme veya yeni bir ilişkiye başlama niyetinde olanlar, kararlarını daha net bir şekilde belirleyebilir. Sanatsal yönlerinizi ön plana çıkarabileceğiniz fırsatlarla dolu bir gün. Yaratıcılığınızın doruk noktasında olduğu bir dönemde, projelere veya hobilerinize daha fazla zaman ayırmak isteyebilirsiniz. Duygusal dengesizlik hissettiğiniz anlarda, sizi rahatlatacak güzelliklere ve estetik değerlere yönelmek iyi gelecektir. Anlık kararlar almaktan kaçının; derinlemesine düşünmek ve duygularınızı anlamak, günün büyük resmi için önem taşıyor.Kendinizi ifade etme konusunda cesur olmalısınız; bu, hem sosyal çevrenizdeki insanların sizi nasıl gördüğünü hem de kendi içsel yolculuğunuzu dönüştürebilir. Bugün, içsel ve dışsal dengeyi sağlamak için küçük adımlar atmak, genel ruh halinizi olumlu yönde etkileyecek. Unutmayın, keyif aldığınız şeylere yönelmek, hem zihninize hem de ruhunuza iyi gelecek.
Duyguların derinlikleriyle yüzleşmek için ideal bir zaman. İçsel çatışmaların ve karmaşaların yüzeye çıkma ihtimali yüksek. Bu durum, çevrendekilerle olan ilişkilerin üzerinde etkili olabilir. Kendini ifade etme isteğin artarken, başkalarının beklentilerine karşı daha duyarlı olabilirsin. İletişim gücünü kullanarak samimi ve açık bir diyalog ortamı oluşturman gerektiği; duygularını paylaşmak, yalnız olmadığını hissettirecek. Öne çıkan sezgisel yeteneklerin, seni beklenmeyen fırsatlarla karşılaştırabilir. Yine de, duygusal derinliklere dalmadan önce sınırlarını bilmelisin; kendini kaybetmemek adına dikkatli ol. Bugün, öz keşif için gereken cesareti bulabilirsin. Unutma, karanlıkta da parlayan bir ışık var. İhtiyacın olan her şey, kendi içinde saklı.
Seyahat ve keşiflere açık bir zihinle güne başlayabilirsin. Eğitim ve öğrenme konularında yeni fırsatlar karşına çıkabilir, kendini geliştirme isteği ön plana çıkabilir. Sosyal ilişkilerde ise samimiyet ve dürüstlük arayışın güçlü olacak. Yeni insanlarla tanışmak, ufkunu genişletmek için mükemmel bir zaman. Ancak dikkat etmen gereken nokta, bazen abartılı beklentilere kapılmamak. İçsel huzurunu korumak için meditasyon veya doğada zaman geçirmek faydalı olabilir. Hayallerine doğru atacağın adımlar, kendine güveninle birleştiğinde, harika sonuçlar doğurabilir.
Kendini kararlılıkla ifade etme arzusu içinde olabilirsin. Bugünlerde iş hayatındaki sorumlulukların üzerindeki yükü hissetmen mümkün. Ancak, bu durum seni daha disiplinli ve hedef odaklı hale getirebilir. İleriye dönük planlarını gözden geçirirken, bazı detayları atlamaman önemli. Hedeflerine ulaşmak için gereken adımları dikkatlice belirle. Ayrıca, kişisel ilişkilerinle ilgili belki de geçmişteki bazı konuları ele almanın tam zamanı. Samimi bir iletişim, senin için yeni bir başlangıca yol açabilir. Kendine olan güvenin artacak, yeni fırsatlar yakalayacaksın. Unutma, sustuğun zamanlar da dinlenmek için faydalı olabilir; iç sesini dinlemek, sana hedefine dair farklı perspektifler sunacaktır. Aşk hayatında daha romantik ve yaratıcı olmanın yollarını keşfedebilirsin. Duygularını ifade etmekten çekinme; bu, ilişkini derinleştirecektir.
Bugün, yenilikçi fikirler gündeminizi şekillendirirken, yaratıcı yönleriniz ön plana çıkacak. Bağlantılarınızda beklenmedik gelişmeler yaşanabilir; sosyal çevrenizle kurduğunuz bağlar derinleşebilir. Arkadaşlarınızla yapacağınız paylaşımlar, sizi farklı bir bakış açısına yönlendirecek. İçsel bir keşif süreci içinde olabilirsiniz, kendi isteklerinizi ve hedeflerinizi netleştirmek için bu fırsatı değerlendirin. Duygusal ilişkilerde samimiyet ve dürüstlük ön planda, bu sayede karşınızdakilerle olan iletişiminiz daha koyu ve anlam dolu hale gelecek. Hayallerinize ulaşma konusunda cesur adımlar atmak için ilham alacaksınız.
Duyguların derinliklerinde kaybolmuş gibi hissedebilirsin. Bu dönem, sezgilerin güçleniyor ve iç dünyana daha fazla odaklanma fırsatın var. Sanatsal yeteneklerini keşfetmek için harika bir zaman; ilham verici fikirler peşinden koşabilirsin. Sosyal ilişkilerinde ise empati ve anlayış ön planda olacak; bu da seni başkalarının kalbine dokunma fırsatı sunacak. Duygusal açıdan kendini ifade etmek adına yazmak veya yaratıcı bir proje üzerinde çalışmak, içinde bulunduğun bu karmaşık ruh halini dengelemene yardımcı olabilir. Ancak, başkalarının ihtiyaçlarına dikkat ederken kendi sınırlarını korumayı unutma; aşırı fedakarlık bazı sorunlara yol açabilir. İçsel düşsel dünyanı beslerken, gerçeklikten kopmamak da önemli. Kendi ihtiyaçlarını gözeterek ilerle, böylece hem kendin hem de sevdiklerin için dengeyi sağlayabilirsin.
