1
‘Bios’ Yunanca hayat anlamına geliyor. Biyosanat da yaşam sanatı…. Canlı dokular, canlı organizmalar kullanan bir sanat pratiği… Bilim, teknoloji ve sanatı bir araya getiren biyosanat, geleneksel sanat anlayışına yeni bir bakış açısı getiriyor. Öyle ki, bir resmi fırça, tuval veya boya kullanmadan, sadece bakterilerle yapmak mümkün. Biyosanatı Küratör ve sanatçı Ebru Yetişkin’e sorduk.
“Aslında bu çok yeni bir sanat pratiği değil. İlk örneğini 1930’larda gördük. Alexandre Flaming’in bir çalışması var mikrobiyal sanat diye. Fakat 1990’ların sonundan itibaren DNA, klonlama, biyoteknolojiyle ilgili çalışmalar hızlandıkça bu sanat pratiği günümüz sanatında daha fazla görülmeye başladı. Biyosanatçılar her türlü yaşamsal süreçle ilgili çalışıyorlar. Doğum olabilir, ölüm olabilir, üreme olabilir, hastalık, çoğalma,bulaşma, enfeksiyon olabilir. Bütün bu yaşamsal süreçlerle ilgili çalışmaları var biyosanatçıların. Bir yandan da yaşam sanatı demek de çok yanlış olmaz herhalde.”
Yaşamın doğal süreçlerine müdahale eden biyosanatçılar, eserlerini bu şekilde ortaya çıkarıyor. Biyosanatçıların çalışma alanı atölyeler değil, laboratuvarlar…
“İlk örneklerini New York School of Visual Arts’ta (Görsel Sanatlar Okulu) görebiliriz. Mikroskop camının altında kullanılan petri kapları vardır. Bakterilerin çoğalmasını kontrollü bir şekilde düzenleyerek petri kaplarının içinde figüratif resimler oluşturuluyor. Laboratuvarda kullanılan her türlü malzeme biyosanatçının sanatsal üretim pratiğinin içine dahil olabiliyor. Küf gibi son derece kolay elde edilen, sütün içindeki bir bakteri, bu malzemelerle de biyosanat üretmek mümkün.”
Türk biyosanatçılar yurt dışında önemli eserlere imza atıyor
Biyosanat Türkiye’de çok bilinmese de yurt dışında bu alanda eserler veren Türk sanatçılar var. Onlardan biri, dünyanın en prestijli mühendislik ve teknoloji okullarından Massachusetts Institute of Technology’de (MIT) tasarım ve bilişim alanlarında doktora derecesine sahip olan Orkan Telhan… ABD’de yaşayan sanatçı ve tasarımcı Telhan, yaklaşık 10 yıldır biyosanatla ilgileniyor.
“Biyosanatı canlılarla olan ilişkilerimizi sorgulayan ve insan çıkarlarının ötesinde canlılarla yeni ilişkiler nasıl kurulabilir, canlıların perspektifinden doğaya, sosyal hayata, kültür ortamlarına bakıp ne gibi yeni bağlamlar, yeni ilişkilenmeler kurabiliriz, böylelikle insanın doğaya etkilerini sorgulayabiliriz diye tanımlıyorum. İşin başına biyoloji gelince bu alanda çalışan sanatçıların veya tasarımcıların biyoloji eğitiminden geldiğini varsayıyor aslında insanlar ama biyosanat esasında çok eski bir kavram. Tarihte yüzlerce yıldır çok eski zamanlara dayanan biyosanat işleri var. Bunları biz bilim insanlarıyla bağlantılı olarak düşündüğümüz halde, aslında canlılarla çalışan, mutfakta fermantasyon yapan, bahçesinde bitki yetiştiren veya yeni malzemeler denemeye çalışan mimarların bile 19. 20. yy’dan beri çalıştıkları alanlarda biyosanat işleri görmek mümkün.”
“Genellikle canlı organizmalarla direkt çalışıyorum yani hücreler olsun, bakteri olsun, maya olsun… O yüzden bilimsel koşullara uygun, bilimsel çalışmaların yapılabileceği ölçekte bir laboratuvarım var. Canlı organizmalarla ne gibi yeni malzemeler üretebiliriz, onlarla sürdürülebilir bir şeyler üretilebilir mi gibi daha işlevsel bir alanda çalışmalarım var. Bu da bazen biyosanat, biyotasarım ikilemi arasında gidip geliyor.”
Biyotasarım… Kendi kendini yok eden ayakkabılar, plastikler…
Biyotasarım, canlıların tasarım sürecine entegre edilmesiyle oluşan bir kavram. Canlı organizmalar kullanarak yeni endüstriyel ürün tasarlayan bu alanda amaç biraz daha işlevsel… Biyotasarımcılar doğa dostu ve insan sağlığına zarar vermeyen ürünler üzerinde çalışarak, kullanıcıların günlük hayatlarındaki alışkanlıklarında ve endüstride değişiklik yapmayı hedefliyor. Orkan Telhan da dünyaca ünlü firmalara yaratıcılığını kullanarak tasarımlar yapıyor.
“Kendi kendini yok edebilen spor ayakkabılar nasıl üretilebilir gibi yaptığımız projeler var. Çok yakından çalıştığım bir biyoplastik alanı var. Kendi kendini tüketebilir plastikler nasıl üretilebilir diye… Biyotasarım biraz daha kavramsaldan ziyade işlevsel bakıyor. Canlı organizmalardan plastik alternatifi nasıl üretebiliriz diye düşünüyorlar. Bina malzemelerini nasıl değişik şekilde üretebiliriz diye düşünüyorlar. Çünkü şu anda petro kimyasal ürünlerin çevreye atık olarak veya çöp olarak bıraktıkları zararları yok etmek veya azaltmak için, kendi kendine çürüyebilen malzemeler nasıl yapılabilir, karbon salınımı, enerji üretimi düşük malzemeler nasıl üretebiliriz diye malzeme alanında çalışan biyotasarımcılar var.”
“Burada son zamanlarda hayvan tüketiminin doğaya olan etkisi çok sorgulandığı için hem çevreye olan etkisi, çevre kirliliği açısından hem de canlıların öldürülmesi ve tüketilmesini sorgulayan yeni bir kuşak geliyor. Ve bunun içinde hücresel tarım (cellular agriculture) dediğimiz yeni bir alan gelişmiş vaziyette. Canlıları öldürmeden hücrelerini alıp onlardan mesela süt yapabilir miyiz, et yapabilir miyiz, protein üretebilir miyiz diye böyle bir bilimsel bir alan gelişiyor. Bir taraftan yeni kuşakların önünü açabilecek ne gibi işler yapabiliriz diye düşünüyorum diğer taraftan 21. yyda ciddi problemleri olan bir dünyada yaşıyoruz. Yiyecek sıkıntısı, milyarlarca insanı besleme sıkıntısı var, doğada kaybolan bir sürü biyoçeşitlilik var. Bu gibi problemlere karşı ne gibi çözümler üretebiliriz, insanları bu konular hakkında nasıl derin düşündürebiliriz hakkında çalışıyorum. Bunlar beni motive ediyor.”
Bugün enerjin oldukça yüksek ve motivasyonun dolup taşıyor. Yeni projelere ve fırsatlara girişmek için harika bir zaman. Sadece aceleci davranmamaya dikkat et; bazen düşünmeden hareket etmek seni yanlış yollara yönlendirebilir. İletişim becerilerin etkileyici bir şekilde öne çıkıyor, arkadaşlarınla yapacağın sohbetler seni ve fikirlerini daha iyi anlama fırsatı sunacak. Aşk hayatında da heyecan verici gelişmeler yaşanabilir; samimi duygular ifade etmekten çekinme, karşındaki kişi de aynı hisleri paylaşıyor olabilir. Bugünü, sosyal etkinlikler ve yeni insanlarla tanışarak değerlendirmek, hayatına taze bir soluk katabilir. Sağlık konularında dikkatli ol, enerjini dengeli kullanmaya özen göster. Günün ilerleyen saatlerinde içsel huzurunu bulmak için biraz yalnız kalmak iyi gelebilir. Kendini sorgula ve isteklerin doğrultusunda yeni hedefler belirle.
Bu dönemde kararlı ve pratik bir yaklaşım sergilemek oldukça faydalı olacak. Finansal konularda daha dikkatli olmalı ve harcamalarını gözden geçirmelisin. İkili ilişkilerde ise sabırlı ve anlayışlı olman, olası çatışmaların önüne geçecektir. İş yerinde liderlik vasıflarını ön plana çıkarabilir, ekip arkadaşlarınla işbirliği yaparak verimli sonuçlar elde edebilirsin. Kendine dönüp içsel huzurunu sağlamanın yollarını aramalısın, belki doğaday vakit geçirmek sana iyi gelecektir. Ayrıca, sanat veya estetik konularına bir göz atmak, duygusal dengenin güçlenmesine yardımcı olabilir. Unutma, kaybettiğin zamanları geri kazanmak için kendine bir fırsat yaratman gerekebilir.
Bugün sosyal etkileşimlerde kendinizi oldukça güçlü hissedeceksiniz. Arkadaşlarınızla yapacağınız sohbetler, yeni fikirlerin ortaya çıkmasına ve ilham verici tartışmalara zemin hazırlayabilir. İletişim becerilerinizin zirveye ulaşması, sizi arzu ettiğiniz hedeflere bir adım daha yaklaştıracak. Farklı bakış açılarını gözlemleme isteğiniz, girdiğiniz ortamlarda dikkat çekmenizi sağlayacak. Aşk ve ilişkilere dair yaşamınıza yeni bir soluk getirecek noktalara dikkat etmelisiniz. Heyecan verici insanlarla karşılaşma olasılığınız yüksek. Ancak, duygusal durumları analiz etmeden hareket etmemeye özen gösterin; yüzeydeki çekicilikler yanıltıcı olabilir. İş hayatında sürpriz gelişmelere açık olun. Yapmak istediğiniz projelerin detaylarını gözden geçirmeniz, ileride karşınıza çıkabilecek zorlukların üstesinden gelmenizde yardımcı olacak. Yeniliklere açık kalmak, sizin için faydalı fırsatları kapınızda belirtebilir. Eğlence ve kendinize vakit ayırma fırsatlarını değerlendirmeyi unutmayın!
Duygusal derinliklerinize inme zamanı. Bugün, sevgi ve aile bağları ön planda. Sevdiklerinizle iletişimde samimiyet ve anlayış arayışındasınız. İçsel huzurunuzu bulmak için yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsiniz; kendinizi yenilemek için bu fırsatı değerlendirin. İş yerinde ya da sosyal ortamlarda zorluklar varsa, sabırlı ve empatik bir yaklaşım sergileyin. Duygularınıza güvenin, kalbiniz doğru yolda sizi yönlendirecektir. Kendinizi ifade etme ihtiyacı hissettiğiniz konularda cesur olun; içtenlikle paylaşımlar yapın. Kalbinizin sesini dinleyin, bugün özellikle sezgisel yönleriniz güçlü. Bu, gelecekteki ilişkilerinizin derinleşmesine olanak tanıyacak. Unutmayın, güven ve bağlılık inşa etmek zaman alır ama bunun meyvelerini toplayacaksınız.
Bugün alev alev parlıyorsun ve karizman etrafındakileri büyüleyecek. Yaratıcılığın zirve yaparken, sanatsal ifade biçimlerini keşfetmek için harika bir zaman. Kendine güvenin artıyor, fikirlerini cesurca paylaşabilirsin ve bu, başkalarının dikkatini çekmek için mükemmel bir fırsat. Sosyal ilişkilerinde de ön planda olacaksın; yeni insanlarla tanışmak ve mevcut dostlukları kuvvetlendirmek için ideal bir zaman dilimi.Finansal konularda risk almak isteyebilirsin, ama dikkatli ol. Hızla cazibe duysan da, mantıklı kararlar almak önem taşıyor. Sezgilerin güçlenebilir, duygusal ilişkilerde ise samimiyet arayışı içinde olacaksın. Kalbinin sesine kulak ver, ancak düşkünlükten kaçınmalısın. Aşk hayatında, tutku ve derin hisler ön plana çıkabilir. İçsel gücünü keşfetmek için bu duygulara teslim olabilirsin ama dengeni bulmaya özen göster.Bugün kendine dön ve içsel motivasyonlarını sorgula. Gelecek hedeflerin için yeni stratejiler geliştirmek adına kendini ifade edebileceğin projelere zaman ayır. Kısacası, cesur hamleler ve içsel keşifler günün ana temasını oluşturacak. Unutma, parlayan yıldız sensin ve bu parıltıdan faydalanmalısın.
Bugün, detaylara olan düşkünlüğünle parlayacaksın. Birlikte çalıştığın insanlarla olan ilişkin, işbirliği adına verimli sonuçlar doğurabilir. Planladığın işler için kendini organize etme konusunda harika bir enerjiye sahip olacaksın. Ancak, mükemmeliyetçi yönlerin seni bazı konularda geride bırakabilir; bu yüzden kendine bir parça tolerans tanımalısın. kişisel gelişim alanında yeni bir şeyler öğrenmek, hayatına anlam katabilir. Seyahat planları veya kısa bir kaçamak, ruh halini tazeleyecek ve yeni bakış açıları kazandıracaktır. Sağlığına özen gösterirken, içsel huzurunu da korumayı unutmamalısın. Bugün, öz disiplininle büyük adımlar atabilir, başkalarına ilham kaynağı olabilirsin.
Dengeler, ilişkiler ve estetik anlayışın ön planda olduğu bir dönemdesin. Bugün, çevrendeki insanlarla olan iletişimini güçlendirme fırsatına sahipsin. Sosyal ortamlarda karşına çıkacak olan yeni fırsatlar, kişisel gelişimine katkıda bulunabilir. Kendini ifade etme şeklinle, başkalarının gözünde farklı bir iz bırakabilirsin. Özellikle güzellik, sanatsal etkinlikler ve estetik konularına yönelim gösterebilirsin. Ancak, bazı durumlarda karar vermekte zorlanabilirsin; duygusal dengeyi sağlamak için içsel bir değerlendirme yapmalısın. Sevgi ve uyum arayışın, seni daha derin bağlar kurmaya yöneltebilir. Duygusal ilişkilerdeki tutumun, bugün daha fazla ön plana çıkacak. Kendi ihtiyaçlarına saygı gösterirken, başkalarının duygularını da dikkate alman önem taşıyor. Güçlü bir etkileşim içinde olabileceğin bu gün, yaşamına yeni pencereler açabilir. Kendine güven ve içsel dengeni bulmalısın.
Bugün içsel dünyana yönelme ve derin düşünceler içerisinde kaybolma zamanı. Duygularının yoğunluğu, seni hem zayıf hem de güçlü hissettirebilir. Başkalarıyla olan ilişkilerinde sırların ve gizliliklerin ön planda. Kendini ifade etme ihtiyacında olduğun bu dönemde, hislerinle yüzleşmek önem kazanıyor. Belirsizlikler içerisinde kaybolmuş hissedebilirsin; ancak bu durum, aslında büyüme ve dönüşüm fırsatlarını barındırıyor. İç güdülerin seni doğru yolda yönlendirecek. Kendini yenilemek için risk almaktan çekinme; bu, ilişkilere veya kariyerine yeni bir bakış açısı kazandırma potansiyeli taşıyor. Kendine güven ve hislerini takip et. Hayatındaki derinlikleri ve karanlıkları kabullenmek, seni daha da güçlü kılabilir.
Maceraperest ruhun bugün zirveye çıkıyor; yeni deneyimlere ve keşiflere açık ol. Yolculuk arzusu içindesin, bilinmeyen yerlere gitmek ya da yeni sohbetler yapmak sana ilham verecek. Enerjin yüksek, bu nedenle yaratıcılığını ifade etme fırsatlarını değerlendirmelisin. Sosyal ilişkilerin önem kazanıyor; arkadaşlarınla birlikte geçireceğin zaman, duygusal olarak güçlenmeni sağlayabilir. Ayrıca içsel huzurunu bulmak için kendine biraz zaman tanımalısın. Sorgulayıcı doğan, seni yeni düşünce ve bakış açıları ile tanıştırabilir. Olumlu düşüncelerle dolu olmayı sürdür, karşına çıkacak fırsatlar seni bekliyor.
Bugün, kararlılık ve disiplinin ön planda olduğu bir gün. Hedeflerinle ilgili sağlam adımlar atmak için kendine güven duygusu yükseliyor. İçsel motivasyonun seni yönlendirirken, başkalarının fikirlerine daha fazla açık olabilirsin. Dikkatini dağılmadan, planlarını hayata geçirmen gereken bir zaman dilimindesin. Çevrende güvenilir destekçiler bulman mümkün. Maddi konulara daha fazla odaklanmak, seni olumlu sonuçlara götürebilir. Duygusal ilişkilerde, samimiyet ve derinlik arayışındasın. Ailevi konulara da yönelerek, köklerine daha yakınlaşabilirsin. Kendine sağlam bir zemin oluşturmak için sabırlı olmalısın; her şeyin zaman alacağına dair inancını kaybetme.
Bugün, özgürlüğüne duyduğun özlem daha da belirginleşebilir. Başkalarının beklentilerine karşı koyarak kendi yolunu çizmeye odaklanmalısın. Yenilikçi düşüncelerin ve sıradışı bakış açın, etrafındaki insanları etkilemene vesile olabilir. Sosyal ilişkilerdeki dinamikler, sürpriz gelişmelere açık olabilir; eski arkadaşlarla bir araya gelme fırsatları yakalayabilirsin. Hayal gücünü kullanarak, yaratıcı projelerinle ilgili adımlar atmak için harika bir zaman. İçsel barışını sağlamak için biraz yalnız kalma, meditasyon yapma veya doğada vakit geçirme isteğin artabilir. Anlık zevkleri değerlendirmekten çekinme; belki de hayatına renk katacak küçük kaçamaklar yapmak isteyeceksin. Gelecek planlarını revize etmek, yeni hedefler belirlemek için ilham dolu bir gün seni bekliyor. Duygusal derinliklere inmeye imkan tanıyan karşılaşmalar yaşanabilir. İç sesine kulak vererek, bu süreçte kendine olan inancını tazele.
Duygusal derinliklere inmeye hazır bir gün seni bekliyor. İçsel yolculuklar, sezgisel güçlerinle birleşerek seni daha da derin düşüncelere yönlendirebilir. Sanatsal yaratıcılığın canlanabilir; belki bir resim yapma, müzik besteleme ya da yazı yazma isteği duygularını dışa vurmanı sağlayabilir. Sosyal ilişkilerde empati ve anlayışa dayalı bir iletişim sabırsızlığını yatıştırabilir. Kendine güvenini artıracak, başkalarının övgüleri ve takdirleriyle dolup taşabilirsin. Ancak, başkalarının sorunlarına çok dalmamak, kendi sınırlarını korumak için önemli. İçsel huzurun ve kişisel dengeyi sağlamak için yalnız kalma fırsatını değerlendirmek, meditasyon ya da doğa yürüyüşleri yapmak faydalı olacaktır. Hayallerin ve hedeflerin arasında bir denge kurarak, geleceğe dair umut dolu düşündüğünde daha da ışıldıyorsun.
