1
Ressam, yazar ve yönetmen Abidin Dino’nun hayatını kaybetmesinin üzerinden 27 yıl geçti.
Saffet Gaziturhan ve Rasih Dino çiftinin beşinci ve son çocukları olarak 23 Mart 1913’te, İstanbul’da dünyaya gelen Abidin Dino, Çağdaş Türk resminin öncülerinden biri oldu.
Henüz 6 aylıkken Birinci Dünya Savaşı’nın başlangıç yıllarında ailesi çeşitli nedenlerle Cenevre’ye yerleşen Dino, 6 yıl burada yaşadı. Dino, bir süre Fransa’da da ailesiyle birlikte yaşadıktan sonra 1925’te Türkiye’ye dönerek, İstanbul’daki Robert Koleji’nde öğrenim görmeye başladı.
Abidin Dino, ilkokul döneminde önce babası Rasih Beyi, ardından da annesi Saffet Hanım’ı kaybetti.
Sanata duyduğu ilgi nedeniyle öğrenimini yarıda bırakan Dino, ağabeyi şair Arif Dino’nun desteğiyle resim, karikatür ve yazı alanında kendini geliştirdi.
Dino, o yıllarda minyatür ve hat sanatına ilgi duydu; minyatür sanatı üzerine yoğun araştırmalar yaptı.
İlk desenlerini “Yarın” gazetesinde, ilk yazılarını ise henüz 18 yaşındayken “Artist” dergisinde 1930’lu yılların başında okurlarla buluşturan usta ressam, bu yıllarda aynı zamanda Nâzım Hikmet’in “Sesini Kaybeden Şehir” ve “Bir Ölü Evi” kitaplarının kapaklarını tasarladı.
Abidin Dino’nun bir dönem yaptığı Atatürk ile ilgili çizimleri de büyük bir beğeni ile karşılandı. Dino, kapak resimleri çizdiği 1930’lu yıllarda halk bilimci Pertev Naili Boratav’ın kitaplarını da resmetti.
Daha sonra memlekette sanatın gelişmesini ve yayılmasını sağlamak amacıyla ressam Elif Naci, Nurullah Berk, Zeki Faik İzler, Cemal Tollu ve Zühtü Müridoğlu ile birlikte 1933’te “D Grubu” adlı sanat topluluğunu kuran Dino, bir yandan resim, karikatür ve edebiyatla ciddi bir uğraş içinde olurken diğer yandan sinema alanına da ilgi duydu.
Atatürk’ün ricası ile “Türkiye’nin Kalbi Ankara” adlı bir belgesel film çekmek için 1933’te İstanbul’a gelen Rus yönetmen Sergey Yutkeviç, filmin çekim sürecinde bir sergide gördüğü Abidin Dino’nun resimlerini çok beğendi. Atatürk de bu sürece dahil olarak ünlü yönetmenden bir Türk genci eğitmesi konusunda söz aldı ve Yutkeviç resimlerini çok beğendiği Dino’yu dekoratör ve ressam olarak çalışmak üzere Rusya’ya davet etti.
Abidin Dino, bu davet üzerine 1934’te gittiği Rusya’da makyajdan dekora, rejiden senaryoya kadar tüm yönleriyle sinema ile ilgili bir eğitim aldı ve bu sırada Gertrude Stein, Tristan Tzara, Sergey Ayzenştayn, Andre Malraux ve Pablo Picasso gibi dönemin önde gelen sanatçılarıyla tanıştı. 1937’de 2. Dünya Savaşı’nın etkisi ile Rusya’da yaşayan yabancı uyruklu öğrenciler ülkeden ayrılmak zorunda kalınca Abidin Dino da Paris’e gitti.
Paris’te bazı film çalışmalarında bulunan Dino, yine bu dönemin önemli şair ve yazarları ile yakın bir bağ kurdu. İki yıl boyunca Paris’te yaşayan Dino, daha sonra 1939’da Türkiye’ye döndü ve resimle ilgili çalışmalarına devam etti. Usta ressam, bu yıllarda işçi, balıkçı ve köylü bireylere resimlerinde yer verdi.
Abidin Dino, 1941’de de arkadaşlarıyla Yeniler Grubunu oluşturdu. Türkiye Komünist Partisi’ne üye olan Dino, Aynı yıl Yeniler Gurubu’nun balıkçıları konu alan ilk sergisini açtığı dönemde siyasi nedenlerle önce Çorum’a daha sonra da Adana’ya sürgün edildi.
Adana’da “Türk Sözü” adlı bir gazeteyi yöneten Dino’nun bu dönem yazdığı “Kel” adlı oyunu kısa süre sonra toplatıldı.
Dino, çizgi ve desenlerin ön plana çıktığı resimlerinde işçi ve köylü tiplerini özgün bir üslupla işledi. Eserlerinde Picasso’dan da oldukça etkilenen Dino, bu dönem dilbilimci ve yazar Güzin Dino ile 50 yıl sürecek bir evliliğe imza attı. Dino, daha sonra 1943’te sürgün sona erince İstanbul’a geri döndü.
Kurtuluş Savaşı zaferini canlandıran “Toros Destanı” adlı senaryosunu 1944’te yazan Dino, o yılların genç yazarı Yaşar Kemal’le de bu senaryo aracılığıyla tanıştı ve aralarında uzun sürecek bir dostluk başladı.
İstanbul’a döndükten sonra da yasakları devam eden Dino, 1952’de yurt dışına çıkış yasağı kalkınca Paris’e yerleşti. Fransa, Cezayir ve ABD başta olmak üzere birçok farklı ülkede sergilere imza atan Dino, Fransa Plastik Sanatlar Birliği’nin onursal başkanlığı ile New York Dünya Sanat Sergisi’nin sanat danışmanlığı görevlerinde bulundu.
Resimleriyle bir mesaj iletme kaygısı taşımadığını belirten, “Resim bir mesaj iletmek istiyorsa kendi kendine, bu onun bileceği iş, benim değil. Çünkü karıştığım andan itibaren o mesaj dediğimiz nesne kaybolur. O, resimle seyirci arasında halledilecek bir mesele.” ifadelerini kullanan Dino, bir röportajında Paris’e yerleşmesini şu sözlerle anlatmıştı:
“1952 yılında Paris’e geldim, yerleştim, çalışmaya başladım. İlk sergimi ancak 1956 yılında açabildim. Bir süre çabalamak icap ediyordu fakat başlangıçta hoş deneylerim oldu. Mesela 1938’den beri tanıdığım Picasso beni Vallauris’e çağırdı. Orada seramik yaptık birlikte. Birlikte biraz iddialı kaçacak ama aynı atölyede ve aynı masada Picasso’yla birlikte seramikler yaptık. Tekrar resim yapma isteğim canlandı ve Paris’e döndüm. Paris’te bir süre çabaladıktan sonra ki bu çaba daima uzun sürüyor ve serüvenli bir çabadır ressamların çilesi, ilk sergimi yaptım. İlk sergiden sonra birçok kapılar açıldı.”
Abidin Dino, aynı röportajda resim yaparken neler hissettiğini de şöyle ifade etmişti:
“Pek düşünmeden yapmak lazım. Bir kaynaktan akan su doğal olarak nasıl akıyorsa resmin de şiirin de o şekilde akması lazım. Bir iç zorunluluk sonucu. İçeriden o zorunluluk bulunmadıkça bir şey yapmanın imkanı yok. Bu kötü bir tembellik belirtisi değil, sadece o iç kaynağın olmaması. Bir ip cambazına tam ipin üzerinde dolaştığı sırada derseniz ki ‘neler düşünüyorsunuz?’, ‘birtakım fiziksel kanunları düşünür müsünüz?’ ‘düşerseniz size ne olur?’ diye, o gerçekten düşünüp de size cevap vermeye çalışırsa muhakkak ki düşer. Ressamlar için de galiba aynı sorun var. Düşünmemek lazım mümkün mertebe. Bu mümkün değil maalesef. Büsbütün düşünmezsek belki harikalar çıkacak ortaya. Bir karara bağlı bir iş değil yapılan resim, bir gereksinim.”
“İşkence”, “Atom Korkusu”, “Savaş ve Barış”, “Çıplaklar”, “Dört Kent”, “Dağ-Deniz” gibi birçok yapıtı çeşitli galeri, müze ve koleksiyonlarda yer alan Dino, 1960’da Nazım Hikmet’in yazdığı “Saman Sarısı” şiirinde kendisine “Bana mutluluğun resmini yapabilir misin Abidin?” demesi üzerine ona bir şiirle karşılık verdi.
Bu şiirleşmeden sonra her röportajında kendisine sorulan mutluluğun resmini yapması konusuna ise Abidin Dino, şu yanıtı verdi:
“Mutluluğun değil ama sevincin resmini zaman zaman yaptım. Mutluluk süreklilik gerektiren bir şey. Resim tarihinde pek de yapabilen olmadı. Korkunun, çirkinliğin, sefaletin, mutsuzluğun yapıldı da mutluluğun hayır. Büyük sevinçler yaşadım. Evet, tekrar tekrar yaşadım. Bir ömür boyu Güzin’le yaşamak mutluluğun eşiğinde yaşamak demek. Güzin olmasaydı, çoktan yok olmuştum.”
Abidin Dino, yine bir röportajında kendi resim çalışmalarını ise şöyle özetledi:
“1930’lu yıllarda parmak resimleri yapmaya başladım. Ardından Adana’da bulunduğum yıllarda çizdiğim Türk köylüsü çizimleri geldi. Türk köylüsünü o güne kadar cici bici çizmişti ressamlar. Çok iyi resimler vardı ama idealize edilmiş bir Türk köylüsüydü görünen. Ben o yıllarda Türk köylüsünü yakından izlediğim için gerçeğe daha yakın, ama kaba bir realizme düşmeden çizdiğimi düşünüyorum. O sıralarda Yaşar Kemal ile tanıştım. Ağıtlar, türküler toplayan genç bir çocuktu. Geleceğin yazarının ilk tomurcuklarını gördüm. Derken Paris’te önce parmak resimleri, ardından işkence resimleri sergisi açtım. Bir hayli çetin ve hırçın bir sergiydi ama Paris öyle bir şehir ki değişik ve şaşırtıcı şeyleri kabul edebiliyor. Dostlar bana böyle resimlerle işe başlamanın hata olduğunu, bu resimleri kimsenin beğenip almayacağını söyledi. Ama hepsi satıldı. Paris böyle bir kent, hiçbir şey belli olmuyor. Sonraki dönemlerde soyut dönemim başladı. Daha düşünsel biçimler ortaya çıktı. Deniz, gök ve soyut yapılar.”
Dino, 1966’da yönettiği Dünya Futbol Kupası’nı konu alan “Gol” adlı belgesel filmle, İngiliz Film ve Televizyon Sanatları Akademisi tarafından yönetmen Robert Joseph Flaherty anısına verilen belgesel film ödülünü aldı. 1968’te ise öğrenci olayları sırasında Paris sokaklarında yürüyüşlere ve toplantılara katılan Dino, bu sırada sokaklardaki izlenimlerine eserlerinde yer verdi.
Yaşar Kemal’in “Deniz Küstü” adlı romanını, İlhami Bekir’in “Unuttum” ve Melih Cevdet Anday’ın “Tanıdık Dünya” adlı şiir kitaplarını da resimleyen Dino, Türkiye’deki ilk kişisel sergisini 1969’da açtı. Bu sergilerde Paris izlenimlerini bir bölümünü eserleriyle sanatseverlerin beğenisine sunan Dino, 1989’da Fransız Kültür Bakanlığı’nın “Sanat ve Edebiyat Altın Şövalye Nişanı” ile ödüllendirildi.
Fikret Mualla, Hakkı Anlı, Remzi Raşa, Selim Turan, Avni Arbaş, Nejat Devrim, Mübin Orhon ve Albert Bitran ile beraber “Paris Türk Ekolü” pentür sanatçılarından gösterilen usta ressamın “Eller, Parmaklar, Acılar, Acayipler, Tedirginler, Domatesler” başlıklı sergisi 1984’te ve “Bu Dünya Sergisi” 1987’de İstanbul’da açıldı.
Heykelle de ilgili olan Dino’nun el motiflerinden oluşan bir eseri ise 1993’te Maçka’ya yerleştirildi. Aynı yıl, Dino’yu anlatan “Biçimden Öte” ve “Acıyı Çizmek” adlı kitapları yayımlandı.
Sanat hayatı boyunda 50’nin üzerinde sergiye imza atan sanatçıya, 1990’da tiroid kanseri teşhisi konuldu ve 7 Aralık 1993’te Paris’te vefat etti. Sanatçının cenazesi daha sonra İstanbul’a getirilerek, Aşiyan’daki aile mezarlığında toprağa verildi.
Usta sanatçının vefatının ardından “Kültür, Sanat ve Politika Üstüne Yazılar” adı altında, “Kısa Hayat” öyküsü, “Kel” ve “Verese” adlı oyunları, “Eller”, “Pera Palas”, “Sinan” adlı anlatıları ve 1938-1993 tarihleri arasında yazdığı yazılar yayımlandı. Ayrıca sanatçının eşi Güzin Dino’nun da “Gel Zaman Git Zaman-Abidin Dino’lu Yıllar” adlı bir kitabı da bulunuyor.
Abidin Dino’nun kaleme aldığı eserleri ise özetle şöyle:
Oyun : “Kel” (1944), “Kel- Verese” (1947) Deneme: “Ölüm mü ? Ne Buluş” (2004), “Eller” (2005)
Monografi: “Fikret Mualla” (1980), Ferit Edgü’nün hazırladığı “Kısa Hayat Öyküm” (1996)
Öykü: Yine Ferit Edgü tarafından 2002’de hazırlanılan 1934 ve 1940 yılları arasında yayınlanmış 5 öyküsü ile yayınlanmamış 3 kısa film öyküsünün yer aldığı “Yeditepe Öyküleri”
Anlatı: “Pera Palas” (1994), Ferit Edgü’nün yayına hazırladığı “Sinan” (1996) ve “Ne Güzel Çocukluktu” (2002), “Kızılbaş Günlerim” (2001)
Enerji dolu ve cesur adımlar atmaya hazır bir gün seni bekliyor. İçsel motivasyonun yüksek, bu da seni yeni projelere başlamaya itiyor. Kararlılığın sayesinde önündeki engelleri aşabileceksin. İletişim becerilerin de artıyor; bu, iş veya sosyal çevrende etkili bağlantılar kurmana yardımcı olacak. Sıra dışı ve yaratıcı fikirlerinle dikkat çekebilirsin, bu nedenle düşüncelerini cesur bir şekilde ifade etmekten çekinme. Ancak aceleci davranma; bazı durumlarda sabırlı olman gerekebilir. Başkalarının görüşlerini dinlemek, seni yeni perspektiflerle buluşturabilir. Duygusal ilişkilerde ise samimi ve açık iletişim önem taşıyor. Sevdiğin kişilerle arandaki bağı güçlendirmek için küçük sürprizler yapabilirsin. Kendine güven ve içsel cesaretinle, bugünü en iyi şekilde değerlendireceksin.
Bugün güven arayışının ön planda olduğu bir dönemdesin. Maddi konulara olan ilgin artabilir; yatırım yapmayı ya da finansal durumunu gözden geçirmeyi düşünebilirsin. Sakin ve temkinli bir yaklaşım benimsemen, karşına çıkabilecek fırsatları değerlendirmeni kolaylaştıracak. Duygusal ilişkilerde ise samimi ve sıcak bir iletişim öne çıkacak. Sevdiğin kişilerle değerli zamanlar geçirebilir, derin sohbetler yaparak bağlarını güçlendirebilirsin. Kendine olan güvenin artarken, çevrendeki insanlarla uyum sağlama yeteneğin de dikkat çekici olacak. Unutma, bu süreçte sabırlı olman ve aceleci davranmaman önemli. İlerleyen saatlerde sürpriz gelişmeler karşısında esnek bir tutum benimsemen faydalı olabilir. Kendine özgü yöntemlerle sorunların üstesinden gelerek keyifli bir gün geçirebilirsin.
Bugün yaratıcı fikirlerin havada uçuştuğu bir gün. Sosyal etkileşimlerin artacağı, yeni bağlantılar kurma fırsatlarının doğabileceği bir döneme adım atıyorsun. İletişim yeteneklerin, özellikle iş ve özel yaşamında, seni öne çıkaracak. Merakın ve öğrenme isteğin, yeni bilgileri hızla sindirmene yardımcı olacak. Ancak dikkat etmen gereken bir konu, düşüncelerini ifade ederken başkalarının duygularını göz ardı etmemek. Bugün yapacağın bir konuşma, ileride beklemediğin sonuçlar doğurabilir; bu nedenle incelikle yaklaşman yararına olacak. Sadece sözler değil, aynı zamanda beden dilin de etrafındakilerle olan etkileşimini derinleştirecek. Kendine güvenin artıracak olan bu etkileşimler, sosyal çevreni genişletirken aynı zamanda ruh halini de pozitife taşıyacak. İkizler, yeniliklere açık ol ve fırsatları yakala!
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün. İçsel hislerinle yüzleşirken, sevdiklerinle arandaki bağları güçlendirme fırsatı bulacaksın. Sıradan günlerin dışına çıkmak ve yeni deneyimler yaşamak isteyebilirsin. İçinde biriken duyguları dışa vurmak, sana kendini daha hafif hissettirecek. Geçmişle barışma sürecinde önemli adımlar atabilirsin. Anlayışın ve empati yeteneğin, kişisel ilişkilerde güçlü bir destek olacak. Bu dönemde, iç huzuru sağlamak adına sakin ortamlarda bulunmak sana iyi gelecek. Kendini ifade etmekten çekinme, yazmak ya da yaratıcı faaliyetlerde bulunmak ruhunu besleyecek. Rahatlamak için doğayla bağlantı kurmak, yaşam enerjini artıracak. Kendine karşı nazik olmayı unutma; bu, kendini yeniden inşa etmek için gereken temel.
Güçlü bir aydınlanma dönemine adım atıyorsun; içindeki liderlik vasfı belirginleşiyor. Bugün, çevrendekiler üzerinde etkili olma fırsatını yakalayacaksın. Hayal gücünü harekete geçirerek yaratıcı projeler üzerinde çalışmak için mükemmel bir zaman. Fakat dikkatli ol, sabırsızlık ve yüksek beklentilerin bazı ilişkilerini zorlayabilir. Kendine olan güvenin, başkalarının da seni takdir etmesini sağlayacak. İletişiminde cömert ve samimi ol; bu, insanlarla kurduğun bağları güçlendirecek. Kendi ihtiyaçlarını önceliklendirmeyi unutma, dengeyi sağlamak önemli. İleride karşına çıkacak fırsatları değerlendirmek için hazırlığını yap. Unutma, içsel gücünle büyük değişimlere öncülük edebilirsin.
Bugün, sosyal etkileşimler ön planda olacak. Diğer insanlarla kurduğun bağlantılar, ruh halini önemli ölçüde etkileyecek. Barış arayışındaki doğan, dost çevrendeki insanların çıkışlarıyla zıt bir deneyim yaşayabilir. Dikkatini dağıtan faktörler olabilir, bu nedenle karar alırken temkinli olmanda fayda var. Estetik ve sanatla ilgilenen yönlerin serpilip gelişebilir, yaratıcılığını ifade etmek için mükemmel bir gün. Duygusal dengeyi korumak için kendine zaman ayırmayı unutma. Sözlerinle başkalarına ilham verebilir, onların ruh hallerini olumlu yönde etkileyebilirsin. Sağlığına özen göster, kendini yorgun hissedebilirsin, ufak bir yürüyüş bile ruhunu canlandırabilir. İlişkilerde uzlaşmacı tavrın, çatışmaları ortadan kaldırmana yardımcı olacak. Pozitif enerjilerin etrafındaki insanlara yayılacak ve bu da sosyal aktivitelerini canlandıracak.
Duygusal derinlikler ön planda. İçsel rahatlama arayışında olabilirsin. İlişkilerdeki dinamiklere dikkat et. Manipülasyon ve güvensizlik hisleri ile boğuşabilirsin. Duygusal patlamalardan kaçınmakta fayda var. Kendine dön ve içsel huzuru bulmaya çalış. İş veya özel yaşamında gizli kalmış konular gündeme gelebilir, bu durum güncel durumunu etkileyebilir. İletişimde kendini ifade etme biçimine özen göster, zira yanlış anlaşılmalar söz konusu olabilir. Transformasyon ve yenilenme fırsatları kapıda; cesur ol, bu değişimi kucakla.
Bugün, özgür ruhunu daha da keşfetme fırsatı buluyorsun. Yeniliklere açık olman, beklenmedik sürprizlerle dolu bir gün geçirmeni sağlayabilir. İçsel huzurunu artıracak olan yaratıcı projelere yönelmek, ruhunu besleyecek. Sadece fiziksel değil, zihinsel genişleme peşinde koşabilirsin. Seyahat isteği yoğundur; yeni yerler keşfetmek, sana taze bir bakış açısı kazandırabilir. Sosyal çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin güçlenecek; dostlukların, sana yoldaşlık edecek. Sakin kalmaya özen göster, çünkü bazı durumlar sabrını zorlayabilir. Kendini ifade etme şeklin, başkalarını etkileyebilir; bu nedenle, içindekileri cesurca paylaşmakta bir sakınca yok. Gözlerin ufukta; yapman gereken, içsel sesine kulak vermek ve yeteneklerini sergilemek.
Zihnini toparlama ve hedeflerine odaklanma fırsatların artıyor. Duygusal olarak biraz daha kararlı hissediyorsun, bu da iş ve sosyal hayatında daha sağlam adımlar atmanı sağlayacak. Kariyerine dair yeni projelere başlama isteği duyabilirsin; bu, seni daha ileriye taşıyacak cesur bir adım olabilir. Ailevi bağlarla ilgili konular da senin için ön planda. Sevdiklerinle zaman geçirmek, aranızdaki bağı güçlendirebilir. Sağlığına dikkat etmeli, stres altında kalmamaya çalışmalısın. İleriyi görebilme yeteneğin sayesinde kararlarını hızla alacaktır. Gözlemlerine dikkat et, bazı fırsatlar elinin altında olabilir. Başkalarının görüşlerine açık kalmayı unutma; bu, sana yeni bakış açıları kazandırabilir. Gelecek için plan yaparken, gerçekçi olmaya özen göster. Kendine güven, hedeflerine ulaşmak için gereken adımları atmakta kararlı ol.
Kendinizi özgür hissedeceğiniz, yeniliklere açık bir gündesiniz. Sosyal çevrenizle olan ilişkileriniz güçlenebilir, bu da yeni fırsat kapıları aralayabilir. Yaratıcılığınızın zirveye ulaşacağı bu dönemde, sıradışı düşünceler ve farkındalıklar ön plana çıkacak. Kendi tutkularınızı keşfetmek için mükemmel bir zaman, içsel sesinize kulak verin. Duygusal anlamda derin bağlantılar kurma isteği içinde olacaksınız, bu da ilişkilerinizi gözden geçirmenize yol açabilir. Bazı zorlukların üstesinden gelmek için ekip ruhunu ön plana çıkarabilir, kolektif projelere yönelmeniz gerektiğini hissedebilirsiniz. İçsel dengeyi bulduğunuzda, sizi rahatsız eden durumları geride bırakabileceksiniz. Kendinizi ifade etmekten çekinmeyin, sesinizi yükseltmek, hayallerinizi gerçeğe dönüştürmek için cesaret edin. Sonuç olarak, kendinizi yeniden bulduğunuz ve potansiyelinizi açığa çıkardığınız bir dönemdesiniz.
İçsel dünyanda derin bir sezgi tonu hakim. Duyguların dalgalanabilir, ama bu, içsel gücünü keşfetmen için bir fırsat. Yaratıcılığın arttığı bir dönemdesin; sanatsal projelere yönelmek için mükemmel bir zaman. Başkalarıyla duygusal bağlar kurmak, ruhsal derinlikte anlamlı deneyimler sunabilir. Ayrıca, hayal gücünü kullanarak problem çözme yeteneğin de ön planda. Kendini ifade etme biçiminde samimi ve içten olabilirsin. Ancak, gerçeklikten uzaklaşmamaya özen göstermelisin; hayallerin seni yolda tutabilir ama aynı zamanda dikkatli adımlar atmak önemlidir. Duygusal olarak hassas hissedebilirsin, bu yüzden kendine nazik olmayı unutma. Kalp bağlantılarına ve arkadaşlık ilişkilerine zaman ayırmak, sana iyi gelecektir. İçsel huzuru bulmak için doğayla bağlantı kurma fırsatlarını değerlendir. Unutma, sezgilerin seni doğru yola yönlendirecektir!
