Viyana’nın Asırlık Sahnelerinde Çağdaş Yorumlar…

Viyana’nın Asırlık Sahnelerinde Çağdaş Yorumlar…

Viyana’da “tiyatro baharı”: Mart sonu / Nisan başında, ülkenin en eski sahnelerinde (Volkstheater/1889; Theater in der Josefstadt/1788; Burgtheater/1748) art arda izlediğim üç yeni oyunun (en eskisi: 1962) yorumları, tam anlamıyla dudaklarımı uçuklattı!

“Yitirilme olgusu” hakkında

Volkstheater’e tam pandemi döneminde atanan yeni genel sanat yönetmeni Kay Voges, sadece devrimci biçemde yazılmış/yönetilen oyunlar sahneletmiyor – bu kez Almanya’nın “post-çağdaş” topluluğu Rimini Protokoll’un All right. Good night başlıklı son yapıtını kısa bir süre için ithal etmiş. Bu dört sözcük, 8 Mart 2014 gecesi Kuala Lumpur’dan Pekin’e doğru havalanmış olan Malezya Hava Yolları’nın MH370 uçuş pilotundan gelen son yaşam belirtisiydi… Bilindiği gibi, bu uçak daha sonra radarda izlenilmez olmuş ve “kaybolmuştu”, yeniden ortaya çıkmayacak şekilde…

İşte, oyunun yazar ve yönetmeni Helgard Haug’un “yitirme ve yitikler hakkında bir oyun” olarak adlandırdığı bu çalışma, bildiğimiz türden bir oyun değildir aslında! İki saati geçen süresi boyunca neredeyse hiç konuşulmuyor, iletiler sahneye yansıtılıyor ve sürenin büyük bir bölümü müzik ile geçiyor. Oyunun hemen başında çantalarıyla check in sırasına girmiş olan beş kişi, onları az sonra açıp içinden klarnet, saksafon, keman, kontrbas ve vurmalı çalgılar çıkarıyor, Barbara Morgenstern’in zaman zaman çağdaş bir ağıtı andıran ezgilerini çalmaya başlıyorlar.

Peki, diğer “yitirilen” ve uçağın dışındaki “yitik” nedir diye sorulacak olursa, o da yazarın babasının belleğidir! Uçak yok olduktan kısa bir süre sonra, torununa dört doğum günü tebrik mektubu yazan dede, bir yıl sonra hiçbir şey göndermez, ardından torununun adı ve daha sonra varlığı belleğinden silinir – ve bir süre daha geçince, kendi varlığı da: işte demans’tır bu, veya halk diliyle “bunama”. Helgard Haug bu düşündürücü oyunuyla yitirme olgusunu irdeliyor, o geri döndürülemeyen amansız sürecin yanı sıra, üzerimize çöken belirsizlikle güreşmeyi…

…ve bütün bunlar, salt şeffaf bir perdeye yansıtılan yazılar ile dışa vuruluyor; bu yoldan uçağın yitirilmesi ile ilgili nice komplo teorileri paylaşılıyor izleyicilerle ve de babanın yıldan yıla kötüye gitmesi, perdenin arkasında da çalan beş müzisyenle… Onların dışında iki sahne devinime tanık oluyoruz: Biri, sahneye bir araba dolusu kumun getirilip, kumsal görünümünü verecek biçimde tabana yayılması, arka plana okyanus dalgalarının yansıtılması ve müzisyenlerin mayo giyip “Avustralya”daki “kumsal”a uzanmaları, dalgaların getireceği uçak parçalarını beklemeleri; diğeri de fonda eşlik eden büyük orkestra elemanlarının gene yansıtılma yoluyla peş peşe önümüzden geçmeleri…

Der König stirbt. ©Theater in der osefstadt

Ölmek istemeyen kral!

Eugène Ionesco’nun 60 yıl önce kaleme aldığı ve belki de “en az” absürt sayılan oyunu (Türkiye’de “Kral Ölüşüyor” olarak sahnelenmiş) Der König stirbt / Le Roi se meurt, sırasıyla 13 ve 18 yıl (!) boyunca Viyana’nın Burgtheater ile Berliner Ensemble’ın efsanevi genel sanat yönetmeni olmuş Claus Peymann’ın yönetimiyle Theater in der Josefstadt’ın Kammerspiele (Oda Tiyatrosu) sahnesinde, sezonun başından bu yana büyük beğeni ile izleniyor. 

1962’de yazıldığından, 20. Yüzyıl’ın nice diktatörlerini hicvediyor bu oyun: Artık çok yaşlanmış ve ülkesini uçurumun dibine götürmüş olan kral, gene de bir türlü ölmek istemiyor! Artık hiçbir şey çalışmıyor koca memlekette – doğa bile rayından çıkmış, met-cezirler birbirlerine girmiş ve güneş ışınlarının gücü tükenmek üzere… Bir zamanlar dünyanın en büyük metropollerini kurmuş, birçok teknik buluşa imza atmış, yanı sıra İlyada ve Odissea söylencelerini kaleme almış – dahası, Shakespeare adının arkasında gizlenen, 400 (!) yıl yönetimi elinden bırakmamış olan bu dev hükümdar artık gücünü yitirmiş, bundan öte ordusunun motivasyonu kalmamış ve ülkesinin sınırları artık güvence içinde değil – ancak kendisi halen ölümü (tahttan çekilmeyi) düşünmüyor. Her iki yanında ayrıldığı ve yeni evlendiği eşleri Margarete ve Maria var; ilki onu ölmeye ikna etmeye çalışıyorsa da, diğeri hükümdarlığını sürdürmesini salık veriyor… 

Yılların verdiği birikimiyle bu oyunu, yetkin sahne ve giysi tasarımlarının desteğiyle bir masal biçeminde sahnelemeyi yeğlemiş olan Peymann, kralı inatçı bir çocuk gibi mi desek, yoksa şaşkın bir palyaço gibi mi çiziyor; sonuç şudur ki, izleyici ona kızacağına, acıyor – ve sahnede tam anlamıyla trajik-komik bir hava estiriyor. Öte yandan, hiç kuşku yoktur ki baş rollerdeki üç oyuncu (Bernhard Schir / Kral; Lore Stefanek / Margarete; Maria Köstlinger / Maria), Peymann’ın vazgeçilmez yardımcılarıdır!

Die Aerztin Burgtheater. ©Burgtheater Ruiz Cruz

Arthur Schnitzler’den günümüze

Geçtiğimiz yüzyılın ilk yarısında Viyanalı Stefan Zweig düz yazı için ne idiyse, hemşeri ve dindaşı olan Arthur Schnitzler de tiyatro için aynısıydı! 1912’de ilk kez sahnelenen ve ardından Habsburg İmparatorluğu’nda sansüre uğramış olan “Professor Bernhardi” oyunu, aynı isimli sevilgen bir hekimin başına gelenleri konu ediniyor. Özel bir kliniğin yöneticisiyken, başarısız bir kürtaj sonucu oraya getirilmiş olan ve ölüm döşeğinde yatan genç bir kız ile son görüşmeyi yapmaya gelen papazı hasta odasına aldırmıyor. Amacı, iyileşeceğini düşleyen kıza ölmek üzere olduğunu hissettirmemektir. Ne var ki aşırı sağcı, antisemit ve bağnaz partiler, Yahudi hekimin, devlet dini olan Katolikliğe cephe aldığını ileri sürerek onu yargı karşısına çıkarıyorlar ve Prof. Bernhardi böylece iki aylık bir hapis cezası almakla kalmıyor, işini de yitiriyor…

Nice antik ve klasik oyunları çağdaş biçimde yeniden kaleme alıp sahnelemekle, başta İngiltere’de ünlenmiş olan genç tiyatro yazarı Robert Icke’nin 2019’da Londra’da ilk gösterimi yapılan “The Doctor”, Schnitzler’in yukarıda kısaca tanıttığımız oyununun bir uyarlamasıdır – ve şimdi ilk kez İngiltere’yi aşıp, “esas yurdu” olan Viyana’ya dönmüş oluyor! Bizzat Icke’nin yönetiminde “Die Ӓrztin” (Kadın Hekim) adı altında bu yılın başında Burgtheater’de Almanca ilk gösterimi yapılan oyun, büyük beğeni kazanıp çok olumlu eleştiriler almıştı.

Oyunun başkişisi, önde gelen bir Alzheimer kliniğinin başhekimi olan, uzmanlığı ile dünyaca tanınmış, laik Yahudi ve eşcinsel Prof. Ruth Wolff’dur. O da kliniğine getirilen ve ölmek üzere olan genç bir kıza ulaşmak isteyen, üstelik siyahi bir papaza, aynı Bernhardi’nin gerekçesiyle engel oluyor ve ardından karşısında sadece tüm medyayı değil, kendi ekibinden de bazı hekimleri buluyor: sadece tanrıtanımaz mıdır bu hekim – ve bunun dışında ayrıca ırkçı mı? Kliniğinin yanı sıra, kendi mesleki kariyeri de bu olay üzerine büyük bir çekince içerisindedir!

Sadece bir toplantı masasını içeren yalın bir sahne tasarımı ve tüm devinimlere sürekli olarak eşlik eden davul soloları, oyunun gittikçe artan geriliminin altını başarıyla çizmektedir. Prof. Wolff’u canlandırmasıyla öne çıkan Sophie von Kessel ise, izleyicilerle ne yazık ki arzu edildiği yakınlığı sağlayamıyor… Schnitzler’in özgün oyunundaki Bernhardi gibi kendisinden çok emin görünmekle, özür dilemekten çok uzaktadır ve onu gittikçe saran entrikalarla güç oyunları/çekişmelerinden kurtulacağını sanmaktadır… Ancak, çağdaş ortama uyarlanmış olarak mahkemenin önünde değil, bir TV panelinin karşısında buluyor kendini, değişik bir sahne tasarımı içinde ve yüzünün tüm hatları büyük ekrana yansıtılmış olarak! Ve bu “yargılama”nın sonucunda yenik düşüyor – ta ki, oyunun en son sahnesinde papaz ile yeniden karşılaşana dek…

Robert Icke’nin, gerek günümüz medyasını gerekse Prof. Wolff’un mesleki doğruluğunun kitleler tarafınca abartılı biçimde yargılanmasını ince ince taşlaması, oyuna renk katıyor – kaldı ki konu edilen siyahi papaz için beyaz tenli bir oyuncun seçilmiş olması, ona karşın tıbbi ekipte birkaç kara tenli oyuncuya yer verilmesi, bundan öte Türk asıllı Zeynep Buyraç’ın Wolff’un ekibindeki en önemli rakibi, erkek bir profesörü canlandırması tüm bunların cabası!..

Hamiş: Viyana’nın geleneksel sahnelerinde izlediğim bu baş döndürücü oyunlar, değişik bir tiyatro keyfi veriyor kuşkusuz – ve aralarında üçüncüsü, belki ödenekli bir tiyatromuza uygun düşebilir…

ROBERT SCHILD

 

Sosyal Medyada Paylaşın:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • Koç
  • Boğa
  • İkizler
  • Yengeç
  • Aslan
  • Başak
  • Terazi
  • Akrep
  • Yay
  • Oğlak
  • Kova
  • Balık
KOÇ BURCU YORUMU

Bugün, içindeki cesareti ve tutkuyu serbest bırakma zamanı. Enerjin yüksek, zorluklarla yüzleşmeye istekli ve kararlısın. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zemin var; belki de uzun zamandır hayalini kurduğun bir projeye adım atabilirsin. Duygusal olarak da dinamik bir gün seni bekliyor; sevdiklerinle olan ilişkilerin derinleşebilir. Ancak, sabırsızlık hissini kontrol altında tutmalısın. Akıllıca karar ver, kendine güven ama başkalarının da görüşlerine kulak ver. Dikkatini ve enerjini doğru yönlendirdiğinde, başarı kaçınılmaz olacak. Unutma, her şey yolunda gitmese de, öğrenme sürecinin tadını çıkar.

BOĞA BURCU YORUMU

Güçlü bir kararlılık ve azim bugün içinde etkileyici bir şekilde hissedilecek. Maddi konulara olan ilgin, yaşamsal alanlarda yenilikçi adımlar atmanı sağlayabilir. Duygusal ilişkilerde ise derin bir bağ kurma isteği taşırken, sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek için samimi bir yaklaşım sergilemen önemli. İçsel huzurunu bulmak adına doğayla iç içe olmak, ruhsal olarak tazelenmene yardımcı olacak. Çevrendeki estetik unsurlara dikkat et, sanatsal bir ilham kaynağı bulabilirsin. Tutkulu bir dönemdesin; hayallerin için cesurca adımlar atmayı düşünmekte fayda var. Sabırlı ve kararlı kalman, uzun vadede tatmin edici sonuçlar almanı sağlayacak.

İKİZLER BURCU YORUMU

Bugün zihninde bir dizi ilham verici düşünce dolaşacak. Sosyal bağlantıların güçlenecek, özellikle eski dostlarla yapılan sohbetler sana enerji katacak. Duygusal olarak kendini daha açık ve paylaşımcı hissedeceksin. Öğrenme hevesin artacak, yeni bir hobi edinmek veya bir kursa katılmak için harika bir gün. Ancak, dikkatini toplamakta zorlanabilirsin; bu yüzden gürültülü ortamlardan uzak durmakta fayda var. İletişimdeki akışın seni önemli fırsatlarla buluşturabilir. Eğer bir yolculuğa çıkmayı düşünüyorsan, spontane kararlar alman faydalı olabilir. Yaratıcılığın da zirveye çıkacak, bu sayede sanat veya yazı gibi alanlarda harikalar yaratabilirsin. Günün sonunda kendine bir ödül vermeyi unutma; küçük bir kutlama, üstesinden geldiğin şeylerin keyfini çıkarmana yardımcı olacak.

YENGEÇ BURCU YORUMU

Duyguların ön planda olduğu bir gün seni bekliyor. İçsel huzuru sağlamak ve sevdiklerinle daha derin bir bağ kurmak için mükemmel bir zaman. Geçmişte yaşadığın bazı olaylar tekrar aklına gelebilir, bu da seni dinginliğe ve öz değerlendirmeye yönlendirebilir. Ailevi ilişkilerinde duygusal bir derinlik yaşanabilir, bu da samimi paylaşımlara zemin hazırlayabilir. Mantığın ve duyguların arasında denge kurmakta zorlanabilirsin; iç sesini dinle ve kalbini takip et. Yaratıcılığın da artacak, günlük işlerde yeni fikirler bulman kolaylaşacak. Kendine dönme ve öz bakım yapma zamanın geldi; bu, ruh halini dengelemene ve kendini yeniden keşfetmene yardımcı olabilir. Sosyal ortamlarda dikkat çekebilir, ilgi odağı olabilirsin. Kendini açık ve samimi ifade etmek, ilişkilerinde yeni kapılar açabilir. Unutma, senin duygusal zekan her zaman en büyük rehberin olacaktır.

ASLAN BURCU YORUMU

Kendine güvenin zirveye ulaşacak, bu da çevrendekilere ilham verecek. Sahne ışıkları senin üzerinde olacak; yaratıcı projelerin için mükemmel bir zaman dilimi. Kalabalıklar içinde parlamak, dikkatleri üzerine çekmek isteyebilirsin. Fakat, başkalarının duygularını da göz ardı etmeden ilerlemen önemli. Liderlik vasıflarını sergilemek için fırsatlar karşına çıkacak, bu da senin doğal tevazunla birleşirse etki alanını genişletebilir. Sosyal ilişkilerde dikkatli seçimler yapmalısın; sadık dostlar, sana bu süreçte güç katacak. Aşk hayatında tutku ön planda, bu da seni daha cesur bir ilişki dinamiğine itebilir. Yeteneklerini ve arzularını özgürce ifade et, ancak karşı tarafın hislerine de saygı göster. Bugün, umutlarını gerçekleştirmek adına olumlu adımlar atabilirsin; içsel gücünü keşfetmeye açık ol.

BAŞAK BURCU YORUMU

Günün başlangıcı, detaylara odaklanma ve organize olma arzusuyla dolu. İş hayatında karşına çıkabilecek fırsatlar üzerine düşünmek için ideal bir zaman. Disiplinli yaklaşımın, özellikle ekip çalışmalarında göz dolduracak. Ancak, eleştirel bakış açını dengede tutmak önemli; gerekirse, başkalarının fikirlerine de açık olmalısın.İletişim becerilerin ön plana çıkarken, sevdiğin insanlarla olan ilişkilerde dikkatli olmalısın. Ufak tefek yanlış anlamalar, gereksiz tartışmalara neden olabilir. Hissiyatlarını ve düşüncelerini açıkça ifade etmeye özen göster.Sağlık konusunda, bedenine gösterdiğin özen bu dönemde fazlasıyla kıymetli. Hem fiziksel hem de ruhsal olarak kendine zamana ayırarak yenilenmek için fırsatlar yaratabilirsin. Meditasyon veya doğada yürüyüş, seni rahatlatacak harekete dönüşebilir.Finansal konuda da dikkatli adımlar atmakta fayda var. Gereksiz harcamalardan kaçınarak tasarruf etmek, uzun vadede rahat bir nefes almanı sağlayabilir. Gökyüzünün sunduğu bu dönem, özellikle düzen ve denge arayışında olanlar için fırsatlarla dolu. Kendi iç huzurunu bulmak ve bu dengeyi sağlamak, günün anahtarı olacak.

TERAZİ BURCU YORUMU

Bugün, sosyal ilişkilerinde ve etkileşimlerinde oldukça dikkatli olman gereken bir zaman dilimindesin. Duygusal dengenin bozulmaması için, başkalarıyla olan iletişimlerine özen göstermelisin. İş veya özel hayatında karşılaşacağın insanların beklentilerini anlamak, hem senin hem de çevrendekilerin mutluluğu açısından önemli olacak. Artık ilgini çekmeyen veya seni zorlayan durumlarla ilgili radikal kararlar alma zamanı gelebilir. Kendi ihtiyacın olan dengeyi sağlamak, içsel huzurunu artıracak. Estetik ve sanatsal yönlerin ön plana çıkabilir; yaratıcılığını besleyecek faaliyetler ilham verici olabilir. Ayrıca, karşına çıkan fırsatları değerlendirirken objektif olmayı ihmal etmemelisin. Başkalarına olan güvenin, bazen sana ağır yükler getirebilir; bu yüzden sınırlarını çizmekten çekinmemelisin. Şu anki sezgilerin, ilerleyen zamanda karşılaşacağın zorlukları aşmanda rehberlik edecek. Kendini ifade etme biçiminde özgünlüğünü yansıtmak, senin daha iyi hissetmene sebep olur. Ruhsal olarak destek arayışında olabilirsin; bu durum, içsel keşiflerinle seni daha güçlü bir birey yapacak.

AKREP BURCU YORUMU

İçsel duygularınla yüzleşmek için mükemmel bir zaman dilimindesin. Derin düşünceler ve karanlık tarafların gündeme gelebilir, fakat bu, kendini keşfetmenin ve güçlü yönlerini açığa çıkarmanın bir fırsatıdır. İletişim kurarken, hislerini açıkça ifade etmekte zorlanabilirsin; ancak, bu zorluğun üstesinden gelmek, seni daha bağlı ve anlaşılır bir hale getirecek. Sosyal çevrenle olan ilişkilerde samimiyet ve derinlik arayışında hissetmen oldukça güçlü. Önemli bir konuda karar vermen gerekebilir; sezgilerine güven, çünkü onlara yaslanarak doğru yolu bulabilirsin. Planların ve hedeflerinle ilgili atılımlar yaparken dikkatli ol, çünkü duygusal yoğunluk bazı yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Sağlığına özen göstermek ve ruhsal dengeyi sağlamaya çalışmak, bu dönemde odaklanman gereken önemli unsurlar arasında. Yeniliklere açık ol ve kendini besleyecek deneyimlere yönel.

YAY BURCU YORUMU

Seyahat arzusu ve macera isteği ön planda. Yeni yerler keşfetmek, farklı kültürlerle tanışmak için mükemmel bir zaman. İçsel özgürlüğüne olan düşkünlüğün, seni sürükleyici deneyimlere yönlendirecek. Eğitim veya bilgi edinimi konusunda heyecan verici fırsatlar kapını çalabilir. Öğrenmek için sabırsızlandığın konulara yönelmek, düşüncelerini genişletebilir ve perspektifini zenginleştirebilir. Sosyal ilişkilerin güçleniyor; arkadaşlarınla veya yeni tanıştığın insanlarla planlar yapabilir, keyifli vakitler geçirebilirsin. İçsel huzuru bulmak adına doğada zaman geçirmeyi tercih edebilirsin. Duygusal derinliklerde yüzmeye hazır ol; yeni biriyle olabileceğin ilginç bağlar kurabilirsin. Eyleme geçmek için güzel bir dönemdesin; cesur adımlar at ve hayallerini gerçeğe dönüştüren fırsatları değerlendirmekte gecikme.

OĞLAK BURCU YORUMU

Kendini güçlü ve kararlı hissedeceğin bir gün. Üzerinde çalıştığın projelerde öne çıkabilirsin, hırsın ve azmin etrafındakiler üzerinde olumlu bir etki yaratacak. Finansal konulara dair bazı fırsatlar karşına çıkabilir; dikkatle değerlendirmekte fayda var. İş hayatında harika bir takım ruhu içinde olacaksın, bu da başarılarını katlayabilir. Ancak, duygusal açıdan kendini zaman zaman yalnız hissedebilirsin. Kendi iç dünyana yönelmek, zihnini dinlendirmek için güzel bir fırsat. Sevdiklerinle arandaki bağı kuvvetlendirmek, seni besleyen bir enerji kaynağı oluşturacak. Kendine olan inancını güçlendirdiğin bu dönemde, adım atma cesaretini göster. Unutma, öz disiplinin en büyük güç kaynağın.

KOVA BURCU YORUMU

Bugün, özgürlük arayışın zirve yapabilir. Kendini ifade etme biçimlerin dikkat çekici olacak ve bağımsız düşüncelerin etrafındaki insanları etkileyebilir. Yenilikçi fikirlerin aklında dönebilir, bu da seni farklı projelere yönlendirebilir. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin, beklenmedik sürprizlere yol açabilir; çeşitli etkinlikler veya topluluklarla bir araya gelme isteğin artabilir. Duygusal derinliklere dalmaktan kaçınmamalısın, içsel sorgulamalar sana yeni görüş açıları kazandırabilir. Gün içerisindeki sempatik tavırların, başkalarının kalbini kazanmanı sağlamada etkili olabilir. Farkında olmadan başkalarına ilham verme kapasiten, enerjini daha da yükseltebilir. Eğlence ve yaratıcılık sana yeni yollar açarken, spor veya hobi gibi aktivitelerle enerji depolamayı unutma. Kendine güveninle, cesur adımlar atmaya hazır ol.

BALIK BURCU YORUMU

Duygusal derinliklere dalış yapacağın bir gün. İçsel düşünceler, hayaller ve sezgilerin ön planda olacak. Sanatsal yeteneklerin canlanabilir, yaratıcılığını ifade etmek için mükemmel bir zaman. Sevdiklerinle olan bağların güçlenmesine yardımcı olacak anlayış ve empati sergileme yeteneğin yüksek. Ancak, aşırı duygusal tepkiler vermekten kaçınmalısın; bu, sorunların üstesinden gelmende zorluk yaratabilir. İçsel huzurunu bulmak için yalnız zaman geçirmeyi düşünebilir, meditasyon ya da doğada yürüyüş gibi ruhunu dinlendiren aktivitelere yönelebilirsin. Aşk hayatında sürpriz gelişmeler yaşanabilir; açık fikirli ol ve kalbinin sesini dinle. İnsanlarla olan etkileşimlerin, duygusal derinliklerinle senin için anlam kazanacak.

  • ÇOK OKUNAN
  • YENİ
  • YORUM