1
Cumhuriyet dönemi edebiyatımızın en özgün şairlerinden biri kuşkusuz… Doğduğu Erzincan’dan yurdun neredeyse her köşesine ve Paris’e uzanan kısa yaşam serüveni içine maliye müfettişliği, darphane müdürlüğü gibi “şiir dışı” görevleri de sığdırmıştı. Fakat o her zaman “temel işi” olarak şiiri gördü. Gördüğü yerlerin insanların ve olayların şiirini yazsa da kimi zaman bir imgenin peşinden koşarak da yazdı. Sözgelimi Kars adlı o müthiş şiiri:
“Öyle güzel ki ölürüm artık/ Beyaz uykusuz uzakta/ Kars çocukların da Kars’ı/ Ölüleri yağan karda/ Donmuş gözlerimin arası…”
İzmir’de bir gün, Kars’ı görmeden yazdığını öğrenmiştim bu şiiri ve çok şaşırmıştım… Fakat demişti, şaşkınlığımı görünce; Göçebe’yi yazarken Kars’taydım…
Yalnızca şiirleriyle değil, denemeleri, eleştirileri ve dergiciliğiyle de çağdaş edebiyatımıza yapıtlar kazandırmakla kalmadı, ona yön de verdi. Özellikle, çocuğu olarak nitelediği Papirüs dergisiyle edebiyatımıza yeni çizgiler, taze renkler kattı. Yeri gelmişken söyleyeyim, bu dergiyi Ülkü Tamer’le birlikte çıkarmışlardı ve Ülkü Tamer, ölümünden birkaç hafta önce Cemal Süreya’ya ithafen bir şiir yayımlamıştı Broy Dergisi’nde; “Atlas Okyanusunda Fırat’ın Salı”. Bu şiir yayımlandıktan çok kısa bir süre sonra da onu kaybetmiştik. Cenazesinde Muzaffer Buyrukçu demiş ki Ülkü Tamer’e “Onu çok mutlu ettin biliyor musun, şiirin fotokopisini hepimize dağıttı.” O inanılmayacak ölçüde utangaç ve naif bir insandı; bazı şiirlerini andıran… Hiç unutmam bir gün yine İzmir’de bir meyhanede yan masadan bir “ufak” göndermişlerdi masamıza “mavi sakallı şair için…” notuyla. O, saç teline kadar kızarmış ve “Bir şairin şahsen tanınması iyi değil galiba…” demişti utanarak.
Cemal Süreya, İkinci Yeni adının henüz konmadığı zamanlarda (Biliyorsunuz “İkinci Yeni” adını Muzaffer (İlhan) Erdost, Ankara Postası’nda yazdığı bir yazıda ilk defa dillendirmiş, ardından Sivas yitiğimiz, denemeci Asım Bezirci daha da derinleştirmişti…) şairlerin birbirlerine öykündükleri dönemde, başka şairleri de çok etkileyen bir edebiyatçı olarak belirdi. 1953’de “Hamza Süiti”, “Şarkısı Beyaz” gibi şiirlerle, alışılagelmiş ve belki biraz da “Garip”çilerin” tekrara düşürdüğü modern şiirimizde yeniden bir yenilenmenin olanaklarını sundu. Sonra 1954’te yayımladığı “Gül”, ‘Güzelleme’, ‘Aşk’ gibi şiirleri onun sarsıcı bir şair olduğunun açık kanıtıydı. Kanımca şiirimizde Nâzım’la başlayan modernleşme hareketleri, Birinci Yeni ve ardından ikinci yeni ile bu süreci büyük oranda tamamladı. Büyük oranda diyorum çünkü şiirin iç depremleri asla dinmez ve bir kuşağın nefesini bir diğer kuşağa ulaştırmaya çabalarken şiir, daima yenilenerek yoluna devam eder…
Elbette şiirde yeni şeyler yapmak, “Yeni bir şey yapacağım” demekle olmuyor, çoğu zaman öncesini koruyarak bir yenileşmeyi sağlamak mümkün olabiliyor. Sözgelimi o, Garip şiirinin yalınlığını koruyarak o yalınlığı zenginleştirdi ve şiirin dilini, doğal olarak da Türkçenin olanaklarını genişletti. “Türkçeden bir kıl kopar; içinde güneşler, dünyalar, ırmaklar vardır” diyordu. O her zaman derinlikli bir Türkçenin, güneşlerin, dünyaların, ırmakların peşinde dolaştı, peşinde geçirdi ömrünü.
Kolaycılıktan hep kaçındı. “Alışılmış”la ilgilenmedi. O zamanlar çok âşık olduğu Zuhal’e “Güvercin kadınım” dermiş, herkesler gibi olmasın diye “Üvercinka” diye çoğalttı bu seslenişi ve kitabına ad yaptı sonradan… Nedense bu Üvercinka adı bende her zaman Picasso’nun “Guernica”sını çağrıştırır. Hani 2. Dünya Savaşı’ndan sonrasını anlattığı o ünlü tabloyu. Dünyanın renkleriyle, Türkçe bir söz söyleyerek buluşmak, az şey mi bu? Üstelik sözcüğü ekleminden kırılırken, neyin, nereye, niçin yapıştırılacağını derin bir sezgiyle bilerek… Üvercinka! Guernica!
Şaşırtıcı bir imge düzenini, dizginleri bırakılmış düş gücünün çağrışımlarını yadırganmayan bir anlatım içinde verdi. İkinci Yeni’nin diğer şairleri arasında kendi sesini hemen buldu, kişiliğini koruyarak o sesi hep geliştirdi. Bunun için ki Sevda Sözleri firesiz şiirler toplamıdır.
Şiirlerinde ilk göze çarpan, aşk ve cinsellikti: “Erotik bir şiirdir benimki. Sanırım en belirgin özelliğim budur. Dipte tarih içinde uygarlık ve varolma sorunu tartışılır” dese de insanlarının dertlerinin ortağı oldu. 2000’e Doğru dergisinde yazdığı yazılar, edebiyatımızın en özgün ve önemli yazıları ve portreleridir… Yazık ki kaba Marksistler ve toplumsalcılığı salt teori sanan kimi şairler O’nun Kazak Abdal’dan, Kaygusuz’dan, Dadal’dan alıp dönüştürdüklerini görmediler, belki de anlamadılar. Bilmem ki bir vakitler olduğu gibi, onu hâlâ “teslimiyetçi” olarak düşünenler var mıdır günümüzde?
Cemal Süreya hem Batı şiirini hem de Türk şiirini derinliğine özümsemişti. Ülkü Tamer’in dediği gibi “Atlas Okyanusu’nda Fırat’ın Salı, Zap Suyu’nda açan Alp çiçeği” idi bu yurdun. Dünya şiirinin olanaklarından yararlanırken özünü hep önde tutmuştu. Bunun için ki Yunus Emre’ye “Türkçenin süt dişi” dedi.
Her sözü ve davranışından çokça şeyler öğrenilen güzel bir adamdı. Hep şiir düşünür, çok şiir konuşurdu. Mavi sakalları en çok da şiire yakışırdı. Bilmem ki mavi sakalından şiir akıyor mudur hâlâ?
Bugün enerjin yüksek. İçsel motivasyonun, çevrendekilere ilham verecek güce sahip. Yeni projelere atılmak için harika bir zaman, bu motivasyonu değerlendir. Ancak dikkat etmen gereken bir durum, aceleci davranmak. Kendine zaman tanı ve düşünerek hareket et. Sosyal çevrendeki bazı gerginlikler, iletişimde dikkatli olmanı gerektirebilir. Ortaklıklar ve iş birlikleri konusunda net olmaya özen göster. Aşk hayatında ise tutkulu anlar yaşama potansiyelin var, duygularını ifade etmekte tereddüt etme. İçsel sezgilerine güven, bu sana doğru yolu gösterecektir. Sağlık açısından aktif kalmayı tercih et, spor ve açık hava yürüyüşleri fayda sağlayabilir. Güne pozitif bir bakış açısıyla başlamak, tüm gününe yayılan güzel bir enerji katacak.
Bugün, içsel huzur arayışında olduğun bir dönemdesin. İhtiyaç duyduğun güven ortamını sağlamak için sosyal çevrenle iletişimini güçlendirmen faydalı olacak. Duygusal anlamda derinleşme isteğin, ilişkilerini yeniden değerlendirmeni sağlayabilir. Kalbinin sesini dinleyecek ve içsel motivasyonlarını keşfedeceksin. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir dönemdesin. Harcamalarını gözden geçirip, bütçeni göz önünde bulundurarak hareket etmende yarar var. Kendini özellikle sanatsal ve estetik alanlarda yaratıcı hissetmek, ruhunun dinlenmesine yardımcı olacak. Günün sonunda, küçük bir yürüyüş veya doğada vakit geçirmek, enerjini tazelemeni sağlayabilir. Unutma, denge kurmak senin için her zaman mühim.
Zihin açıcı fikirler, yaratıcılığını ortaya koyma fırsatları gündemde. İletişim becerilerinle etrafındakilere ilham verebilir, sosyal bağlantılar kurabilirsin. Bugün düşüncelerini paylaşmaktan çekinme, zira etrafındakilerden alacağın geri dönüşler, seni yeni yönlere yönlendirebilir. Kısa yolculuklar ya da ani planlamalar adına uygun bir zaman dilimi. İlişkilerinde ise samimiyet ön planda; duygusal derinliklere inmek için doğru bir dönemdesin. Esneklik ve adaptasyon kabiliyetinle sorunların üstesinden gelebileceksin. Yaratıcılığını besleyen konulara yönelmek, ruhuna iyi gelecek. Bir şeyleri farklı bir perspektiften görmek, bilgi dağarcığını genişletecek. Bugün kendine güvenmeli ve iç sesini dinlemelisin.
Bugün içsel dünyanızda derin bir huzur bulabilirsiniz. Duygusal açıdan kendinizi daha stabil ve huzurlu hissediyorsunuz. Sevdiklerinizle geçirdiğiniz anların kıymetini daha fazla takdir edebilir, onlarla olan bağlarınızı güçlendirecek paylaşımlar yapabilirsiniz. Ailevi ilişkilerinizde olumlu bir dönüş yaşanması mümkün. Hayal gücünüzün güçlü olduğu bir gün; projelerinizi veya yaratıcılığınızı besleyecek aktivitelerle ilgilenmek için mükemmel bir zaman. Kendinize ve ruhunuza zaman ayırmayı unutmayın. İhtiyaç duyduğunuz sınırları koyarak, sağlıklı bir denge kurmak önem kazanabilir. Duygusal derinliklerinizi keşfederek, öz değerinizi yeniden tanımlamak için fırsatlar çıkabilir. Bugün, içsel yolculuğunuz yepyeni bir boyut kazanabilir.
Bugün, enerjinizin ve tutkularınızın zirveye ulaşacağı bir gün. İlişkilerdeki olumlu etkileşimler, çevrenizdekilerle aranızdaki bağı güçlendirecek. Kendinizi ifade etme isteği ve yaratıcılığınızın artması, projelerinizi hayata geçirmek için mükemmel bir fırsat sunuyor. Hatta ilham anları yaşamanız olası, bu da sanat ve yaratıcılıkla ilgili konularda sizi ileriye taşıyabilir. Ancak, dikkatli olmanız gereken bir konu var; başkalarının duygularını anlamak ve empati kurmak, iletişimdeki uyumu artıracak. Günün ilerleyen saatlerinde, bazı sürprizlerle karşılaşabilir ve bunlar sizi olumlu şekilde etkileyebilir. İçsel gücünüzü ve cesaretinizi kullanarak, yeni fırsatları değerlendirmek için cesur adımlar atabilirsiniz. Kendinize güvenin ve kararlılıkla ilerlemeye devam edin!
Analitik düşüncenin ön planda olacağı bir gün. Detaylara olan dikkatin ve titizliğin, iş ve günlük işlerindeki sorunları hızlıca çözmene yardımcı olacak. Kendini geliştirmek için yeni bilgi kaynaklarına yönelmek isteyebilirsin. Rutinin dışına çıkmak ve farklı bakış açıları edinmek, yaşamına tazelik katabilir. Kalabalık sosyal ortamlardan ziyade, güvenilir arkadaşlarla baş başa vakit geçirmek daha faydalı hissettirebilir. Hayatında bazı şeylerin tam yerini bulmadığını düşündüğünde, içsel huzurunu sağlamak için meditasyon veya doğayla iç içe zaman geçirmek iyi gelebilir. Duygusal ilişkilerde ise, açık ve dürüst iletişim kurman önem taşıyor. Sevdiklerinle daha derin bağlar kurmak için fırsatlar yaratabilirsin. Unutma, her şeyin bir dengesi var; iş ve özel yaşam arasında bir denge bulmak, ruhsal sağlığını besleyecek.
Harmoni arayışında olduğun bir gün. İlişkilerde denge sağlamak, başkalarıyla uyum içerisinde olmak ön planda. Sosyal çevrende kendini daha çok ifade etme ihtiyacı hissedebilirsin. Yeni insanlarla tanışmak, mevcut ilişkilerine derinlik katacak sohbetler yapman mümkün. Duygusal bağlar güçleniyor. Ayrıca, estetik ve sanata olan ilgin daha da artabilir, yaratıcılıkta yeni kapılar açılabilir. Bugün takım çalışmaları ve ortak projelerde başarı sağlayabilir, fikirlerinle kolayca öne çıkabilirsin. Unutma ki, adalet duygun seni doğru yolda yönlendirecek. Kendini ifade etme biçimine dikkat ederken, başkalarının ihtiyaçlarını da göz ardı etmemeye çalış. Kendin ile barışık olmanın, çevrendeki uyumu arttıracak. Bu dengeye ulaşmak için gereken her şeyi yapma kapasitesine sahipsin.
Bugün içsel dünyanla derin bir bağ kurma fırsatı var. Duygusal derinliklere inmeye ve bazı sırları gün yüzüne çıkarmaya hazır olabilirsin. Kendini keşfetme yolculuğunda karşına çıkan engeller, aslında daha güçlü bir birey olmanı sağlayan fırsatlar. İlişkilerdeki karmaşalar, güç dinamiklerini sorgulamanı gerektirebilir. İçten gelen sezgilerin sana yol gösterecek. Gizemli meselelerde açıklık arayışın, sana düşüncelerini ifade etme cesareti verebilir. Kendine güvendiğinde, başkalarını kendine çekebilirsin. Bugün, dönüşüm için uygun bir zaman dilimi; eskiyi geride bırakıp yeni bir başlangıç yapma arzusuyla dolabilirsin. Önemli kararlar almadan önce iç sesini dinlemeyi unutma.
Bugün, maceracı ruhun seni heyecanlı yolculuklara ve yeni keşiflere yönlendirebilir. İletişim becerilerin güçlü olacak, çevrendeki insanlarla derin ve anlam dolu sohbetler gerçekleştirme fırsatın var. Öğrenme arzusun artarken, yeni bilgileri sindirerek zenginleşeceksin. İş veya eğitim alanında karşına çıkacak fırsatları değerlendirme konusunda cesur olmalısın. Ancak, planlarını çok fazla ayrıntıya boğmaktan kaçınmalısın; esneklik önem kazanacak. Sosyal çevrende beklenmedik bir olay yaşanabilir, bu da sana yeni insanlarla tanışma imkanı sunacak. Bugün, içindeki özgürlük arayışını besleyen olaylarla dolu. Kendine güven ve sezgilerine kulak ver; içsel bilgi kaynağını takip ettiğin sürece, her şey daha net bir hale gelecek. Güneşin ve gezegenlerin önceliklerini belirleme konusunda seni destekliyor. Sevdiğinle geçireceğin keyifli zamanlar ruh halini olumlu yönde etkileyecek, bu yüzden anın tadını çıkar.
Bugün, duygusal derinliklerinle yüzleşmek zorunda hissedebilirsin. İçsel çatışmalar, belirli konularda bir dönüşüm sürecinden geçtiğini gösteriyor. Başkalarının beklentileriyle çatışma yaşayabilirsin; bu durum, kendi ihtiyaçlarını önceliklendirme fırsatı sunar. Sorumluluk yükümlülüklerin ağır gelebilir; bu da seni kendi sınırlarını belirlemeye yönlendirebilir. İş yerinde asıl hedeflerinle ilgili düşünmek, uzun vadede daha verimli olmanı sağlayacak. Duygusal olarak destek aramak ve güvenilir insanlarla bu meseleleri tartışmak, içsel huzurunu bulmana yardımcı olacaktır. Unutma, hayat denge gerektirir; kariyer ve özel hayat arasında bir uyum yakalamak, seni daha mutlu hissettirebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma, içsel sesine kulak ver. Alacağın kararlar, gelecekteki mutluluğunu şekillendirecek.
Bugün hayal gücünün sınırlarını zorlayacak ve cesur fikirlerle dolu bir gün geçiriyorsun. Sıradanlıktan uzaklaşmak, yenilikçi düşüncelerle dolu bir alan yaratmana olanak tanıyor. Sosyal bağların güçlenirken, çevrendeki insanları etkileyerek ilham verme potansiyelin oldukça yüksek. Beklenmedik sürprizler karşına çıkabilir; bu, yaşamına daha fazla renk katmak adına harika bir fırsat.Aynı zamanda, duygusal dünyanda dalgalanmalar hissedebilirsin. İçsel huzuru sağlamak için biraz yalnız kalmak ve kendi düşüncelerine yönelmek önem kazanacak. Duygularının derinliklerine inmekten çekinme; bu, ruhsal olarak eve dönüş yolunda önemli bir adım. Akışa bırak, spontane olayların gelişmesine izin ver. Bugün, kalbinin ve aklının beraber hareket ettiği bir denge bulma şansı sunuyor.
Duyguların derin sularında yol alıyorsun. İçsel sezgilerin son derece güçlü, bu nedenle başkalarının hislerini anlamak ve onlara destek olmak için harika bir fırsat. Sanatsal projelere zaman ayırmak, yaratıcılığını besleyebilir. Sosyal ilişkilerde göze çarpan bir yakınlık hissi var; sevdiğin insanlarla geçirdiğin zaman ruhunu besleyecek. Ancak, aşırı duygusallık ve hayalperest düşünceler, gerçeklerden uzaklaşmana neden olabilir. Kendine olan inancını korumaya çalış; içsel rehberliğine güvenmek, doğru yolda kalmanı sağlayacak. Fakat, sınırlarını belirlemeden başkalarının üzerindeki sorumluluklarını üstlenmekten kaçınmalısın. Bugün, içsel huzuru bulmak ve ruhsal dengeyi sağlamak için kendine zaman ayırmalısın. İçsel sesini dinle, hayat sana göstermek istediklerini sunuyor.
