1
Günümüzde Moğolistan’ın Arhangay’da eyaletinde bulunan ve Türklerin tarihi başkenti olan Ötüken; Hunlara, Göktürklere ve Uygurlara merkez oldu.
Türklerin ilk başkenti olarak kabul edilen Ötüken’i Yeditepe Üniversitesi Tarih Bölümü Başkanı Prof. Dr. Ahmet Taşağıl TRT Haber’e anlattı.
“Bütün Moğolistan’da en yaşanabilir yer Ötüken”
Ötüken’in bulunduğu Arhangay, Hangay’ın arkası demek.
Prof. Dr. Ahmet Taşağıl, bu bölgenin Hangay Dağları’nın arkasındaki yer anlamına geldiğini söylüyor.
“Bütün Moğolistan içinde en yaşanabilir, en verimli veya en sulu topraklara, bol otlara sahip yani hayvancı toplulukların yaşayacağı alan Arhangay eyaleti yani Ötüken. O bölgede Türklere ait binlerce geyikli resim, Orhun Yazıtları, kerek surlar, Hoyt Tamır Yazıtları, kurganlar bulunuyor. Bu yüzden Türklerin tarihi, ilk başkenti diyoruz.”
Türkçe yazıtlarda da Ötüken’in bulunduğu bölgenin önemi anlatılıyor.
(5).jpg)
Dağın çukurunda kurulmuş bir şehir olan ve günümüzde Ötüken’in ortasında yer alan Çiçeklik şehri, yaşamaya son derece müsait, özellikle kışlamaya yani kışın orada yaşamaya sonra derece elverişli bir alan.
“Orhun Yazıtlarıyla Tonyukuk arasından 400 kilometre mesafe var”
Tonyukuk Yazıtı’nın Orhun Yazıtları’ndan daha uzak bir yerde olduğuna ilişkin sorumuza Ahmet Taşağıl şu yanıtı verdi:
“Orhun Yazıtları ile Tonyukuk Yazıtı arasından kuş uçuşu yaklaşık 400 kilometre mesafe bulunuyor. Tonyukuk Yazıtı, Moğolistan’ın başkenti Ulan Batur’dan kara yolu ile 59 kilometre mesafede bulunan bir yerde. Orhun Yazıtları ise Ötüken bölgesinin doğu sınırında yer alıyor.”
.jpg)
Ötüken’in tarihi ve günümüzdeki konumunun neresi olduğu merak edilen hususlardan biri. Ahmet Taşağıl, Ötüken’in yerinin aynı olduğunu vurguladı ve şunları ifade etti:
“Gerek Türk kaynaklarında, yazıtlarında gerekse Çin kaynaklarında anlatılan belge ve bilgilerle bugünkü bizim bildiğimiz Ötüken’in yeri aynı. Bugün haritaya baktığımız zaman Ötüken’i aşağı yukarı belirleyebiliyoruz. Zaten bölgedeki diğer Türk şehirleri; Ordubalık, Baybalık, Karabalasagun ,Kutluk Kağan’ın kurganının bulunduğu yer, geyikli taş, Bayan Çor’un Yazıtı yine aynı bölgede yer alıyor.”
Ötüken Ormanı mı Ötüken Dağı mı?
Çincede “Ötüken Ormanı”na “Ötüken Dağı” deniliyor. Prof. Dr. Ahmet Taşağıl bunun nedenini şu şekilde anlattı:
“Çincede Ötüken Dağı denilen bölgeye Türkçede Ötüken yış yani Ötüken Ormanı deniliyor. Bu bölge, diğer bölgelere nazaran daha ormanlık bir alan. Çinlilerin Ötüken Dağı demesinin sebebi; Hangay Dağlar’ının kuzeyinde dağlık bir alan olarak nitelendirmiş olmaları ki bu doğru yanlış değil.”
.jpeg)
Peki ya “Ötüken Yeri” kavramı?
Prof. Dr. Ahmet Taşağıl, “Bayan Çor Yazıtı’nda, ‘Gittim çitimi vurdurdum.’ yani, ‘duvarları belirledim ve şehirleri kurdum’ diyor. Ötüken yeri demek de doğru. Ayrıca bu yazıtta verilen bilgilerden hareketle ve diğer Türk şehirlerinin konumlarından dolayı Ötüken’in sınırlarını tespit edebilmemiz mümkün.” dedi.
Orhun Irmağı nerede?
Bize göre bölgenin en meşhur ırmağı olan ve çağlayanından başlayarak Selangayla birleşen ardından Baykal Gölü’ne dökülen Orhun Irmağı, Ötüken bölgesinin doğusunda yer alıyor.
.jpeg)
Prof. Dr. Ahmet Taşağıl, bölgede yer alan Tamır Irmağı’nı çok önemsediğini söylüyor:
“Damar anlamına gelen Tamır’da, damarlar gibi küçük küçük ırmaklar birleşir. Bu ırmak boylarının her birinde boy (topluluk) vardır ve onlar da kuzeyde birleşirlerere Orhun’a katılırlar. Ardından Selangay’a ulaşırlar.”
.jpeg)
“Türklerin nüfusu anlatılanlardan çok daha fazla”
Tarihi başkent Ötüken sayesinde Türklerin nüfusu hakkında da bilgi sahibi olabiliyoruz. Çin kaynaklarında Türklerin nüfusu ve asker sayısı olarak bazı rakamlar yer alıyor.
Prof. Dr. Taşağıl, Türklerin nüfusu hakkında, “Zamanında bu rakamların abartıldığını fakat o bölgeyi gördükten ve fark ettikten sonra gerçek anlamıyla Türklerin nüfusunun, kaynaklarda anlatılanlardan çok daha fazla olduğunu gördüm” dedi.
Türklerin taşa yazması
Orhun Yazıtları; Bilge Kağan, Tonyukuk, Kültigin, Hoyt Tamır Yazıtı ve onlarcası…
Prof. Dr. Ahmet Taşağıl, Türklerin ellerindeki imkanın taşa yazmak olduğunu belirterek, “Mısırlı papirüsü buldu yazdı, Sümerler kil tabletlere yazdı, Çinliler ipeği buldu bambuya, çubuğa yazdı. Türkler ise üç şeye yazmaya çalıştı. Bunlar; taş, deri ve ağaçlar. Ağaç ve deriler günümüze ulaşamadı ve yok oldu. Ancak taşlar günümüze kadar geldi.” değerlendirmesini yaptı.
Yazıtlardan bize kalanlar
“Yazıtlardan, Türklerin iç dünyasını, şifrelerini öğrenebiliyoruz” diyen Prof. Dr. Taşağıl, yabancı kaynakların Türklerin iç dünyasını aydınlatamadığının, bizlerin bunları ancak Türklerin kendi dilleriyle, kendi kelimeleriyle oluşturdukları cümlelerden anlayabildiğini vurguladı.
Prof. Dr. Ahmet Taşağıl sözlerini şu şekilde bitirdi:
“Moğolistan, Türk tarihine çok fazla malzeme katan bir yer. Bugün Kuzey Çin’de yani İç Moğolistan’da da Türklere ait çok fazla kurgan, heykel ve eserler olduğunu görüyoruz. Türk kültür tarihinin, ayrıca arkeolojik kalıntılarının ve şehirciliğinin en önemli delillerini bize yaşatıyor ve gösteriyor.”
Bugün enerjin yüksek, ancak bu enerjiyi yönlendirmek önem taşıyor. Kararlılık ve cesaretinle yeni fırsatlarla karşılaşabilirsin. Ancak aceleci davranmaktan kaçınmalısın; düşünmeden atılacağın adımlar varsa, bunlar geri tepebilir. İletişim kurma becerilerinle çevrendekileri etkileyebilirsin. Özellikle iş ilişkilerinde yaratıcı fikirlerinle dikkat çekmeye hazır ol. Aşk hayatında ise samimiyet ve içtenlik ön planda; duygularını açıkça ifade etmekten çekinme. Sağlığına ise biraz daha özen göstererek ve stresle başa çıkararak yaklaşmalısın. Unutma ki, her yeni gün bir fırsat sunar.
Bugün kendinizi huzurlu ve dengeli hissetmek için kişisel alanınıza ihtiyaç duyabilirsiniz. Kendinize zaman ayırmak, stresli durumlardan uzaklaşmak için bir fırsat sunuyor. İşle ilgili konularda kararlı ve disiplinli bir yaklaşım sergilemek, başarılarınızı artırabilir. Maddi konulara yönelik alım-satım kararlarında sade ve net olmanız, gereksiz harcamalardan kaçınmanıza yardımcı olabilir. İletişimde açık ve dürüst olmak, hem kişisel hem de profesyonel ilişkilerinizi güçlendirecek. Sevdiklerinizle geçireceğiniz zaman, ruh halinizi canlandıracak ve sizi daha da motive edecek. Güzellik ve estetikle ilgilenmek için harika bir gün; belki bir hobi edinebilir veya var olan ilginizi derinleştirebilirsiniz. Sonuç olarak, kendinizi yeniden tazelemek ve içsel huzurunuzu bulmak için ideal bir dönemdesiniz.
Bugün zihin pınarların akacak; entelektüel merakların peşinden sürüklenebilirsin. Sosyal ilişkilerde, beklenmedik anlık sürprizler ve ilginç sohbetler yaşayabilirsin. Kendini ifade etme yeteneğin yüksek olacak, başkalarını etkilemek için mükemmel bir zaman dilimi. Ancak dikkat, bazı konularda yüzeysel kalmamaya özen göstermelisin. Dolayısıyla, derinlemesine düşünmek ve anlamak için zamanı kullanmak faydalı olabilir. Kendi düşüncelerinde netlik ararken, başkalarının fikirlerine de açık olman çok önemli. Duygusal gezintiler yapmak, seni daha da derinlemesine düşünmeye yönlendirebilir. İletişim becerilerin, birçok kapıyı açacak; toplantılarda veya sosyal etkinliklerde kendine güvenle yer alabilirsin. Sezgilerin, seni doğru yolda yönlendirecek ve kararsız kaldığın alanlarda, içsel sesine kulak vermeni gerektirebilir. Bugün, yeni bağlantılar kurmak ve eski dostlarla buluşmak için mükemmel bir gün. Yeni bir hobi edinebilir veya bilgi dağarcığını genişletecek aktiviteler peşine düşebilirsin.
Duygular derinlemesine yüzeye çıkarken, içsel bir gözle bakmakta fayda var. Ailevi konular gündemin önemli bir parçası olacak; özellikle sevdiklerinizle olan ilişkilerinizi yeniden değerlendirmek isteyebilirsiniz. Geçmişte yaşananları yeniden düşünmek, sizi daha sağlam adımlar atmaya yönlendirebilir. Arkadaşlarınızdan ya da sosyal çevrenizden alacağınız destek, kaygılarınızı hafifletecek. Bugün, içsel dengelerinizi bulmak için kendinize zaman ayırmayı unutmayın. Duygusal hassasiyetleriniz artabilir; bu nedenle çevrenizdeki insanlarla iletişiminizi dikkatli kurmalısınız. Kendi ihtiyaçlarınıza öncelik vermek, kendinizi daha iyi hissetmenize yardımcı olacak. Unutmayın, içsel huzurunuzu bulduğunuzda dış dünyadaki sorunlarla daha kolay baş edebilir ve olumlu bir enerji yayabilirsiniz. İş konusunda yaratıcı fikirler üretmekte zorluk çekebilirken, bu durumun geçici olduğunu bilmelisiniz. Zamanla yollar açılacak ve düşündüğünüz projeleri hayata geçirme imkanı bulacaksınız. Kalbinizin sesini dinleyerek adım atmaktan çekinmeyin, bu gün size yeni ufuklar açabilir.
Bugün içindeki cesareti ve yaratıcılığı dışa vurma fırsatını bulacaksın. Kalabalıklar içinde parlayacak, dikkatleri üzerine çekeceksin. Kendine güvenin artarken, liderlik vasıfların ön plana çıkacak. Ancak, aşırı gururlu davranışlardan kaçınmalısın; çünkü çevrendekilerle olan ilişkilerin zedelenebilir. Esnek olmayı öğrenmeli, başkalarının fikirlerine de kulak vermelisin. İçsel dünyanda yaşadığın dalgalanmalar, seni derin düşüncelere itebilir; ancak bunu pozitif bir ivmeye dönüştürme şansın var. Gözlerinde parıldayan bir ışıltıyla, yeni projelere atılmak için uygun bir zaman. Aşk hayatında, samimiyet ve sıcaklık ön planda; duygularını açıkça ifade etmekten çekinme. Kendine inan ve içindeki ışığı dışarıya yansıt.
Detaylara olan düşkünlüğün bugün seni yeni bir projeye yönlendirebilir. Yeniliklerden çekinmemen gereken bir dönemdesin; cesaretini toplayarak değişime açık olmalısın. İş yerinde bir takım arkadaşınla olan iletişimin, belirli bir sorunun üstesinden gelmene yardımcı olabilir. Eleştirilerin yapıcı bir dil kullanarak dile getirilmesi önem kazanıyor; dolayısıyla iletişiminizi dikkatle yönlendirmekte fayda var.Kendine olan güvenin artarken, çevrendeki insanlara da ilham verebilirsin. Sağlığınla ilgili attığın adımlar, sana hem fiziksel hem de zihinsel dinginlik getirecek. Günün ilerleyen saatlerinde huzur arayışında olabilirsin; doğada vakit geçirmek, meditasyon yapmak veya sevdiklerinle keyifli anlar yaşamak sana iyi gelecektir. İçindeki mükemmelliyetçilik duygusunun, seni yavaşlatmasına izin verme; aksine, daha pratik çözümler üreterek ilerlemek için fırsat yarat.
Sosyal ilişkilerin ve arkadaşlıkların öne çıktığı bir gün. İnsanlarla olan etkileşimlerinizi derinleştirmenin tam zamanı. Yeni bağlantılar kurmak ya da var olan ilişkileri güçlendirmek için fırsatlar karşınıza çıkabilir. Duygusal denge arayışında olduğunuzu hissedebilirsiniz, bu nedenle içsel huzuru sağlamak adına meditasyon ya da doğa yürüyüşü gibi aktiviteler yararlı olacaktır. Estetik ve sanatla ilgili konular ilginizi çekebilir; bu sayede yaratıcılığınızı besleyebilir ve kendinizi ifade etme yolları bulabilirsiniz. Karar verme süreçlerinde başkalarının görüşlerine açık olmak, önemli bir bakış açısı kazanmanıza yardımcı olabilir. Unutmayın, hayata karşı gösterdiğiniz zarafet ve anlayış, çevrenize ilham verebilir.
Derin duyguların ve sezgilerin ön planda olduğu bir dönemdesin. Gizemli bir çekim gücün var ve çevrendeki insanlar üzerinde etkileyici bir aura yayabilirsin. İçsel düşüncelerin, sana önemli içgörüler kazandırabilir. Ani duygusal dalgalanmalar yaşayabileceğin için, bu süreçte hislerini iyi dengelemen faydalı olacak. İlişkiler açısından samimi ve derin bağlar kurma fırsatı bulabilirsin; bu, yeni insanlarla tanışma ya da mevcut ilişkilerini derinleştirme zamanıdır. Ancak, karamsar düşünceler seni zorlayabilir. Kendine karşı nazik olmalı ve pozitif düşünmelisin. İş yerinde ise, gizli kalmış yeteneklerini ortaya koyman gerekecek. Gücünün ve tutkunun seni destekleyeceği bir gün. Yeni projeler ya da hedefler belirleyerek enerjini bu alanlarda harcamak, ilerlemeni hızlandırabilir. Sadece dışa dönük olmalı ve içsel sesini dinlemelisin. Kendine güven, her şeyin başlangıcını oluşturacak.
Bugün enerjin oldukça yüksek; yeni deneyimlere açık olabilirsin. Sosyal ortamlarda parlaman, dikkatlerin üzerinde toplanmasını sağlayacak. Seyahat planları veya macera arayışı içindeysen, bu süreçte bırak bakalım hayat seni nereye götürecek. İş veya eğitim alanında yenilikçi fikirlerinle dikkat çekebilirsin; sunum veya grup çalışmalarında liderlik vasfını ortaya koyabilirsin.Aşk açısından heyecan verici bir gün seni bekliyor. Bu, yeni bir ilişkiye başlamanın ya da mevcut ilişkinin derinleşmesinin tam zamanı. Karşı tarafı etkilemek için içten ve samimi davran; bu, kalbindeki tutkuları açığa çıkartmana yardımcı olacak. Finansal durumunda ani değişiklikler olabilir; fırsatları değerlendirmek için biraz cesaretlenmelisin. Harcama alışkanlıkların üzerinde düşünmek, bugünden yarına sağlıklı bir bütçe oluşturmanı kolaylaştırabilir.Kendine zaman ayırmayı unutmamalısın. Kısa bir yürüyüş veya meditasyon, zihin ve beden sağlığın için mükemmel bir denge oluşturabilir. Yıldızların konumu, seni derin düşüncelere itebilir; sezgilerine güvenmeyi unutma. Duygusal zekanı kullanarak, çevrendekilerle olan ilişkilerini güçlendirebilirsin.
Bugün, sorumluluklarına karşı duyduğun bağlılık daha da güçleniyor. İş yerindeki projeler üzerinde çalışırken, disiplin ve kararlılıkla ilerlemenin faydalarını hissedeceksin. Ancak, başkalarının fikirlerine de açık olmak, senin için yeni bakış açıları kazandırabilir. İletişim becerilerinle, ekip arkadaşlarınla uyum içinde çalışmak seni daha da ileri taşıyabilir. Aşk hayatında ise samimiyet ve güven ön planda. Partnerinle olan bağını kuvvetlendirecek küçük sürprizler yapabilirsin. Duygusal olarak derinleşme arzusu içinde olduğun bu dönemde, hislerini açıkça ifade etmekten çekinme. Kendi içsel huzurunu sağlamak için gözden geçirmelerin, kendini yeniden şekillendirmeni sağlayabilir. Sağlık açısından, fiziksel aktivitelerde bulunmak ve doğayla bağ kurmak için uygun bir gün. Bedenine ve ruhuna iyi gelecek aktivitelerle stresini azaltabilirsin. Bugün, kararlılığını ve azmini karşılaştığın her alanda sergilemek için sebat et. Geleceğe yönelik hedeflerine bir adım daha yaklaşma fırsatını değerlendirmeyi unutma.
Bağımsızlık ve yenilik arayışında keyifli bir gün. Farklı düşüncelerin ve yenilikçi yaklaşımların altında içsel huzurunuzu bulabilirsiniz. Sosyal çevrenizle derin bağlantılar kurma fırsatları doğacak; bu, sizi heyecanlandıracak ve yeniliklere açık hale getirecek. Amaçlarınıza ulaşmak için yaratıcı çözümler üretebilir, aynı zamanda başkalarına ilham verebilirsiniz. Duygusal olarak da denge arayışında olabilir, içsel çatışmalardan uzak durarak huzurlu bir alan yaratmaya özen gösterin. Bugün, sınırlarınızı genişletme ve özgürlüğünüzü belirleme çabalarınız pekişebilir. Unutmayın ki, yaratıcı düşünce ve bağımsızlık, sizi gelecekte daha da ileri taşıyacak.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün. İçsel dünyanda yolculuk yaparak, kendini tanıma fırsatı bulacaksın. Yaratıcılığın artarken, sanatsal projelere odaklanmak için elverişli bir zaman. Hayal gücünün sınırlarını zorlayarak, çevrendekilere ilham verecek fikirler geliştirmek mümkün. İlişkilerinde ise empati ve anlayış ön planda; sevdiklerinle kuracağın duygusal bağlar, aranızdaki ilişkiyi güçlendirecek. Ancak, karamsar düşüncelerin gününü olumsuz etkileyebilir. Zihnindeki olumsuz düşünceleri bir kenara bırakmalı ve olumlu yönlere odaklanmalısın. Kendini ifade etme biçimin, başkalarının gözünde farklı bir ışık yaymana neden olacak. Bugün, hayatındaki değişimlerin köklü olmasını sağlayacak adımlar atabilirsin. Kendine zaman ayırmayı unutma; içsel huzurunu bulmak, ruhunu beslemek için önem taşıyor.
