1
Günümüzde Moğolistan’ın Arhangay’da eyaletinde bulunan ve Türklerin tarihi başkenti olan Ötüken; Hunlara, Göktürklere ve Uygurlara merkez oldu.
Türklerin ilk başkenti olarak kabul edilen Ötüken’i Yeditepe Üniversitesi Tarih Bölümü Başkanı Prof. Dr. Ahmet Taşağıl TRT Haber’e anlattı.
“Bütün Moğolistan’da en yaşanabilir yer Ötüken”
Ötüken’in bulunduğu Arhangay, Hangay’ın arkası demek.
Prof. Dr. Ahmet Taşağıl, bu bölgenin Hangay Dağları’nın arkasındaki yer anlamına geldiğini söylüyor.
“Bütün Moğolistan içinde en yaşanabilir, en verimli veya en sulu topraklara, bol otlara sahip yani hayvancı toplulukların yaşayacağı alan Arhangay eyaleti yani Ötüken. O bölgede Türklere ait binlerce geyikli resim, Orhun Yazıtları, kerek surlar, Hoyt Tamır Yazıtları, kurganlar bulunuyor. Bu yüzden Türklerin tarihi, ilk başkenti diyoruz.”
Türkçe yazıtlarda da Ötüken’in bulunduğu bölgenin önemi anlatılıyor.
(5).jpg)
Dağın çukurunda kurulmuş bir şehir olan ve günümüzde Ötüken’in ortasında yer alan Çiçeklik şehri, yaşamaya son derece müsait, özellikle kışlamaya yani kışın orada yaşamaya sonra derece elverişli bir alan.
“Orhun Yazıtlarıyla Tonyukuk arasından 400 kilometre mesafe var”
Tonyukuk Yazıtı’nın Orhun Yazıtları’ndan daha uzak bir yerde olduğuna ilişkin sorumuza Ahmet Taşağıl şu yanıtı verdi:
“Orhun Yazıtları ile Tonyukuk Yazıtı arasından kuş uçuşu yaklaşık 400 kilometre mesafe bulunuyor. Tonyukuk Yazıtı, Moğolistan’ın başkenti Ulan Batur’dan kara yolu ile 59 kilometre mesafede bulunan bir yerde. Orhun Yazıtları ise Ötüken bölgesinin doğu sınırında yer alıyor.”
.jpg)
Ötüken’in tarihi ve günümüzdeki konumunun neresi olduğu merak edilen hususlardan biri. Ahmet Taşağıl, Ötüken’in yerinin aynı olduğunu vurguladı ve şunları ifade etti:
“Gerek Türk kaynaklarında, yazıtlarında gerekse Çin kaynaklarında anlatılan belge ve bilgilerle bugünkü bizim bildiğimiz Ötüken’in yeri aynı. Bugün haritaya baktığımız zaman Ötüken’i aşağı yukarı belirleyebiliyoruz. Zaten bölgedeki diğer Türk şehirleri; Ordubalık, Baybalık, Karabalasagun ,Kutluk Kağan’ın kurganının bulunduğu yer, geyikli taş, Bayan Çor’un Yazıtı yine aynı bölgede yer alıyor.”
Ötüken Ormanı mı Ötüken Dağı mı?
Çincede “Ötüken Ormanı”na “Ötüken Dağı” deniliyor. Prof. Dr. Ahmet Taşağıl bunun nedenini şu şekilde anlattı:
“Çincede Ötüken Dağı denilen bölgeye Türkçede Ötüken yış yani Ötüken Ormanı deniliyor. Bu bölge, diğer bölgelere nazaran daha ormanlık bir alan. Çinlilerin Ötüken Dağı demesinin sebebi; Hangay Dağlar’ının kuzeyinde dağlık bir alan olarak nitelendirmiş olmaları ki bu doğru yanlış değil.”
.jpeg)
Peki ya “Ötüken Yeri” kavramı?
Prof. Dr. Ahmet Taşağıl, “Bayan Çor Yazıtı’nda, ‘Gittim çitimi vurdurdum.’ yani, ‘duvarları belirledim ve şehirleri kurdum’ diyor. Ötüken yeri demek de doğru. Ayrıca bu yazıtta verilen bilgilerden hareketle ve diğer Türk şehirlerinin konumlarından dolayı Ötüken’in sınırlarını tespit edebilmemiz mümkün.” dedi.
Orhun Irmağı nerede?
Bize göre bölgenin en meşhur ırmağı olan ve çağlayanından başlayarak Selangayla birleşen ardından Baykal Gölü’ne dökülen Orhun Irmağı, Ötüken bölgesinin doğusunda yer alıyor.
.jpeg)
Prof. Dr. Ahmet Taşağıl, bölgede yer alan Tamır Irmağı’nı çok önemsediğini söylüyor:
“Damar anlamına gelen Tamır’da, damarlar gibi küçük küçük ırmaklar birleşir. Bu ırmak boylarının her birinde boy (topluluk) vardır ve onlar da kuzeyde birleşirlerere Orhun’a katılırlar. Ardından Selangay’a ulaşırlar.”
.jpeg)
“Türklerin nüfusu anlatılanlardan çok daha fazla”
Tarihi başkent Ötüken sayesinde Türklerin nüfusu hakkında da bilgi sahibi olabiliyoruz. Çin kaynaklarında Türklerin nüfusu ve asker sayısı olarak bazı rakamlar yer alıyor.
Prof. Dr. Taşağıl, Türklerin nüfusu hakkında, “Zamanında bu rakamların abartıldığını fakat o bölgeyi gördükten ve fark ettikten sonra gerçek anlamıyla Türklerin nüfusunun, kaynaklarda anlatılanlardan çok daha fazla olduğunu gördüm” dedi.
Türklerin taşa yazması
Orhun Yazıtları; Bilge Kağan, Tonyukuk, Kültigin, Hoyt Tamır Yazıtı ve onlarcası…
Prof. Dr. Ahmet Taşağıl, Türklerin ellerindeki imkanın taşa yazmak olduğunu belirterek, “Mısırlı papirüsü buldu yazdı, Sümerler kil tabletlere yazdı, Çinliler ipeği buldu bambuya, çubuğa yazdı. Türkler ise üç şeye yazmaya çalıştı. Bunlar; taş, deri ve ağaçlar. Ağaç ve deriler günümüze ulaşamadı ve yok oldu. Ancak taşlar günümüze kadar geldi.” değerlendirmesini yaptı.
Yazıtlardan bize kalanlar
“Yazıtlardan, Türklerin iç dünyasını, şifrelerini öğrenebiliyoruz” diyen Prof. Dr. Taşağıl, yabancı kaynakların Türklerin iç dünyasını aydınlatamadığının, bizlerin bunları ancak Türklerin kendi dilleriyle, kendi kelimeleriyle oluşturdukları cümlelerden anlayabildiğini vurguladı.
Prof. Dr. Ahmet Taşağıl sözlerini şu şekilde bitirdi:
“Moğolistan, Türk tarihine çok fazla malzeme katan bir yer. Bugün Kuzey Çin’de yani İç Moğolistan’da da Türklere ait çok fazla kurgan, heykel ve eserler olduğunu görüyoruz. Türk kültür tarihinin, ayrıca arkeolojik kalıntılarının ve şehirciliğinin en önemli delillerini bize yaşatıyor ve gösteriyor.”
Bugün enerjin yüksek, cesaretin ve yenilik arayışlarınla çevrendekilere ilham vereceksin. Sosyal ortamlarda aktif olmanın yanı sıra, kararlı adımlar atarak hedeflerine yönelik ilerleme kaydedebilirsin. Ancak, sabırsızlığın bazen seni zor durumda bırakabilir; bu yüzden düşünmeden hareket etmekten kaçınmalısın. İletişim konusunda dikkatli olman önemli; yanlış anlaşılmalara yol açabilecek durumlara açık olabilirsin. Duygusal meselelerde daha açık ve şeffaf olmak, ikili ilişkilerinde güven ortamını güçlendirecektir. Yeni fikirler ve projeler hakkında heyecan duyabilir, grup çalışmalarında liderlik vasfı üstlenebilirsin. Bugün kendini göstermenin tam zamanı; içindeki ateşi kullanarak ilgi çekici deneyimlere adım atabilirsin.
Bugün, maddi konulara daha fazla odaklanabileceğin bir zaman dilimindesin. Finansal durumunu gözden geçirip, harcamalarını sorgulamakta fayda var. İhtiyaçlarınla isteklerini ayırmak, gereksiz harcamalardan uzak durmana yardımcı olabilir. Ayrıca, sevdiklerinle olan ilişkilerinde daha sabırlı olman gereken anlar olabilir; empati yaparak onların hislerine yaklaşman, bağlarını güçlendirecektir. Doğayla iç içe olabileceğin aktiviteler, ruh halini iyileştirebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma, iç huzurun için kaçamaklar yapabilirsin. Unutma, sabırlı ve kararlı tutumun seni hedeflerine daha da yaklaştıracaktır.
Bugün iletişim alanında oldukça aktif bir gün yaşayabilirsin. Sosyal etkileşimlerin, ilişkilerinin derinliğini artırabilir. Duygularını ifade etmekteki becerin sayesinde, önceden havada kalan konuları netleştirebilirsin. Bazen yüzeysel görünen diyaloglar, derin anlamlar taşıyabilir. Espri yeteneğin, insanların dikkatini çekmene yardımcı olacak; bu da seni daha popüler kılabilir. Yeni fikirler peşinde koşarken, esnekliğini koruyarak değişime açık olmalısın. Ancak, bazı düşüncelerin karşıt görüşlerle yüzleşebilir. Bu durum, zıt görüşleri anlaman için bir fırsat olabilir. Çevrendeki insanlarla bağlarını güçlendirmek için gönüllü projelerde yer alma fikrini değerlendirebilirsin. İçsel huzurun için alan yaratarak, meditasyon ya da doğayla zaman geçirme seçeneklerini düşünmen iyi gelecektir. Rahatlatıcı bir akşam, zihnini dinlendirmeni sağlayabilir.
Duygusal derinliğin oldukça ön planda olduğu bir dönemdesin. İçsel dünyana ve çevrendekilere karşı daha hassas ve duyarlı hissediyorsun. Ailenle ve sevdiklerinle arandaki bağları yeniden gözden geçirebilirsin. Geçmiş anıların, özellikle de çocuklukla ilgili düşlemlerin, duygularını harekete geçirebilir. Bu süreçte içgüdülerin güçlü olacaktır; hislerine güvenerek hareket etmelisin. Sosyal ilişkilerde bazı belirsizlikler ve karmaşalar ortaya çıkabilir, bu da seni tedirgin edebilir. Fakat bu duygusal dalgalanmaları aşabilmek için sağlam bir iletişim kurmak, hislerini açıkça ifade etmek önem kazanabilir. Kendine olan güveni artırmak için kişisel projelerine odaklanabilir, sanatsal yeteneklerini keşfe çıkabilirsin. Unutma ki, bu süreçte kendini sevgi ve şefkatle sarıp sarmalamak, hem kendine hem de çevrendekilere huzur getirecektir. Gözlemci ol, ama her şeyin üstünde bir bilgelikle yaklaş.
Bugün, güçlü bir enerji ile harekete geçme isteği duyuyorsun. Yaratıcılığın zirveye çıkarken, içindeki liderlik potansiyelini keşfetme fırsatların olacak. Sosyal çevrende daha fazla etkileşimde bulunmak, yeni bağlantılar kurmak için mükemmel bir zaman. Kendine güvenin yüksek olduğu için, karşına çıkan zorlukları aşman kolaylaşacak. Ancak, etrafındaki insanlara karşı daha duyarlı olmanı gerektiren durumlar da olabilir; empatinle kalpleri kazanabilirsin. Kendi isteklerine odaklanarak ilerlemekten çekinme, ancak başkalarıyla da iş birliği yapmanın faydasını unutma. Hayal gücünü besleyecek aktivitelerde bulunabilir, yeni projelere adım atabilirsin. Dolayısıyla, bugünü kendini mutlu edecek şeylerle doldurmak için değerlendirmelisin.
Gözlemler, bu dönemde detaylara olan dikkatin artırıldığını gösteriyor. Çalışkan yapın, bulunduğun ortamda öne çıkmanı sağlayabilir. Hedeflerine ulaşma konusunda planlı ve disiplinli bir yaklaşım sergilemek, mükemmel sonuçlar getirebilir. Sağlık konularına duyduğun hassasiyet, sana iyi gelecek uygulamaları keşfetmene yardımcı olabilir. Sosyal ilişkilerdeki bazı belirsizlikler, netlik kazandıkça çözüme kavuşacak. Başkalarına yardım etme isteğin, iç huzurunu artıracak. Unutma ki, kendinle olan iletişimini kuvvetlendirmek, ruhsal sağlığına olumlu yansıyacak. Bugün, vakit ayırabileceğin keyifli anların peşinden koşmayı ihmal etme.
İletişim becerilerin zirveye çıkabilir; sosyal ortamlarda dikkat çekmek için mükemmel bir zaman. Arkadaşlarınla vakit geçirip yeni bağlantılar kurma isteğin artıyor. İçinde bulunduğun ruh hali, dengeli ve uyumlu ilişkilerin peşinden koşmanı sağlıyor. Öte yandan, duygusal olarak kararsız hissetme ihtimalin var. Kendi ihtiyaçlarını göz ardı etme, sınırlarını belirlemeyi unutma. Şu an, estetik ve sanatsal yönlerin öne çıkabilir; belki de bir yaratıcı projede yer almak isteyebilirsin. Geçmişteki anılarınla ilgili düşüncelere kapılma, geleceğe odaklanmanın tam zamanı. Kalbini dinlemeyi ve içsel dengeni bulmayı unutma. Bugün, özgünlüğünle parlayabilirsin; içindeki terazi ruhunu özgür bırak ve dengeyi bul.
Duygusal derinliğin ve sezgisel yeteneklerin bugün öne çıkıyor. İnsanlarla kurduğun bağlantılarda samimiyet ve içtenlik seninle birlikte yürüyecek. Gürültülü ortamlardan uzak kalarak içsel denge arayışına girebilirsin. Geçmişe dair bazı hatıralar zihninde belirginleşebilir, bu da seni kendinle yüzleşmeye davet edecek. İletişiminde doğrudan ve dürüst olman, karşılaştığın zorlukları aşmanda büyük bir rol oynayacak.Kendine güvenin artıyor; bu, özellikle kariyerle ilgili alanlarda yeni fırsatlar kapını çalabilir. İş arkadaşlarınla olan iletişimini güçlendirmek için onlara destek olmayı düşünebilirsin. Etrafındakilerin ihtiyaçlarına duyarlılık göstermeye çalış, çünkü bu dönem inandırıcılığını artıracak.Aşk hayatında gizem ve tutku arayışın, seni yeni keşiflere yönlendirebilir. Belirsizliklerden uzak durmaya çalışmak, ilişkini daha sağlıklı bir seviyeye taşıyabilir. Bu dönemde hislerine güven; sezgilerin seni doğru yola yönlendirecek. Kendini açman gereken anlar olabilir, bu yüzden kalbini dinlemeyi unutma.
İçsel bir keşif yolculuğuna çıkma arzusunu derinden hissedeceksin. Yeni deneyimlere, farklı kültürlere ve bireysel özgürlüğe olan tutkun, seni sıradanlığın dışına itiyor. Zihinsel ufkunu genişletecek bir öğrenim veya eğitim fırsatı kapılarını çalabilir. Kendini ifade etme şeklin, başkaları üzerinde derin bir etki bırakacak. İletişimler içinde cesur ve açık olman, çevrendekilerin kalbine dokunacak. İlişkilerde maceracı bir ruh halindesin; bu, seni yeni dostluklara ve unutulmaz anılara yönlendirebilir. Ancak, ayaklarının sağlam bir şekilde yere basmasını sağlamakta fayda var. Ayrıca, kişisel hedeflerin üzerinde düşünmek için bir süre yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsin. Keşif ve sınırları aşma arzusu içindeki denge ve sabırla harmanlanmalı. Bu geçici yolculuk, hayatına yön verecek önemli içgörüler getirebilir.
İçsel bir huzur arayışı içinde olmak, bugün derin düşüncelerle dolu bir gün geçirmeni sağlayabilir. Kariyerindeki sorumluluklar, seni bir adım daha ileriye taşıyacak fırsatları önüne serebilir. İş arkadaşlarınla olan iletişimin, proaktif ve yapıcı bir biçimde ilerleyebilir. Geçmişteki deneyimlerin, bugün aldığın kararlara ışık tutabilir; bu yüzden anı yaşarken, geçmişten gelen dersleri unutmamakta fayda var.Özellikle finansal konularda temkinli olman gereken bir dönemdesin. Hesaplarını dikkatle yapmak, beklenmedik giderlerle karşılaşmanı önleyebilir. Sosyal ilişkiler, beklenmedik sürprizler içerebilir, bu nedenle dışa dönük olma ihtiyacı hissedebilirsin. Ancak sınırlarını korumak, sağlıklı sınırlar koymak için önemli.Aşk hayatında, duygusal derinlikler keşfetmek isteyebilirsin. İlişkilerinde güven duygusu ön plana çıkarken, samimiyetin ve karşılıklı anlayışın artması, bağlarınızı güçlendirebilir. Kendine olan güvenin, başkalarıyla olan etkileşimlerinde de yansıma bulacak. Genel olarak, kararlılığın ve azminle, zorlukların üstesinden gelebilirsin. Kendi güvenli alanından çıkmaya cesaret ettiğinde, yeni fırsatlar seninle buluşacak.
Bugün yenilikçi fikirler ve özgür ruhun ön plana çıkacak. Duygusal ilişkilerde beklenmedik bir derinlik hissedebilirsin. Sosyal ortamlarında kendini ifade etme isteğin artacak, ilginç insanlarla tanışma fırsatların olacak. Özellikle çevrendeki değişimlere ayak uydurmak için esnek olman gereken durumlar söz konusu. Anlık kararların seni beklenmedik güzelliklere yönlendirebilir. Kendi ihtiyaçlarını göz ardı etmeden, etrafındakilerin taleplerine duyarlı olman önem taşıyor. Yaratıcılığını keşfetmek için bir projeye yönelmek, seni zihinsel olarak besleyecek. Aşk konusunda özgür ve bağımsız hissetmek isteyebilirsin, bu da seni çekici kılacak. Bugün, kendin olmanın özgürlüğü ile dolu bir gün.
Duygusal derinliklere inme ve sezgilerinizi dinleme zamanı. İçsel dünyanızda bir keşif yapıyor olabilirsiniz, bu süreçte sanatsal yetenekleriniz ön plana çıkabilir. İlişkilerde güçlü bir empati geliştirme yeteneği, başkalarıyla bağlarınızı derinleştirmenize olanak tanırken, bazen aşırı duyarlılık hissi sizi zorlayabilir. Sakin kalmak, kendinize karşı nazik olmak önemli. Geçmişle ilgili bazı duygular yüzeye çıkabilir, bunları kabullenmek ve şefkatle karşılamak, ruhsal bir yenilenme sağlayacaktır. Hayallerinize ulaşma konusunda ilham verici düşünceler içinde olacaksınız, ama koşulların farkında olup kararlılıkla ilerlemek de bir o kadar kritik. Kendinizi ifade etmek için yeni yollar arayın; yazmak, resim yapmak veya müzikle uğraşmak ruhunuzu besleyebilir. Kendi iç sesinize kulak verin, onun rehberliği, sizi doğru yolda ilerletecektir.
