1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Enerjinin yüksek olduğu bu günde, cesaretin ön planda. Yeni başlangıçlar ve risk almaya açık olman, hedeflerine ulaşmanda büyük bir etki yaratacak. Kendini ifade etmekte zorlanmasan iyi olur; etkileyici bir iletişim yeteneğin var, bu da başkalarını etkileyebilmeni sağlıyor. Etrafındaki insanlardan alacağın destekle, ilerlemek istediğin konularda cesur adımlar atabilirsin. Ancak, ani tepkiler vermeden önce düşünmende fayda var, sabırlı ol. Sağlık ve zindelik konularında da dikkatli olman gerekebilir; dinlenmek ve zihnini boşaltmak, günün koşturmacasında fayda sağlayacaktır. Hayatın sunduğu fırsatlara açık ol, karşına çıkan güzellikleri değerlendir!
Bugün, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerinde daha uyumlu ve anlayışlı bir tavır sergileyebilirsin. Duygusal denge arayışındasın ve bu anlamda karşında duran sorunları çözmek için içsel bir motivasyon hissedebilirsin. Bugün alacağın kararlar, uzun vadede hayatını olumlu yönde etkileyecektir. İş yerinde ya da sosyal çevrende bir takım işbirlikleri yapmak isteyebilirsin; bu, sana yeni fırsatlar sunabilir.Maddi konulara dair düşüncelerin yoğunlaşabilir. Yatırım yapmayı ya da bütçeni gözden geçirmeyi düşünebilirsin. Parasal konularda bilinçli bir yaklaşım benimsemek, ileride rahatlama sağlayacaktır. Duygusal ilişkilerde ise, sevdiğin kişiyle arandaki iletişim güçleniyor. Beklentilerini açıkça ifade etmek, size derinlik katabilir.Sağlık konusuna dikkat etmen önem taşıyor; bedenine iyi bakmak için bazı değişiklikler yapmayı düşünebilirsin. Doğa ile iç içe olmak, ruhunu canlandırman için iyi bir yol. Kendi iç dünyana dönüp, kendine zaman ayırmayı unutma. Bu süreç, sana stressiz bir gün sunabilir.
Zihin açıcı fikirler ve ilginç tartışmalar gündeminizi şekillendirecek. Sosyal çevrenizle olan bağlantılarınız güçlenirken, yeni insanlarla tanışma fırsatları da kapınızı çalabilir. Esnekliğiniz ve meraklı doğanız, farklı bakış açılarına ulaşmanızı sağlayacak; bu da yaratıcılığınızı artırabilir. Kısa yolculuklar veya aniden gelişen planlar, günlük rutininizi renklendirebilir. İletişim becerilerinizin zirveye çıkacağı bir dönemdesiniz. Bu dönemi, fikirlerinizi paylaşmak ve projelerinizi ön plana çıkarmak için değerlendirin. Ancak, aceleci kararlar vermekten kaçının; düşüncelerinizi netleştirmek için biraz zaman ayırın. Büyüleyici bağlantılar kurabileceğiniz bu süreçte, içsel sezgilerinize güvenin ve kalp sesinizi dinlemeyi ihmal etmeyin. Kısa süreli zorluklar karşısında esnekliğinizi korumak, günün sonunda size büyük bir tatmin sağlayacak.
Duygusal derinliklerin ortaya çıkması için uygun bir dönemdesin, içsel hislerinle yüzleşmek, geçmişin izlerini silmek adına fırsatlar karşına çıkabilir. Ailevi ilişkilerde yaşanan bir sorun, genele yayılmadan çözülebilir. İletişimde hassas olman, karşındakilerin kalp kırmadan ne hissettiğini anlamana yardımcı olacak. Maddi konularda sürpriz gelişmeler dikkatini çekebilir, harcamalarına dikkat etmen gerekecek. Kendine güvenin artıyor, yeni projelere başlamak için mükemmel bir zaman. Duygusal olarak beslenmeyi unutma, sevgi dolu anlar yaşaman sana iyi gelecek. Sanatsal veya yaratıcı bir uğraş, zihnini açarak ruhunu besleyebilir.
Kendine güvenin artıyor ve yaratıcılığın parlıyor. Aşk hayatında heyecan verici gelişmeler olabilir. Eski bir arkadaşın ile karşılaşabilir ve geçmişteki güzel anılar tekrar canlanabilir. Çevrendeki insanlar senin kararlılığını ve liderlik özelliklerini takdir edecek. Yenilikçi fikirlerinle dikkat çekiyorsun, bu fırsatları değerlendirmek için harika bir zaman. Kariyerin için önemli adımlar atma isteği içerisindesin, cesaretini toplayıp planlarını uygulamaya koyabilirsin. Ayrıca, sağlığına özen göstermek için kendine zaman ayırmak önem kazanıyor; biraz molayı es geçme.
Bugün detaylara olan perhizkar yaklaşımın ön plana çıkıyor. Organize olma yeteneğin ile görevlerini başarıyla tamamlayabilirsin. Ancak, mükemmeliyetçilik duygun zaman zaman seni zorlayabilir. Aceleci olmaktan kaçınmak, işleri daha akıcı hale getirebilir. İletişiminde açık olmanın ve empati kurmanın önemini unutma; çevrendekilerle derin bağlar kurabilirsin. Sağlığına dikkat etmen gereken bir zaman. Kendine iyi bakmayı ihmal etme. Sosyal ilişkilerde samimiyet arayışında olabilirsin; dostlarınla geçireceğin zaman, ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. Hedeflerine ulaşmak için pratik bir yaklaşım sergilemek, seni beklenmedik kazançlara götürebilir. Eğitim ya da bilgi paylaşımı için uygun bir zaman; ilgi duyduğun alanlarda yeni şeyler öğrenmeye açık olmalısın.
Duygusal derinliklerinize dair bir keşif zamanı. Hayatınızdaki bağlılıklar ve ilişkilerle ilgili bazı belirsizlikler gündeme gelebilir. İçsel bir motivasyonla kendinizi yeniden değerlendirip, ilişkilerinizde ne istediğinizi anlamak isteyebilirsiniz. Özgürlüğünüze düşkün olmanıza rağmen, duygusal derinliklerinizin sizi bağlayabileceği durumlarla karşılaşabilirsiniz. Bugün, hislerinizi ifade etme ve içsel düşüncelerinizi açığa çıkartma adına cesur olmalısınız.Maddi konulara yönelik bir dikkat ve titizlik gösterebilirsiniz. Fırsatlarla dolu bir gün geçirebilir, sıradışı çözümler geliştirebilirsiniz. Ancak, aceleci davranmamaya dikkat edin. Her şeyin derinlerine inme arzusunda, yüzeysel detayları gözden kaçırmamalısınız. Kendi içsel gücünüzü keşfedecek ve bu güçle başkalarına ilham verecek bir pozisyonda olacaksınız. Cesaretinizi toplayarak kararlılıkla hareket etmek, hedeflerinizi gerçeğe dönüştürme yolunda size yardımcı olacak. Planlarınızı yapın ama esneklikten de ödün vermeyin; zira hayatta sürprizler her zaman olabilir.
Keşif ruhun canlanıyor, yeni deneyimlere açık olman sana heyecan verecek. İletişimde cesur adımlar atabilir, sosyal çevrenle güçlü bir bağ kurabilirsin. Eğitim veya öğrenimle ilgili bir fırsat ortaya çıkabilir, bu konuda adımlar atmak için harika bir zaman. Yaratıcılığını serbest bırakmak, sanatsal projelere yönelmek için motivasyon bulabilirsin. Dinleyici olmanın yanı sıra, kendi görüşlerini savunma cesaretini göstereceksin. İçine kapanmak yerine dış dünyaya açılmak, yeni bağlantılar kurmak seni besleyecek. Kendi içsel yolculuğuna zaman ayırarak, ruhsal bir denge bulmanı sağlayacak fırsatlar karşına çıkabilir. Kendine güven, hayatındaki muhteşem fırsatları yakalaman için anahtar olacak.
Bugün, hedeflerine ulaşma konusunda kararlılığın artıyor. İş hayatındaki projelerine odaklanmak için mükemmel bir zaman dilimindesin. Disiplinli çalışman ve sorumluluk alma isteğin, çevrendekilere ilham verebilir. Aynı zamanda, kişisel ilişkilerinle ilgili derinlemesine düşünmek için bir arınma dönemi içindesin. Bu süreçte, duygusal derinliklerini keşfederek, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirebilirsin. Sağlık konusunda dikkatli olman gereken bir dönemdesin; bedenine ve ruhuna iyi gelecek aktivitelere yönelmek, mental sağlığını da destekleyecektir. Anlayış, sabır ve irade gücünle tüm zorlukların üstesinden gelebileceğin bir gün seni bekliyor.
Sosyal çevrenle ilişkilerini güçlendirmek için harika bir gün. Arkadaşlarınla veya tanıdıklarınla olan bağlarını derinleştirmek, yeni fikir alışverişleri yapmana olanak tanıyacak. Süregelen projelerine farklı bir perspektif kazandırabilir, yaratıcı çözümler geliştirebilirsin. İkna edici bir iletişim tarzın, başkalarını etkilemene ve fikirlerini kabul ettirmene yardımcı olacak. Ancak, bağımsızlık arzusunun baskın olduğu bir dönemdesin; birlikte çalışırken kendine alan tanımayı unutma. Duygusal olarak, mevcut ilişkilerini sorgulamak isteyebilirsin; bu süreçte derin bir içgörü kazanarak daha sağlam temellere dayanan bağlar oluşturabilirsin. Kendi içsel dünyana yönelik bir keşif, seninle pek çok şeyi değiştirebilir, huzur ve tatmin arayışın bu dönemde ön planda. Sakin kalmaya çalış ve yenilikçi fikirlerinle öne çıkmaktan çekinme.
Duygusal derinliklerin içinde kaybolma ihtimalin yüksek. İçsel huzuru bulma çabası, belirsizliklerle dolu bir yolculuğa dönüşebilir. Yaratıcı yönlerin öne çıkacak; sanatsal faaliyetlerde başarı sağlayabilirsin. İlişkilerde hassasiyet, karşı tarafın hislerini anlama becerini güçlendirecek. Kendini ifade etmek, duygularını paylaşmak konusunda cesaretini toplamalısın. Mantığınla duyguların arasında denge sağlamak zor olabilir, fakat içsel sezgilerine güvenmelisin. Bugün, yeni başlangıçlar için fırsatlar doğabilir; içsel sesine kulak ver. Kendine zaman ayırmayı unutma, ruhsal dinginlik arayışında önemli adımlar atabilirsin.
