1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Enerjinin yüksek olduğu bir gün seni bekliyor. İçsel motivasyonunu artıracak birçok fırsat karşına çıkabilir. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin güçleniyor; bu, yeni bağlantılar kurmana veya mevcut ilişkilerini derinleştirmeni sağlayabilir. Doğru kelimeleri bulacak, hislerini etkili bir şekilde ifade edeceksin. Bu dönemde, cesaretin ve kararlılığın, zorlukların üstesinden gelmene yardımcı olacak. İş hayatında ise yeni projelere atılmak için harika bir zaman. Yaratıcı fikirlerinle dikkat çekebilirsin. Kendi isteklerin doğrultusunda hareket etmekten çekinme, çünkü bu, sana çok şey kazandırabilir. Sağlığına özen göstermek ise uzun vadede fayda sağlayacak. Bu dönemde içsel huzurunu bulmak için yalnız kalmak veya kişisel ilgi alanlarına yönelmek isteyebilirsin. Kendine zaman ayırmayı unutma.
Bugün, duygusal ve maddi bağlamda güçlü bir denge arayışında olacaksın. İçsel huzurunu korumak için sakin ve rahat bir ortam yaratma isteği baskın. İlişkilerde samimiyete ve güvene büyük önem vereceksin. Yakın çevrendeki insanlarla derinlemesine konuşmalar yaparak, birbirinize nasıl daha iyi destek olabileceğinizi keşfedeceksiniz. Mali konularda dikkatli olman gereken bir dönemdesin; harcamalarını gözden geçirip, gereksiz mali yüklerden kaçınmak faydalı olabilir. Kendine olan güvenin, yeni fırsatların kapılarını aralayabilir; ancak, aceleci olmadan düşünerek ilerlemek en iyisi. Sanatsal ve estetik yönlerin, kendini ifade etmek için harika bir alan sunuyor. Yaratıcılığını konuşturmak, gününü daha anlamlı kılacak. Doğayla iç içe olmak ya da sevdiğin bir aktiviteyle meşgul olmak, zihin ve beden dengen için önemli bir katkı sağlayacaktır. Günün sonlarına doğru, huzurlu bir akşam sana iyi gelecek.
Bugün zihninizin pır pır ettiği bir gün. Sosyal ilişkilerinizde ve iletişimde güçlü bir akış hissedeceksiniz. Arkadaşlarınızla yapacağınız sohbetler, ilham verici ve dönüştürücü olabilir. Eski anılar canlanırken, yeni projeler için heyecan duymanız muhtemel. Çevrenizdeki insanlarla etkileşimde bulunmak, size yeni bakış açıları kazandırabilir. Ancak, çok fazla bilgi bombardımanına maruz kalmaktan kaçının; bu, zihinsel olarak sizi yıpratabilir. Duygusal anlamda, içsel dengeyi korumak için biraz yalnız kalmak iyi gelebilir. Bugün, özgürlüğünüzü kutlamak adına kendinize zaman ayırmayı unutmayın. Beklenmedik haberler, planlarınızı değiştirebilir ama bu değişimler yeni fırsatları da beraberinde getirecek. Yeniliklere açık olun ve akışta kalmayı tercih edin.
Duygusal derinliklerin, ince ruhsal durumların ve içsel dünyanla bağlantılı olduğun bir gün. Ailevi ilişkiler ön planda, bu bağlamda huzur arayışın artabilir. Sevdiklerinle geçirilen vakit, kendini iyi hissetmeni sağlayacak. İçinde bulunduğun durumları, duygusal zeka ile değerlendirmek, sorunların üstesinden gelmene yardımcı olacak. Gerekli olan desteği almak için sevdiklerine yönelmekten çekinme. Ayrıca, yaratıcılığın gün yüzüne çıkabilir; sanatsal faaliyetlere yönelmek, ruhunu besleyecek. Kalbini dinle, iç sesini takip et. Unutma, duygularını ifade etmekten çekinmemelisin. Bugün, kendine bir iyilik yaparak, sana iyi gelen şeylerle zaman ayırmayı düşünmelisin. Kendine olan güvenin artarken, sevdiklerinle paylaşım yapmanın huzurunu yaşayacaksın.
İçindeki yaratıcılık ateşi coşuyor, bu da seni hedeflerine daha da yakınlaştırabilir. Gün boyunca, etrafındakilerden ilham alarak yeni fikirler beyin fırtınası yapabilirsin. Sosyal ilişkilerinde samimi ve etkileyici bir iletişim tarzı sergileyerek insanların dikkatini çekmeyi başaracaksın. Öne çıkma arzun güçlü, bu nedenle kendine güvenmeli ve cesur adımlar atmalısın. Fakat dikkat et, ego savaşlarına girmekten kaçınmalısın; bu, ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Fiziksel ve zihinsel sağlığına özen göstermek, enerji seviyenin artmasını sağlayacak. Bugün, kendin için bir şeyler yapmak ve kişisel bakımına zaman ayırmak harika bir fikir. Sıcak bir kalple, severek yaptığın şeylere yönelmek, keyfini arttıracak ve ruh halini iyileştirecek. Unutma, gerçek ışıltın yalnızca kendinle barış içinde olduğunda parlayacak.
Detaylara olan düşkünlüğün bugünün en önemli teması olacak. Küçük şeylere, ince ayrıntılara dikkatin dağılabilir; bu da seni hem avantajlı hem de dezavantajlı bir duruma sokabilir. İş yerindeki ilişkilerde hassas bir denge gözetmen gerek, başkalarının duygularına karşı duyarlılığın sana büyük avantaj sağlayabilir. Yazışmaların ve iletişimlerin sürpriz gelişmelere açık; belki beklenmedik bir iş birliği kapını çalacak. Sağlık konularında ise içsel huzuru bulmaya yönelik adımlar atmalısın. Ruhsal ve fiziksel sağlığına özen göstererek, günlük rutininin bileşenlerini yeniden gözden geçirmek faydalı olacak. Akşam saatlerinde sosyal bir aktivite seni bekliyor; bu fırsatı değerlendir ve sevdiklerinle keyifli anlar paylaşmayı ihmal etme.
İlişkilerde denge ve uyum arayışın yoğunlaşacak. Ortaklıklar ve sosyal bağlantılar, ruh haline ve genel enerjine olumlu yansıyacak. Ancak, karar verme sürecinde acele etmemelisin; içsel sesini dinlemek, daha sağlam adımlar atmanı sağlayacak. Kendini ifade etme tarzın, başkaları üzerinde güçlü bir etki bırakabilir. Bu dönem, estetik ve sanatsal konularda ilham verici olabilir, yaratıcı projelere yönelmek için ideal bir zaman. Kendini güzellik ve armoni ile çevrele, bu seni daha da güçlü kılacak. Duygusal paylaşımlar ön planda; sevdiklerinle yapacağın derin sohbetler, ilişkilerini güçlendirecek. Kendine güven ve içsel huzurunu bulmak, hayatının her alanında olumlu yansımalar yaratacak.
Duygusal derinliklerinle yüzleşme fırsatı bulabilirsin. İçsel dönüşümler, gizli kalmış hislerinle yüzleşmeni gerektirecek. İletişim için uygun bir zaman olmayabilir; bu nedenle, düşüncelerini içe dönerek keşfetmek daha yararlı olacak. Özgüvenin artabilir, ancak dikkat etmen gereken karmaşık ilişkiler gündeme gelebilir. Başkalarının görüşlerine dikkat et; dışarıdan gelen etkilere karşı dikkatli ol. Kendi içsel sesine güvenmeye çalış. Tutku ve kararlılıkla hedeflerine yaklaşabilir, Macera arayışında yeni fırsatlar bulabilirsin. Yenilikçi fikirler aklını meşgul edebilir; bu süreçte, yaratıcılığını serbest bırakmak, seni bekleyen güzelliklere kapı açabilir.
Enerjinin zirveye ulaştığı bir gün. Yeni maceralara atılmak için cesaret bulabilirsin. Seyahat planları yapma isteği uyanacak, yanındaki insanların da destek olacağı bu süreçte, beklenmedik sürprizlerle karşılaşabilirsin. Farklı kültürler ve düşüncelerle etkileşimde bulunmak, ufkunu açacak. Sosyal bağlantıların güçlenecek, kalabalık ortamlarda kendini ifade etmekte zorlanmayacaksın. Ancak, dikkatini dağıtan unsurlara karşı temkinli olmalısın; bu, odaklanmanı zorlaştırabilir. İçsel bir huzur arayışında olabilirsin. Meditasyon veya doğada vakit geçirmek, ruhuna iyi gelecektir. Aşk hayatında ise heyecan verici sürprizler kapıda; kalp ritmin hızlanacak. İlerideki adımları düşünerek karar vermek doğru bir yaklaşım.
Bu günlerde sorumlulukların, hedeflerin ve kariyerinle ilgili konular ön planda. Kendini disiplinli ve kararlı hissedeceksin. Geçmişte yaptığın çalışmaların meyvelerini toplama zamanı. İletişim becerilerin artıyor, bu da iş yapma şeklin üzerinde olumlu bir etki yaratacak. İçsel bir huzur bulma eğilimindesin; bu, zihinsel dengeyi korumana yardımcı olacak. Kendine zaman ayırmayı unutma, doğayla bağlantı kurmak ruh halini canlandırabilir. Duygusal ilişkilerde ise güven arayışın belirgin olabilir; karşındakilerle daha derin bir bağlantı kurmayı isteyeceksin. Önemli adımlar atmadan önce mantığını dinlemeyi ihmal etme. Yarın için heyecan verici fırsatlar kapıda, bu süre zarfında kendine güven ve kararlı adımlar at.
Bugün, özgürlük arayışın ön planda olacak. Duygusal derinliklere inmekten kaçınma isteğin aklında dolanıyor. Sosyal çevrende yenilikçi fikirlerinle dikkat çekebilirsin, bu da etrafındakilerle ilginç diyaloglar yaşamanı sağlayabilir. Özellikle grup aktiviteleri, yaratıcılığını artıracak ve seni başka insanlarla buluşturacak.Eski alışkanlıklarından kurtulmak ve yeniliklere açık olmak için harika bir zaman dilimindesin. İçsel huzurun için kendine zaman ayırmayı ihmal etme; meditasyon veya doğa yürüyüşleri seni rahatlatacak. Aşk hayatında ise, sıradışı ve alışılagelmişin dışındaki yaklaşımları denemek için istekli olabilirsin. Partnerinle ortak hayaller kurmak ve onları gerçekleştirmek için harekete geçebilirsin. Kendini ifade etme biçimin, derin bir bağ kurmana olanak tanıyacak. Bugün, bağımsızlığını ve yenilikçiliğini ön plana çıkararak, içsel dünyanı beslemek için imkânlar yaratma şansın olacak. Unutma, hayatı renklendirmek için yaptığın küçük değişiklikler büyük farklar yaratabilir!
Duygusal derinliklerinle bu dönemde yüzleşmek, içsel huzurunu sağlayan bir yolculuğa davet ediyor seni. Sevgi ve şefkat dolu bir anlayış, ilişkilerini besliyor; başkalarına yardım etme isteğin, ruhsal olarak seni büyütüyor. Ancak, kendi ihtiyaçlarını da unutmamalısın. Hayal gücün yüksek ve yaratıcılığın sana birçok kapıyı aralayacak. Sanatsal bir proje üzerine çalışmak veya yeni bir hobi edinmek için harika bir zaman. Duygusal dalgalanmalar seni zorlayabilir; bu süreçte, kararlılık ve sabır, ruhunu toplamanı sağlayacak. Kalbindeki sezgileri dinleyerek, içsel rehberini takip etmen önem taşıyor. Unutma ki, bazen kendi sınırlarını korumak da bir sevgi göstergesidir. Kendine karşı nazik ol, huzuru bulmak için kendinle yüzleşmeyi tercih et. Uzaklarda bir fırsat, beklenmedik bir şekilde kapını çalabilir; bu dönem, hayatında yeni bir sayfa açma potansiyeli taşıyor.
