1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjin zirveye çıkabilir. İçsel motivasyonuyla hareket ederken, kendine güvenin artmış hissedebilirsin. Bu, hayata karşı daha cesur adımlar atmanı sağlayacak. İletişim becerilerin güçlenecek, başkalarıyla olan etkileşimlerin bereketli geçecek. Ancak, sabırsızlık hissi senin önünü tıkayabilir; bu nedenle düşünmeden hareket etmek yerine kararlarını iyice tartman önemli. İş ortamında liderlik vasıflarını sergileyebilir, ekip arkadaşlarını etkileme şansı bulabilirsin. Kalbinde tatlı duygular besliyorsan, romantik ilişkilerin için güzel bir gün. Sevgi dolu hisler paylaşıldıkça daha da güçlenecek. Kendi isteklerine odaklanmak, içsel huzuru artırman açısından faydalı olabilir. Unutma, bugün kendine güvenmek her şeyin anahtarı!
Bugün, güven arayışın daha da belirginleşebilir. Rahat ve huzurlu bir ortam oluşturmak isteyeceksin. Aşk ve ilişkilere dair hislerin derinleşebilir; partnerinle aranızdaki bağı kuvvetlendirmek için özel çabalar içine girebilirsin. Maddi konularda daha tutucu bir yaklaşım benimsemek, sana uzun vadede fayda sağlayabilir. Birikimlerine dikkat etmen gerektiği bir dönemdesin. İçsel huzurunu bulmak için doğayla bağlantını güçlendirmek iyi gelebilir; yürüyüşe çıkmak veya doğada zaman geçirmek ferahlatıcı olabilir. Diğerleriyle uyum içinde olmayı başardığın takdirde, sosyal etkileşimlerinden keyif alabilirsin. Estetik duygun bugün bir parça canlanabilir; yaratıcılığını ifade etmenin yollarını arayabilirsin. Unutma, kararlılığın ve sabrın, karşılaştığın zorlukları aşmanda sana yardımcı olacaktır.
Bugün, iletişim becerilerin en üst seviyede olacak. Düşüncelerini etkili bir şekilde ifade etme yeteneğin, çevrendekilerle olan ilişkilerini güçlendirecek. Sosyal ortamlarda öne çıkabilirsin, bu da yeni bağlantılar kurmanı sağlayacak. Ancak, gün içinde bazı kararsızlıklar yaşayabilirsin; bu noktada iç sesine kulak vermek önem kazanıyor. Farklı bakış açılarına sahip insanlarla etkileşimde bulunmak, zihninin genişlemesine yardımcı olacak. Aynı zamanda, yaratıcılığını harekete geçirecek aktivitelerde yer almak, ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Dikkatini dağıtacak unsurlardan uzak durarak, hedeflerine odaklanmak, verimliliğini artırmana yardımcı olabilir. Kendine biraz zaman ayırmayı unutma; zihin dinlendirici bir faaliyet, günlük tempoya yeni bir soluk getirebilir.
Duygusal derinliklerin ortaya çıkacağı bir gün. Ailevi bağlar ve ev hayatıyla ilgili konular ön plana çıkacak. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, mutluluğunu ve huzurunu artıracak. Geçmişte yaşanan anılar gündeme gelebilir; bu durum, eski dostlukları yeniden canlandırma fırsatı sunabilir. Yaratıcılığını kullanmak için harika bir dönemdesin; sanat veya hobilerle ilgilenmek ruhunu besleyecek. İçsel huzurun için derin düşüncelere dalmak, ruhsal dengeyi sağlama konusunda yardımcı olabilir. Duygusal bağlantılara verdiğin önem, bu süreçte sana destek olmayı seçen insanlarla daha da güçlenecek. Kendine biraz zaman ayırmak, içsel sesini duymanı kolaylaştıracak.
Bugün, içsel kudretin ve liderlik özelliklerinin parlayacağı bir gün. Duygusal zekânı kullanarak etrafındaki insanlarla olan bağlarını güçlendirebilirsin. Yaratıcılığın ve özgüvenin, seni birçok zorluğun üstesinden gelmeye yönlendirecek. Sosyal ortamlarda dikkatleri üzerine çekebilirsin; bu ilgi, yeni fırsatları kapını çalmasına vesile olabilir.Aşk hayatında samimi ve sıcak bir iletişim hâkim. Partnerinle derin bir bağ kurabilir ya da yeni bir ilişkiye adım atabilirsin. Kendini ifade etmekten çekinme, hislerini açıkça dile getirmek, ilişkilerinde olumlu değişimlere yol açacak.Kariyer alanında göze çarpan bir başarı elde etme potansiyelin var. Yeteneklerini sergileyebileceğin ortamlar çıkabilir karşına. İnisiyatif almak ve risk almak, seni daha yükseklere taşıyabilir. Ancak dikkatli ol, hırsın bazen gözünü kör edebilir.Sağlık konularında ise, enerjini dengelemek önemli. Dinlenmeye ve kendine zaman ayırmaya özen göstermelisin. Duygusal olarak güçlü hissetmek için meditasyon veya doğa yürüyüşlerini değerlendirebilirsin. Bugünü, kendine ayıracağın bir zaman dilimi olarak kullanmayı unutma.
Bugün detaylara olan dikkatin ve analitik düşünme yeteneğin sayesinde karşına çıkan zorlukları aşabileceksin. Sorunlarına pratik bir yaklaşım benimseyip çözüm odaklı olman, çevrendekiler tarafından takdir edilecek. İş veya günlük yaşamda, sistematiğini koruduğun sürece başarılı sonuçlar elde edebilirsin. Sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; stresle başa çıkacak yollar bulmak, ruhsal dengeyi sağlama konusunda yardımcı olacaktır. Ayrıca, sevdiklerinle vakit geçirmeye özen gösterirsen, ilişkilerin güçlenecek ve birlikte keyifli anılar biriktirebileceksiniz. Kendine güvenme ve olumlu düşünme, gününün akışını değiştirebilir. Unutma, mükemmel sonuçlar elde etmek için sürekli kendini geliştirmek önemlidir.
Aşk hayatında duygusal bir derinlik hissedebilirsin. Sevdiğin kişiyle arandaki bağları kuvvetlendirmek için güzel bir fırsat yakalayabilirsin. İletişimdeki samimiyet, aranızdaki uyumu artıracak. İş yerinde ise yaratıcılığının yükseldiği bir gündesin; yeni projelere odaklanmak için uygun bir zaman. Sosyal ortamlarda yer almak, ruhunu besleyecek ve yeni bağlantılar kurmak için ideal. Ancak, karar alırken başkalarının fikirlerine değer vermek önemli. Güçlü sezgilerinle ilerlediğin sürece, senin için her şey yolunda gidecek. Unutma, dengeyi korumak, hayatındaki her alanda başarını pekiştirecek.
Duygusal derinliklerinizin ön plana çıktığı bir dönemdesiniz. İlişkilerde yakınlık ve bağ kurma ihtiyacı duyabilirsiniz. İçsel değişim ve dönüşüm, sizi daha güçlü bir birey haline getirecektir. Zihinsel yaratıcılığınız artmış durumda, bu da size yeni projelerde veya sanatsal faaliyetlerde başarı getirebilir. Aynı zamanda, güven arayışınızın tetiklendiği bir süreçte, çevrenizdeki insanlarla daha samimi konuşmalar yapma fırsatınız var.Gizli kalmış duyguların dile gelmesi, içsel huzurunuz için gerekli olabilir ancak bu süreçte dikkatli olmalısınız; bazı sırlar cilt tonunu değiştirebilir. Yeniliklere açık olmanız, içinizdeki tutkuları alevlendirerek onları gerçekleştirme yolunda size ivme kazandıracaktır. Bugün, yenilikçi fikirler ve derinlemesine düşüncelerle dolu bir gün geçirmek, sizi anlamlı bir yolculuğa çıkarabilir. Kendinizi ifade etme çabalarınız, çevrenizdeki insanları etkileyebilir; güçlü sezgilerinizle beni dinleyip alttaki gerçekleri keşfetmeyi ihmal etmeyin.
Yeni maceralara aç olan bir zihinle güne başlayacaksın. İçsel motivasyonların yükseliyor ve keşfetme arzun, çevrendekilere ilham veriyor. Hızla değişen koşullara uyum sağlamak, yaratıcı düşüncelerini besleyecek. Sosyal ortamlarında kendini ifade etme konusunda cesur adımlar atabilirsin; bu, ilişkilerini güçlendirecek. Olaylara daha geniş bir perspektiften bakmanın faydasını göreceksin. Duygusal derinliklere inmekte çekingenlik göstermemelisin; bazı sırların açığa çıkması, sana yeni bir bakış açısı kazandırabilir. İçsel huzurunu bulmak adına, doğada vakit geçirmek veya meditasyona yönelmek faydalı olabilir. Karşılaşacağın fırsatlar, senin özgür ruhunu beslemek için kapını çalacak; bu fırsatları değerlendirirken risk almayı göze almalısın. Diğerlerinin bakış açılarına saygı duyarak, kendi görüşlerinle bir denge kurmayı ihmal etme. Bugün, içindeki maceraperest ruhu keşfetmek ve onu dışarıya yansıtmak için mükemmel bir zaman.
Gün, hedeflerinize odaklanmak için harika bir fırsat sunuyor. Disiplin ve irade gücünüz sayesinde, belki de uzun zamandır ertelediğiniz projelere başlayabilirsiniz. Kendinizi güçlü ve kararlı hissedeceksiniz. İş yerinde veya sosyal çevrenizde alacağınız olumlu geri dönüşler, motivasyonunuzu artıracak. Ancak, çevrenizdekilerin ihtiyaçlarını da göz ardı etmeyin; empati kurmak, ilişkilerinizi güçlendirebilir. Sağlığınıza dikkat etmeli, dinlenmeye zaman ayırmalısınız. Bugün, kendinizi daha sakin ve huzurlu bir ortamda bulmak, zihin dinlendirici olabilir. Kendi içsel huzurunuzu bulmak için meditasyon veya doğada kısa bir yürüyüş faydalı olacaktır. Unutmayın, her adımınız sizi hedeflerinize bir adım daha yaklaştırıyor.
Bugün, özgürlük arayışın ve yenilikçi düşüncelerin ön planda. Alışılmışın dışına çıkmak, farklı bakış açıları geliştirmek isteyeceksin. Sosyal çevrenle bağlantı kurmak, ilham verici fikirler paylaşmak için harika bir zaman. Eski kalıpları bir kenara bırakmak, yeni deneyimlere açık olmak senin için oldukça anlamlı olacak. Duygusal derinliklere inmek ve kendini tartmak, içsel huzurunu sağlamana yardımcı olabilir. Farklılıkları kutlamak, kendini ifade etmenin ve insanlarla daha derin bağlar kurmanın anahtarı. Uzaklarda bir şeyler keşfetmek isteyebilirsin; bu, kişisel gelişimine katkı sağlayacak ve ilhama boğacak. Unutma, içinde taşıdığın yaratıcılığı serbest bırakmak, başkaları için de ilham kaynağı olmana olanak tanıyacak. Kendine güven ve cesaret, seni mükemmel sonuçlara götürecek.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün. Hislerin, belirsizliklerle harmanlanabilir; bu da seni kararsız hissettirebilir. İçsel huzurunu bulmak için biraz zaman ayırmalısın. Sanatsal yeteneklerin, yaratıcı projelerde kendini ifade etme fırsatı sunabilir. Sosyal çevrende bulunan dostluklar, içindeki kaybolmuş hisleri gidermende yardımcı olacak. Kalbini dinlemeyi unutma; duygusal sezgilerin güçlü. Belki de düşündüğün fikirleri paylaşmak için uygun bir zaman. Güneşin batışı gibi, her şeyin bir dönüşüm sürecinden geçtiğini hatırla. Kendi ışığını parlatmakta özgürsün, cesur ol.
