1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Enerjin tavan yapmış durumda, bu canlılık gün boyunca sana rehberlik edecek. Yeni başlangıçlar için uygun bir zaman dilindesin; projelerine cesurca el atabilirsin. Sosyal etkileşimler konusunda dikkati üzerine toplayacak bir çekicilik sergiliyorsun. Ayrıca, içsel motivasyonun yüksek olduğu bu dönemde, hedeflerine ulaşma konusunda kararlılığını artırabilirsin. Önceliklerini belirle ve odaklandığın meselelerde kararlı adımlar at. Ancak sabrını kaybetmemeye özen göster; başkalarının fikirlerine de kulak vermek, işbirliklerin için faydalı olacaktır. Ayrıca sağlığına dikkat et; enerjini tazelemek üzere kısa molalar vermek, ruhsal ve bedensel dengen için önemli.
Bugün, içsel huzurun ve istikrar arayışının ön planda. Sabit ve kararlı tavrınla, zorlukların üstesinden gelmek için gereken gücü bulacaksın. Maddi konulardaki güvenliğin, bir parça sarsıldığı hissiyatı yaratabilir; ancak sabırlı ve analitik yaklaşımın sayesinde tüm kaygıları aşma yetisine sahipsin.İlişkilerde de önemli bir dönüm noktası söz konusu olabilir. Sevdiklerinle olan iletişimini gözden geçirmen gereken bir zaman. Duygusal derinliğe inmek, bağı güçlendirecek. Özellikle ilişkinizdeki dengeyi sağlamak için daha fazla çaba gösterirsen, aranızdaki bağın kuvvetlendiğini hissedeceksin.Sanatsal yönlerin bu dönemde de ön plana çıkıyor. Yeni hobiler edinmek, yaratıcılığını açığa çıkarmak için harika bir fırsat. Belki de bir resme, müziğe veya başka bir sanatsal faaliyete yönelmek, ruh halini iyileştirecek.Gün genelinde kendine zaman ayırmayı unutma; doğa yürüyüşleri ya da meditasyon gibi aktiviteler, içsel dinginliğini yeniden kazanmanda faydalı olacaktır. Kararların sağlam ve akılcı olduğunda, hayatta daha fazla sevinç ve tatmin bulacaksın. Unutma ki güçlü duruşun, seni hedeflerine bir adım daha yaklaştıracak.
Bugün sosyal etkileşimlerin ve iletişimin ön planda olacağı bir gün. Zihnindeki düşünceleri paylaşma isteği, yeni insanlarla tanışma hevesiyle birleşiyor. Duygularını ifade etmekte zorlanmayacak, karşısındakilerin dikkatini toplayabileceksin. Bazen yüzeysel kalan diyaloglar, derin bağlantılar kurmana engel olabilir, bu yüzden anlık durumlardan öteye geçmeyi dene. Kısa seyahatler ve keşifler ruhunu besleyecek. İş veya eğitimle ilgili konularda yeni fırsatlar ile karşılaşabilirsin. Dikkatini toplamakta zorlanabilirsin; bu nedenle planlarını gözden geçirip düzenlemekte fayda var. Esnek olman ve yeniliklere açık kalman, sana iyi hissettirecek. Yaşamın her alanında yaratıcılığını kullanarak, zihin açıcı deneyimler yaşayabilirsin. Kendine güven ve kararlılıkla ilerle; yeni projelere veya planlara başlayabileceğin bir dönemde olacaksın.
Bugün içsel duyguların ön planda olacak. Ailevi ilişkilerin ve ev içindeki huzurun seni derinden etkileme potansiyeli var. Evinin atmosferini güzelleştirmek, seni mutlu edecek küçük değişimler yapma isteği duyabilirsin. Kendini ifade etme konusunda biraz çekingen hissetsen de, duygularını paylaşmak için doğru zaman geldi. Sadece bir dinleyici olmanın ötesine geçip, sevdiğin insanlarla ortak anılar biriktirmeye yönelmelisin. Duygusal derinliklerin, sevdiklerinle olan bağı güçlendirebilir. Aynı zamanda, kendine karşı nazik olmayı unutma; kendi ihtiyacın olan bakım ve sevgiye de zaman ayır. Bugün, sözlerin ve davranışların başkaları üzerinde etki bırakma potansiyeline sahip. Empati ve anlayışla yaklaşmak, karşındakilerin kalplerini kazanmanı sağlayabilir. Unutma, duygusal güvenin ve bağlılıkların seni gerçekten güçlü kılıyor.
Bugün, sahnenin ışıkları üzerinizde parlayacak. İçsel gücünüz ve karizmanızla çevrenizdekileri etkileme şansına sahipsiniz. Kendinize güvenin, yeni fırsatlar kapınızı çalmaya başlayacak. İş veya sosyal hayatınızda liderlik yetenekleriniz ortaya çıkabilir; bu fırsatı iyi değerlendirin. Duygusal ilişkilerinizde biraz daha şeffaflık getirmek, samimi bağlantılar kurmanıza yardımcı olacak. Zaman zaman egonuzu kontrol altında tutmak önem kazanabilir; bu sayede iletişimde daha dengeli olabilirsiniz. Yaratıcılığınızın tavan yaptığı bir döneme girmek üzeresiniz. Sanatsal bir aktivite veya hobi, ruh halinizi yükseltebilir. Kendinizi ifade etmenin yeni yollarını keşfetmek için mükemmel bir zaman. Unutmayın ki, içsel tutkularınızı dışa vurduğunuzda, karşınızdaki kişi veya kişiler üzerinde derin bir etki bırakacaksınız. Sezgilerinize güvenin ve kalbinizin sesini dinleyin.
Detaylı düşünme ve analiz etme yeteneğin bugün seni harika bir noktaya getirebilir. Karşına çıkan karmaşık durumları çözmek için mantıklı ve sistematik yaklaşımın faydalı olacak. İş yerinde ya da sosyal çevrende bazı insanlar tarafından desteklenebilir, projelerin için ne kadar yetkin olduğun bir kez daha vurgulanabilir. Gün içinde karşılaşabileceğin ufak aksilikler, sabrını zorlayabilir; ancak bunlar geçici. Kendi içsel huzurunu korumak için biraz zaman ayırmak, meditasyon ya da doğada yürüyüş yapmak faydalı olabilir. İlişkilerdeyse, eleştirilerin yerine yapıcı bir iletişim tarzı izlemek, anlaşmazlıkların önüne geçmene yardımcı olacaktır. Sağlığa özen göstermeyi unutma; bedenini dinlemek, stresi minimize etme noktasında sana ışık tutacak. Beklenmedik sürprizler kapını çalabilir; hazırlıklı ol!
Denge arayışın, ilişkilerinde ve sosyal çevrende önem kazanıyor. Karşıt fikirlerle daha sık karşılaşabilirsin; bu durum, senin diplomasi yeteneklerini ön plana çıkaracak. Bugün, çevrendeki insanlarla uyum sağlaman gereken anlar söz konusu olabilir. Duygusal açıdan hassas bir dönemdesin, bu yüzden başkalarının duygularını anlamak ve saygı göstermek, senin için büyük bir önem taşıyacak.Kendi ihtiyaçlarını göz ardı etmemeye dikkat et. Yaratıcılığın artarken, bu süreçte yeni projelere girişme isteği duyabilirsin. Ancak, acele etme; detaylara dikkat etmen gereken bir dönemdesin. İçsel huzurunu sağlamaya çalış ve belirsizliklerin getirdiği stresi azaltmak için meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapabilirsin. Sosyal etkileşimlerin artarken, yeni tanışmalar ve eski arkadaşlarla bağlantılar kurmak, ruh halini olumlu yönde destekleyecek.
Bugün, içsel duyguların derinlerine inmek isteyebilirsin. Belki de karanlıkta gizli kalmış bazı düşüncelerin ışığa çıkması gerekecek. Bu, duygusal bir dönüşüm sürecinin başlangıcı olabilir. Başkalarıyla olan ilişkilerinde tutkulu ama dikkatli olmalısın; sahiplenici yönlerin ortaya çıkabilir ve bu da çatışmalara yol açabilir. İş veya projeler açısından, kararlılıkla hareket ettiğinde başarı şansı yüksek. Ancak, sezgilerine güvenmeyi unutma, çünkü içsel sesin doğru yönlendirecek. Kendine zaman ayırarak rahatlatıcı etkinliklerde bulunmak, zihnini dinlendirmen için faydalı olacak. Bu süreçte öz bakımına özen göstermeyi ihmal etme; meditasyon veya doğada zaman geçirmek ruh halini olumlu yönde etkileyecektir. Dikkatini çekebilecek bazı fırsatlar, karşına çıkacak; fırsatları değerlendirmek için cesaretli olmalısın.
Bugün macera arayışın bir hayli belirgin. Yeniliklere açık olmanın getireceği heyecan, içindeki keşif arzusunu alevlendirecek. Sosyal çevrende, ilginç kişilerle tanışma olasılığı yüksek. Bu, hem ruhsal zenginliğini artıracak hem de yeni perspektifler kazanmanı sağlayacak. İş veya eğitimle ilgili konularda beklentilerin yüksek; kararlı adımlar atmak için enerjin yüksek. Ancak, aceleci davranmaktan kaçınmalısın. Zira, tüm olasılıkları göz önünde bulundurmak seni daha sağlıklı kararlar almaya yönlendirecek. Ayrıca, ruhsal ve fiziksel sağlığına özen göstermenin faydası büyük. Bugün, kendine zaman ayırarak içsel huzurunu artırabilirsin. Unutma, hayatın sunduğu fırsatlar çoğu zaman aynı anda karşımıza çıkar, bu nedenle esnek olmalısın. Özgürlüğe olan düşkünlüğünü göz ardı etmeden, ilişkilerini derinleştirmek adına samimi ve içten bir iletişim kurmak da önemli. Yüzeysel değil, kalıcı ve anlamlı bağlar kurma arayışında olmalısın.
Bugün kararlılığın ve disiplinin ön planda olacak. İçsel motivasyonun yükselebilir, hedeflerine odaklanma yeteneğinle dikkat çekebilirsin. Kendini güçlü hissedecek, zorluklara karşı direnç göstereceksin. İş hayatında yeni fırsatlar karşına çıkabilir; bu fırsatları değerlendirmek için cesur adımlar atma vakti. Yakın çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin de güçlenecek, destek arayışında olanlara yardım edebilir, güven ortamı yaratabilirsin. Duygusal olarak kendine dönme ihtiyacı hissedebilirsin; bu, içsel huzurunu bulmanı ve yenilenmeni sağlayacak. Günün sonunda, yaptığın seçimlerin seni tatmin etmesi için kendine karşı nazik olmayı unutma. Kendi ihtiyaçlarını göz ardı etmemelisin.
Bugün özgürlüğüne olan düşkünlüğün daha da belirgin hale gelebilir. İnovatif düşüncelerin ve sıradışı projelerin için çarpıcı fırsatlar doğabilir. Sosyal çevrendeki insanlarla olan iletişiminde olumlu bir atmosfer söz konusu; yeni tanışmalar ve arkadaşlıklar bu dönemde önem kazanabilir. Duygusal ilişkilerde derinleşme arzusu hissedebilirsin; samimiyet paylaşımları, kalbini açmana olanak tanıyacak. Hayal gücüne güven ve ani fikirlere açık ol, çünkü beklenmedik fırsatlar kapını çalabilir. Kendi iç dünyana yönelmek ve meditasyon gibi ruhsal pratiklerle ilgilenmek, zihninde yeni ufuklar açmana yardımcı olabilir. Akılcı yaklaşımlarını duygusallığınla harmanladığında, zor görünen durumların üstesinden gelmekte başarılı olabilirsin. Kendini ifade etme biçiminde yenilikler aramak için harika bir zaman dilimindesin; yaratıcı yönlerini ön plana çıkar.
Hayal gücün ve sezgilerin bu dönemde olağanüstü bir güç kazanabilir. İçsel dünyanda derin bir keşif yapma isteği duyabilirsin. Sanatsal yeteneklerin ortaya çıkabilir ve duygularını ifade etme arzusu artar. Başkalarına yardımcı olma isteğin güçlü olabilir, bu durumda çevrendeki insanlara destek olmak sana tatmin verebilir. Ayrıca, ilişkilerde daha derin bir bağ kurmak için fırsatlar karşına çıkabilir. Kendine ve sevdiklerine karşı nazik olmayı unutma. Bu dönemde kendini ruhsal olarak yenilemek ve yeniliklere açık olmak sana olumlu dönüşler sağlayabilir. Duygusal derinliklere inmeye cesaret edebilirsen, içsel huzurunu bulman mümkün.
