1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Enerjinin yüksek olduğu bir gün. İçindeki cesareti ve özgüveni duyacaksın. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman dilimi, fırsatlardan vazgeçme. İlişkilerde samimi ve açık ol, iletişim kurmaktan çekinme; diğerleri senin tutkulu ve hareketli ruhunu takdir edecek. Duygusal yoğunluk artıyor, kalbini dinle. Sağlık konularına daha fazla özen göstermen gerekebilir, kendin için bir şeyler yapmayı unutma. Hedeflerine yönelik planlar yaparken daha yaratıcı ve cesur olabileceğini keşfedeceksin. Bugün şans seninle!
Mali konularda dikkatli olman gereken bir gün. Harcamalarını kontrol etmek, tasarruf yapma isteğini artırabilir. Bu süreç, var olan ilişkilerini de sorgulamana sebep olabilir; duygusal bağlarını güçlendirmek adına samimi bir iletişim kurmak faydalı olacaktır. İçsel huzurunu bulmak için doğayla bağlantı kurmaya özen göster. Hayattaki küçük detayların keyfini çıkararak, stres seviyeni azaltabilirsin. Çok fazla düşünmeden hareket etmemeye dikkat et; iç sesine kulak vermek, doğru kararlar vermende yardımcı olacaktır. Geçmişle yüzleşmek, yeni başlangıçlar için bir fırsat yaratabilir. Özgüvenin pekişiyor, bu doğrultuda kendini ifade etmek için cesaret bulduğun anlarda, çevrendeki desteği hissedeceksin. Unutma, her şey senin elinde şekillenecek.
Bugün, sosyal çevrenizle olan etkileşimlerinizde önemli gelişmeler yaşanabilir. Zihinsel olarak yaratıcılığınızı ortaya koyma fırsatları bulabilir, fikirlerinizi paylaşmak için mükemmel bir zaman dilimi yakalayabilirsiniz. Meraklı doğanız sayesinde yeni insanlarla tanışabilir, ilginç sohbetler gerçekleştirebilirsiniz. Kendinizi enerjik ve dinamik hissedeceğiniz bir gün; yeni projelere adım atmak için uygun bir zemin. Ancak, aşırı atılganlık ve dikkat dağınıklığına karşı dikkatli olmalısınız. Düşüncelerinizi odaklayabilmek için biraz süre ayırmak, verimliliğinizi artıracak. Kalabalık bir ortamda iletişiminizi güçlendirin, bağlarınızı kuvvetlendirin. Unutmayın, lafınızı esirgemediğinizde çevrenizdekilerin dikkatini çekebilir, olumlu etkiler yaratabilirsiniz. İlişkiler konusunda ise anlayışlı ve iletişime açık olmanız, sürtüşmeleri önleyebilir. Duygusal ve mantıksal dengenizi korumak, daha sağlıklı bağlar kurmanıza yardımcı olacak. Kısacası, etrafınızdaki insanlarla olan etkileşimleriniz bugün oldukça önemli ve ilgi çekici.
Duygusal derinliğin ve sezgisel gücün ön planda. Ailevi ilişkilerde sıcak ve destekleyici bir yaklaşım sergilemek isteyeceksin. İçsel dünyanda hissettiğin huzursuzluk, geçmişle yüzleşme fırsatı sunabilir. Yakın çevrendeki insanlardan alacağın destekle, bu süreçleri daha kolay aşabilirsin. Kendini ifade etme biçimin değişkenlik gösterebilir; bu nedenle iletişimde açıklık ve samimiyet önemli olacak. Kendine ait alanında zihinsel olarak yenilenme ihtiyacı hissedebilirsin. Yaratıcılığın, sanatsal veya estetik çalışmalarda kendini gösterebilir. Fakat derinlerde bir yerde, güven arayışın belirebilir. Kendini yenilemek ve yeniden değerlendirmek için harika bir zaman; duygularını dışa vurmak, onları kabullenmek sana büyük fayda sağlayacak. Etrafındakilere olan duyarlılığın, empatik bir tavır sergilemeni sağlayacak. Kızgınlık veya kıskançlık gibi olumsuz duygulara kapılmaktan kaçınmak, huzurunu korumana yardımcı olacaktır. Kendine zaman ayırmayı unutma; içsel huzurun için bunun ne kadar değerli olduğunu fark edeceksin.
Kendine güvenin bugün zirve yapacak. Sosyal ortamlarda parlayacak, başkalarının dikkatini üzerinde toplayacaksın. Yaratıcılık ve cesaretle yeni projelere adım atmak için harika bir zaman. İhtiyaç duyduğun destek aile veya arkadaşlardan gelecek, yalnız kaldığın anlarda bile yanlarında hissetmek sana güç verecek. Sevgi hayatında da tutkulu anlar seni bekliyor. Ancak, hislerin konusunda açık olman önemli. Eleştiriler gelebilir, öğrenmeye açık olmalısın. Önceki deneyimlerinden ders çıkararak ilerleyeceğin bir gündesin; böylece yolunu aydınlatan ışık sen olacaksın. Kendini ifade etme becerinle insanları etkileyebilirsin, bu yüzden fikirlerini paylaşmaktan çekinme. Göz alıcı bir strateji ile karşına çıkan zorlukların üstesinden gelebilirsin.
Detaylı düşünceler içinde kaybolma ihtimalin yüksek, bu nedenle zihnin bir nebze boşalmaya ihtiyaç duyuyor. Kendine kısa molalar vererek zihinsel tazelenme sağlayabilirsin. Bugün, başkalarına yardım etme isteği içindesin; fakat kendi ihtiyaçlarını da göz ardı etmemeye özen göster. Yönetici gezegenin altında, pratik düşüncelerle ilerlemek ve sorunları çözmek için harika bir fırsat var. Küçük ayrıntılara dikkat etme yeteneğin, sana beklenmedik çözümler sunabilir. İletişimde daha açık ve anlaşılır olmaya dikkat et, bu sayede ilişkilerini güçlendirebilirsin. Ayrıca sağlığına yönelik alacağın küçük önlemler, uzun vadede büyük farklılıklar yaratacaktır. Kendini güvende hissetmek için, belirsizliklerden uzak durarak bazı kararlar alabilirsin. İlerlemeyi hedefleyen adımlar için kolları sıvamakta tereddüt etme.
Dengelerin ön planda olduğu bir gün. İlişkilerdeki uyum ve denge arayışın, çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerinde belirleyici olacak. Sosyal ortamlarda kendini rahatlıkla ifade edebileceğin fırsatlar doğacak. Bugün, gözlem gücün oldukça keskin; insanları ve durumları temaşa etmekten keyif alacaksın. Estetik duygun ön planda, bu yüzden sanatsal faaliyetlere yönelmek için harika bir zaman. Küçük detaylarla mutluluğu yakalayabilir, sevdiğin insanlarla keyifli anlar paylaşabilirsin. Karar verme aşamasında dikkatli ol, sezgilerine güvenmeyi ihmal etme. Geleceğe yönelik planlar yaparken adım adım ilerlemek, daha sağlam sonuçlar almanı sağlayacak.
Duyguların derinliklerinde bir keşif yapmanın eşiğindesin. İçsel dönüşüm isteği, seni yeni deneyimlere ve ilişkilere yönlendirebilir. Bugün sezgilerin güçleniyor; insanları ve durumları daha iyi anlama fırsatı bulabilirsin. İlişkilerde samimiyet arayışın ön planda olacak, bu nedenle içten sohbetlere kendini açabilirsin. Ancak, sahiplenici tavırların dikkat çekebilir; bu tavrın ilişkilerini zorlayabilir, bu yüzden sınırları iyi belirle. Kendine olan güvenin artıyor; ancak bu durumu kibirle karıştırmamaya dikkat etmelisin. Hayatındaki insanlara daha fazla değer vermek, onların senin için ne kadar önemli olduğunu anlamana yardımcı olacak. Bugün, kendinle barışık olmanın yanı sıra başkalarına karşı daha anlayışlı olmalısın.
Sakin bir iç huzur arayışında olabilirsin, bu dönemde ruhsal dengeyi sağlamak için doğal alanlara yönelmek faydalı olabilir. Uzun zamandır düşündüğün projeler için harekete geçme zamanı, cesur adımlar atmak, korkularının üstesinden gelmek için güzel fırsatlar yaratabilir. Sosyal ilişkilerde beklenmedik sürprizler mevcut, yeni dostluklar veya eski arkadaşlarla güzel anılar biriktirebilirsin. Eğitim ve öğrenme konularına eğilim göstereceğin bir süreçtesin; yeni bir hobi edinmek ya da bilgi edinmek için mükemmel bir zaman. Fırsatları değerlendirmek ve tutkularının peşinden koşmak, motivasyonunu artıracak ve yaşamına yeni bir enerji katacaktır. Oldukça yaratıcı ve ilham dolu bir dönemde olduğunu unutma, içsel sesine kulak vermek her zamankinden daha önemli olabilir.
Kariyer odaklı düşüncelerinin öne çıkacağı bir gün. İş hayatında sorumluluklarını daha da arttırma ihtiyacı hissedebilirsin. Hedeflerine ulaşmak için adım atmaktan çekinme; disiplinin ve kararlılığın sana büyük avantaj sağlayacak. Arkadaşların veya iş arkadaşlarınla yapacağın stratejik planlamalar, ileride faydasını göreceğin projelere dönüşebilir. Duygusal açıdan, aniden meydana gelen gelişmelere karşı hazırlıklı olmalısın. Kalbinin sesini dinlemek, kendine daha iyi bir yön belirlemeni sağlayabilir. Günün sonunda kendine biraz zaman ayırmayı unutma; zihin ve beden dengeni sağlamak, dinç kalmana yardımcı olacak.
Gün, yenilikçi fikirlerin ve yaratıcı projelerin peşinden koşman için mükemmel bir zaman dilimi sunuyor. Sosyal çevrende daha fazla etkileşimde bulunman, ilham alman ve ilham vermen konusunda kapılar açabilir. Özellikle teknolojik meselelerle ilgilenen kişilerle yapacağın bağlantılar, iş hayatında farklı perspektifler kazanmanı sağlayacak. İçsel dünyanda bazı sorgulamalarla karşılaşabilirsin; bu, kendini daha iyi tanıma fırsatı sunar. Farklı düşünceler ve yaklaşımlarla açık olmaya özen göster. Sürprizlere ve beklenmedik gelişmelere hazırlıklı ol, çünkü bu süreç içinde her şey aniden değişebilir ve yeni fırsatlar kapını çalabilir. Duygusal ilişkilerinde ise, arkadaşlıkların derinleşebilir ve yaratıcılığın, kalpten gelen samimi duygularla buluşabilir. Bugün, cesur adımlar atmak için harika bir gün.
Duyguların derin sularında yüzdüğün bir gün. İçsel sezgilerin güçlü bir şekilde açığa çıkıyor ve çevrendeki enerjilerin farkındalığın artıyor. İlişkilerde empati kurma yeteneğin ön plana çıkacak; bu, başkalarıyla olan bağlarını güçlendirebilir. Madame de Staël'in dediği gibi "Hissiyat, hayatın en güzel müzikal notasını oluşturur." Yani duygularını ifade etme cesaretin, ruhsal bir özgürlük getirecek.Sanat, yaratıcılık ve hayal gücün, seni yeni ufuklara taşımakta. Belki bir günlüğe yazmak ya da yeni bir hobi edinmek isteyebilirsin. Zihinsel olarak rahatlamak için yalnız kalmak, meditasyon yapmak ya da doğada zaman geçirmek iyi gelebilir. Bu süreçte içsel huzurunu bulabilir ve kendini yenileyebilirsin.Öte yandan, bazı hayal kırıklıkları ve belirsizlikler canını sıkabilir; ancak bu durum geçici. Zamanla bu karamsar düşüncelerin yerini umut ve yeni fırsatlar alacak. Kendine karşı nazik olmalı, duygularını kabullenmelisin. Sadece akışa bırak; hayatın akışındaki düşler, gerçekliğin kapılarını açacak.
