1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjin dolup taşacak, çevrendeki insanlara ilham kaynağı olabilirsin. İçsel motivasyonun yüksek, yeni başlangıçlar yapma isteği baskın. Kendini fiziksel olarak aktif hissetmek o kadar önemli ki, spor veya doğa yürüyüşleri sana iyi gelecek. İletişim becerilerin de güçlenmiş durumda; arkadaşlarınla olan diyalogların derinleşebilir ve sorunları kolayca çözme yeteneğin sayesinde ilişkilerin güçlenebilir. İş hayatında, cesaretini toplayarak önemli bir karar alma aşamasına gelebilirsin. Ancak, aceleci olmaktan kaçınmalısın; düşünmeden harekete geçmek bazı durumları zorlaştırabilir. Ayrıca, bugün kendine zaman ayırmak da önemli; inner peace için meditasyon veya yaratıcı hobilerle ilgilenmek sana enerji verecek. Unutma, bu gün kendine olan güvenin her zamankinden daha güçlü.
Gün, sabırlı ve kararlı yaklaşımının ödüllerini toplama zamanı. Etrafındaki insanlar, doğuştan gelen güveninin ve istikrarının ne kadar değerli olduğunu fark edecekler. Bugün ilişkilerde anlayış ve empati göstermek, bağların güçlenmesine yardımcı olacak. İş yerinde üstlendiğin görevlerde dikkatli ve özenli olmalısın; detaylara verdiğin önem, başarıların kapılarını aralayacak. Finansal konularda temkinli olmak faydalı olacak. Kendine zaman ayırmayı unutma; günün stresinden uzaklaşmak için doğayla iç içe bir aktivite harika bir seçenek. Zihinsel ve bedensel açıdan dengeyi sağlamak, ruhunun beslenmesine de katkı sunacak.
Bugün zihninin derinliklerine inme, merakının peşinden koşma zamanı. Yeni bilgiler edinmek, farklı bakış açılarıyla tanışmak için harika bir fırsat var. Sosyal çevren genişleyebilir, etkileşimlerin artabilir. Yaratıcılığın alevlenirken, kendini ifade etme isteği ortaya çıkabilir. Duygu ve düşüncelerini başkalarıyla paylaşmak için uygun bir zemin bulacaksın. Fakat dikkatli ol, acele kararlar vermek yerine düşüncelerini derinlemesine incelemelisin. Yakın ilişkilerde küçük sorunlar gündeme gelebilir. İletişimin ön planda olduğu bir gün geçirirken, empati yeteneğini kullanarak bu sorunları kolayca aşabilirsin. Kendine dönmek ve biraz içsel bir yolculuğa çıkmak için de fırsat yaratmayı unutma. Bu süreç, kendini tanımanı sağlayabilir. Enerjin yüksek, hareketliliği hisset.
Duygusal derinliklerinizi keşfetmek için mükemmel bir dönemdesiniz. İçsel dünyanızda dolaşırken, koruma içgüdülerinizle etrafınızdakilere destek olma isteği arasında dengede kalmalısınız. Aile bağlarınızda sıcaklık ve güven arayışında olacaksınız; sevdiklerinizle olan iletişiminizde daha duyarlı ve anlayışlı olmalısınız. Besleyici bir enerjiniz var; bu, başkalarına ilham verecek. Aynı zamanda, kendinize de özen göstermeyi unutmayın. İçsel barış arayışınız, ruhsal refahı artırabilecek uğraşlarla pekişecektir. Evde geçirdiğiniz zaman, sizi yenileyebilir ve huzur verebilir. Yarınlar için planlar yaparken sezgilerinize güvenin; kalbinizin sesini duyduğunuzda doğru yolda olduğunuzu hissedeceksiniz. Sosyal çevrenizdeki dinamikler değişebilir, eski dostlar veya kırgınlıklar gündeme gelebilir; bu durumları açık yüreklilikle ele almak, ilişkilerinizi güçlendirecektir. Unutmayın, duygusal derinlikleriniz kadar güçlü ve keskin bir sezgiye sahipsiniz.
Kendine olan güvenin bugün zirveye çıkıyor. Işıldıyorsun; karizmana hayran kalacak insanlar etrafında dolanacak. Yaratıcılığını ortaya koymak için mükemmel bir zaman. Sanatsal veya eğlenceli bir proje üzerinde çalışmayı düşünebilirsin. Aşk hayatında ise romantik sürprizler ve tutkulu anlar seni bekliyor. Kalbinin sesini dinlemekten çekinme. Sosyal ortamlarda yeni bağlantılar kurmak, ilham almanı sağlayacak. Ancak arkadaşlık ilişkilerinde dengeyi sağlamak için biraz daha dikkatli olmalısın. Maddi konularda dikkatli olman, giderlerini kontrol altında tutmanı sağlayacak. Kendi değerinin farkında ol, hayatının her alanında parlamayı hak ediyorsun.
Detaylara olan tutkun, bugün seni önemli fırsatlarla buluşturabilir. Belki de bir projeni sonlandırmak veya yeni bir iletişim kurmak için çok uygun bir zaman. İş arkadaşlarınla olan ilişkilerin öne çıkabilir; kendi fikirlerini savunmak için cesur olmalısın. Duygusal olarak kendini güvende hissettiğin bir ortamda bulabilirsin. Kendine zaman ayırmayı unutma, içsel huzurunu sağlamak için sakinlik ve düzen arayışın seni besleyecek. Sağlık konularında temiz bir başlangıç yapmak isteyebilirsin; beslenme veya egzersiz rutinini gözden geçirmek için ideal bir zaman. Başkalarının ihtiyaçlarına duyarlı olman, sosyal ilişkilerini güçlendirebilir.
Bugün, denge arayışın oldukça ön planda. İlişkilerdeki uyum arayışın, çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerinde kendini gösterecek. Empati yeteneğin sayesinde, birinin duygusal durumunu anlaman kolaylaşacak; bu da güzel bir iletişim zeminine yol açabilir. Sosyal ortamlarında, karizma ve çekiciliğinle dikkatleri üzerime çekebilirsin, ancak başkalarının ihtiyaçlarını da göz ardı etmemelisin. Karar verme süreçlerinde daha fazla içsel huzur bulmak amacıyla, meditasyon veya sanat gibi ruhunu besleyen aktivitelere yönelmek faydalı olabilir. Ayrıca, gündelik işlerinde küçük değişiklikler yaparak, onları daha keyifli hale getirme fırsatını yakalayabilirsin. Kendi sınırlarını belirlemeyi unutma, zira başkalarının beklentileri senin dengen üzerinde etkili olabilir. Genel olarak, iletişim ve ilişkilerdeki pozitif gelişmelere açık ol; bu durum, içsel huzurunu artıracak.
Derin duyguların yüzeye çıkması, içsel bir keşif sürecine girmene neden olacak. Bugün, geçmişle hesaplaşma fırsatı karşına çıkabilir; eski ilişkilerdeki derin yaraları anlama ve bunları geride bırakma zamanıdır. İçsel huzur arayışın, seni kendinle yüzleşmeye, hislerini anlamaya ve kabullenmeye yönlendirebilir. Başka insanların duygularını anlama kapasiten artacak; empatin sayesinde yakın çevrendeki kişilere destek olabilirsin. Ancak dikkatli ol, kendi duygusal dengen için sınır çizmekte zorlanabilirsin. Bu, başkalarına yardım ederken öz bakıma da özen gösterme gerekliliğini hatırlatıyor.Kariyer alanında, yenilikçi fikirlerin öne çıkabilir. Yaratıcılığını yansıtarak fark yaratma şansı doğabilir. Ancak, ani kararlar almak yerine daha derin düşünmen, uzun vadede daha etkili sonuçlar doğuracaktır. Tüm bu yoğun duygu ve düşünceler seni bazı içsel çatışmalara sürükleyebilir. Kendine karşı nazik ol; hislerini bastırmak yerine, onları kabul et ve işle. Günün sonunda, kendinizi yenilenmiş ve daha güçlü hissedebilirsin.
Bugün, maceracı ruhun ve özgürlük arayışın ön planda. Farklı deneyimlere açık olmalısın; yeni insanlarla tanışmak ve yeni yerler keşfetmek için mükemmel bir zaman. İlgi alanlarını genişletmek, farklı bakış açılarıyla zenginleşmek için cesur adımlar atabilirsin. İçsel bir huzursuzluk hissetmek olası, bu durum seni sorgulamaya yönlendirebilir. Kendine dönmek, içsel yolculuk yapmak ve hayallerini irdelemek faydalı olacaktır. Sosyal ilişkilerinde ise dikkatli ol; bazen kelimeler yanlış anlaşılmalara neden olabilir. Empati ile yaklaşarak sorunları kolayca aşabilirsin. Bugünü keşif, öğrenme ve derin düşüncelerle değerlendirmek, ruhunu besleyecek.
Bugün sorumluluklarını ön planda tutabilirsin. İş veya kişisel projelerinle ilgili kararlarda mantığın ön plana çıkacak, bu da seni başarılı kılacak. Disiplinli yaklaşımın sayesinde hedeflerine bir adım daha yaklaşabilirsin. Ancak, duygusal durumu da ihmal etmemek önemli. Aile veya arkadaşlarınla olan iletişimini güçlendirmek ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. İkili ilişkilerde dengeli ve sabırlı olman gereken bir dönemdesin. Yaratıcı düşüncelerin ve pratik zekânla, karşılaştığın zorlukları kolayca aşabileceksin. Kendine güven, içindeki potansiyeli açığa çıkartacak fırsatlar kapıda. Gün boyunca karşılaşacağın insanlardan öğrenebileceğin dersler var; bu nedenle açık fikirli olmayı unutma.
Bugün, yenilikçi düşünceler ve sıradışı fikirler peşinde koşacak bir zihin açılabilir. Sosyal çevrenizde yapıcı tartışmalara girerek, alışılmadık bakış açıları geliştirme fırsatı bulacaksınız. Yaratıcılığınızı serbest bırakın; projelerinizi paylaşmak ve başkalarıyla iş birliği yapmak için uygun bir zaman dilimi. Sıradan olandan uzaklaşma ve beklentilerin ötesine geçme arzusunda olacaksınız. İnsanlarla olan konuşmalarınızda empati önem kazanabilir; bu, ilişkilere derinlik katacak. Geldiğiniz noktada, özgünlüğünüzü yansıtmaktan çekinmeyin; bulunduğunuz sosyal ortamlarda dikkat çekmek kaçınılmaz. Özgürlük arzunuz, rayına yerleşmek için farklı yollar keşfetmenizi sağlayabilir. Ancak, kararsızlık hissi işleri zorlaştırabilir. İleriye dönük düşünme beceriniz, çözümler bulmanıza yardımcı olacak ve sizi motive edecektir. Zihninizi açan her türlü bilgi ve deneyime açık olun; ilham alın.
Hayal gücün ve sezgilerin oldukça güçlü. İçsel dünyanda dönüp dolaşan duygular, seni yeni yaratıcı projelere yönlendirebilir. Empati yeteneğin, çevrendekilerle derin bağlantılar kurmanı sağlıyor. Belki de başkalarının sorunlarına duyarlı kalmanın ve onların yanında olmanın, seni daha huzurlu hissettirdiğini fark edeceksin. İçsel huzuru ararken, biraz da kendine yönelik özen göstermeyi ihmal etmemelisin.Bu dönem, sağlık ve ruhsal denge üzerinde odaklanmak için uygun. Meditasyon ya da doğa yürüyüşleri gibi ruhunu besleyecek etkinliklere yönelmek iyi gelebilir. Duygusal olarak hassas olduğun bir dönemdesin, bu yüzden sınırlarını korumayı ve kişisel alanına ihtiyacın olduğunu unutmamalısın. Diğerleriyle iletişim kurarken, kelimelerini özenle seçmek önemli. Yanlış anlaşılmalara yol açmamak için açık ve net olmaya çalış. Yıllardır beslediğin hayaller ya da projelerle ilgili cesur adımlar atmak için doğru zaman. İçsel sesine güven ve kalbinin sesini dinle, seni yönlendirecek ve hedeflerine ulaşmanda yardımcı olacak.
