1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün, maceraperest ruhun ön planda olacak. Yeni deneyimler ve keşifler için enerji dolusun. İlişkilerde ise samimiyet ve dürüstlük arayışın artabilir. Duygusal olarak kendini ifade etme isteğin, bazı tartışmalara yol açabilir; ancak bu, bağlantılarını güçlendirebilir.Kendine güvenin, yaratıcılığını tetikleyecek. Olumlu düşüncelerinle, karşına çıkan fırsatları değerlendirme konusunda cesaret bulabilirsin. Ancak, çevrendekilere karşı sabırlı olmalısın; senin hızına ayak uydurmak istemeyenler olabilir. İş projelerinde yenilikçi düşünceler öne çıkıyor, bu yüzden sıradanlıktan uzaklaşmak için riskler almaktan çekinme. Sağlık konularında ise esnekliğin önem taşıyor; hareket etmeyi ve yediklerine dikkat etmeyi unutma.Bugün, içsel gücünü keşfetmek ve olumlu değişiklikler yapmak için mükemmel bir zaman. İnan kendine, cesur adımlar at ve kalabalığın içinde fark edilmemek için debelenme. Senin parlaklığın, çevrendaki karanlıktan kaçış yaratacak.
Duygusal ve maddi konularda denge arayışında olabilirsin. Bu dönem, içsel huzur bulmak için kendine zaman ayırmanın önemli olduğu bir süreç. Sevdiklerinle daha fazla etkileşimde bulunmak, seni besleyecek güven dolu ilişkiler kurma isteğini artırabilir. İş ve kariyer alanında daha önceki çabalarının meyvelerini toplamaya başlayabilirsin; sabırlı olman bu süreçte fayda sağlayacak. İçinde bulunduğun ortamdaki güzelliklere ve huzura odaklanmak, ruh halini olumlu yönde etkileyecektir. Sağlık konusunda da dikkatli olman gereken bir gün; yeterince dinlenme ve beslenmeye özen göster. İçsel sesine kulak vermek, seni doğru yolda ilerletecek.
Bugün iletişim becerilerin ön planda olacak. Sosyal ortamlarda daha fazla yer alabilir ve fikirlerini paylaşma fırsatı bulabilirsin. Esnek düşünme yeteneğin sayesinde sorunları kolayca çözebilecek durumdasın. Yeni insanlarla tanışma veya eski arkadaşlarla bağlantı kurma isteği içinde olabilirsin. Yakın çevrendeki insanların düşüncelerine saygı duymak ve onların bakış açılarını anlamak, huzurlu ilişkiler kurmana yardımcı olacak. Ayrıca, öğrenmeye ve keşfetmeye açık kalmanı sağlayacak ilginç konularla karşılaşabilirsin. Ancak, bazı huzursuzluklar veya belirsizlikler içerisindeysen, içsel huzurunu korumak için sakin kalman faydalı olacak. Kendine güvenerek gerçek duygularını ifade etmekten çekinme.
Duygusal derinlikler içinde kaybolabilir, hislerinizi açıkça ifade etmekte zorluk yaşayabilirsiniz. İçsel huzurunuzu bulmak için biraz yalnız kalmaya ihtiyacınız var. Kendi dünyanıza çekilmek, kavramları sorgulamak ve duygusal yaralarınızı iyileştirmek için fırsat yaratın. Bazen kendinizi savunmasız hissedebilir, bu nedenle ihtiyaçlarınızı başkalarına iletmekte zorlanabilirsiniz. Kendinize karşı nazik olun ve hislerinize saygı gösterin. Yakın ilişkilerinizde, anlayış ve empati büyük önem taşıyor; sevdiklerinizle açık bir iletişim kurmak, bağlarınızı güçlendirecektir. Dış dünyadan uzaklaşmak, bir hobi ya da sanatsal bir faaliyetle meşgul olmak, ruhunuza iyi gelecektir. Maddi konularda dikkatli olun, bütçenizi aşmamaya çalışın. Unutmayın, her duygunun altında bir ders yatıyor. Kendinizi dinleyin ve iyileşmenizi sağlayacak adımları atın.
Ego anlaşmazlıklarına neden olmamak için, başkalarını da dinlemeye özen göster. Aşk ilişkilerinde sıcak bir atmosfer var; sevdiğinle birlikte keyifli anılar biriktirmen mümkün. Ancak, iş ortamındaki gerginliklere karşı tetikte olmalısın; bazı durumlarda sabırlı kalmak gerekebilir. Ekonomik konularda temkinli davranman fayda sağlayacak, ani harcamalardan kaçınmalısın. Bugün, içsel gücünün farkına varacak ve bunu çevrende olumlu bir etki yaratmak için kullanacaksın.
Detaylara dikkat etme yeteneğin bugün öne çıkacak. Gün içerisinde, çevrendeki insanlarla olan iletişiminde titiz bir yaklaşım sergilemek isteyebilirsin. İş ortamında karşılaşacağın zorluklar, seni daha analitik düşünmeye itebilir. Her şeyi dört bir kenarından değerlendirmek, beklenmedik çözümler bulmana yardımcı olacak. Kendini ifade ederken, hissettiklerini açıkça dile getirmekte zorlanabilirsin, bu yüzden dikkatli olmalı ve kalbini dinlemelisin. Gözlemlerinden yola çıkarak önemli kararlar alabilir, önceden düşündüğün planları tekrar gözden geçirebilirsin. Sağlığına özen göstererek, bedenini dinlendirmek için fırsatlar yaratmalısın. Sosyal ilişkilerinde ise, arkadaşlarınla yapacağın birkaç samimi sohbet, ruhunu canlandırabilir. Kendine olan güvenini taze tutmak, günün sonunda seni daha mutlu hissettirecek.
Bugün, sosyal ilişkilerin ön planda olduğu bir dönemdesin. İnsanlarla kurduğun bağlar derinleşecek, yeni dostluklar edinme fırsatları doğacak. Kendini ifade etme yeteneğin artarken, başkalarının görüşlerine de daha açık olmalısın. Duygusal zekân, karşılaştığın zorlukları aşmanda büyük rol oynayacak. Çatışmalardan kaçınmak ve uzlaşmacı bir tutum sergilemek, sana büyük avantajlar getirecek. Sanatsal yönlerin gün yüzüne çıkarken, yaratıcılığını kullanabileceğin alanlara yönelmek için harika bir zaman. Doğaya çıkarak sakinleşmek, kafandaki karmaşadan uzaklaşmana yardımcı olacak. İçsel huzurun, dışarıya yansıdığı bir dönemdesin. Negatif düşüncelerden arındıkça, daha olumlu bir bakış açısına sahip olacaksın. Kendine güvenmeyi unutma; içindeki dengeyi bulduğun sürece, her şey yolunda gidecek.
Gizli kalmış duyguların gün yüzüne çıkma ihtimali var. İçsel tutkularınla yüzleşirken, başkalarının da hislerini göz önünde bulundurmalısın. İletişimde daha açık olman, ortaklıklarını güçlendirebilir. İş veya projelerde yenilikçi fikirlerin dikkat çekebilir; yaratıcılığını serbest bırak. İnsanlarla olan etkileşimlerinde, kararlılığı ve azmi elden bırakmamalısın. Geçmiş deneyimlerden ders alarak ilerlediğinde, geleceğin için daha sağlam bir zemin hazırlayabilirsin. Kendini sorgulama ve ihtiyaçlarının peşinden gitme zamanı. Ancak, başkalarını da dinlemeyi unutma; empati, ilişkilerini daha derin bir seviyeye taşıyacaktır. Farklı bakış açıları, hayatını renklendirebilir. Duygusal ilişkilerde tutkulu ama dengeli bir tutum benimse. Kendi sınırlarını koruyarak, başkalarının da sınırlarına saygı duymalı ve bu dengeyi sağlamalısın.
Yeni keşiflere ve maceralara açık bir gün. İçinde bulunduğunuz iletişim ortamında ilginç ve heyecan verici sohbetler ortaya çıkabilir. Farklı bakış açılarıyla karşılaşmak, olaylara dair perspektifinizi genişletecek ve sizi düşündürecek. Sizi motive eden hedeflerinizin peşinden koşmaktan çekinmeyin, bu süreçte ilham verici bir dönüşüm hissedebilir, kararlılığınızla etrafınızdaki insanları etkileyebilirsiniz. Ancak dikkatli olun; aşırı iyimserlik ve dikkatsiz davranışlar, planlarınızı aksatabilir. Finansal konulardaki belirsizlikleri gidermeye yönelik yeni stratejiler geliştirmek için uygun bir zaman. İlişkilerde samimiyet ve dürüstlük üzerine vurgu yapılması, derin bağlar kurulmasına yardımcı olacak. Flört eden Yaylar için heyecan verici karşılaşmalar söz konusu, kalbiniz yeni bir maceraya hazır. Doğa yürüyüşleri veya sanatsal aktivitelerle kendinizi ifade etmek, ruh halinizi olumlu yönde etkileyecektir. Unutmayın, içsel mutluluğunuz, dış dünyada da yankı bulacaktır.
Bugün, kariyer hedeflerin üzerinde yoğunlaşma fırsatın var. Sorumluluklarını en iyi şekilde yerine getirmek için öz disiplinini kullanman gereken bir zaman dilimindesin. Zihnindeki planları hayata geçirmek için yaratıcı bir bakış açısı geliştirebilirsin. İnsanlarla olan iletişiminde netlik önemli; düşüncelerini açıkça ifade etmelisin. Geçmişteki deneyimlerin, bugünkü kararların üzerinde önemli bir etkiye sahip olacak. Duygusal olarak, kendini biraz baskı altında hissedebilirsin; bu da seni düşündürücü bir ruh haline sokabilir. Ancak, bu süreçte kendine güvenmelisin, çünkü işe yarar bir iç gözlem yapma şansı bulabilirsin. Birlikte çalıştığın kişilerle ilişkilerini güçlendirmek, uzun vadede fayda sağlayacaktır. Sağlık ve iyi olmak için kendine zaman ayırmayı unutma; zihinsel ve fiziksel dengeyi sağlamak, tüm bu çabalarında anahtar rol oynayacak.
Sosyal ilişkilerde hareketlilik, yeni tanışmalar ve ilginç sohbetler gündemde. Zihninizin aktif olduğu, yaratıcılığınızın parladığı bir dönemdesiniz. Farklı bakış açılarına açık olmanız, çevrenizdeki insanlarla olan etkileşiminizi güçlendirecek. Grup çalışmalarında veya takım projelerinde liderlik becerilerinizi sergileme fırsatı bulabilirsiniz. Duygusal olarak bağımsız olma isteğiniz, ilişkilerde bir denge arayışına dönüşebilir. Yaşantınızda yenilik arayışında olmanız, alışılmış kalıpların dışına çıkmanıza neden olabilir. Bu açıdan kendinizi ifade etmek için özgür bir ortam yaratmanız önem taşıyor. Yeni deneyimlere açık olun, karşınıza çıkan fırsatları değerlendirin. Sürpriz gelişmelere hazır olun; heyecan dolu bir gün sizi bekliyor!
Duygusal derinlikler ve sezgilerin ön planda olduğu bir gün. Hayal gücün, yaratıcılığın zirveye çıkabilir; bu da sanatsal projelere yönelmek için harika bir fırsat sunar. İç dünyana dönerek, ruhsal bir yenilenme hissi yaşayabilirsin. Başkalarının duygularına karşı son derece hassas olacaksın, bu nedenle empati yeteneğin ön plana çıkabilir; destek arayan arkadaşların için gizli birer ışık kaynağı olabilirsin.Ancak, sınırlarını korumayı unutmaman önemli. Başkalarının yüklerini taşımak isteği içinde kaybolabilirsin; bu yüzden kendine biraz zaman ayırmayı ihmal etme. İlişkilerde, derin bir anlayış ve sevgi ağı oluşturma fırsatı var. Ayrıca, bir ikili ilişki içinde, açık iletişim kurmak, bağları güçlendirebilir ve kalbinin derinliklerindeki hisleri açığa çıkarmana yardımcı olabilir.Günün ilerleyen saatlerinde, içsel huzurun giderek artacak. Meditasyon veya doğadayken geçirilen anlar, ruh halini dengelemek açısından faydalı olacaktır. Geleceğine yönelik hayallerini gözden geçirip onlara odaklanabilir, bu süreçte kendini yeniden keşfedebilirsin. Unutma, sezgilerine güvenmek ve içsel sesini dinlemek, bu dönemde seni yönlendirecektir.
