1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün taze bir enerjiyle dolup taşacaksın, bu senin özgüvenini artıracak. Kendini yeni projeler veya başlangıçlar için cesur bir şekilde ifade etmek isteyebilirsin. Duygusal ilişkilerde samimi ve dürüst bir iletişim kurman önemli; partnerinle arandaki bağı güçlendirecek anlar yaşayabilirsin. Sağlığına yönelik adımlar atmak ve aktif olmak, hem fiziksel hem de ruhsal olarak kendini daha iyi hissetmeni sağlayacak. İş ve kariyer alanında yaratıcı fikirlerinle dikkat çekebilir, liderlik vasıflarını ön plana çıkarabilirsin. Ancak aceleci davranmaktan kaçınmakta fayda var; sabır, uzun vadede daha iyi sonuçlar almana yardımcı olacak. Kendine olan inancın, zorlukların üstesinden gelmende en büyük yardıcın olacak. Bugün, içsel motivasyonunu keşfetmek için mükemmel bir zaman. Kendine güven ve ilerlemeye devam et!
Bugün içsel dinginliğe ulaşma arayışında olabilirsin. Sakin anlar yaratmak sağlığın ve ruhsal huzurun için faydalı olacak. Kendine zaman ayırarak doğanın tadını çıkarmak veya meditasyon yapmak zihinsel berraklık sağlayabilir. İkili ilişkilerde, sevgi ve güven temelinde yürüyen diyaloglar önplana çıkacak. Karşılıklı anlayışın zedelemesine neden olabilecek her türlü tartışmadan kaçınmalısın. İş veya maddi konulardaki kararların için net bir şekilde düşünmekte fayda var; aceleci davranmak seni zor durumda bırakabilir. Empati yeteneğini kullanarak çevrendekilere destek olmak, sana manevi bir tatmin sağlayacak. İçsel huzurunuzu korumak için sizi huzursuz eden durumlarla yüzleşmekte fayda var; bu sayede yeni başlangıçlara yelken açabilirsin. Unutma, sabırlı ve kararlı bir yaklaşım her şeyi yoluna koyabilir.
Sosyal etkileşimler ve iletişim bugün hayatının merkezinde olabilir. Arkadaşlarınla ve sevdiklerinle yapacağın konuşmalar, düşüncelerini netleştirmene ve yeni fikirler geliştirmene yardımcı olacak. Kendini ifade etme isteğin artacak, bu nedenle sanatsal yönlerini keşfetmek için harika bir zaman dilimi. Farklı bakış açıları edinebilir, ilham verici insanlarla tanışabilirsin. Ancak, dikkatini dağıtan unsurlar konusunda temkinli olmalısın. Aceleci davranmamak ve her durumun derinliğine inmek, bağlantıların kalitesini artıracak. Günün ilerleyen saatlerinde, potansiyel bir fırsat kapını çalabilir; buna hazırlıklı ol ve açık fikirliliğini koru. İş veya eğitim alanında yeni projeler gündeme gelebilir, yenilikçi düşüncelerinle dikkat çekebilirsin. Kendi içsel huzurunu sağlamak adına kısa bir meditasyon veya doğada vakit geçirmek, zihnini açacaktır. Unutma, bugünkü duygu ve düşüncelerini açıkça ifade etmek, ilişkilerini güçlendirmenin anahtarıdır.
Duygusal derinliklerin ve içsel hislerin güçlü bir şekilde ön plana çıkacak. Aşk ve aile ilişkilerinde duygusal bir yoğunluk hissedebilirsin. Sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için özel anlar yaratma isteği içinde olacaksın. İçsel dünyanda bir sarkaç gibi hareket edeceksin; mutluluk ve melankoli arasında gidip gelebilirsin. Önüne çıkan zorluklar karşısında sabırlı olmalı ve duygularını dengelemeye özen göstermelisin. Kendini ifade ederken açık ve net olmayı tercih etmelisin, anlık tepkilerden kaçınarak düşüncelerine zaman tanımak sana fayda sağlayacak. İş yerinde veya sosyal çevrende sürpriz gelişmelere açık ol. Güçlü sezgilerin sana doğru yolu gösterecek; iç sesine kulak vermekten çekinme.Finansal konularda harcama yapmadan önce düşünmek, gereksiz kaygılardan uzaklaşmanı sağlayacak. Geleceğe dair planlarını şekillendirmek için uygun bir zaman. Bu süreçte kendine sınırlar koymayı ve hayallerin doğrultusunda sağlam adımlar atmayı ihmal etme.
Bugün, içindeki yaratıcı enerjiyi serbest bırakmanın tam zamanı. Kendini ifade etme konusunda daha cesur davranabilirsin. Sosyal çevrendeki etkileşimler, sürpriz bağlantılar ve ilginç tanışmalar getiriyor. Farklı bakış açılarına açık olmalısın; bu, kendi projelerine de yeni bir soluk katacaktır. Kendine olan güvenin artarken, başkalarına ilham verme yeteneğin de göz dolduracak. Ancak dikkatli ol, egonun senin yerine kararlar almaya çalışmasına izin verme. İçsel dengeyi korumak, seni daha güçlü ve kararlı kılacak. Aşk hayatında, sevgi dolu bir atmosfer yaratma ihtimalin yüksek; tutkulu bir sohbet günün renklerini artırabilir. Kendi ihtiyacın olan dikkati ve takdiri bulduğunda, karşındakilere de aynı sıcaklığı sunmayı unutma. Bugün, liderlik niteliklerini öne çıkarabilirsin; yeni projeler ve hedeflerle ilgili cesur adımlar atmak için mükemmel bir zaman.
Detaylara olan düşkünlüğün ön planda. Gün boyunca bilgelik arayışın seni derin düşüncelere yönlendirebilir. İletişim becerilerin güçleniyor, çevrendekilerle fikirlerini daha açık bir şekilde paylaşabilme fırsatın var. Sağlık ve bakım temaları önem kazanabilir; kendine yönelik küçük ama etkili değişiklikler yapabilirsin. Özellikle düzenli bir yaşam tarzı seni destekleyecek. Ancak, ele aldığı konularda mükemmeliyetçilik tuzağına düşmemeye dikkat et. Bazen akışa bırakmak ve anı yaşamak, senin için de faydalı olabilir. Etrafındakilerin ihtiyaçlarına duyarlı olman, ilişkilerinde yeni kapılar açabilir. Duygusal derinliğin, içsel huzurunla birleştiğinde, seni güçlü kılacak.
Harmanlanan düşünceler, uyum arayışında yaratıcılığını artırıyor. Sosyal ilişkilerde derin anlamlar ortaya çıkabilir, başkalarıyla kurduğun bağlar güçleniyor. Bugün empati yeteneğin zirveye çıkmışken, başkalarının hislerine duyarlı yaklaşmak, sorunların kolayca çözülmesine yardımcı olacak. İçsel dengeyi koruyarak, kararlı adımlar attığın takdirde, karmaşık durumları kolayca yönetebilirsin.İletişim konusundaki yeteneklerin öne çıkıyor, bu nedenle fikirlerini paylaşmak veya tartışmalara katılmak için mükemmel bir zaman. Yeteneklerini sergilemekten çekinme, başkalarının takdirini kazanman an meselesi. Özgüvenin yüksek, bu da karşına çıkarılan fırsatları değerlendirme konusunda cesaretlendiriyor.Maddi konularda ise dikkatli olman gerektiğini hatırla. Ani harcamalar, bütçeni sarsabilir. Disiplinli bir yaklaşımla ilerlemek, finansal güvenliğini sağlamak için önemli. Kendine zaman tanı, düşüncelerin yoğunlaşırken, sezgilerin sana doğru yolu gösterecektir.Kendini ifade etme konusunda daha özgür hissettiğin bir gün. Sanatsal aktiviteler veya hobi edinme konusunda cesur olabilirsin. İçsel dünyanı zenginleştiren deneyimlere kapı aralamak, ruhsal tatmin sağlayacak. Unutma, hayatın dengesi seni çağırıyor; yapman gerekenler arasında içsel huzurunu bulmak da var.
Derin hislerin ve sezgilerin seni sarıp sarmalayacak. İçsel dünyanınla yüzleşmek için harika bir zaman. Gizli kalmış hislerin, bu dönemde yüzeye çıkabilir. Bu durum, ilişkilerinde daha açık ve samimi olmanı gerektirebilir. Yakınlarınla olan bağlarını güçlendirmek için iyi bir fırsat var. Aynı zamanda, biraz yalnız kalıp düşünmek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olabilir. Kariyerinde ise, odaklanman gereken projeler var. Başarıya giden yol, dikkat ve sabır gerektiriyor. Destek ihtiyacın olursa, sevdiklerine güvenebilirsin. Olumsuz düşüncelerin üstesinden gelmek, başarının anahtarı olacak. Kazanma arzusunun yüksek olduğu bir dönemdesin, fakat bu süreçte kendini ve diğerlerini unutmamalısın. Duygusal derinliklerini keşfetmek, kişisel gelişimine katkı sağlayacak. Sezgilerini dinlemeyi ihmal etme; onlar seni doğru yöne yönlendirebilir. Ancak, başkalarını aşırı sorgulama eğiliminde olabilirsin; bu, ilişkilerine zarar verebilir. Dengeli olmak, seni daha güçlü kılacak. Samimiyet ve içtenlik, bugün için anahtar kelimeler. Kendine zaman ayırmayı da ihmal etme!
Bugün, macera arayışın ve yeni deneyimlere olan iştahın yüksek. Yüksek enerji seviyenle, iletişimde daha açık ve samimi olabilirsin. Sosyal ilişkilerde olumlu etkileşimler seni memnun edecek, yeni insanlarla tanışma fırsatları doğabilir. Seyahat planları yapma isteği içindesin; küçük bir kaçamak ya da uzun bir yolculuk için adım atmaya hazır hissediyorsun. Aynı zamanda, kişisel gelişime yönelik fikirler gün yüzüne çıkabilir. Bilgiye açlığın seni yeni kaynaklar keşfetmeye yönlendirebilir. Ancak, zaman zaman dikkatin dağılabilir; bu nedenle önemli detaylara odaklanmakta zorlanabilirsin. İçsel huzurunu korumak için, doğal alanlarda zaman geçirmeye çalışmak faydalı olabilir. Uzun vadeli hedeflerine yönelik tutkulu bir yaklaşım içinde olman, önemli faydalar sağlayacak. Bugün, kararlılıkla hareket ettiğinde, istediğin değişimleri gerçekleştirmek elinde.
Bugün kariyer odaklı düşüncelerin ön planda olduğu bir dönemdesin. Çalışkan ve disiplinli yapın, uzun vadeli hedeflerine ulaşma konusunda sana büyük avantaj sağlayacak. İlişkilerde ise, otoriteni koruma arzun, bazen iletişim sorunlarına neden olabilir. Duygusal olarak daha açık olman, başkalarıyla olan bağlarını güçlendirebilir. Bir yenilik veya değişim arayışında isen, cesur adımlar atman gereken bir zaman dilimindesin. Geçmişte yaşanan tecrübeler, yeni fırsatları değerlendirmende sana ışık tutabilir. Şu anki belirsizliklerin geçici olduğunu unutma, sabırlı kalmalısın. Akşam saatlerinde sevdiklerinle geçireceğin zaman, ruhunu dinlendirmeni ve stresi azaltmanı sağlayacak.
Sürükleyici fikirlerinle çevrendekileri etkilemeye hazırlıklı ol. Yenilikçi bakış açılarının, alışılmadık çözümler bulmana yardımcı olacak. Bugün sosyal bağlantıların güçlenecek; ilginç insanlarla karşılaşabilir ve sıra dışı diyaloglar kurabilirsin. Duygusal ilişkilerde açıklık ve dürüstlük ön planda olacak; hislerini paylaşmaktan kaçınmaman önemli. Kendini toplumsal meselelere daha fazla duyarlı hissedebilir, topluluk projelerine katılmak isteyebilirsin. Düşüncelerini ifade ederken cesur ol, özgürlüğünü savunmaktan çekinme. Kendi içsel değerlerine sadık kalman, bu dönemde seni güçlendirecek. Kafandaki soruları cesur bir şekilde sorma ve açık bir iletişim kurma fırsatını iyi değerlendir. Yıldızlar, senin yaratıcılığını ve özgünlüğünü destekliyor; bu fırsatları kaçırmamalısın. Bugün kendini biraz farklı hissetsen de, bu, potansiyelinin açığa çıkması için bir çağrı olabilir.
Duyguların dalgalandığı bir gündesin ve içsel dünyana daha fazla odaklanmak isteyebilirsin. Senin için önemli olan bağları güçlendirme çabası, sevdiklerinle olan ilişkilerini derinleştirebilir. Hayal gücün ve sezgilerin bu dönemde güçlü olacak, yaratıcılığını ifade etme konusunda kendini rahat hissedeceksin. Yalnız kalma hissi, ruhsal dengenin sarsılmasına neden olabilir. Kendine zaman ayırmak ve içsel huzuru bulmak için doğa yürüyüşleri veya meditatif aktiviteler faydalı olabilir. Şimdi, hislerine güvenmek ve içsel sesini dinlemek, kaybolmuş olan yerde bulmanı sağlayabilir. Ayrıca, birkaç sürpriz de kapını çalabilir; beklenmedik bir destek, projelerine ivme katabilir. Rahat ol ve akışa güven, evren senin yanındadır.
