1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjin oldukça yüksek, bu da seni yeni girişimlere teşvik ediyor. İlişkilerde cesur adımlar atabilirsin; duygularını açıkça ifade etmekten çekinme. İş yaşamında ise, yaratıcılığın sayesinde dikkat çekici fikirlerle karşına çıkarak etrafındaki insanları etkilemeyi başaracaksın. Ancak, düşüncelerini başkalarına aktarırken aceleci olmamaya dikkat et. Fiziksel aktivitelerle enerjini dengeleyebilirsin; spor yaparak hem ruh halini iyileştirebilir hem de vücudunu canlandırabilirsin. Günün ilerleyen saatlerinde, beklenmedik bir haber alabilirsin; bu, kısa vadeli planlarını yeniden gözden geçirmeni sağlayacak. Belirsizliklerden korkma; risk almayı seviyorsun ve bu konuda dünyayı daha heyecan verici hale getirebilirsin.
Bugün, dayanıklılık ve sabırlı yaklaşımınız ön plana çıkıyor. Maddi konularda şansınızın artması, yeni fırsatlarla karşılaşmanıza yol açabilir. İçsel huzurunuzu sağlamak için kişisel alanınıza ve konforunuza odaklanmak isteyeceksiniz. İlişkilerde ise sevgi dolu ve destekleyici bir tutum, çevrenizdekilerin size daha yakın hissetmesine neden olacak. Sakin kalmayı başardığınız sürece, hem iş hayatında hem de sosyal bağlantılarda olumlu gelişmeler yaşayabilirsiniz. Kendinize güvendiğiniz sürece engelleri aşma konusunda kararlılığınız, ilerlemenize destek olacak. Sağlık konularında da dikkatli olmalı, dengeli bir yaşam sürmeye özen göstermelisiniz. Alışveriş konusunda sezgilerinize güvenin, bütçenizi aşmamaya çalışın. Günün getirdiği her yeni durum, büyümenize katkı sağlayabilir.
Zihinsel olarak son derece aktif bir gün, merak duygusunun ön planda olduğu bir zaman dilimindesin. Yeni bilgiler edinme isteği, seni ilginç diyaloglara ve tartışmalara çekecek. Sosyal çevrende yapıcı bir etkileşim içinde olman olası; fikir alışverişi yapmaktan ve düşüncelerini paylaşmaktan keyif alacaksın. Ancak dikkat etmen gereken bir durum var; konuşmalarında kendini net bir şekilde ifade etmezsen yanlış anlaşılmalar meydana gelebilir.İletişim becerilerin bugün oldukça parlayacak. İhtiyacın olan her türlü bilgiye ulaşabilecek ve başkalarını da bilgilendirebileceksin. Kısa seyahatler veya yer değişiklikleri için uygun bir gün. Düşüncelerini kağıda dökmek veya yaratıcı projelerde yer almak sana ilham verebilir. Özgürlüğüne olan düşkünlüğün, seni kısıtlamaktan uzak tutmalıdır.Aşk hayatında, samimiyet arayışında olduğun bir dönemdesin. Partnerinle olan iletişiminde açık olursan, duygusal bağınızı güçlendirecek fırsatlar çıkabilir. Tek başına olanlar, ilginç biriyle tanışma olasılığı içinde, kalbini çarptıracak sohbetler yapabilirsin. Her durumda, merakını canlı tutmayı unutma; seni zenginleştirecek deneyimlerle dolu bir gün seni bekliyor.
Duygusal derinlikler seni sarıp sarmalarken, içsel bir huzur arayışında olabilirsin. Aile ilişkilerin ön planda; sevgi ve destek bulma arzusuyla hareket edeceksin. Yakın çevrendeki insanlarla bağlarını güçlendirmek için fırsatlar karşına çıkabilir. Bugün geçmişe yönelik anılar, ruh halini etkileyebilir. Bu anılar üzerinden geçmek, sana yeni bir bakış açısı kazandıracak. Sezgilerin güçlenmiş, içgüdülerinle hareket etmek istemen güçlü bir kapı aralayabilir. Duygusal bir denge kurmak ve sevdiklerinle güven dolu konuşmalar yapmak için ideal bir zaman. Kreatif yönlerin harekete geçebilir; sanatsal projelere yönelmek, içsel yaralarını iyileştirirken ruhunu besleyebilir. Kararlarında sezgine güvenerek ilerlemen, seni doğru yolda yönlendirecek. Evinin sıcaklığı ve güveni, seni koruma hissettiriyor; bu hisleri yaşamda yansıtmak, çevrendeki herkesi olumlu etkileyecek.
Sahip olduğun doğal liderlik yetenekleri bugün parlayacak. Çevrendeki insanları etkileyip, ilham vererek yeni projelere dahil olabileceksin. Kendini ifade etme becerin ön plana çıkabilir, bu sayede başkalarının dikkatini çekebilirsin. Enerjini olumlu bir şekilde yönlendirmek, yaratıcılığını arttırmak için harika bir gün. Duygusal olarak, içsel dönüşüm ve kişisel gelişim fırsatları karşına çıkabilir. Özellikle sosyal ortamlarda kendini rahat hissetmeli, samimi ilişkiler kurmalısın. Unutma, kararlılık ve tutku ile ilerlediğinde dilediğin hedeflere ulaşman mümkün. Soğukkanlılığını koruyarak zorlukları fırsata çevirebilirsin. Bugün, kendini ve arzularını daha derin bir şekilde keşfetmek için bir fırsat sunuyor. Dikkatini dağıtmadan, hedeflerine odaklanmak sana büyük kazançlar sağlayabilir. İçsel huzurunu bulmak da bu süreçte önemli bir rol oynayacak. Kendi isteklerini ön planda tutarak ilerlemeli ve gereksiz çatışmalardan uzak durmalısın. Başkalarının düşünceleri seni etkilemesin; kendi iç sesine kulak ver.
Bugün, detaylar üzerinde durmak zorunda kalacağın bir gün. Bu durum, iş veya kişisel projelerin için oldukça faydalı olabilir. Analitik düşünme yeteneğin ön plana çıkacak ve karmaşık sorunlara pratik çözümler bulabileceksin. Ancak mükemmeliyetçilik tuzağına düşmemeye dikkat et. Her şeyin tam olmaması, başarılı olmadığın anlamına gelmiyor; küçük hataları görmezden gelmeyi öğrenmelisin.Sosyal ilişkilerinde daha açık olmaya teşvik edileceksin. Arkadaşların veya iş arkadaşlarınla iletişim kurarken düşüncelerini net bir şekilde ifade etmek, yanlış anlamaları önleyebilir. Kendini ifade etme kabiliyetini geliştirmek, seni beklenmedik fırsatlarla karşılaştırabilir.Sağlık konularında eşitliği sağlamak önemli. Bedensel ve zihinsel ihtiyaçlarını dengelemek, gününü daha verimli geçirmeni sağlayacak. Küçük molalar vermeyi unutma. Günün sonunda, üzerinde çalıştığın projelerde ilerleme kaydetmiş olmanın verdiği tatmin hissi seni saracak. Unutma, süreç de en az sonucun kendisi kadar kıymetli.
Denge arayışın, estetik ve uyum anlayışın bugün daha da belirginleşecek. İlişkilerde empati kurma yeteneğin, karşındakilerin kalplerine dokunmana yardımcı olacak. Sosyal ortamların getirdiği fırsatları iyi değerlendirmelisin; yeni insanlarla tanışmak, ilham verici fikirler edinmemi sağlayabilir. Sanatsal yönlerin ön planda; kendini ifade etmenin yaratıcı yollarını bulabilirsin. İçsel huzurunu sağlamak için kararlarını dikkatle gözden geçirmeli ve başkalarının görüşlerine değer vermelisin. Kendine olan güvenin, zorlukların üstesinden gelmeni kolaylaştıracak. Unutma, denge sadece dışarıda değil, içsel dünyanda da önemli. Başkalarının duygularını hesaba katmak, sosyal bağlantılarını güçlendirecektir. Bugün, kendini daha iyi ifade edebilmek ve duygusal derinliğini keşfetmek için mükemmel bir zaman.
Derin ve tutkulu bir ruh hali içerisinde olabilirsin. Duyguların, zihnini saran düşüncelerle iç içe geçmiş durumda. İçindeki enerjiyi doğru yönlendirmediğin takdirde, bu durum ilişkilerinde gerginlik yaratabilir. Kendini ifade ederken dikkatli olmalısın; söylemlerin beklemediğin tepkilere yol açabilir. Bugün, sezgilerin oldukça güçlü. İnsanların davranışlarını ve hislerini anlama konusunda kendini oldukça başarılı hissedebilirsin. Bu yeteneği, çevrendeki insanlarla empati kurarak daha etkili bir şekilde kullanmalısın. Eğer bir projeye ya da iş birliğine dair düşüncelerin varsa, içgüdülerine güvenmekte fayda var. Aşk hayatında tutku ve gizem ön planda. İlişkinde yeni boyutların keşfedilmesi üzerine düşünebilirsin. Beğendiğin biri varsa, bir adım atmak için uygun bir zaman. Ancak, karşındakinin hislerine duyarlı olmayı unutma. Duygusal bağlarını güçlendirmek için karşılıklı güven inşa etmek önemli. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme. Hararetli iş günlerine karşı dinlenmeye ihtiyaç duyabilirsin. Bu, zihnini ve ruhunu dengelemenin anahtarı olacak. Kim bilir, belki bir süre yalnız kalmak sana içsel huzuru getirebilir. Kendi potansiyalini keşfetmek için fırsatlarla dolu bir gün. Çevren, sana ilham verebilir; kendini açabilirsin.
Kendini özgür hissetme arzusu içindesin ve bu, hayatında önemli değişikliklere yol açabilir. Yeni deneyimlere açık olmak, ufkunu genişletmene yardımcı olacak. Eğitim, seyahat veya kişisel gelişim konularında atılımlar yapabilirsin. Sosyal ilişkilerinde daha dikkatli olman gereken bir döneme girmiş olabilirsin; çevrendeki insanlarla iletişimini yeniden değerlendirmen faydalı olacak. İçsel huzuru bulmak adına, eylemlerini ve düşüncelerini dengelemeye çalışmalısın. Bu süreçte, sezgilerine güvenmek, doğru kararlar almanı kolaylaştırabilir. Unutma, keşfetmek ve öğrenmek için kendine zaman tanımalısın.
Bugün, sorumluluk duygun ve disiplinin ön planda olacak. İş yerinde veya projelerinde karşılaştığın zorlukları sabırla aşacaksın; bu durum, çevrendekilerin de takdirini toplayacak. Kariyerine dair yeni fırsatlarla karşılaşabilir, çevrendeki insanlarla güçlü bir iş birliği kurabilirsin. Kendi içsel hedeflerine odaklanırken, aşırı mükemmeliyetçilikten uzak durmalısın; kendine esneklik tanı. Aşk ve ilişkilerde kendini ifade etme isteği artıyor; duygularını açık bir şekilde paylaşmak, bağlarını kuvvetlendirebilir. Sağlığına dikkat etmeyi de unutma; fiziksel aktivite seni enerji dolu hissettirecek. Başkalarına yardım etme arzun, içsel tatmin sağlayabilir. Bugün, kişisel gelişim için harika bir gündesin; sahip olduğun yetenekleri keşfetmek ve geliştirmek için cesaret bulacaksın.
Zihin açıcı fikirler ve yenilikçi düşüncelerle dolu bir gün. İçsel motivasyonun ve yaratıcılığın artacağı bu dönemde, alışılmışın dışında olanı denemeye hevesli olabilirsin. Sosyal çevrendeki etkileşimler keyif verici olacak; ilginç insanlarla tanışabilir veya mevcut ilişkilerini derinleştirebilirsin. Farklı bakış açıları, sana yenilikçi çözümler sunabilir. Ancak dikkatli ol, uyuşmazlıklar ya da sürtüşmeler de gündeme gelebilir. Duygusal olarak daha özgür hissetmek isteyebilir, kişinin para ve ilişkilerine dair alışkanlıklarını gözden geçirebilirsin. Kendini ifade etme konusunda cesur olman, başkalarındaki etkini artıracak. Özellikle sanatsal projelere yönelmek için güzel bir zaman. Başkalarının beklentilerinden uzaklaşarak, kendi isteklerini önceliklendirmeyi denemelisin. Bu süreç, kişisel özgürlüğünü ve yaratıcılığını beslemene olanak tanır. Unutma, hazırlıklı ve esnek olmak, bu dönemi en iyi şekilde değerlendirmeni sağlayacak.
Hayal gücün ve sezgilerin bugün oldukça güçlenmiş durumda. İçsel dünyanda keşifler yapma fırsatına sahip olabilirsin. Duygusal derinliklerde kaybolabilir, sanatsal bir projeye yönelmek isteyebilirsin. İletişim alanında, sevdiklerinle olan bağların anlam kazanacak, duygularını daha açık bir şekilde ifade etme ihtiyacı hissedebilirsin. Ancak dikkatli ol; başkalarının duygusal taleplerine karşı duyarlı olmak güzellik sunarken, kendi sınırlarını da koruman gerekebilir.Güneş’in ve Ay’ın düzenledikleri etkileşimler sayesinde sezgilerinle mantığını dengede tutmaya çalışmalısın. Kendine zaman ayırarak zihnini ve ruhunu dinlendirmen önem kazanıyor. Geçmişten gelen anıların gün yüzüne çıkması veya kayıplarınla ilgili düşünceler, seni bir nebze hüzünlendirebilir; ancak bunları kabullenmek ve dönüştürmek, sana güç verebilir.Kendine olan güvenin artarken, başkaları için destekleyici bir rol de üstlenebilirsin. İçsel yolculuğun, ruhsal bir yenilenmeye vesile olacak. Sosyal ilişkilerde empatinin yoğunluğu, sıradan diyaloğuna derinlik katabilir. Ancak zaman zaman kendi çıkarlarını gözetebilme yeteneğini de unutmaman gerekiyor. Kendine nazik ol ve hislerine değer ver; bu dönem ruhsal incelemenin ve herhangi bir yeni başlangıcın anahtarı olabilir.
