1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjilerin oldukça güçlü olduğu bir gün. İçsel motivasyon duygun yüksek, bu da seni harekete geçirecektir. Yenilikçi fikirlerinle çevrendekilere ilham verebilirsin. Kendine olan güvenin tam, bu sayede zorlu görevlerin üstesinden rahatlıkla geleceksin. Ancak düşüncelerini başkalarıyla paylaşmadan önce biraz sabırlı olman gerekebilir. Ani kararlar verme eğiliminde olabilirsin, bu yüzden önemli seçimleri yapmak için biraz daha zaman harcamayı düşünebilirsin. Aşk hayatında da heyecan verici gelişmeler yaşanabilir. Hislerini açığa çıkarmakta tereddüt etme; samimiyetin karşılığında güzel sürprizler seni bekliyor. Sosyal ilişkilerdeki uyum, grup aktiviteleri ve arkadaşlarınla geçireceğin zaman sana enerji katacaktır. Kendini ifade ederken duygu ve düşüncelerini birleştirmeye dikkat et. Günün ilerleyen saatlerinde karşına çıkabilecek fırsatları değerlendirmek için açık fikirli olman yararına olacak.
Günün, içsel huzur ve dinginlik arayışında geçecek. Kendini ifadende daha cesur olabilirsin; yaratıcı yeteneklerin bu dönemde daha fazla ön plana çıkabilir. Finansal konularda dikkatli olman gereken bir zaman. Harcamalarını gözden geçirip bütçeni dengelemek, uzun vadede sana fayda sağlayacak. İlişkiler, derin konuşmalara ve samimi paylaşımlara açık. Sevdiğin kişilerle arandaki bağlar güçlenirken, bazı yüzleşmelerde cesur olmalısın. Sorunları açık bir şekilde dile getirmen, ilişkilerini derinleştirecektir. Sağlığınla ilgili daha fazla özen göstermen gerekecek; doğada vakit geçirip ruhunu dinginleştirmeye çalışmalısın. Etrafındaki güzelliklere gözlerini açman, ruhunun gıdasını bulmana yardımcı olacak. Gün sonunda, içsel huzurun için kendine zaman ayırmayı unutma.
Bugün iletişim becerilerin ön planda olacak. Fikirlerini açık ve net bir şekilde ifade etme fırsatını yakalayabilirsin. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin önem kazanacak; yeni bağlantılar kurmak veya eski dostlukları tazelemek için harika bir zaman. Meraklı ruh halin, seni yeni deneyimlere yönlendirebilir. Öğrenme arzusunu besleyecek aktivitelerde bulunmak, zihin açıcı ve keyif verici olabilir. Karşına çıkan fırsatları değerlendirmek için esnek ve uyumlu olmalısın. Kısa seyahat planları yapmak veya küçük bir yolculuğa çıkmak, günlük rutinden uzaklaşmanı sağlayarak tazelenmene yardımcı olabilir. Ancak dikkatli ol; fikirlerin başkaları tarafından yanlış anlaşılabilir. Dikkatini, sezgilerine ve hislerine vermek, sağlıklı iletişim kurmanı kolaylaştırabilir. Kendine güven ve düşüncelerini duyurmaktan çekinme, çünkü bugün asıl seni heyecanlandıran konular üzerinde durmak için ideal bir zaman!
Duygusal derinliklerin ve sezgisel yeteneklerin ön planda. İçsel gücünü hissedecek, çevrendeki insanlarla daha derin bağlar kurma isteği duyacaksın. Aile ve ev hayatına yönelik duyduğun sorumluluklar gün içinde seni etkileyebilir, bu nedenle kendine zaman ayırmayı unutma. İlişkilerde daha hassas bir dönemdesin; empati kurma yeteneğin artıyor. Sevdiğin insanlarla olan iletişimini güçlendirmek için keyifli ve anlam dolu anlar yaratabilirsin. Duygusal ihtiyacını karşılamak adına geçmişle yüzleşmek, seni daha güçlü bir hale getirebilir. Kendini ifade etme konusunda cesur olmalısın. Unutma ki iç dünyanın zenginliği, dış dünyanın zorluklarıyla başa çıkmanda sana rehberlik edecek.
Bugün, kendini ifade etme ve yaratıcı yönlerini ortaya koyma konusunda güçlü bir arzu hissedebilirsin. Çevrendekilere ilham verme potansiyelin yüksek. Özgüveninle başkalarını etkileyebilirsin; bu nedenle sosyal ortamlarda dikkat çekmekten çekinme. Yeni projelere başlamak veya kişisel hedeflerini gözden geçirmek için harika bir zaman. İçsel motivasyonun güçlü; hayallerini gerçekleştirme yolunda atılacak adımları rahatlıkla planlayabilirsin. Ancak dikkatli ol; başkalarıyla ilişkilerinde kibir eğilimleri yaratmamak için alçakgönüllü kalmaya özen göster. Alışılmadık durumlarla karşılaşman, bu süreçte sana meydan okuyabilir. Hızla değişen koşullara uyum sağlamak, senin esnekliğine ve kararlılığına bağlı. Bugün, içindeki liderlik ruhunu ve tutku dolu yaklaşımlarını ortaya koymak için buluşmalara katılmak veya yeni bağlantılar kurmak iyi bir fikir. Unutma, gerçek gücün içten gelen sıcaklığında yatıyor.
Özen ve titizlikle geçireceğin bir gün seni bekliyor. Günlük yaşamındaki detaylara dikkat etme arzusu artabilir; bu, çevrendekilere de yansıyacak. İş veya projeler üzerinde yoğunlaşmanın verimliliğini artırırken, belki de bazı küçük ama önemli ayrıntıları fark etme şansı bulabilirsin. Destek bekleyen bir arkadaş, yardım teklifine ihtiyacı olabilir. Sadece mükemmellik arayışında değil, aynı zamanda empati ve anlayışla da yaklaşmak ilişkilerini güçlendirebilir. Fikirlere ve önerilere açık olman, ikili ilişkilerdeki dengeni sağlamana yardımcı olacak. Özel yaşamında ise, iletişimde samimiyet ön planda; bu sayede aradaki duygusal bağı pekiştirebilirsin. Sağlık konularında da dikkatli olman, zindeliğini korumak adına faydalı olacaktır. Unutma, her şeyin başı düzen ve uyum.
İlişkilerde uyum arayışı ön planda. Sizi saran sosyal ortamlarda kendinizi daha rahat ifade ediyorsunuz. Başkalarıyla olan etkileşimleriniz, ruh halinizi yükseltecek ve ilham verecek. Duygusal dengeyi sağlamak adına bir adım atmaya hazır olmalısınız. Hedeflerinizi netleştirmek ve işbirlikleri oluşturmak için doğru bir zaman. Hararetli tartışmalarda taraf olmaktan kaçınmanız, çevrenizdeki insanlarla olan bağlarınızı güçlendirebilir. Estetik ve güzellikle ilgili projelere yönelmek ruhunuza iyi gelecek. Bugün, yeni başlangıçlar için kendinizi hazır hissedeceksiniz, içe dönüp düşünmek için de güzel bir fırsat var. Kalbinizin sesine kulak vermek, gelecekteki adımlarınızı belirlemede size rehberlik edebilir.
İçsel derinliklerinle yüzleşmek adına mükemmel bir zaman. Kendi duygularını analiz etme ve gizli kalmış düşüncelerini keşfetme isteği artıyor. Bu, kişisel gelişim için büyük bir fırsat sunuyor. İlişkilerinde samimiyeti ön planda tutmak, geçmişle barışmanı sağlayabilir. İletişimdeki açıklık, güven inşa etmenin anahtarı olacak. Kariyer konularında ise, sezgilerin gücünden faydalanmalısın; içgüdülerin doğru yolu gösteriyor. Duygusal olarak kendini güçlendirmek isteyebilir, bu nedenle meditatif ve yaratıcı faaliyetlere yönelebilirsin. Unutma, dönüşüm sürecin her aşamasında kendine yeterince sabırlı ve nazik olman gerek. Başkalarının beklentilerinden arınmak, seni özgürleştirecek. Kendi iç sesine kulak ver ve onu takip et.
Hayata olan coşkunuz ve keşfetme arzunuz bugün daha da belirginleşecek. Yeni bilgiler edinme, farklı bakış açılarıyla tanışma fırsatları kapınızı çalıyor. Sıra dışı düşüncelere açık olmalısınız; bu, yaratıcı projelerinizi geliştirmek için mükemmel bir zaman dilimi. İletişim kurarken biraz daha sabırlı ve anlayışlı olmak, çevrenizdekilerle olan ilişkilerinizi güçlendirecektir. İçsel huzurunuzu bulmak için doğadayken ya da açık havada zaman geçirirken ruhunuz yenilenecek. Eğitim veya seyahat konuları gündeme gelebilir; bu fırsatları değerlendirmek uzun vadede size kazanç sağlayabilir. Kendinize güvenin, risk almaktan çekinmeyin. Unutmayın, hayatta en büyük maceralar, cesur adımlarla başlar.
Bugün, sorumluluklarını ve hedeflerini gözden geçirmek için mükemmel bir zaman. İş yerindeki işleri yakından takip etmen, önemli fırsatların kapını çalmasını sağlayabilir. Disiplinli yaklaşımın, seni diğerlerinden ayıracak ve başarı konusunda daha da ileriye götürecek. Ailevi konularda ise vereceğin kararlar, sevdiklerinle olan ilişkilerini güçlendirebilir. Duygusal derinliklerinle yüzleşmek, seni içsel huzura bir adım daha yaklaştıracak. Sağlık konusunda ise, enerjini artıracak ve zindeliğini destekleyecek küçük değişimlere kapıyı açabilirsin. Unutma, sabrın ve azmin, seni hedeflerine ulaştıracak en iyi kılavuzlardır.
Bugün zihninde ilerici fikirler şekillenecek, özgürlük arayışın daha da kuvvetlenecek. Sosyal çevrendeki insanlarla olan iletişimin tazelenecek, kendini ifade ederken daha cesur olabilirsin. Yenilikçi ve sıra dışı projelere yönelmek için mükemmel bir zaman. İçsel sezgilerin seni yönlendirecek, bu sayede belki de daha önce hiç düşünmediğin bir yola adım atabilirsin.Farklı bakış açılarına açık olman, hem iş hem de özel hayatında yeni fırsatlar doğurabilir. Sosyal etkinlikler, grup çalışmaları, topluluk önünde kendini ifade etmek için uygun bir gün. İnsanların seni ilham verici düşüncelerin ve yaratıcıça projelerinle takip etmesi olası. Bu süreçte karşına çıkan fırsatları değerlendirmek, kişisel gelişimin için büyük katkı sağlayacak.Unutma, bulunduğun ortamda sıradışı düşüncelerinle fark yaratabilirsin. İnsanların, yenilikçi yaklaşımlarına duyduğu hayranlığı hissetmek seni daha da motive edebilir. Ancak, mevcut alışkanlıklarına dair sorgulamalar yapma şansı da bulabilirsin; bu dönem, özgürleşmek ve kendin için en iyisini bulmak için ideal. Özellikle de kalabalık ortamlarda, kendinden emin bir duruş sergilemek, başkalarına ilham verebilir.
Duygusal derinliklerin su yüzüne çıkması ve sezgilerin güçlü hale gelmesi bekleniyor. İçsel huzur arayışında olduğun bir dönemdesin; ruhsal dinginliğini sağlamak için kendine zaman ayırmalısın. Sosyal ilişkilerde samimiyet ve bağ kurma isteği ön planda. İletişimde daha açık ve dürüst olman, hem kendini ifade edebilmeni hem de başkalarıyla olan bağlarını güçlendirmeni sağlayacak.Hobilerine, yaratıcılığına yönelmen, yeni ilgi alanları keşfetmek için harika bir fırsat var. Hayal gücünü kullanarak sanatsal bir proje üzerinde çalışmak, ruhunu besleyebilir. Duygusal bağlantılar kurmak için doğru zaman; sevdiklerinle derin sohbetler yapabilir, onlarla hislerini paylaşabilirsin. Kendini güçsüz hissettiğin anlarda destek almaktan çekinme. Ailenden veya yakın arkadaşlarından alacağın destek, sana güç verecek. Kaygıların ağır basabilir; bu nedenle, zihnini rahatlatacak aktivitelerle ilgilenmek önem kazanıyor. Meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi uygulamalar, iç huzurunu bulmana yardımcı olabilir. Kendine karşı nazik ol; hatalarını kabul et ve büyümek için onlardan ders al. Unutma ki, her deneyim seni daha güçlü kılacak ve yeni yollar açacaktır. Sezgi gücünü dinle ve içsel pusulanı takip et; seni doğru yöne yönlendirecektir.
