1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün dinamik bir enerji içinde olacaksın. Cesaretin ve kararlılığın, istediğin hedeflere ulaşmanı kolaylaştırabilir. Yeni projelere başlamak için mükemmel bir zaman; hayallerini gerçeğe dönüştürmek için içindeki ateşe güven. Sosyal çevrende seni destekleyen önemli kişilerle etkileşimde bulunmak seni daha da motive edebilir. Duygusal ilişkilerde daha açık ve samimi olman, iletişimde güçlenmeni sağlayacak. Bunların yanı sıra dikkat etmen gereken bir konu, düşüncelerini ifade ederken ani ve fevri tepkilerden kaçınmak. Ansızın gelişen durumlar, ki sabrını zorlayabilir. Ancak, huzur arayışında dengeyi sağlamayı başarırsan, tüm bu taleplerin üstesinden gelebilirsin. Bugün, içsel gücünü keşfetmek ve özgüvenini artırmak için harika bir fırsat var.
Bugün, güven arayışın daha da yoğunlaşabilir. İçsel dinginliğini sağlamak ve huzur bulmak adına kendine zaman ayırmalısın. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir gün. Harcamalarını kontrol altında tutmak, gereksiz risklerden kaçınmanı sağlayacaktır. İlişkilerde sağlam temeller üzerinde durmak isteyeceksin; sevdiklerinle daha derin bağlar kurmak için paylaşımın önemini kavrayacaksın. Sabırlı ve kararlı tavrın, zorlukların üstesinden gelmeni kolaylaştıracak. Kendini ifade ederken, duygularını açığa çıkarmaktan çekinmemelisin. Yeniliklere kapalı olmamalı, esnek düşünmeye çalışmalısın. Bugün, geçmişin izlerini silmek ve yeniliklere adım atmak için ideal bir gün. Doğanın tadını çıkarmak ve içsel huzurunu beslemek için açık hava yürüyüşlerine zaman ayırmalısın. Kendi ihtiyaçlarına odaklanmak, sana güç katacaktır.
Bugün zihninizin aktif olduğu bir gündesiniz; düşüncelerinizi ve fikirlerinizi paylaşmak için harika bir zaman dilimi. Sosyal ilişkilerdeki dinamikler, ilginizi çeken yeni bağlantılarla zenginleşebilir. İletişim becerilerinizin ön plana çıktığı bu süreçte, kalabalık ortamlarda kendinizi rahat ve özgüvenli hissedeceksiniz. Ancak, anlaşmazlıkların doğabileceği durumlar için dikkatli olmanızda fayda var; karşınızdaki kişinin ruh halini iyi analiz edin. Hızlı düşünme yetiniz sayesinde sorunları kolaylıkla çözebilir, bazen yüzeysel kalmış temaları derinlemesine araştırmak isteyebilirsiniz. Yenilik arayışınız, sizi şaşırtıcı ve heyecan verici deneyimlere yönlendirebilir. Bunlarla birlikte, parasal konularda mantıklı adımlar atmak, gelecekteki refahınız için önemli bir yer tutacak. Rahatlayın ve akışa bırakın; hayatın sunduğu fırsatları değerlendirin.
Duyguların derinliklerinde bir dalgalanma hissedebilirsin. Ailenle ve sevdiklerinle olan bağların ön planda olacak; onlarla geçirdiğin zaman, ruhunu besleyecek. İçsel olarak huzuru yakalamak isteyeceksin, bu yüzden hayatının güvenli alanlarını yeniden yapılandırmaya odaklanabilirsin. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme; sadece dinlenmek bile seni yeniden enerji dolu hissettirecek. Duygusal zekanla sorunları daha kolay aşabileceksin. İleriye dönük adımlar atarken, sezgilerine güvenmeyi unutma. İş hayatında bazı yeni başlangıçlara açık olup olmamak senin elinde. Unutma, sevgi ve güven içinde yaşamak, ruhunu besleyen temel unsurlar. Başkalarının hislerine duyarlılığın, sosyal ilişkilerini güçlendirebilir. Kendini ifade etme biçimin, etrafındaki kişileri derinden etkileyebilir. Bu gün, kendini keşfetme süreçlerinin bir parçası.
Ateş ve kararlılıkla parlayacaksın. Bugün yaratıcılığın zirveye ulaşacak, bu da seni çevrendeki insanların dikkatini çekmene yardımcı olacak. Sosyal ilişkilerinde cesur ve cömert bir tutum sergileyerek etrafındaki insanları etkileyebilirsin. Kendine güvenin tam; bu, karşına çıkacak olan fırsatları değerlendirmende belirleyici olacak. Ayrıca, gün içinde ani sürprizler yaşayabilirsin. Geçmişte yaşadığın olumsuz deneyimlerin üzerinden gelmek için harika bir fırsat doğacak. İletişimde diplomatik olman ve duygularını sağduyulu bir şekilde ifade etmen, önemli bir meseledeki sorunları çözmene yardımcı olabilir. Kendin olmanın, yani içindeki güçlü aslanı serbest bırakmanın zamanı. Riski göze al, hayat seni tatmin edecek teklifler sunabilir!
Mükemmelliyetçilik duygusu bugün daha da belirginleşebilirken, ayrıntılara dikkat etme isteği artış gösterecek. Gün içinde karşılaşacağın küçük aksaklıklar, sabrını zorlayabilir; fakat bu anları birer fırsat olarak değerlendirmek faydalı olacaktır. Bir arkadaşınla veya iş arkadaşlarınla yapacağın açık ve net iletişim, olası yanlış anlamaların önüne geçecektir. Ayrıca, duygusal olarak kendini daha güvende hissetmen, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirebilir. Sağlık konularına yönelik hassasiyetin artabilir, bu nedenle hem bedenin hem de zihnin için kendine zaman ayırmalısın. Günü planlı ve düzenli bir şekilde geçirmek, hem ruh halini olumlu yönde etkileyecek hem de hedeflerine ulaşmanda seni motive edecektir. Detayları göz önünde bulundurmak ve düzenli kalmak, başarıyı peşinden sürükleyecek.
Bugün ilişkilerde önemli bir denge bulma arzusu içindesin. Sosyal çevrende, insanlarla kurduğun temaslarda duyduğun enerji, samimi ve çekici yanlarınla birleşerek harika etkileşimler sağlayabilir. Diğerleriyle olan iletişiminle, kendini ifade etme biçimin arasındaki uyum öne çıkacak. Estetik ve güzelliğe olan tutkun, sanatsal bir etkinlik veya yaratıcı projeye yönelmeni sağlıyor. İçsel huzurunu destekleyen kendini ifade etme yöntemlerini bulmak için ideal bir zaman. Özellikle sevdiğin birinin yanında olmanın getireceği mutluluk, duygusal tatminini artıracak. Ancak, başkalarının beklentileriyle kendi isteklerin arasında bir denge kurmaya çalışırken zorlanabilirsin. Kendine karşı nazik olmayı ihmal etme; ihtiyaçlarını bir kenara atmadan, aynı zamanda başkalarına da yer vermenin yollarını bulmalısın. Zihnindeki çatışmaları çözümlemek ve içsel huzurunu sağlamak için zamanı iyi değerlendir. Bugünün sunduğu fırsatları yakalamak, ilişkilerine yeni bir perspektif kazandırabilir.
Gizli tutkuların ön plana çıkabilir; içsel derinliklere inmeye yönelik bir istek duyabilirsin. Bu süreçte sezgilerin güçlenirken, bazı sırların ortaya çıkması heyecan verici olabilir. İkili ilişkilerde daha samimi ve cesur bir yaklaşım sergilemek, bağlarını derinleştirebilir. Emotions beneath the surface may bubble up, leading you to reassess your desires. İş ortamında yeteneklerini sergilemek için mükemmel bir fırsat sunulabilir; kendine güvenmen bu süreçte anahtar rol oynayacak. Duygusal ve yaratıcılığına yönelik yeni bir ilgi alanı keşfetmek için cesaret bulabilirsin. Ancak, sabırlı olmak ve ani tepkiler vermemek önemli. Kendi iç yolculuğunda keşfedecek çok şey var; bu zaman dilimi dönüşüm için ideal.
Macera ruhu kabaracak, yeni deneyimlere açılırsın. Fikirlerin tazeleniyor, farklı bakış açıları seni besleyecek. İletişim yeteneklerin öne çıkacak, çevrendekilerle bağlantıların güçlenecek. Sosyal ortamlarda ve grup aktivitelerinde yer almak, ruhunu canlandıracak. İçsel bir keşif yolculuğuna çıkabilirsin; tutkuların ve hayallerin doğrultusunda ilerlemek için cesaret bulacaksın. Duygusal olarak, geçmişle yüzleşmek ve öğrendiğin derslerden faydalanmak önemli olacak. Kalbine odaklan, sezgilerine güven ve kendini ifade etmekten çekinme. Hayatın sunduğu fırsatlar seni bekliyor, onları değerlendir!
Bugün, hedeflerinle ilgili önemli adımlar atma şansı yakalayabilirsin. Karşılaştığın engeller, aslında seni daha güçlü kılacak fırsatlarla dolu. İş alanındaki sorumluluklarını yerine getirirken, dikkatini dağılmaktan koruman faydalı olacak. Özellikle ekip içindeki iletişim, projelerin ilerlemesi açısından kritik bir öneme sahip. Güçlü bir liderlik sergilemek için içsel motivasyonunu diri tutmalısın. Ayrıca, günlük yaşamında küçük mutluluklara yer açmayı unutma; bu, zihninde denge sağlamana yardımcı olacaktır. Duygusal ilişkilerde ise, daha derin bir bağ kurmak için samimi konuşmalar yapmanın tam zamanı. Sevdiğin kişiye duyduğun güven, ilişkiniz için yeni bir boyut kazandırabilir. Fakat aşırı ihtiyatlı olmaktan kaçınmalısın; bazen risk almak, güzel sürprizleri beraberinde getirebilir. Bugün, içsel rehberliğini dinlemek, atacağın adımlarda sana ışık tutacak.
Zihinsel enerjinin yüksek olduğu bir döneme giriyorsun. Farklı düşünceler ve perspektifler, sosyal çevrendeki insanlarla olan iletişimini güçlendirecek. Yenilikçi fikirlerle dolup taşarken, başkalarına ilham verme fırsatın var. İlişkilerinde samimiyet ve dürüstlük ön plana çıkıyor; bu, yanlış anlamaları ortadan kaldırmana yardımcı olabilir.Bugün, beklenmedik olaylar seni yeni deneyimlere yönlendirebilir. Esnek ol ve alıştığın rutinin dışına çıkmaya çalış. Hedeflerine ulaşmak için koalisyonlar kurabilir, iş birlikleri gerçekleştirebilirsin. Ancak aceleci davranmaktan kaçınmalısın; kararlarını verirken mantığın ve sezgilerin arasında bir denge kurmaya dikkat et. Aşk hayatında, partnerinle derin ve anlam dolu konuşmalar yapma fırsatı bulabilirsin. Bu, ilişkinizi daha da güçlendirecek bir etkileşim yaratabilir. Duygularını açıkça ifade etmek, samimiyeti artıracak ve aranızdaki bağı sağlamlaştıracaktır. Gün boyunca karşına çıkacak fırsatları iyi değerlendir ve spontane bir yaklaşım sergile. Unutma, özgürlüğün ve bireyselliğin, kişisel mutluluğun anahtarıdır.
Duygusal derinliğin gün yüzüne çıkıyor. İçsel dünyanda yeni keşifler yapma arzusuyla dolsun. Yaratıcılığını besleyecek aktivitelerle meşgul olmak, ruhunun beslenmesine yardımcı olacak. Belirsizlikler içinde kaybolma hissi sana yön gösterebilir, bu nedenle sezgilerini dinleyerek adım atmalısın. İletişim kurma arzusu içindesin; sevdiklerinle kuracağın bağlar çevrendeki enerjiyi pozitif hale getirecek. Hayal gücünü serbest bırak ve ilham kaynaklarına yönel. Kendini ifade etme yollarını bulmak, ilişkilerinde derinlik oluşturabilir. Unutma, ruhsal yolculukların her zaman dışarıda bir şeyler keşfetmekten ibaret değil; kendi içindeki dengeyi bulmak da önemli. İyimser ve sevgi dolu bir tutum, sana birçok kapı açabilir. Aynı zamanda kendine zaman ayırmak, zihnini rahatlatmana ve yenileşmene yardımcı olabilir.
