1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. Yeni başlangıçlara yönelmek için mükemmel bir zaman. İyi bir iletişim becerisiyle, çevrendeki insanları etkileyebilir, fikirlerini rahatlıkla paylaşabilirsin. Çeşitli projelerde liderlik üstlenmek isteyebilirsin, cesaretinle diğerlerini de motive edebilirsin. Ancak dikkat etmen gereken nokta, aceleci davranarak yüzeysel kararlar vermekten kaçınmak. İlişkilerde duygusal derinliğe inmeye hazır ol, karşındakilerin hislerine önem vermek seni daha da güçlendirecek. Gözlerindeki parıltı, çevrendekilere ilham verecek. Gün içinde kendini ifade etmenin yollarını bul ve içsel tutkunun peşinden git. Taviz vermeden, kendi doğrularını savunma cesaretini göster. Sonuçlar seni memnun edecek.
Bugün, kararlılığınızın ve sabrınızın önemini daha da derin bir şekilde hissedeceksiniz. Maddi duruma dair beklenmedik fırsatlar önünüze çıkabilir; bu durum, yatırım ve finansal planlarınızı gözden geçirmeniz için bir vesile olacaktır. Duygusal ilişkilerde, içsel huzur arayışınız belirginleşiyor ve sevdiklerinizle olan bağlarınızı güçlendirmek için nostalji duygusu sarmalıyor sizi. Arkadaşlarınız veya aile üyelerinizle samimi bir iletişim kurma arzusundayken, paylaşımda bulunmanızı teşvik eden anlar yaşayacaksınız. Sağlığınıza daha fazla dikkat etmeniz gerektiğini hissettiğiniz bir zaman dilimi; fiziksel ve zihinsel dengeyi sağlayabilmek adına kendi ihtiyaçlarınıza yönelmek önemli. Kendi değerlilik hissinizi sorgulayabileceğiniz bir süreçten geçiyorsunuz; bu, kendinizi yeniden tanıma fırsatı sunabilir. Anın tadını çıkarırken, yaşamın sunduğu küçük zevkleri kaçırmamaya özen gösterin. Gelişmekte olan yeni ilgi alanları, ruhsal tazelenmenize ve kişisel büyümenize katkıda bulunabilir.
İkizler, sosyal hayatın ve iletişimin yoğunlaştığı bir döneme girmiş bulunuyorsun. Zihnindeki düşünceleri paylaşma isteği, çevrendeki insanlarla derin bağlantılar kurmanı sağlayabilir. Ancak dikkat etmen gereken nokta, bazen çok fazla bilgi akışı seni boğabilir. Yaratıcı fikirlerinle, grup projelerinde öne çıkabilirsin. Arkadaşlarınla geçireceğin zaman, enerjini tazelemeni sağlayacak. Seyahate çıkma veya yeni yerler keşfetme arzusu da içindedir; bu, seni ruhsal olarak besleyebilir. Duygusal ilişkilerde ise samimi ve içten bir yaklaşım benimsemek ilişkilerini güçlendirecek. Ancak, ani değişimlere açık olmaya özen göster. Duyguların, bu süreçte düşüncelerinin gerisinde kalabilir. İçsel huzurunu sağlamak için zaman zaman yalnız kalmak iyi gelecektir.
Duyguların derinliklerine inmeye hazır ol, içsel bir keşif yolculuğu seni bekliyor. Bugün geçmişten gelen anılar canlanabilir, eski dostlarla iletişim kurmak isteyebilirsin. Aile bağların güçlenecek, sevdiklerinle kaliteli zaman geçirmek sana iyi gelecek. Empati yeteneğin ön plana çıkıyor, başkalarının hislerini anlamakta zorlanmayacaksın. İş ya da maddi konularda alacağın kararlar duygusal olarak da etkileyebilir, bu yüzden dikkat et. Bazen kalbini dinlemek aklına galip gelebilir, içsel sesine güven. Kendine zaman ayırmak, ruhsal dengeyi sağlamak adına önemli. Geleceğe dair hayallerin şekilleniyor, bu yönüyle hedeflerine odaklanmalı, onları gerçekleştirmek için adımlar atmalısın. Unutma, güçlü sezgilerin, seni doğru yola yönlendirebilir.
Özgüvenin doruklarında gezinmektesin. Bugün, kendini ifade etmekte hiç zorlanmayacaksın; bu, hem sosyal çevrende hem de iş hayatında öne çıkmanı sağlayacak. Dikkatlerin üzerinde olduğu bir dönemdesin. Çevrendekilerin beklentilerini karşılamak konusunda da oldukça arzulu olabilirsin. Ancak, bu yoğunluğun içinde kendine de zaman ayırmayı unutmamalısın. İlişkilerinde tutkulu ve samimi bir yaklaşım sergilemek, bağlarını güçlendirebilir. Kendini iyi hissettiğin anlarda yaratıcı projelere yönelmek, sana ilham verecek ve keyif katacak. Kendi iç sesini dinlemeye özen göster; kalp ile akıl arasında dengede kalmak önemli. Bugün, bir lider gibi davranarak çevrendekilere ilham verebilir ve motivasyon aşılayabilirsin.
Bugün detaylara odaklanmak, mükemmel bir zihinsel netlik sağlıyor. İş yerinde ya da gündelik işlerde sıkıntı yaratan durumları çözmek için doğru bir zaman. Yaratıcılığını ortaya çıkararak, planlarını hayata geçirme konusunda kararlı bir adım atabilirsin. İlişkilerde, yakınlarının ihtiyaçlarına duyarlılığın artıyor; empati gücünle onları daha iyi anlayacak ve destek olacaksın. Sağlık konularına dikkat et; bedenini dinlemek, zihinsel ve fiziksel dengeni korumanı sağlayacak. Kendine biraz süre ayırmak, ruhsal yenilenmene yardımcı olabilir. Küçük ama anlamlı değişiklikler yapmak, seni daha iyi hissettirebilir. Detaylarla boğulma; onları yöneterek ilerleme kaydetmek anahtar olacak.
Duyguların ve ilişkilerin ön planda olduğu bir gün. Etrafındaki insanlarla olan bağlantıların derinleşebilir, barış ve uyum arayışın kendini güçlü bir şekilde hissettirebilir. Bugün duygusal zekanı öne çıkararak, başkalarının hislerini anlama konusunda başarılı olabilirsin. Sosyal ortamlarda bulunmak, yeni insanlarla tanışmak ve mevcut ilişkilerinin dinamiklerini yeniden değerlendirmek için harika bir zaman. Estetik ve sanata olan ilgin, seni yaratıcı projelere yönlendirebilir. Hedeflerine ulaşmak için gereken motivasyonu kendinde bulmakta zorlanmayabilirsin; bu nedenle, içsel huzuru sağlamaya yönelik küçük ritüeller geliştirmek faydalı olabilir. Bazen dengeyi bulmak zor olsa da, toplumsal sorumluluklarını yerine getirme çaban takdir toplayacak. Kendi ihtiyaçlarını önceliklendirmekten çekinmemen gereken bir dönemdesin.
Tutkulu bir ruh hali içerisindesin. Derin duygular, içsel bir yolculuğun kapılarını aralayabilir. Yakın ilişkilerde iletişimini güçlendirecek fırsatlar doğabilir; hislerini açıkça ifade etmekten çekinme. Çevrendeki insanların sana karşı duyduğu güveni artırmak, birlikte daha sağlam temeller atmanı sağlayabilir.Özellikle iş alanında karamsar düşüncelerden uzak durmalısın. Yeni projeler ve eylem planları için ilham alabileceğin bir dönemdesin. Yaratıcılığın zirveye çıkabilir; bu durumu avantaja çevirerek hayal ettiğin şeyleri gerçeğe dönüştürme yolunda adımlar atabilirsin.Bugün, geçmişin izleriyle yüzleşmek isteyebilirsin. Eski yaraların üzerine gitmek yerine, onları iyileştirme fırsatını değerlendirerek ruh halini hafifletebilir, yeniden doğmuş gibi hissedebilirsin. Kendi güç kaynaklarına dönmek için harika bir zaman. Kendine güven, kararlılığını besle ve içinde yatan tutkuyu serbest bırak.
Yay, yeni deneyimlere açık bir gün geçiriyor. Yaratıcılığını serbest bırakmak, sizi farklı bakış açılarıyla tanıştırabilir. Bilgiyi paylaşmak, sosyal çevrenizle olan iletişiminizi güçlendirecek. İçsel huzur arayışınızda, meditasyon ya da doğada vakit geçirmek faydalı olabilir. İlişkilerde samimiyet ön planda; açık sözlülüğünüz, kalbinizdekini dışa vurmanızı sağlıyor. Bu dönemde, hedeflerinize yönelik adımlar atmak için cesur olmaktan çekinmeyin. Unutmayın, maceralar bazen en beklenmedik anlarda karşınıza çıkar. Hayal gücünüzü serbest bırakın; yeni fırsatlar kapıda.
Kendine olan güvenin bugün zirveye çıkıyor. Hedeflerine ulaşma isteği seni motive edecek. Çevrendeki insanların fikirlerine değer vermen, işbirliklerini güçlendirebilir. Ancak, dikkatli olmalısın; bazı konularda aşırı gerçekçilik seni zorlayabilir. Duygusal olarak kendini ifade etmekte zorlansan da, içsel huzurunu bulmak için yalnız kalmak isteyebilirsin. Geleşmeler, kariyer açısından beklenmedik fırsatları beraberinde getirebilir; bu fırsatları iyi değerlendirmeyi unutma. İş ve özel yaşam dengesine dikkat etmelisin; aşırı çalışmak, kişisel ilişkilerin üzerinde negatif bir etki yaratabilir. Ayrıca, sağlığına özen göstermende fayda var, dinlenmeyi unutma.
Sıra dışı düşünceler ve yenilikçi fikirlerle dolup taşıyorsun. Bugün, sosyal çevrenle olan bağların ön planda. Beklenmedik buluşmalar ve keyifli sohbetler, seni farklı bakış açılarına yönlendirebilir. İçinde bulunduğun grup dinamiklerinde liderlik etme fırsatın var. Ancak, başkalarının fikirlerine de açık olmayı unutma; işbirliği sağlamak, yaratıcılığını artırabilir. Duygusal olarak, içsel huzurunu bulma çabasında olacaksın. Kendine ve duygularına karşı nazik ol; bu süreçte biraz yalnız kalmak, kendi iç dünyanı keşfetmene yardımcı olabilir. Unutma, özgürlüğün ve bağımsızlığın senin için her şeyden önemli!
Bugün ruh halin derin ve sezgisel. İçsel dünyana yönelmek, duygularını keşfetmek ve paylaşmak için güçlü bir arzu hissediyorsun. Sanatsal ve yaratıcı faaliyetlere yönelmek, zihnini açarken ruhunu besleyecek. İlişkilerde daha empatik ve anlayışlı davranman, bağlarını güçlendirecek. Sadece başkalarını değil, kendini de anlamak için zaman ayırmalısın. Kendi içsel sesine kulak vermek, sana önemli cevaplar sunacak. Duygusal olarak dolup taşarken, insanlara karşı olan merhametin artabilir. İyimserlik ve umut, zorlukların üstesinden gelmende sana yardımcı olacak. Ancak, gerçeklikten fazla uzaklaşmamak ve hayallerinle yüzleşmek de önemli. Bugün, sezgilerini takip et. Kendine güven ve hayal ettiğin yaşamı deneyimlemeye başla. Bütün bunlar seni eşsiz kılacak.
