

Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Enerjinin yüksek olduğu bir gündesin. İçsel motivasyonun seni hedeflerine daha da yaklaştıracak. Cesaretin ve kararlılığın, zorluklarla başa çıkmanı sağlayacak. İletişimdeki açık ve etkili tutumun, çevrendeki insanlar üzerinde olumlu bir etki bırakabilir. Ayrıca, yeni fikirler ortaya koymak için harika bir zaman. Spor ve fiziksel aktiviteler ile enerjini dengelemeyi unutma; bu, hem zihinsel hem de bedensel sağlığını destekleyecek. İçgüdülerinle hareket et ve yeni fırsatları değerlendirmekten çekinme. Kendine güvenin, seni başarıya taşıyacak. Duygusal ilişkilerde ise, dürüstlük ve samimiyet her zamankinden daha fazla ön plana çıkacak; bu sayede derin bağlar kurma fırsatın artacak.
Bugün, duygusal derinlikler ve maddi güven arayışın daha belirgin hale gelecek. Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin, geçmişteki deneyimlerin ışığında yeniden şekillenebilir. Özellikle sevgi dolu anlar, ruhsal beslenmene katkı sağlayacak. Aynı zamanda, estetik ve güzellik arayışın sayesinde kreatif projelere yönelmen mümkün. İş veya finansal konularda ise birikim yapma isteği ağır basacak, doğru kararlar alarak geleceğini güvence altına alma yolunda ilerleyebilirsin. Gün içerisinde karşına çıkabilecek sürprizler, seni beklenmedik yollar açmaya zorlayabilir; bu yüzden esnek olmaya çalış. Kendine zaman ayırmayı unutma; doğayla baş başa kalmak, zihin ve beden dengen için faydalı olacaktır.
Zihninde dönen düşünceler, yoğun bir iletişim ve etkileşim arayışını işaret ediyor. Bugün, içsel merakın dışavurumu olarak, farklı konulara dair bilgi edinme isteğin yükselebilir. Sosyal çevrenle yapacağın sohbetler, yeni fikirlerin ortaya çıkmasına vesile olacak. Ancak, bu yoğun iletişim sürecinde dikkat etmen gereken bir husus var; dinleme becerini güçlendir. Başkalarının görüşlerine de değer vermek, sana yeni perspektifler kazandırabilir. Kendini ifade etme konusunda oldukça başarılı olacağın bir dönemdesin. Yaratıcılığın ve eğlenceli fikirlerin, etrafındaki insanları etkilemek için muazzam bir fırsat sunuyor. Ancak, sabırsızlık hissiyle hareket etmemek önemli. Anlık heyecanlarla karar almaktan kaçınmalısın. Aşk ve ilişkiler alanında bileşkelerin dikkatini çekebilir. Duygularını ifade ederken, kelimelerin güçlerini kullanarak derin bağlar kurmak isteyebilirsin. Ayrıca, sürpriz bir davet ya da buluşma, gününe heyecan katma potansiyeline sahip. Özellikle eski dostlarla olan bağlantılarını canlandırmak için harika bir fırsat doğuyor. Kendine dair farkındalığın artması, kişisel gelişim alanında adımlar atmana yardımcı olacak. Her şeyin hızla geliştiği bir gündesin; bu yüzden esnek olmayı unutma, akışa kapıl. Bugünün sunduğu olanakları değerlendirmeyi ihmal etme.
Duygusal derinlikler ve içsel yolculuklar bu dönemde ön plana çıkıyor. Aile bağlarına, sevdiklerine olan hislerin bir kez daha gözden geçireceği bir zaman dilimindesin. Onların yanında olmanın, desteklemenin ve anlayış göstermen çok önemli. Belirsizlikler ve kaygılar kapını çalabilir, bu yüzden ortaklarınla iletişimini güçlendirmen faydalı olacaktır. İçsel huzuru bulmak, kendini yenilemek ve ruhsal dengeyi sağlamak adına doğal ortamlara yönelmek ya da sanatsal faaliyetlerde bulunmak oldukça etkili olacak. Geçmişe dönük anılar canlanabilir; geçmişe ait meseleleri çözmek için uygun bir zaman. Kendi ihtiyaçlarına saygı göstermek ve duygularını ifade etmek de bu süreçte büyük bir önem taşıyor. Hayatındaki akış, yaşadıkların ve yapacakların arasında bir denge kurmana olanak tanıyacak. Kendine karşı nazik olmayı unutma!
Bugün enerjin yüksek; çevrendeki insanlar üzerinde büyük bir etki bırakabileceğin bir dönemdesin. İfade gücün ve karizma, ilgi odağı olmanı sağlayacak. Sosyal ortamlarda kendini rahat hissedeceksin, yeni bağlantılar kurmaya açık ol. İçindeki lider ruh, projelerde ön plana çıkmana ve diğerlerine ilham vermene yardım edecek.Ama dikkat, aşırı cesaret ve özgüven seni bazı risklere de açık hale getirebilir. Hırslı yaklaşımlarına bir nebze fren yaparak, çevrendekilerin fikirlerine de kulak vermen faydalı olabilir. Bu gün, yaratıcılığını ön plana çıkar; sanatsal veya kelimelerle ifade edebileceğin bir şey yaratmak, ruhunun ihtiyaç duyduğu tatmini sunabilir.Aşk hayatında heyecan verici gelişmeler yaşanabilir. Kendini çekici hissettiğin bu anlarda, duygusal bağlarını kuvvetlendirmek için fırsatlar doğabilir. Ancak, duygusal derinliklere inmeye cesaret etmelisin; yüzeyde kalmaktan kaçın. Unutma, gerçek yakınlıklar sahici duygularla inşa edilir. Bugün, kalbini açmak ve sevdiklerinle paylaşımda bulunmak için mükemmel bir zaman.
Bugün detaylara olan düşkünlüğün, iş ve günlük hayatında önemli bir rol oynayacak. Yaratıcılığını konuşturmak için uygun bir zaman. Gözüne çarpan küçük hatalar, içsel huzurunu kaçırabilir; bu nedenle sabırlı olmalı ve daha büyük resme odaklanmalısın. İletişim açısından verimli bir dönemdesin, başkalarıyla olan ilişkilerini güçlendirmek için fırsatlar karşına çıkabilir. Sağlık konularında dikkatli olman gerektiğini bilmelisin; sağlıklı alışkanlıklar edinmek için motive olabilirsin. İçsel disiplinin ve özverinle yeni hedeflere yönelmek, başarılarını artıracak. Unutma, mükemmeliyetçi yapını dengede tutmak, seni daha huzurlu kılabilir.
Bugün sosyal ilişkilerde dikkatli olma zamanı. Yeni tanışmalar ya da akraba ve arkadaşlarla olan etkileşimlerde yanlış anlaşılmalara açık bir dönemdesin. Duygusal dengeyi korumak adına içsel huzurunu sağlaman önemli. Önemli kararlarda aceleci davranmamak, düşüncelerini netleştirmek faydalı olacaktır. Sanat veya estetik alanında yaratıcı projelerle ilgilenmek, ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. Kendi değerlerinle uyumlu seçimler yapmak, ilerleyen günlerde seni daha da rahatlatacak. İlişkilerde şeffaflık ve dürüstlük arayışı, aradığın bağlantıları bulmanda kilit rol oynayacak. Dikkatini içsel dünyana yöneltip, neye ihtiyaç duyduğunu keşfetmek adına meditasyon veya doğa yürüyüşleri denemen yararına olabilir.
Derin duygularınla yüzleşme zamanın. İçsel dünyana daha fazla odaklanarak, gizli hislerinle barışmak isteyebilirsin. Yakın ilişkilerde samimiyet vurgusu öne çıkıyor; partnerinle veya dostlarınla daha derin bir bağ kurma arzusundasın. Ayrıca, ruhsal anlamda kendini yenilemek için meditasyon veya doğayla iç içe aktiviteler sana iyi gelebilir. Gizli kalmış yeteneklerin veya tutkuların yüzeye çıkabilir; bu potansiyelini keşfetmek adına adım atabilirsen büyük fırsatlar elde edebilirsin. Unutma, karanlıkta parlayan yıldız gibi, senin de içindeki ışığı dışarı yansıtma vakti geldi.
Dünyaya açık bir zihinle yaklaşacağın olaylar seni bekliyor. Keşif arzun yüksek; yeni deneyimlere ve insanlara yönelmek isteyeceksin. İçsel huzuru bulmak için doğayla bağını güçlendirmek, dışarıda vakit geçirmek faydalı olabilir. İletişimdeki samimiyet, karşılaştığın insanlarla derin bağlantılar kurmana yardımcı olacak. Farklı bakış açıları edinecek ve zihin açıklığı sayesinde yeni fırsatlar yakalayacaksın. Esnek olmalı, biraz spontane davranmaktan zarar gelmeyecek. İşle ilgili konularda ise sabırlı olman, belirlediğin hedeflere ulaşmanda sana yardımcı olacak. Eğlenceli bir gün geçirebilir, sosyal hayatını renklendiren aktivitelere katılabilirsin. İçsel motivasyonunu koruyarak ilerlemekte fayda var; hislerini dinlemek, seni daha yukarı taşıyacak adımlar atmana olanak tanıyacaktır.
Bugün, kararlılığın ve disiplininin ön planda olduğu bir dönemdesin. Sorunları çözme yeteneğin ve pratik yaklaşımın, çevrendekilere ilham verebilir. İleri görüşlülüğünle, hedeflerine ulaşmak için sağlam adımlar atma fırsatı bulacaksın. İlişkilerinde sadık ve güvenilir biri olarak, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için çaba harcamak isteyebilirsin. İş hayatında ise, birikimlerinle ve deneyimlerinle başkalarına yol gösterebilir, fark yaratabilirsin. Duygusal anlamda biraz içe dönük hissedebilirsin; bu, derin düşünceler ve kişisel gelişim için fırsat sunar. Kendine zaman ayırmayı unutma, böylece içsel dengeni bulabilirsin. Şans ve fırsatlar, planlarını gerçekleştirme yolunda seninle olacak.
Bugün, zihnindeki yenilikçi fikirlerle çevrendekilere ilham verebilirsin. Düşüncelerini serbestçe ifade etme fırsatını yakalayacak, özgün projelere adım atmaya cesaret edeceksin. Sosyal ilişkilerin güçlenecek, beklenmedik insanlarla tanışma şansı bulabilirsin. İçsel huzurunu artıran aktivitelerle meşgul ol, bu seni daha da canlandıracak. Arkadaşların ve sevdiklerinle geçireceğin zaman, keyifli anılar biriktirmeni sağlayacak. Ancak, ani değişimlere karşı dikkatli olmalı ve sabırlı kalmalısın; zira bazı durumlar beklediğinden farklı gelişebilir. İçgüdülerini dinlemek, bu tür belirsizliklerle başa çıkmanda yardımcı olacak. Unutma, özgürlüğün en büyük kaynağı, sınırlarını doğru belirlemekte yatar.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olduğu bir dönemdesin. İçsel huzur arayışın, günlük yaşamına yansıyor. Sanatsal yeteneklerin ve yaratıcılığın için mükemmel bir zaman dilimi; ilham peşinde koşarken, zihnindeki projeleri hayata geçirebilirsin. Duygusal bağların güçlenecek, sevdiklerinle olan iletişimin derinleşecek. Kendini açıkça ifade edebilmek birkaç zorlayıcı durumla karşılaşmanı sağlayabilir, ancak bu süreçte içsel bilgelik ve sezgine güvenmen önemli. Maddi konularda daha dikkatli olmalı, harcamalarını gözden geçirmelisin. Geçmişin izleri bugününü etkileyebilir; affetmek ve geçmişle barışmak, kendine yapacağın en büyük iyilik. Çevrende seni destekleyen insanlar var; onlarla vakit geçirmek, ruhunu besleyecek. Kendi sınırlarını belirlemek, gereksiz yüklerden kurtulmanı sağlayacak. Unutma ki ruhsal ve duygusal dengeni sağlamak için kendine zaman ayırmak, bu dönem için oldukça kıymetli.