1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjilerin yüksek ve dinamik olduğu bir gün. İçindeki tutkuyu dışa vurmak için harika bir fırsatla karşılaşabilirsin. Hedeflerine odaklanman, kararlılığınla birleştiğinde, seni başarıya taşımakta büyük bir rol oynayabilir. Ancak, sabırsızlık ve acelecilik gibi hisler, iletişimde yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Sakin kalmak ve düşüncelerini net bir şekilde ifade etmek bu noktada önemli. İlişkilerinde yenilikler ve sürprizlerle dolu anlar yaşayabilirsin. Cesur adımlar atarak sosyal ortamlarda kendini göstermek ve yeni bağlantılar kurmak için ideal bir zaman. Sadece iç sesini dinlemeyi unutma ve kalbinin sesine kulak ver. Bu, hem kişisel gelişimin hem de ilişkilerin için faydalı olacaktır.
Kararlılığın ve azminin vurgulandığı bir dönemdesin. Bugün, hedeflerine ulaşma konusundaki kararlılığın her zamankinden daha belirgin olacak. Maddi konularda kendini güvende hissetmeye yönelik adımlar atabilirsin. Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin, sağlam ve güvenilir temellere oturmuş durumda. Özellikle sevdiğin kişilerle vakit geçirmek için güzel fırsatlar ortaya çıkabilir. Sanat ve estetik konularına duyduğun ilgi artarken, yaratıcılık potansiyelin de yaslanıp duruyor. Kendini ifade etme yollarını keşfetmekten kaçınma. Kendi iç dünyanda, kendine verdiğin sözleri yerine getirmek için etkili bir zaman dilimindesin. İlişkilerinde samimiyetine zarar verebilecek herhangi bir yanlış anlamadan kaçınmalı, açık iletişim kanallarını kullanmalısın. Zorlayıcı durumlarda bile sabrını koruyarak, güvenli limanlardan uzaklaşmamaya dikkat et.
Bugün iletişim becerilerin ön planda olacak. Sosyal çevrende dikkat çekmek için iyi bir fırsatla karşılaşabilirsin. Yeni bağlantılar kurmak, fikirlerini paylaşmak ve tartışmalara katılmak için harika bir enerji var. Zihnindeki soruları çözmek için yenilikçi düşünceler geliştirebilirsin. Aynı zamanda, yakın ilişkilerinde biraz daha sabırlı olman ve dinlemeye yönelmen faydalı olabilir; bu, yanlış anlamaların önüne geçecek. İçsel bir yolculuğa çıkma isteğin de artabilir. Duygularını keşfetmek ve kendini daha iyi anlamak için bu fırsatı değerlendirmek, sana yeni bakış açıları kazandıracak. Unutma, bugün kelimelerin, kaleminin ve düşüncelerinin gücünü müjdeliyor; paylaşmaktan çekinme.
Duygusal derinliklerinizi keşfetmek için ideal bir gün. İçsel sesinize kulak verin; sezgileriniz bugün sizi doğru yola yönlendirecek. Ailevi bağlarla ilgili bazı önemli konuşmalar gündeme gelebilir. Kalbinizden geçenleri ifade etmeniz, bu ilişkileri güçlendirmek için faydalı olacaktır. Duygusal olarak hassas olduğunuz bir dönemde, kendinize karşı nazik olmayı unutmayın. Yaratıcı projelere yönelmek ve sanatsal aktivitelerde bulunmak, ruh halinizi iyileştirebilir. Kendinizi, sevdiklerinizin yanında bulmak ve birlikte vakit geçirmek keyif verecek. Hayatın getirdiği küçük anların kıymetini bilin; bu anlar sizi besleyecek. Kendinizi özel hissetmek için kendinize zaman ayırmayı ihmal etmeyin.
Bugün, içindeki liderlik ve yaratıcılık ateşi alevleniyor. Kendine olan güvenin artarken, çevrendekileri de etkileyebilirsin. Yeni projelere adım atma isteği duyabilir, enerjini bu yönlerde yoğunlaştırabilirsin. İletişim konularında dikkatli olmalısın; bazen kendini ifade etmek, düşündüğünden daha fazla çaba gerektirebilir. Romantik ilişkilerde samimiyet ön planda; kalpten gelen hislerini paylaşmak, bağlarını güçlendirebilir. Ancak, aşırı gurur ve ukalalık duygusundan uzak durmak, ilişkilerini zedeleyebilir. Bugün, kendin olmanın tadını çıkarırken, başkalarına ilham vermekten çekinme. Kendi pırıltını yayma zamanı, gökyüzünde parlayabilir.
Bugün detaylara odaklanma isteği güçlü. Gözlemlerinizle çevrenizdeki her şeyi sorgulama ihtiyacı hissedebilirsiniz. Mükemmeliyetçi duygular, sizi geçici bir kaygı içine sokabilir; bu nedenle kendinize karşı nazik olun. İletişim alanında küçük sorunlarla karşılaşmanız olası. Basit ifadeler kullanarak netlik sağlamak önemli. İş hayatındaki sorunlara pratik çözümler geliştirebilir, planlarınızı daha işlevsel hale getirebilirsiniz. Duygusal anlamda derin düşüncelere dalabilir, insanlarla kurduğunuz bağların önemini yeniden değerlendirebilirsiniz. Kendinizi geliştirmek için harika bir zaman; yeni bilgiler edinmek, hobilerinize yönelmek iyi gelecektir. Unutmayın, sabırlı olmak ve akışa uyum sağlamak, bu dönemi daha verimli geçirmenize yardımcı olacak.
Dengede kalma arzusu ve huzur arayışın ön planda. İlişkilerinde uyumu sağlamak için çaba gösterebilir, başkalarının fikirlerine açık olabilirsin. Sosyal ortamda kendini daha fazla ifade etme fırsatı bulacak, yeni bağlantılar kurabileceksin. Estetik ve sanatsal konulara yönelik ilgin artacak, yaratıcılığını ortaya koymaktan çekinmeyeceksin. Bazen kararsızlık hissi seni etkileyebilir, bu anlarda iç sesini dinlemen önemli olacak. Kendini sevdiklerinle vakit geçirmeye yönlendirebilir, güzel anılar biriktireceksin. Bugün, iç huzurunu sağlamak adına meditasyon ya da doğada kısa bir yürüyüş iyi gelebilir.
Bugün derin duyguların ön planda olduğu bir gün. İçsel dünyanda yoğunlaşma hissedebilirsin; bu, geçmişle ilgili düşünceler veya var olan ilişkilerinde sorgulamalar yaratabilir. Güçlü sezgilerin sayesinde olayların arkasındaki gerçekleri anlama yeteneğin artıyor. Gizliliğin senin için her zamankinden daha önemli hale gelebilir. Sosyal etkileşimlerde, öncelikle kendini koruma güdüsü ağır basabilir. Yakın ilişkilerinde açık yüreklilik göstererek, hislerini paylaşmak seni daha güçlü kılabilir.Kendine dönerek, içsel huzurunu bulmak için zaman ayırmak faydalı olacaktır. Yeni bir denge arayışı içinde olabilirsin. Finansal konularda temkinli davranman gereken bir dönemdesin; harcamalarını kontrol altında tutmak, yarınlar için faydalı olacaktır. Akşam saatlerinde sevdiklerinle bir araya gelmek, ruhsal bir rahatlama sağlayabilir. Bu gün, sezgilerini dinlemek ve içsel sesine güvenmek için güzel bir fırsat sunuyor.
Yeni maceralara ve keşiflere olan tutkun bu dönemde zirveye çıkıyor. İçsel motivasyonun seni yeni hedeflere yönlendirecek, bu yüzden cesur adımlar atmak için harika bir zaman. Sosyal çevrende kendini ifade etmekten çekinme; yeni bağlantılar kurmak, ilham verici insanlarla bir araya gelmek kimliğini yeniden şekillendirebilir. Duygusal olarak biraz dalgalı hissedebilirsin; içsel dengeyi bulmaya çalışmak önemli. Yaratıcılığın yüksek olduğu bu süreçte, sanatsal bir proje ya da hobi ile ilgilenmek ruh halini olumlu etkileyebilir. Yalnızca fiziksel değil, zihinsel ve spiritüel bir yolculuğa çıkmayı da düşünebilirsin. Gelecek hakkında büyük hayaller kurman, seni motivasyon dolu bir enerji ile sarabilir. Kendi iç sesini dinleyerek, hedeflerine ulaşmak için gerekli adımları atabilirsin. Aynı zamanda, finansal konularda bazı fırsatlar karşına çıkabilir; gözünü dört açmanı tavsiye ederim. Unutma, hedeflerine ulaşmak için çevrenden alacağın destek de büyük bir ivme kazandırabilir.
Bugün, sorumluluklar ve hedeflerinle ilgili güçlü bir motivasyon hissedeceksin. İş hayatında önemli adımlar atmak için hazırlıklı olabilirsin. Disiplinli yaklaşımın, diğerlerinin dikkatini çekebilir ve seni lider konumuna getirebilir. Ancak, karamsar düşüncelerden uzak durmakta fayda var; zira gerçekleri aşırı büyütme eğiliminde olabilirsin. Kendi içindeki potansiyelin farkına varacak ve kararlılıkla ilerleyeceksin. Ailenle veya yakın arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, duygusal bağlarını güçlendirecek ve birlikte yeni projeler üzerine düşünmenize olanak tanıyacak. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme; zira meditasyon veya doğada kısa bir yürüyüş, zihinsel ve fiziksel sağlığını olumlu yönde etkileyecektir. Geleceğe dair hayallerini netleştirebilir, yol haritanı oluşturabilirsin. Kısacası, bugünü verimli değerlendirmek ve öz disiplini korumak senin elinde.
Bugün yaratıcı enerjilerle dolu bir gün seni bekliyor. Kendini ifade etme arzun artacak ve bu durum, sosyal çevrendeki insanlarla etkileşimlerini derinleştirecek. Arkadaşlarınla ya da sevdiklerinle keyifli anlar paylaşabilir, yeni projeler hakkında ilham alabilirsin. Beklenmedik bir teklif ya da fırsat kapını çalabilir; bu, kariyer ya da hobilerine dair önemli bir adım atmana vesile olabilir. Duygusal anlamda özgür hissetmek isteyeceksin. İçsel huzurunu yeniden bulmak için yalnız kalmak, meditasyon yapmak ya da doğayla vakit geçirmek sana iyi gelecektir. Yeniliklere açık ol; zihin yapındaki esneklik, birçok imkânın kapısını aralayabilir. İletişim yeteneklerini kullanarak başkalarıyla olan bağı güçlendirmek, ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Unutma, serbest düşünceyen ve alışılmadık yaklaşımların, bugün hayatına renk katacak.
Duyguların derinlemesine hissedileceği bir gün. İçsel sorgulamalar yapabilir, geçmişe dönme ihtiyacı hissedebilirsin. Yaratıcılığın ön planda olacak, sanatsal projelere yönelmek için harika bir zaman. İçsel huzurun kaybı veya kararsızlık hissi gün içerisinde seni rahatsız edebilir; bu hislerle yüzleşmek önemli. Özellikle güvendiğin kişilerle olan iletişimini güçlendirmeye çalışmalısın; destek aramakta sakınca yok. Hayal gücün yüksek, bu nedenle yaratıcı projeler için doğru bir atmosferdesin. Ancak dikkatin dağılabilir, bu yüzden odaklanmaya çalış. Farklı bakış açıları edinmek, içsel dengeyi bulmanda yardımcı olabilir. Kalp konularında bir hayat dersi ya da sürprizi karşına çıkabilir; açık fikirli ol ve cesaretle yaklaş. Unutma, belki de bu duygusal dalgalanmalar, seni asıl hedeflerine ulaştıracak bir fırsattır.
