1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün, enerjin yüksek fakat odaklanmakta zorlanabilirsin. Duygusal dalgalanmalar seni etkileyebilir, bu nedenle karar almak için acele etmemen iyi olur. Kendine zaman tanı, sevdiğin aktivitelerle meşgul ol. İş yerinde ya da sosyal çevrende bir tartışma çıkabilir; dik bir tutum sergilemekten kaçınmalısın. Aşk hayatında ise, samimi konuşmalar ilişkini derinleştirebilir. İletişimde açıklık önemli. Sağlığına dikkat et, spor yaparak enerjini dengeleyebilirsin. Gelecek planlarına dair kaygı hissetsen de, cesur ve kararlı adımlar atmak senin elinde.
Bugün, günlük rutininizi gözden geçirmek için mükemmel bir zaman. Görevlerinizi ve sorumluluklarınızı yeniden düzenlemek, verimliliğinizi artırabilir. Kendinizi huzurlu ve kararlı hissedeceksiniz, bu da başkalarıyla olan ilişkilerinizde olumlu bir etki yaratabilir. İletişim konusunda samimiyet ve dürüstlük ön planda olacak; bu sayede, sevdiklerinizle daha derin bağlar kurabilirsiniz. Ancak, hislerinizi gizlemekten kaçının; içsel düşüncelerinizin paylaşılması, duygusal açıdan sizi güçlendirecektir. Maddi konularda dikkatli olmalı, harcamalarınıza dikkat etmelisiniz. Kendinize zaman ayırın, doğanın tadını çıkarın ve yenilenmek için küçük bir mola verme fırsatını değerlendirin. Kendinizi huzur içinde hissetmek, günün getireceği zorlukların üstesinden gelmenizi kolaylaştıracak.
Bugün, zihinleriniz çok canlı ve meraklı bir şekilde çalışacak. Sosyal ortamlarda parlamak için harika bir zaman. Yeni insanlarla tanışmak ve fikir alışverişinde bulunmak, kişisel ve profesyonel anlamda birçok kapıyı aralayabilir. Yaratıcılığınız yüksek, bu yüzden sanatsal veya yazınsal bir projeye başlayabilir ya da mevcut olanı geliştirmeye yönelik cesur adımlar atabilirsiniz. Ancak dikkatli olun; ayrıntılarda kaybolmanız mümkündür. Sizi meşgul eden düşünceler, zaman zaman dikkatinizi dağıtabilir. İletişim konusunda empati göstermeye özen gösterin, başkalarının fikirlerine açık olduğunuzda, daha derin bağlantılar kurma şansınız artar. Anlık değişimlere hazırlıklı olun; bazı planlarınız son dakikada değişebilir. Bu durumda esnek kalmanız gerekiyor. Kendinizi yeniliklere açın; belki de hiç düşündüğünüzden farklı bir deneyim ortaya çıkabilir. Bugün, kendinizi ifade etme gücünüz ve sosyal becerilerinizle dikkate değer bir etki yaratabilirsiniz.
Duygusal derinliklere dalmak için harika bir gün. İçsel kaynaklarına yönelip, kendine karşı şefkatli olabilirsin. Aile ve evle ilgili konular, sana huzur ve güven getirebilir. Sevdiklerinle olan ilişkilerini güçlendirmek için güzel fırsatlar var. İçsel dengeni bulduğun bir dönemde, başkalarının duygusal ihtiyaçlarına duyarlılığın artıyor. Bu durum, çevrendeki insanların daha yakın hissetmesine yol açabilir. İletişimde dikkatli olmalısın; hislerini açıkça ifade etmek, karışıklıkları önleyebilir. Ruh halin değişken olabilir, bu yüzden sabırlı kalmalısın. Kendi sınırlarını korumayı unutma; başkalarına yardım ederken kendini ihmal etme. Kendine zaman tanı ve içsel huzuru bulmak için küçük şeylere odaklan. Yaratıcı projeler için ilham dolu bir gün, hayal gücünü serbest bırak.
Bugün içsel gücün ve kararlılığın ön planda. Yaratıcı enerjini sonuna kadar kullanabilirsin, bu seni çevrendekiler üzerinde etkileyici kılacak. Sosyal etkileşimlerin güçlenecek; yeni insanlarla tanışmak ya da mevcut ilişkilerini derinleştirmek için harika bir zaman. Kendine güvenin artarken, bu fırsatı değerlendirmek için cesur olmalısın.Maddi konularda dikkatli adımlar atmak faydalı olacak. Anlık kararlarla hareket etmek yerine, düşünerek ilerlemek seni daha sağlam temellere yerleştirebilir. Sağlığını ihmal etmemek önemli; günlük rutinlerinde biraz egzersiz eklemek ruhsal ve bedensel sağlığına katkı sağlayacak.Bireysel hedeflerin konusunda ilham verici düşünceler aklına gelebilir. Bu süreçte, iç sesine kulak vermek ve içsel arzularını net bir şekilde belirlemek, ileriye dönük işlerin için faydalı olacak. Kendini ifade etme biçiminde özgün olmak, çevrendekilerden takdir almanla sonuçlanabilir. 긏
Bugün zihninde yoğun bir analiz süreci içindesin. Detaylara olan dikkatine odaklanarak çevrendekilere yardımcı olma arzusuyla hareket edebilirsin. Ancak mükemmeliyetçilik eğilimlerin biraz geri planda kalmalı. Kendi beklentilerini gözden geçirip, kendine karşı nazik olmalısın. İletişim kuracağın insanlarla derin sohbetler yaşayabilir, bunun sonucunda daha derin bağlar geliştirebilirsin. İş ve projelerinle ilgili yenilikçi fikirlere açık ol. Öğrenmeye hevesli ve pratik yaklaşımın sayesinde beraber çalıştığın insanlara ilham verebilirsin. Sağlık konularına dikkat etmen, enerjinin yüksek kalmasına katkıda bulunacak. Bugün kendinle ve çevrenle ilgili daha fazla anlayış geliştireceğin anlar yaratabilirsin.
Bugün ilişkilerde denge arayışın öne çıkıyor. Başkalarının ihtiyaçlarına duyduğun hassasiyet, seni duygusal olarak derinlemesine etkileyebilir. Özellikle sosyal çevrendeki insanlarla olan iletişimini gözden geçirmen faydalı olabilir; samimiyet ve anlayışla yaklaşacağın diyaloglar önem kazanıyor. Estetik ve sanatsal açıdan yaratıcı fikirler geliştirmek için harika bir dönemdesin. Kendi iç dünyanı besleyen aktivitelerde bulunmak, ruhunu canlandıracak. Kendini ifade etme şeklin, başkaları tarafından takdir edilebilir. Önemli bir karar alırken aceleci olmamaya dikkat et; sabırla düşünmek, seni daha iyi bir sonuca götürecektir. Bugün, denge arayışında dengeleme ve uyum sağlama yeteneğinle, hem kendi içsel huzurunu bulabilir hem de çevrendekilerin kalplerine dokunabilirsin. Unutma, hislerin pek çok şeyi açığa çıkarabilir.
Bugün içsel bir dönüşüm yaşama arzusuyla dolup taşacaksın. Duygusal derinliklerine inmekten çekinme, zira bu süreç seni daha güçlü kılacak. Gizli kalmış yeteneklerin gün yüzüne çıkabilir; yaratıcı projelere yönelmek seni besleyecek. İletişimde dikkatli olmalısın; bazı sözler başkalarını incitebilir. Gözlem yeteneğin üst düzeyde, çevrendeki insanlar hakkında daha önce fark etmediğin detayları keşfedebilirsin. Bu, ilişkilerini yeniden değerlendirmeni sağlayacak fırsatlar sunabilir. Zorluklarla karşılaştığında, içsel gücüne güvenmeyi unutma; bu, seni her daim yönlendiren bir ışık olacak. Gece saatleri, ruhsal aktiviteler veya meditasyon için ideal, kendine zaman ayırmayı ihmal etme.
Bugün enerjin yüksek, macera arayışın içindesin. Uzaklara açılma, yeni ufuklar keşfetme isteği içinde debeleniyorsun. Bilgiye olan açlığın seni ilginç insanlarla bir araya getirebilir; bol bol sohbet etme fırsatın var. İçsel olarak özgürlüğe olan tutkun baskın. Beklenmedik gelişmeler, seni düşündüğünden daha fazla heyecanlandırabilir; bu yüzden anın tadını çıkar. İleriye dönük planlar yaparken esneklik göstermeyi unutma; beklenmedik değişimler seni daha da güçlendirebilir. Sevgi ve ilişkilerde samimi olmak, içten duygularını ifade etmek için harika bir zaman. Enerjin etrafındaki insanlara da yansıdığı için sosyal ortamın oldukça canlı. Fakat dikkatli ol; aceleci kararlar almaktan kaçınmalısın. Gelecek vadeden bir şans kapını çalabilir, bu fırsatı değerlendirirken cesur ve açık fikirli ol. Huzurlu bir akşam geçirebilir, sevdiklerinle derin sohbetler yaparak minde yeniden bağ kurabilirsin.
Bugün sorumluluklarını üstlenmek için güçlü bir motivasyon duyacaksın. İşinde, aile ilişkilerinde veya sosyal çevrende, yapıcı bir yaklaşım benimsemek istiyorsun. Disiplinli tutumun sana çevrendekilerden takdir kazandırabilir. Yaratıcılığını ortaya koyma fırsatları sunulabilir, sadece bunları değerlendirecek cesareti kendinde bulmalısın. Bilgini paylaşmak ve diğerlerine rehberlik etmek sana geçici bir mutluluk sağlamayacak, aynı zamanda ruhsal olarak da zenginleşmene yardım edecek. Duygusal olarak kendini sıkıca tutman, bazen yavaşlama ya da dinlenmeye ihtiyaç duyduğunun işareti olabilir. Kendine zaman tanı, içsel sesini dinle. Günün ilerleyen saatlerinde bir arkadaşınla yapacağın bir sohbet, yeni bir ufuk açabilir. Ortak projeler ve iş birlikleri konusunda dikkatli ol, karşılaştığın fırsatlar göz alıcı görünebilir ama detaylara dikkat etmek seni daha sağlam temellere taşıyacaktır.
Bugün, özgürlük arayışın ve yenilikçi fikirlerin ön planda. Sosyal çevrendeki bağlantıların güçlenebilir ve ilginç insanlarla tanışma fırsatları sunabilir. Hayal gücün oldukça aktif, bu da yaratıcı projelere yönelmek için harika bir fırsat. Çevrendeki zorunlulukların ve beklentilerin seni biraz sınırlıyor gibi hissedebilirsin; fakat içindeki isyan duygusu bu engelleri aşmana yardımcı olacak. Farklı düşüncen ve sıradışı bakış açın, senin en büyük güçlerinden biri. Kalabalığın içinde kaybolmadan, özgünlüğünü korumayı başarabilirsen, hem kişisel hem de profesyonel anlamda büyük kazançlar elde edebilirsin. Gelecek hakkında yapacağın planlar bu dönem alacağın ilham ile şekillenecek. Hareket etmeye ve risk almaya istekli ol; yeni deneyimler sana beklenmedik kapılar açabilir. Akşam saatlerinde, sevdiklerinle yapacağın sohbetler derin anlamlı olabilir ve senin kimliğini daha iyi anlamana yardımcı olacaktır. Kendine güven ve içsel sesine kulak ver; bugün her şey senin elinde.
Ruh halin duygusal ve karmaşık bir denge içinde. İçsel düşüncelere yönelmek, derin bir anlayış kazanmanı sağlayabilir. Sezgilerin güçlü; bu, insanlarla olan iletişiminde gözlemci ve duyarlı olmanı gerektiriyor. Bugün, bir şeyler yapmak ve başkalarına yardım etmek isteği içindesin, ama öncelikle kendi ihtiyaçlarını göz ardı etmemelisin. Kendine zaman ayırmak, içsel huzuru sağlamak için önem taşıyor. Hayal gücün oldukça aktif; sanatsal yönlerini keşfetmek için harika bir zaman olabilir. Sosyal bağlantılarda samimi ve içten bir yaklaşım, ilişkileri derinleştirmeni sağlayabilir. Ayrıca, geçmişle ilgili bir konunun tekrar gözden geçirilmesi gerekebilir. Bu durum, duygusal bir rahatlama ve içsel bir çözüm bulman için yardımcı olacaktır. Şefkatin, yakın çevrendekilere ilham verecek, yardımlaşma duygusu ön plana çıkacak. Kale almak ve duygusal derinliklerde kaybolmamak adına, mantığını da devreye sokmayı unutma.
