1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Gündelik hayatın akışı içinde enerjinin yüksek olduğu bir dönemdesin. İletişim becerilerin oldukça etkili, bu nedenle düşüncelerini açıkça ifade etmekten çekinme. Karşılaşacağın zorluklarda cesur duruşun ve motivasyonun sayesinde üstesinden geleceksin. Sosyal çevrendeki dinamikler, yeni bağlantılar kurma fırsatları sunabilir, bu fırsatları değerlendirmekte fayda var. Ancak, aceleci ve atak davranışlar sergilemekten kaçınmalısın; pratik düşünmek, uzun vadeli faydalar sağlayabilir. İçsel huzurunu sağlamak için dengeyi bulmaya çalış. Başkalarının fikirlerine saygı göstererek, kendi kurallarını korumayı unutma. Sağlıkla ilgili konulara özen göstermeli, zihinsel ve fiziksel tazelenme yolları aramalısın. Bugün, içsel gücünü keşfedeceğin ve hedeflerine bir adım daha yaklaşabileceğin bir gün.
Bugün, kariyerinle ilgili konularda ani bir ilham alabilirsin. Uzun zamandır düşündüğün bir projeyi hayata geçirmek için uygun bir zaman. Çevrendeki insanlarla gerçekleştirilecek iş birlikleri seni daha da motive edebilir. Duygusal hayatında ise, partnerinle derin ve samimi bir sohbet gerçekleştirme fırsatı bulabilirsin; bu, ilişkinizi güçlendirecek. Maddi konularda dikkatli olmalı, doğru yatırımlar yapmalısın, ani harcamalardan kaçın. Kendine ayıracağın zaman, ruhsal ve fiziksel sağlığını destekleyecek. Günün sonunda, huzur verici bir ortamda bulunmak ve sevdiklerinle vakit geçirmek, stresini atmana yardımcı olacak. Unutma ki, kararlılığın ve azmin her şeyin üstesinden gelebilir.
Bugün iletişimde sıradışı bir akış söz konusu. Düşüncelerini açıkça ifade etmek konusunda cesur olabilirsin. Sosyal bağlantılarının güçlendirilmesi gereken bir dönemdesin; yeni insanlarla tanışmak veya eski tanıdıklarla bağlantı kurmak için doğru zaman. Kısa yolculuklar, beklenmedik buluşmalar ve ilginç sohbetler gündeme gelebilir. Eğitim veya kişisel gelişim alanında yeni fırsatlar ortaya çıkabilir, bu yüzden öğrenmeye açık olmalısın. Duygusal ilişkilere gelince, biraz daha derinlik aramak isteyebilirsin. Karşılaştığın zorlukları mizah anlayışınla çözmek, gününü daha keyifli hale getirecek. Esnek kal ve anlık fırsatları değerlendirmekten çekinme. Akıl oyunları ve beyin fırtınaları zihnini canlandıracak. Unutma ki, merakın seni her zaman yeni ufuklara taşıyacak.
Duygusal olarak derin sulara dalabileceğin bir gün. İçsel huzurunu sağlamak için yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsin. Ailevi ilişkilerde samimi ve anlamlı paylaşımlar öne çıkacak. Sevgi dolu ifadeler, bağları güçlendirebilir. Duygusal zorlukları geride bırakma kararlılığı gösterebilir, kendine yeni hedefler belirleyebilirsin. İlerlemek için tutkulu bir motivasyon bulabilirsin. Kendi iç dünyanı keşfetmek sana hem rahatlatıcı hem de ilham verici bir deneyim sunacak. Yeni bir yaratıcı projeye başlamak için cesaret bulabilirsin. Sıcak ve destekleyici bir atmosfer içerisinde, arkadaşlarınla zaman geçirmek ruhunu besleyecektir. Don't forget to trust your instincts as they will guide you wisely.
Bugün, içindeki yaratıcılığı ortaya çıkarmak için harika bir gün. Duygusal olarak güçlü hissedeceksin ve etrafındakilere ilham verme isteği içinde olabilirsin. Sosyal ilişkilerinde dikkat çekici bir aura yayarak, ilgiyi üstüne çekmeyi başaracaksın. Bu enerjiyi kullanarak arkadaşlarınla ya da ailenle keyifli zamanlar geçirebilir, onlara destek olabilirsin. İş hayatında ise liderlik özelliklerin ön planda olacak; projelerde öne çıkma fırsatlarını değerlendirebilirsin. Risk almaktan çekinme, zira bu dönem seni zorluklara karşı daha cesur hale getiriyor. İlişkilerde samimi ve açık olmaya özen göstererek güven bağlarını güçlendirebilirsin. Kendine güvenin tavan yapmış durumda ve bu, başkalarının gözünde de belirgin bir fark yaratacak. Tunç gibi sağlam duruşunla hedeflerine ulaşma azmini kaybetme, bu dönemi en verimli şekilde değerlendir.
Detaylı düşünmek ve düzen sağlamak adına mükemmel bir gün. Günlük rutinlerinizi gözden geçirme zamanı. Üzerinde çalıştığınız projelerde fazladan özen göstermek, hem sonuçları hem de çevrenizi etkileyebilir. İçsel sezgileriniz güçlü, bu nedenle karşınıza çıkan durumları daha iyi değerlendirebilirsiniz. İletişim kurmak, işbirlikleri geliştirmek için harika bir fırsat var; fikirlerinizi paylaşmaktan çekinmeyin. Duygusal çözümler bulmak için yakın ilişkilerinize yönelebilir, derin sohbetler yapabilirsiniz. Kendi sınırlarınıza dikkat edin, kendinizi fazla hırpalamayın. Unutmayın, mükemmel sonuçlar zamana ihtiyaç duyar. Kendinizle barışık olun.
Bugün ilişkilerde uyum arayışının ön planda olduğu bir dönemdesin. Sosyal çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin, duygusal dengeyi sağlamak adına önemli olacak. İletişimdeki zarif tavrın, başkalarının kalbini kazanmanı kolaylaştırıyor. Sanatsal bir aktivite veya yaratıcılığını sergileyebileceğin bir proje seni kendine getirebilir. Ancak, karar verme aşamasında acele etmemek, dışarıdan gelen baskılara karşı dikkatli olmak faydalı olacak. Kendine zaman tanı ve içsel huzurunu bulmaya odaklan. Unutma, kalbinin sesini dinlemek en doğru yolu gösterecektir. Aşk hayatında ise romantik anların tadını çıkartıp, kalpten gelen hislerle hareket etmen, ilişkini güçlendirebilir. Çevrendekilerin ihtiyaçlarına duyarlı olmak, senin doğal yeteneğin; bu özelliklerini daha fazla sergilemek, hem kendine hem de çevrendekilere mutluluk katacaktır.
Bugün, içsel gücünün ve sezgilerinin yüksek olduğu bir gün. İçsel hislerin seni yönlendirebilir, bu yüzden duygu ve düşüncelerine dikkat et. Sevdiklerinle derin sohbetler yapma isteği duyabilirsin. Eski bir arkadaşla karşılaşma veya unutulmuş bir bağın yeniden canlanması mümkündür. Bu durum, geçmişteki bazı duygularını yeniden gözden geçirmene sebep olabilir.Aşk alanında, tutkuların belirginleşiyor. Eğer bir ilişkin varsa, içten bir iletişim ihtiyacı hissedebilirsin. Partnerinle, aranızdaki duygusal bağı güçlendirmek için fırsatlar yakalayabilirsin. Tek başına olanlar için ise, güçlü bir çekim hissettiğin birine karşı ilgilerin artabilir. Ancak, hemen harekete geçmek yerine, hislerini gözlemlemek ve anlamak daha iyi bir yaklaşım olabilir.Çalışma hayatında mücadeleci bir ruh içinde olacaksın. Projelerin üzerinde çalışmak veya yeni fırsatlar için adımlar atmak için mükemmel bir zaman. Yaratıcılığını ön planda tutmak ve cesur kararlar almak, sana fayda sağlayabilir. Ayrıca, sosyal çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin, yeni kapılar açabilir ve sana ilham verebilir. Sosyal medya ve iletişim konularında dikkatli olman gereken bir gün. Söylediklerine dikkat et, zira yanlış anlaşılan bir söz, beklenmedik sorunlar yaratabilir. Kendi içsel yolculuğuna odaklanmak, ruhsal olarak daha huzurlu hissetmeni sağlayacak. Meditasyon veya doğada zaman geçirmek, enerjini tazelemen için harika bir fırsat olabilir. Kendinle barışık olmak, bugün alacağın kararların ve vereceğin tepkilerin kalitesini artıracak. Unutma, içsel gücün her şeyden daha önemli.
Yeni fırsatlarla dolu bir gün seni bekliyor. Tarafından heyecanla yaklaşılacak projeler ve fikirler, yaratıcı ruhunu besleyecek. Bu fırsatlar, uzun zamandır hayalini kurduğun seyahatleri gerçekleştirme şansını da beraberinde getirebilir. Sosyal ortamlarda öne çıkacak, dikkatleri üzerine çekeceksin. İnsanlarla kuracağın bağlar, hem kişisel gelişimine hem de kariyerine olumlu etki edecek. Ayrıca, hayatında bazı belirsizliklere son verme kararı alabilir, özgürlük arayışını gerçekleştirme yönünde cesur adımlar atabilirsin. Kendini ifade etme biçiminde daha cesur olman bekleniyor, bu da içsel huzurunu artıracak. Kendine güven, güne ilham verici bir başlangıç yapmanı sağlayacak. Unutma, hayal gücünle yeni yollar yaratabilirsin.
Hedeflerine ulaşma konusunda kararlılığın üst seviyede. Disiplinli yapın sayesinde, zorlayıcı projeleri başarıyla tamamlama şansına sahip olacaksın. Ancak, bazen kendine karşı çok sert olabilirsin; kendine nazik olmayı unutma. İş ve özel hayat dengesinde biraz zorluk yaşayabilirsin; bu yüzden sevdiklerinle vakit geçirmeye özen göster. Güçlü bir irade ile karşılaştığın engelleri aşabileceksin. İş arkadaşlarınla olan ilişkilerine dikkat et, iletişim dili önem kazanacak. Sağlık konusuna önem vererek kendine daha fazla zaman ayırmalısın; ruhsal ve bedensel olarak zindeliğinin farkında ol. Kısa vadeli hedeflerine odaklanmak, büyük resmin oluşturulmasında yardımcı olacak. Sabırlı ol ve adımlarını sağlam at.
İçsel bir yenilik arayışı içinde olabilirsin. Bugün, alışılmışın dışına çıkmak ve farklı düşünmek için mükemmel bir zemin oluşturuyorsun. İnsanlarla olan iletişiminde daha cesur ve açık olman, yaratıcılığını tetikleyecek fırsatlar doğurabilir. Sosyal çevrendeki dinamiklerin değişim gösterdiği bir dönemdesin; bu, ortak bir amaç doğrultusunda birleşmeyi gerektirebilir. Duygusal yoğunluk yaşayabilir, geçmişe dönük düşüncelerinle yüzleşebilirsin. Bunu fırsata çevirmek, seni ilerletici deneyimler ve farkındalıklarla buluşturabilir. Kendine güven ve yeniliklere açık ol. Rutinlerinde yapacağın küçük değişiklikler, hayatına tazelik katabilir. Bağlantılarına ve toplumsal ilişkilerine dikkat et; fikirlerini açıkça paylaşmak seni daha çok güçlendirecek.
Duyguların derinliklerinde bir deniz gibi dalgalanma hissedebilirsin. İçsel sezgilerin güçleniyor, bu yüzden çevrendeki gelişmelere karşı daha duyarlı olabilirsin. Sanatsal yönlerin öne çıkacak, yaratıcılığını ifade etmek için harika fırsatlar doğabilir. İlişkilerde empati ve anlayış ön planda, bu nedenle sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirebilirsin. Bazı belirsizlikler karşına çıkabilir, bu süreçte iç sesini dinlerken kendini daha güvende hissedeceksin. Sakin kalmaya çalış, manevi dünyanla bağlantını korumak önemli. İçsel huzuru bulmak için kendine zaman ayırmayı unutma.
