1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Cesaretin ve kararlılığın dorukta. İçinde bulunduğun durumları değiştirmek için adım atmaktan çekinme. Yeni başlangıçlar için uygun bir zaman; yaratıcı fikirlerinle çevrendekileri etkileyebilirsin. Dinamik yapın, çevrendekilere ilham verirken kendi hedeflerine de odaklanmanı sağlayacak. Ancak, düşünmeden hareket etme konusunda dikkatli olmalı, aceleci kararlar almak istemediğin sonuçlarla karşılaşmana neden olabilir. Sağlığınla ilgili daha fazla özen göstermek, enerjini artıracak aktiviteler bulmak iyi gelecek. Duygusal ilişkilerde açık yürekli olman, samimi paylaşımlar yapmanı kolaylaştıracak. Gelişmeleri şans olarak gör, her şey bir deneyim ve öğrenme fırsatı sunuyor.
Bugün, içsel huzurun ön planda olduğu bir gün. Hayatın getirdiği sorumluluklarla başa çıkmak için sabrını ve kararlılığını göstereceğin durumlarla karşılaşabilirsin. Yemek, sanat veya doğa ile olan bağlantıların güçleniyor; bu alanlarda bir şeylerle meşgul olmak sana keyif verebilir. Sevdiklerinle vakit geçirerek ruhsal bağlarını derinleştirebilir, daha samimi konuşmalar yapabilirsin. Finansal konularda daha dikkatli olmalısın; ani harcamalardan kaçınarak bütçeni koruman önemli. Kendine olan güveninin arttığı bu dönemde, yeni fırsatların peşinden gitmekten çekinme. Unutma ki, sağlam adımlarla ilerlemek her zaman kazandırır. Rahatlamak için doğayla baş başa kalmak, zihnini arındırmana yardımcı olabilir.
Bugün iletişimin ve öğrenmenin ön planda olduğu bir gün. Zihinsel enerjin yüksek, yeni fikirler ve projelerle dolusun. Sosyal çevrendeki insanlarla derinlemesine sohbetler yapabilir, sürükleyici paylaşımlar yaşayabilirsin. Ancak, dikkatini dağıtan durumlara karşı tedbirli olmalısın. Esnekliğin sayesinde beklenmedik değişikliklere kolayca adapte olabilirsin. Bu, yeni bağlantılar kurmak ve mevcut ilişkileri derinleştirmek için harika bir fırsat. Duygusal olarak, içsel dengenin sağlandığını hissetmek seni güçlendirecek. Gün sonunda, içsel olarak huzur bulduğunu göreceksin, yeni perspektiflerin hayatına olumlu dokunuşlar katacak. En önemlisi, kendine güvenmeyi unutmamalısın; bu, karşılaştığın her türlü zorluğun üstesinden gelmeni sağlayacak.
Duygusal derinliklerin ve içsel dünyanla bağlantının ön planda olduğu bir dönemdesin. Bugün, sevdiklerinle daha fazla zaman geçirmek isteyebilirsin. Aile bağların güçleniyor; eski anılara dönmek, nostaljik hissiyatlar oluşturmak keyif verebilir. Kendini ifade etme biçimin, başkalarıyla iletişimini derinleştirecek. İçsel huzurun için kendine alan tanıman önemli. Yaratıcılığının arttığı bu günlerde sanatsal aktivitelerle ilgilenmek, ruh halini iyileştirebilir. Duygusal açıdan hassas olabilirsin; bu yüzden duygularını gözlemleyerek, içsel ihtiyaçlarına dikkat etmen faydalı. Kendine sevgi ve şefkat göster, hislerini kabullen. Kendi sınırlarını koruyarak, başkalarına da yardımcı olma arzusunu dengelemelisin. Méraklarını besle, yeni şeyler öğrenmek için açık ol. Güçlü sezgilerinle, çevrendeki olaylara daha derin bir bakış açısıyla yaklaşabilirsin.
Kendine güvenin zirveye ulaşacak, çevrendekiler üzerinde güçlü bir etki bırakacaksın. Bugün yaratıcılığını ön plana çıkaracak fırsatlar karşına çıkabilir. Sahip olduğun liderlik yeteneklerini sergilemekten çekinme, insanları etrafında toplamak için mükemmel bir zaman. Duygusal konularda ise, içsel duygularını ifade etmekte zorlansan da, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için açık olman önemli. Biraz risk almak, seni beklemediğin heyecanlara sürükleyebilir. Ayrıca, yakın çevrende bazı sürprizler olabilir; beklenmedik bir hediye ya da anlamlı bir jest seni mutlu edebilir. Kendine güven ve içindeki ateşi yak, her şeyin sana açık olduğu bir dönemdesin.
Bugün, detaylara olan dikkatiniz parlayacak. İş hayatında veya kişisel projelerinizde küçük ayrıntıları gözden kaçırmayacaksınız. Bu, size büyük avantajlar sağlayabilir. İletişim becerileriniz öne çıkıyor, başkalarıyla olan diyaloglarınızda mantıklı ve etkili argümanlar sunabileceksiniz.Özellikle arkadaşlarınızla ya da aile üyelerinizle yapacağınız tartışmalarda sakin kalmak önemli. Duygusal derinliklere girmekten kaçının; daha yüzeysel konularla ilgilenmek uzlaşmanızı kolaylaştırabilir. Sağlığınıza dikkat etmeniz gereken bir dönemdesiniz; belki de bu gün biraz kendinize zaman ayırıp ruhsal ve bedensel dinlenme yollarını bulmalısınız. Yeni bir hobiye başlamak veya eski bir ilginize geri dönmek için ideal bir zaman. Bir şeyler üretmek, yaratıcılığınızı besleyecek ve içinizdeki potansiyeli açığa çıkaracak. Unutmayın, her şey sizin elinizde ve adım atma cesaretine sahip olduğunuzda, güzel sonuçlar alacağınızdan emin olabilirsiniz.
Bugün karşına çıkan fırsatlar, sosyal çevrenle olan ilişkilerini derinleştirmene olanak tanıyacak. Grubun içindeki denge ve uyumu sağlamada doğal bir yeteneğe sahip olduğun için, başkalarının fikirlerine açılmak ve ortaklıklar oluşturmak senin için çok faydalı olacak. Yaşadığın içsel huzur, karar almada sana büyük destek sağlayabilir. Duygusal olarak kendini daha anlaşılır ifade etmeye yönelmelisin; bu, sevdiklerinle olan bağını kuvvetlendirecek. Aynı zamanda, estetik ve güzellik anlayışın gün yüzüne çıkacak; sanatsal yönlerini ortaya koymak için ilham dolu bir zaman. Kendi isteklerini önceliklendirmeyi unutma, çünkü içeride birikmiş olan duygularını serbest bırakmak, ruhunun ferahlamasına yardımcı olacak. Her şeyin bir denge içinde olmasını arzularken, aksiliklere karşı da esnek olabilirsin; bu, seni daha da güçlendirecek.
Gizli tutkuların bugün öne çıkıyor. İçsel dünyanda yaşanan yoğun duygular seni harekete geçirebilir. Derin bağlantılar kurma arzusuyla dolup taşarken, aynı zamanda korkularınla yüzleşmek zorunda kalabilirsin. İlişkilerinde açık sözlü olmanın tam zamanı; hislerini ifade etmekten çekinme. Amaçların doğrultusunda sağlam adımlar atmayı ihmal etme. İş veya maddi konularda dönüm noktaları yaşanabilir. Yoğun bir içsel mücadele içinde olsan da, bu mücadele seni güçlendirecek. Sezgilerin derinlemesine çalışacak, bu nedenle kalbinin sesine kulak vermek, doğru yolda ilerlemeni sağlayacak. Kendini keşfetmek için yaratıcı bir şeyler yapmayı düşünebilirsin; belki bir sanat dalıyla ilgilenmek, düşüncelerini dışavurmanın en güzel yolu olabilir. Hayata dair tutumunu ve hayallerini sorgulamak, yeni bakış açıları geliştirmeni sağlayacak. Korkularından kaçma; onlarla yüzleşmek, seni daha özgür ve güçlü bir birey haline getirebilir.
İkna edici bir kararlılık, bugün seni saracak. İçsel motivasyonun yükselirken, hedeflerine ulaşma konusunda kendini güçlü hissedeceksin. Hayal gücünün zenginliği, yaratıcılığını besleyecek ve seni yeni projelere yönlendirecek. Seyahat etme arzusu içinde çarpacak; kısa bir yolculuk bile ruh halini canlandırabilir. İlişkilerde ise samimiyet ve dürüstlük ön planda olacak. Sevdiğin kişiye karşı beslediğin duygular güçlü bir şekilde dile gelecek. Sosyal ortamda etkileşimlerin artarken, yeni insanlarla tanışarak ufkunu genişletme fırsatını kaçırma. Girişimlerine sabırlı olman, sonuçların vaat ettiği güzellikleri getirecek. Gelişmelere açık kal, evrenin sunduğu yeniliklere kucak aç.
Bugün, sorumluluk duygun oldukça baskın olacak. İş projelerinde ve kişisel hedeflerinde yeni bir bakış açısı kazanabilir, var olan sorunlara pratik çözümler üretebilirsin. İçsel motivasyonun sayesinde çevrendeki insanları etkileyebilir, liderlik vasıflarını ön plana çıkarabilirsin. Detaylara dikkat etmen, yaratıcılığını açığa çıkaran fırsatları da beraberinde getirecek. Duygusal anlamda ise, sevdiklerinle geçireceğin zamanlar seni duygusal olarak besleyecek. Kendine yönelik beklentilerini gözden geçirip, kariyer ve aile yaşamındaki dengeyi sağlamaya yönelik adımlar atabilirsin. Sabırlı ve kararlı olman, uzun vadede getirilerini görebileceğin bir süreçte başarı elde etmene yardımcı olacak. Kendi içsel huzurunu bulmak için ara vermek ve düşünmek de faydalı olabilir. Unutma, her küçük adım, büyük değişimlere kapı aralayabilir.
Biraz yenilik arayışında olabilirsin. Farklı deneyimler, seni daha açık fikirli ve yaratıcı hale getirecek. Sosyal çevrende, kendini özgürce ifade edebileceğin ortamlar bulmak isteyebilirsin. Bu süreçte bazı dostlarla fikir alışverişi yapmak, seni heyecanlandırabilir. Anlayışlı ve esnek kalmak, iletişim sorunlarını aşmana yardımcı olacaktır. Kariyerinde ilerlemek için cesur adımlar atma zamanı olabilir; yenilikçi projelere yönelmek sana büyük avantaj sağlayabilir. Duygusal olarak, içsel huzurunu bulmak adına meditasyon veya doğa yürüyüşleri sana iyi gelebilir. Sağlığına özen göstermeyi unutma, bedenine ve zihnine dikkat etmen ilerlemek adına önemli olacak. Unutma, özgünlüğünle parladığın bir dönemdesin.
Duygusal derinlikler içinde yol alırken, sezgilerinin seni yönlendirmesine izin ver. İletişim konularında kendini rahat hissetmeye başlayabilirsin, duygularını açıkça ifade etmek, başkalarıyla bağlantı kurmanı kolaylaştıracak. Rüyaların ve hayal gücün bugün sana ilham verebilir; yaratıcı projeler veya sanatsal yeteneklerini keşfetmek için harika bir dönemdesin. İçsel huzurunu bulmak adına meditasyon veya doğada zaman geçirmek oldukça fayda sağlayacak. Yaşanan olaylara karşı duyarlılığın artarken, başkalarının hislerine karşı daha empatik olabilirsin. Sadece kendinle değil, çevrendeki insanlarla da uyum sağlayacak bir denge bulma fırsatı var. Başkalarına yardım etmek, hem senin ruhuna hem de onların hayatına anlam katabilir. Bu süreçte sınırlarını korumayı unutmadan, içsel rehberliğine güven.
1
2
3
4
5
6
