1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Yeni başlangıçlar için harika bir zaman dilimindesin. Enerjin yüksek, hedeflerin net. Kendi isteklerini önceliklendirmekten çekinme; bu dönemde cesaretinle etrafındakilere de ilham kaynağı olabilirsin. Sosyal çevrenle yapacağın etkileşimler, beklenmedik ve heyecan verici fırsatlar doğurabilir. Duygusal ilişkilerde ise açık ve net iletişim kurmak, sorunları hızla çözmene yardımcı olacak. Kendine karşı olan güvenin artarken, bu da başkalarıyla olan ilişkilerine olumlu yansıyacak. Spor veya fiziksel aktiviteler ruh halini daha da canlandıracaktır; içsel huzurun ve mutluluğun artacak. Fırsatları değerlendirmek için harekete geçmeye hazırsın; sezgilerine güvenmeyi unutma.
Gününüz, sabah erken saatlerden itibaren yeniliklerle dolu geçebilir. Duygularınızın yoğunlaşması ve içsel huzurunuzu bulmaya çalışmanız bu dönemde ön plana çıkacak. İş hayatında yapmanız gereken bazı düzenlemeler, başkalarıyla olan ilişkilerinizi de olumlu yönde etkileyecek. Finansal konularda dikkatli olmanız gereken bir gündesiniz. Gereksiz harcamalardan kaçınmak, bütçenizi daha sağlam temellere oturtmanıza yardım edebilir. Özellikle yeni bir yatırım yapmayı düşünüyorsanız, iyi bir analiz yapmalı ve sabırlı olmalısınız. Aşk alanında ise, partnerinize karşı duyduğunuz hisler derinleşebilir. Beraber güzel anılar biriktirme fırsatını değerlendirin. Eğer yalnızsanız, sosyal ortamlarda karşılaşacağınız insanlardan ilham alabilir, yeni duygusal bağlantılar kurabilirsiniz. Sağlığınıza özen göstermek, stresle başa çıkma yöntemlerinizi gözden geçirmenize yardımcı olabilir. Düşüncelerinizi dinginleştirmenin yollarını aramak, zihninizdeki karmaşayı yatıştıracaktır. Kendinize küçük molalar vermekten çekinmeyin. Bu, sizi yenileyecek ve enerjinizi tazeleyecektir.
Bugün iletişim becerilerinizi ön plana çıkaracak olaylar yaşayabilirsiniz. Fikirlerinizi paylaşmak ya da yeni insanlarla tanışmak için harika bir gün. Sosyal çevrenizle olan bağlantılar güçlenecek, bu da size yeni fırsatlar getirebilir. Duygusal zekanızla başkalarının hislerini anlama kapasiteniz artacak; bu, bazı sorunları kolaylıkla çözmenizi sağlayacak. Yaratıcılığınızın tavan yaptığı bu dönem, sanat ya da yazma gibi alanlarda kendinizi ifade etmenize olanak tanıyacak. İş veya eğitim hayatında ise, düşüncelerinizi net ve ikna edici bir şekilde aktarmakta zorlanmayacaksınız. Duygusal ilişkilerinizde ise, açık iletişim kurmak ilişkinize derinlik katabilir; özellikle uzun süredir çözüme ulaşmamış meseleleri ele almak için ideal bir zaman. Yanınızdaki insanlarla olan bağlarınızı tazelemek ve onlara olan anlaşmamızı gözden geçirmek için uygun bir zemin oluşuyor. Anlık ruh hallerine kapılmamak ve dengeyi sağlamak da önemli. Bugünü, keşfe açık bir zihinle geçirirseniz, yeni olanaklar ve tatmin edici bağlantılar sizi bekliyor.
Duygusal derinliklerde yüzmek, sezgilerini dinlemek ve içsel huzura ulaşmak için harika bir gün. Ailevi ilişkilerde sıcaklık ve anlayış ön planda; sevdiklerinle vakit geçirmek kalbine iyi gelecek. Duygusal bağların güçleneceği bu süreçte, geçmişteki anılar seni sarıp sarmalayabilir, nostaljik düşünceler besleyebilirsin. İş hayatında kendini ifade etmekte zorlanabilirsin; içsel hislerine güvenerek, duygularını açıkça dile getirmekten çekinmemelisin. Sağlığın için biraz daha dikkat etmen gereken bir dönemdesin; ruhsal dengeyi sağlamak adına meditasyon ya da doğayla iç içe vakit geçirmek faydalı olabilir. Kalbini dinle ve kararsızlıklarını geride bırakacak cesareti bul.
Bugün, yaşamında parlayan bir enerji ile etrafındakilere ilham verme potansiyelin yüksek. Kendi yeteneklerine olan güvenin artarken, sosyal ilişkilerde kendini ifade etmekte daha cesur olmalısın. İçsel gücün, karizmanla birleşerek insanları kendine çekiyor. Yaratıcı projeler ve sanat aktiviteleri için mükemmel bir zaman. Başkalarının görüşlerine duyarlı ol, ama kendi görünürlüğünden de ödün verme.Finansal konularla ilgili dikkatli olman gereken bir dönemdesin. Harcamalarını kontrol altında tutarak, ani çıkışlardan kaçınmalısın. Sağlık alanında, stresle başa çıkmanın yollarını keşfetmek ve zihinsel sağlığına özen göstermek, günün olumlu geçmesi için önemli. Kendini iyi hissetmek için doğayla vakit geçirmeyi ve sevdiğin hobilerle ilgilenmeyi unutma. Öne çıkma arzun, dost çevren içinde bir liderlik pozisyonuna seni taşıyabilir. Herkesin seni dinlemesi ve düşüncelerine değer vermesi, toplumsal etkileşimler açısından oldukça olumlu. Bugün, kararlı adımlar atmak isteyeceksin. İçsel sezgilerine güvenerek ilerle, şans seninle!
Bugün, detaylara olan dikkatin ve analitik düşünme yeteneğin sayesinde çevrendeki karmaşayı organize edebilirsin. Kendi içsel huzurunu sağlamak için küçük ama etkili değişiklikler yapma fırsatını yakalayabilirsin. Sağlık konularına odaklanmak, yaşam kaliteni artıracak. Parasal konularda temkinli olmalı, gereksiz harcamalardan kaçınmalısın. İlişkilerde iletişim önem kazanacak; sevdiklerinle açıkça konuşarak anlayış ortamı oluşturabilirsin. İş hayatında iş birliği yapma arzusu, ekip ruhunu güçlendirecek. Ancak, başkalarının fikirlerine saygı göstermeyi unutma; bu dinamik seni daha da ileriye taşıyabilir. Yoldaşların yanında kendini daha güçlü hissedeceksin.
Duygusal denge arayışın bu dönemde ön planda. İlişkilerdeki uyum ve estetik estetik hissetme ihtiyacın artış gösteriyor. Sosyal çevrende ve başkalarıyla kurduğun bağlantılarda, empati ve anlayışla yaklaşmak önemli olacak. Olaylara mantıklı bir bakış açısıyla yaklaşmaya çalış, zira kararsızlık, aceleci kararlar almanı engelleyebilir. Kendini ifade etme šeansını iyi değerlendir. Sanatsal yönlerin ortaya çıkıyor, yaratıcı projelere yönelmek bu süreçte ruhunu besleyebilir. Esnek düşünmek, karşına çıkacak fırsatları daha kolay değerlendirmene yardımcı olacak. Unutma, zorluklar geçici, ilişkilerdeki zenginlik ise kalıcı olacaktır.
Bugün duygusal derinliklerinde kaybolabilirsin. İçsel çatışmaların yüzeye çıkabilir ve bu durum, ilişkilerinde gerginliğe yol açabilir. Duygularının yoğunluğunu kontrol altında tutmayı denemelisin; bu, sevdiklerinle olan etkileşimini rahatlatabilir. Sosyal ortamlarda bulunmak, beklenmedik destekler almanı sağlayabilir. Bu akşam, yalnızlığını avantaja çevirerek kendine zaman ayırmalısın; ruhsal yenilenme, içsel dengeyi bulmanda önemli bir adım olabilir. İş ortamında bazı gizli meselelerle yüzleşmek zorunda kalabilirsin. Sakin ve kararlı bir yaklaşım benimsemen, sorunları çözmende yardımcı olacaktır. Özellikle finansal konularda dikkatli olmalısın; harcama alışkanlıklarını gözden geçirmen faydalı olabilir. Kendi içsel melodini bulmak, seni daha güçlü kılacak.
Kendine güvenin yüksek, yeni fırsatlara açık bir ruh halindesin. Hayatında yenilik arayışında olabilirsin. Seyahat planları zihnini canlandırabilir ve ilham kaynakları bulmana yardımcı olabilir. Sosyal ilişkilerde samimiyet ve cesaret ön planda; yeni arkadaşlıklar kurmak için harika bir zaman. Duygusal olarak daha özgür hissediyorsun; bu, seni daha yaratıcı kılabilir ve içsel huzurunu artırabilir. Ancak, özellikle ani kararlar alma konusunda biraz daha temkinli olman faydalı olabilir. Varlıklarını yönetirken dikkatli ol, bütçeni aşmaman önemli. Gelecek için büyük hedefler belirlemek, sana heyecan verecek; hayallerini gerçeğe dönüştürmek için ilk adımları atmaya hazır ol!
Bugün, sıkı çalışmanın ve azminle kendini belli edeceğin bir gün. İş ve kariyer konularında üstlendiğin sorumluluklar seni biraz yorsa da, bu çabaların uzun vadede büyük kazançlara dönüşecek. İlerici düşünmek, mevcut durumunu sorgulamak ve gelişim alanlarını tespit etmek için harika bir zaman. Duygusal olarak daha soğukkanlı olmanın sana yardımcı olabileceği bir dönemdesin; içsel huzurunu korumak, karar alma süreçlerinde net olmanı sağlayacak.Sosyal ilişkilerinde ise, duygusal bağlarını güçlendirmek için önemli adımlar atman gerekebilir. Geçmişteki yanlış anlamaları yüzleşmek, ilişkilerinin sağlam temellere oturmasına katkıda bulunacak. Bu süreçte, karşındaki kişinin hislerine saygı göstermek ve empati kurmak son derece önemli. Değer verdiğin insanlarla bir araya gelmek, ruhsal olarak seni besleyecek ve yeni fikirlerin tohumlarını atmana olanak tanıyacak.Maddiyatla ilgili konularda ise dikkatli olmalısın. Aceleye getirmekten kaçınmak faydalı olacaktır. Harcamalarını gözden geçirip, tasarruf yapmayı düşünmek öngörülü bir adım. Günün sonunda, başarılarının ve ilişkilerinin seni nasıl beslediğini görebilmek için biraz kendine zaman ayırmayı unutma.
Bugün özgürlüğüne olan tutkun daha da ön plana çıkıyor. Sosyal çevrendeki dinamiklerin değişimi, yeniliklere açık olmanı gerektiriyor. Arkadaşlarınla iletişimini güçlendirmek, beklenmedik fırsatlarla karşılaşmanı sağlayabilir. İş veya projelerde alışılmışın dışına çıkma arzusu, yaratıcılığını ortaya çıkaracak. Belki de, daima düşündüğün fikirleri hayata geçirmek için ilham alırsın. Duygusal ilişkilerde ise sabırsızlık hissetmek yerine, empati yapmak ve anlayış göstermenin faydalı olduğunu göreceksin. İçsel huzurunu sağlamak için kişisel alanına da zaman ayırmayı unutmamalısın. Sonuç alabilmek için sabır ve kararlılığı elden bırakma; bu süreçte kendini yeniden keşfedeceksin.
Duygular derinleşiyor, içsel dünyanda bir keşfe çıkmak isteyebilirsin. Yaratıcılığın tavan yapacak, sanatsal projelerin ve hayallerin ön plana çıkacak. Bugün sezgilerin güçlü çalışacak, bu sayede insanlar arasında duygusal bağlar kurmak için doğru fırsatları yakalayabilirsin. Karşılaştığın durumlarda empatin ön planda olacak, çevrendeki insanların hislerini anlama konusunda yeteneğin artacak. Kendini ifade etmek için yeni yollar arayabilirsin; belki bir yazı, belki bir resim, belki de müzik ile ruhunu ifade etme fırsatları çıkacak karşına. Geçmişle barış yapma isteği de sana eşlik edebilir; eski anıları değerlendirmek gözlerini yeni bir bakış açısına açabilir. Ancak, aşırı duygusallıktan kaçınmaya çalışmalısın, kendine sınırlar koymanın zamanı geldi. Yıldızlar, ruhsal gelişim ve sezgiselliğin bir araya gelmesiyle sana içsel huzur sağlayacak. Unutma, hayallerinin peşinden gitmek için gereken ilham bugün çok yakın.
