

Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjin yüksek, etrafındaki herkesi etkileyebilirsin. Girişimci ruhunla yeni projelere adım atmak için uygun bir zaman. Risk almaktan çekinme, zira cesaretin seni başarıya götürecek. Ancak dikkat etmen gereken bir konu var; ilişkilerindeki sözlerin önemini unutma, başkalarının duygularını göz ardı etmemek en iyisi. İş hayatında beklenmedik fırsatlar karşına çıkabilir, değerlendirmek için hızlı ve etkili bir şekilde hareket etmelisin. Kendini ifade etme şeklin, içsel tutkun ve azminle birleştiğinde etrafındaki insanları da etkileyebilir. Kendi sınırlarını zorlamaktan çekinme, ancak sağlığına dikkat etmen gerektiği konusunda kendine hatırlatmalarda bulunmayı unutma. Bu dönemde maceraya atılmak seni yenileyebilir, yeni yerler keşfetmek ve farklı insanlarla tanışmak ruhuna iyi gelecek. Unutma, tutku ve motivasyon senin en güçlü silahların.
Finansal konularda beklenmedik gelişmeler gündeme gelebilir, bu durum bütçenizi gözden geçirmenizi gerektirebilir. Duygusal ilişkilerde ise samimi iletişim kurmanın önemini anlamanız gereken bir dönemdesiniz. Sevdiklerinizle daha derin bağlantılar kurmak, mevcut sorunların çözümüne yardımcı olabilir. Kendinizi yaratıcı projelere adamak, ruh halinizi olumlu yönde etkileyecek ve içsel tatmin sağlayacaktır. Sağlığınıza dikkat etmenin yanı sıra, doğayla bağlantı kurmak ruhsal dinginlik bulmanızı kolaylaştırabilir. Gün, hedeflerinize odaklanma ve bunlara ulaşma yolunda attığınız adımlar için elverişli. Sabırlı ve kararlı bir tutum sergilemek, beklediğiniz sonuçları almanıza yardımcı olacaktır. Sosyal çevrenizle olan etkileşimlerde olumlu gelişmeler yaşanabilir, yeni bağlantılar kurmak için iyi bir zaman.
Zihninde dolaşan düşüncelerle enerji dolusun. İletişim becerilerin artarken, arkadaşlarınla yapacağın sohbetler keyif verici olacak. Yeni insanlarla tanışma fırsatı karşına çıkabilir, sosyal çevrende heyecan verici dinamikler oluşturabilirsin. Ancak, dikkatini toplayamayabilirsin; bu durum bazen kaygıya neden olabilir. Duygularını ifade etmekte zorlanabilirsin, bu yüzden başkalarına açılmakta hevesli ol. Öğrenme isteğin artarken, yeni bilgiler edinmek için harika bir fırsattasın. İçsel keşifler yaparak, zihnindeki karmaşayı çözebilirsin. Bugün, sezgilerini dinlemek ve içsel sesine güvenmek için ideal bir zaman.
Duygusal derinliklerin bir kez daha su yüzüne çıkması olası. İçsel bir huzur arayışındasın, belki de geçmişin izlerini gün ışığına çıkartarak kendini daha iyi anlayabilirsin. Yakınlarınla olan ilişkilerde empati yeteneğin ön plana çıkacak; duygusal bağlarını güçlendirmek için güzel fırsatlar doğabilir. Gizli hislerini açıkça ifade etmekte zorlanabilirsin ama bu, başkaları tarafından anlaşılmadığın anlamına gelmiyor. Yaratıcılıkta da bir patlama yaşayabilir, sanatsal projelerde kendini bulabilirsin. Unutma ki, koruyucu doğanla sevdiklerini sarmalanmayı sürdürürken, kendine de bir miktar alan tanımayı ihmal etme. Geleceğe yönelik hayallerinin peşinden koşarken, anın tadını çıkarmayı da ihmal etmemelisin. Kalbinde oluşan duygusal dalgalanmalar, seni daha derin bir anlayışa yönlendirebilir.
Bugün, enerjinizi oldukça güçlü hissedeceksiniz. Özgüveninizin zirveye ulaşmasıyla birlikte, sosyal ortamlarda dikkatlerin üzerinde toplanması an meselesi. Öne çıkmak, liderlik vasıflarınızı göstermek için mükemmel bir zaman. Yaratıcılığınızı serbest bırakmakta ve sanatsal projelerinizi hayata geçirmek için ilham dolusunuz. İlişkilerde sıcaklık ve samimiyet arayışında olacaksınız; çevrenizdekilere destek olma isteği, manevi bağlarınızı güçlendirebilir. Aynı zamanda kendinize ayrılan zamanın önemini kavrayarak, kişisel gelişiminize yön vermek için fırsatlar yaratabilirsiniz. Hedeflerinizi belirlerken büyük düşünmekten çekinmeyin; evrensel enerjiler, hayallerinizi gerçekleştirmek için destek çekecek. Ancak, başkalarının görüşlerine karşı açık olun. Eleştirilerin bazıları yapıcı olabilir ve sizin gelişiminize katkıda bulunabilir. Sağlık konusunda ise düzenli beslenmeye ve fiziksel aktivitelere önem vermeniz gereken bir zaman dilimindesiniz. İç huzurunuzu sağlamak için bir nebze de olsa meditasyon veya doğada vakit geçirmek faydalı olabilir. Genel olarak, bugünün sunduğu fırsatları değerlendirirken, kalbinizi dinlemeyi unutmayın.
Detaylara verdiğin önem bugün seni bir adım öne taşıyabilir. İletişim kurduğun kişilerin düşüncelerini derinlemesine analiz etme yeteneğin, tartışmalarda senin avantajın olacak. İş veya proje konularında aldığın kararların, uzun vadede olumlu katkılar sağlayabilir. Üzerinde çalıştığın görevlerdeki titizliğin, başkalarının takdirini kazanmanı sağlayacak. Sağlığını ihmal etme, günlük alışkanlıklarını gözden geçirip bir denge kurmak faydalı olabilir. Kendine ayıracağın zaman, zihin ve beden sağlığın açısından gerekli. Sosyal ilişkilerinde ise sadık ve güvenilir olmanın getirileri karşılıklı anlayışa yol açabilir. Duygusal alanda içsel huzurunu korumak, çevrendekilerle olan etkileşimlerini daha olumlu hale getirecek. Unutma, bazen yavaşlamak, hız kazanmanın anahtarıdır.
Bugün, sosyal çevrenizle olan ilişkilerinizi gözden geçirmek için ideal bir zaman. İnsanlarla olan iletişiminizi güçlendirmek, sevgi ve dostluk bağlarınızı derinleştirmek isteyebilirsiniz. Karşılıklı anlayış ve empati, gününüzü aydınlatabilir. Bunun yanı sıra, estetik ve sanatsal konulara olan ilginiz artabilir; yeni bir proje veya hobi ile kendinizi ifade etme imkanı bulabilirsiniz. Duygusal dengeyi sağlamak için, içsel huzurunuzu korumaya çalışın. Kendi ihtiyaçlarınıza da önem vermeyi unutmayın; sevgi ve ilgiye layıksınız. Başkalarıyla olan etkileşimlerinizde, empati ve anlayışla yaklaşmak, olumlu sonuçlar doğurabilir. Bugün, güzellik ve zarafet arayışında ilerlerken, kendinizi ve başkalarını etkileme gücünüz artacak.
Derin duygular içindesin, içsel dünyanla yüzleşmek için bir fırsat bulabilirsin. Gizli kalmış düşünceler ve hisler yüzeye çıkabilir. Bu durum, ilişkilerinde daha samimi ve açık olmanı gerektirebilir. Kendini ifade etme konusunda cesur olmalı, duygularını paylaşmalısın. İş veya projelerle ilgili yaratıcılığın yükselişe geçebilir, bu da yeni ve yenilikçi yaklaşımlar geliştirmene yardımcı olacaktır. Ayrıca, başkalarının ihtiyaçlarına duyarlı olman, aradaki bağları güçlendirebilir. Ancak sınırlarını korumayı unutma; kendini savunmak ve dengenin bozulmamasını sağlamak önemli. Geçmişle ilgili bir mesele yeniden gündeme gelebilir; bu, içsel bir dönüşüm için bir anahtar olabilir. Kendine karşı nazik ol ve bu süreçte sabırlı kal. Hayatın derinliklerine dalarak, kendi içsel gücünü yeniden keşfetmek için bir yolculuğa çıkabilirsin.
Yeni fırsatlar kapıda. Hayatı daha geniş bir perspektiften görebilmek için zihinsel olarak kendini hazırlamalısın. Bireysel özgürlüğün sana ilham verecek, bu nedenle yeni projelere başlamak için cesaret bulabilirsin. Kendi inançların etrafında dönen bir iç yolculuğa çıkman, bu dönemde faydalı olacak. Ayrıca, sosyal bağlantıların güçlenecek; beraber zaman geçirdiğin insanlarla derin ve anlamlı tartışmalar yapabilirsin. Maceracı ruhun, seni farklı yerlere yönlendirebilir, belki de yeni bir seyahat planı yapmanın tam zamanı. Olumlu düşüncelerine odaklan, zira enerjin başkalarına da ilham verecek. Dikkatini çevrene çevirdiğinde, içsel huzuru bulmak için gereken dengeyi sağlamakta zorlanmayacaksın. Hayatta ne kadar çok şey öğrenmeye açık olursan, o kadar fazla zenginlikle karşılaşacaksın. İnan, senin için daha iyi günler yolda!
Bugün hedeflerine odaklanmak için güçlü bir enerjiye sahip olacaksın. İş ortamında sakin kalmalı ve kararlarını aceleye getirmemelisin. Kendi yeteneklerini ve güçlü yönlerini ortaya koyma fırsatları bulabilirsin. Uzun vadeli planlarını gözden geçirmek için mükemmel bir zaman; en güncel hedeflerinle ilgili stratejiler geliştirebilirsin. İçsel olarak kendini güçlü ve kararlı hissediyorsun, bu da seni çevrendekilere ilham verme konusunda etkili kılacak. Aşk hayatında iletişim önemli; duygularını açıkça ifade etmek, ilişkilerinde derinlik yaratabilir. Etrafındaki insanlarla güven inşa etmeye dikkat et, bu durum ilişkilerini daha sağlam temeller üzerine oturtmana yardımcı olacak. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme; içsel huzurunu bulmak için birkaç anlık mola almayı düşünebilirsin.
Bugün, özgürlük arayışın ön planda. İlginç fikirler ve yenilikçi projeler peşindesin. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin, ilham verici sohbetler ve yeni bağlantılar kurma fırsatları getirebilir. İçsel motivasyonun artmış, bu da seni hedeflerine ulaşma konusunda kararlı kılıyor. Ancak, bazen bağımsızlığın nedeniyle başkalarının duygularını hesaba katmamaya dikkat etmelisin. Zaman zaman duygusal mesafeni koruma isteğin, ilişkilerde yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Yenilikçi düşüncelerini paylaşmaktan çekinme; böylece çevrendekilerle derin bir anlayış kurabilirsin. Ayrıca, içsel huzurunu bulmak için doğayla vakit geçirmeye özen göstermelisin. Bugün alacağın kararlar uzun vadede fayda sağlayabilir; bu nedenle iç sesine kulak ver.
Duygusal derinlikler ve sezgisel zenginliklerin bugün öne çıkacak. Entellektüel derinlik arayışında olduğun anlar, yaratıcılığını besleyebilir. Aşk hayatında, samimi ve içten bir iletişim kurarak bağlarını güçlendirme fırsatı bulabilirsin. Biraz hayal gücüne ve romantizme yer açmak sana iyi gelecek. İş yerindeki projelere yaklaşımında intuitif olman, aklındaki fikirlerin gerçeğe dönüşmesine yardımcı olabilir. Kendine güven, içsel sesine kulak ver, bu sayede karmaşık durumları daha kolay anlayabilirsin. Sosyal ortamlarda karşına çıkacak fırsatları değerlendirmekten çekinme, yeni arkadaşlıklar ve ilham verici insanlarla tanışma şansı seni bekliyor. Unutma, içsel huzurun ve yaratıcılığın birbirine bağlı, bu dengeyi gözetmek bugün için kritik önem taşıyor.