1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Enerjinin zirveye çıkacağı bir gün. Hırslı ve kararlı yaklaşımın, seni hedeflerine daha da yaklaştıracak. Çevrendeki insanlarla olan iletişiminle ilgi çekerek, fikirlerini rahatlıkla ifade edebileceksin. İçsel bir motivasyon hissedeceksin; bu, yeni projelere ve girişimlere adım atman için harika bir fırsat sunuyor. Kendine olan güvenin artarken, risk almaktan çekinmeyeceksin. Ancak, karşıt görüşlere açık olma fırsatını değerlendirmek, düşüncelerini zenginleştirebilir. Duygusal ilişkilerde ise bazı derin konuşmalar gündeme gelebilir, bu önemli bağları güçlendirmek için iyi bir zaman. Kendine dikkat et ve enerjini olumlu yönlere yönlendir. Özgürlüğüne düşkünlüğün bugün daha da belirginleşecek, bu nedenle kendine zaman ayırmayı unutma.
Bugün, sahip olduğun stabilite duygusu seni güven içinde hissettirecek. Finansal konular, uzun vadeli yatırım planları veya harcama alışkanlıkların üzerinde olumlu bir şekilde düşünmek için uygun bir zaman. Cesaretle harekete geçebilir, yeni fırsatlara kapı aralayabilirsin. İlişkilerinde, güven arayışın artarken kendini ifade etme biçiminde de sıradan olandan sıyrılmayı isteyebilirsin. Sosyal etkileşimler artış gösterecek; bu, yeni arkadaşlıklar ya da tanıştığın insanlarla derin muhabbetler kurmak için harika bir fırsat. Ayrıca, doğayla iç içe olmak, seni ruhsal olarak yenileyecek ve huzur bulmanı sağlayacaktır. İçsel dünyanda dengeyi kurarak, günlük kaosun içinde dinginlik arayışında olacağın bir gün. Şartları değerlendirmekteki becerinle, anı yaşama isteği arasında bir denge kurmayı başarabilirsin.
Bugün zihin açıcı sohbetler ve yeni bilgiler için harika bir zemin var. Sosyal çevrendeki insanlarla derinleşen diyaloglar, sezgilerini güçlendirecek. Yaratıcılığını besleyen ilham verici fikirler gündeme gelebilir. Keşfetmeye açık ol, özellikle de yeni görüşler ve bakış açıları sana taze bir perspektif sunabilir. Ayrıca, iletişim becerilerin sayesinde iş veya özel hayatında önemli işler başarabilirsin. Unutma ki, esnek olmak ve değişime ayak uydurmak, gelişim sürecini hızlandıracak. İçindeki merak duygusu, seni daha önce düşünmediğin fırsatlarla tanıştırabilir. Sosyal medya veya yazılı içeriklerle ilgileniyorsan, ilgi çekici projelerinin meyvelerini toplaman için uygun bir zaman. Kendi içsel sesini dinle, bu ses seni doğru yöne yönlendirecektir.
Duygusal derinliğinin artacağı bir gün. İçsel huzur arayışında, geçmişle olan bağlarını gözden geçirmeye başlayabilirsin. Sevdiklerinle paylaştığın anlar, ruhsal olarak seni besleyecek. Empati yeteneğin, çevrendeki insanlarla daha güçlü bağlar kurmana yardımcı olacak. Evde vakit geçirmek, ruhunu dinlendirecek ve yeni fikirlerin filizlenmesine zemin hazırlayacak. Duygusal güvenlik arayışında, hayatın sunduğu küçük mutluluklara odaklanmak faydalı olacak. Gelecek hakkında olumlu düşünceler beslemek, kaygılarını azaltacak. Kendine karşı nazik ol, çünkü anlık durumlar geçici. Sezgilerini dinlemek, kararlarını güçlendirebilir; içsel sesin sana doğru yolu gösterecek. Unutma, duygusal yüklerinden arınmak, daha sağlıklı ilişkiler kurmana olanak tanıyacak.
Bugün içsel bir güç hissiyle dolup taşacaksın. Kendine güvenin artacak ve bu, başkalarını etkileme yeteneğini güçlendirecek. Sosyal ortamda parlayacak, insanları etkileyen fikirlerinle ve karizmanla öne çıkacaksın. Yaratıcılığın zirveye ulaşabilir; sanatsal projelere yönelmek veya hobilerine daha fazla zaman ayırmak için ideal bir zaman. Eğer hislerini ifade etme imkanın olursa, duygularını cesurca paylaşmaktan çekinme. Ancak dikkat etmen gereken nokta, aşırı gurur ve ben merkezlilikten uzak durmak. Başkalarının görüşlerine saygı göstermek, ilişkilerini güçlendirecek. Günün ilerleyen saatlerinde, beklenmeyen bir fırsat karşına çıkabilir; bu, hayal ettiğin hedeflere bir adım daha yaklaşmanı sağlayacak. Unutma, kalabalığın içindeki ışıltın yalnızca senin elindinge.
Bugün düşüncelerinin derinliğinde kaybolmak isteyebilirsin. Analitik düşünme yeteneğin, karşılaşacağın sorunları çözmek için oldukça faydalı olacak. Detaylara olan dikkatini artırmak, sana yeni fırsatlar sunabilir. İş ya da kişisel projeler üzerinde yoğunlaşmak, güçlü bir ilerleme sağlayabilir. İletişim kurarken daha diplomatik olmaya özen göster, zira başkalarıyla olan etkileşimlerin senin için büyük önem taşıyacak. İçsel huzuru bulmak adına doğayla daha fazla vakit geçirmek isteyebilirsin. Bunun yanında, sağlığına dikkat etmek ve stresle başa çıkma yolları aramak günün ana temalarından biri olabilir. Unutma ki mükemmel sonuçlar elde etmek için biraz sabır ve özveri gerekecektir.
Bugün, sosyal çevrenizle olan ilişkilerinizde uyum ve denge arayışında olacaksınız. Yeni tanışmalar veya mevcut arkadaşlarla derinlikli sohbetler, hayatınıza renk katabilir. Fikir alışverişleri, yaratıcı projelere ilham verebilir. Duygusal açıdan, dengeyi sağlama çabanız, içsel huzuru bulmanıza yardımcı olacak. Aşk hayatınızda ise, romantik ve samimi anlar yaşayabilir, duygularınızı ifade etmekte daha cesur olabilirsiniz. Finansal konularda dikkatli olmalı, abartılı harcamalardan kaçınmalısınız. Kendinize özen göstermeyi unutmayın; küçük bir değişim bile motivasyonunuzu artırabilir. Bugün, adalet anlayışınız ve diplomatik yeteneklerinizle çevrenize ilham verebilirsiniz.
Gün, duygusal derinliklerin ön plana çıkacağı bir zaman dilimi. İçsel huzurun arayışında olabilirsin; bu, kişisel ilişkilerde ve içsel düşüncelerde önemli değişimlere neden olabilir. Beklenmedik haberler, geçmişteki bir durumun yeniden su yüzüne çıkmasını sağlayabilir. Kendini ifade etme konusunda daha cesur olmalısın; içindeki tutku, yaratıcı projelere hayat verebilir. Zihnindeki karamsar düşüncelerden arınmak, ilerlemeni kolaylaştıracak. Yakın çevrendeki insanlarla olan iletişimin, açık ve dürüst kalarak güçlenebilir. Gözle gözlemediğin bağlantılar, seni şaşırtacak ve yeni fırsatlar sunacak. Bugün sezgilerine güvenmek, daha sonraki adımların için faydalı olabilir. Önemli bir işte ilerleme kaydedecek, isteğin doğrultusunda somut adımlar atabileceksin. Kendine duyduğun güven, her zamankinden daha güçlü hissedebileceği bir noktaya ulaşabilir. Yaratıcılığın, karanlık düşüncelerini aydınlatmaya hizmet edecek, bu da sana yeni perspektifler kazandıracak. Unutma, dönüştürme gücün, zorlayıcı durumlarda bile parlak bir çıkış yolu yaratabilir.
Bugün içsel bir macera arayışında olabilirsin. Mantığın ötesindeki hislerinle hareket etmek, seni beklenmedik kapılara yönlendirecek. Yüzleşmen gereken eski bir sorun gün yüzüne çıkabilir; bu durum, özgürlüğü ve bağımsızlığına olan düşkünlüğünü tetikler nitelikte. Bu süreçte yeni deneyimlere açık olmak, hayatının birçok alanında senin için faydalı olacak. Sosyal ilişkilerde arkadaşlık ve dayanışma teması ön planda. Beklentilerin yüksek olabilir, bu yüzden bulundugun sohbet ve etkileşimlerde daha da cesur olmalısın. Yıldızlar, yeni insanlarla bağlantılar kurmanın ve mevcut ilişkilerini derinleştirmenin zamanı geldiğini vurguluyor. Kalbinin sesine kulak ver, çünkü senin için önemli fırsatlar kapını çalıyor. İçsel huzurunu sağlarken, dış dünyadaki etkinliğini artırmak için adımlar atabilirsin.
Disiplinle ilerlediğin bu gün, hedeflerine ulaşma konusunda kararlılığın ön plana çıkıyor. Çalışma ortamında birikimlerin ve deneyimlerin, seni bir adım öne taşıyacak. Uzun vadeli planlarını gözden geçirirken, bazı yönleri yenilemekten çekinme. Bugün, beklenmedik fırsatlar karşına çıkabilir, bunları değerlendirmek için esnek olmalısın. İletişim becerilerin, özellikle iş ilişkilerinde güçleniyor; bu sayede ekip ruhunu pekiştiren projelerde kendini ifade etme şansı bulacaksın. Duygusal yaşamında ise, uzun süredir üzerinde düşündüğün bir konunun çözülmesi, içsel huzurunu artıracak. Kendine biraz zaman ayırarak, ruhsal dinginliğini sağlamak önemli. Sağlık açısından, spor ve açık hava aktiviteleri keyif verici olacaktır. Bolca su tüketmeyi unutma; fiziksel ve zihinsel yorgunluğunu atmana yardımcı olacak. Zorluklar karşısında gösterdiğin azim, sana her zamankinden daha fazla güç katacak.
Yenilikçi fikirlerin gündeme gelebilir. Düşüncelerin, sıradan olanın dışına çıkmanı sağlarken, özgürlüğe olan tutkun artabilir. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerinde güçlü bağlar kurma fırsatını yakalayabilirsin. İçsel direncin, başkalarına ilham verme konusunda seni destekleyecek. Kendini ifade etmekte zorlanmaman gereken bir gün var. Ayrıca, ilerlemen gereken kariyerle ilgili önemli adımlar atabilirsin. Bağlantı kurduğun insanlarla yeni projeler başlatma isteği doğabilir. Kalbinin sesini dinle; sezgilerin, seni doğru yönlendirecek. Dikkatini kaliteli ilişkilere yoğunlaştır; bu, sana derin bir tatmin duygusu verebilir. Bugün, hayal gücünü aktif bir şekilde kullanabileceğin zamanlar var. Hayatının farklı alanlarında, cesur adımlar atmak için hazır ol. Kendine güven ve sınırlarını zorlamaktan çekinme.
Duyguların derinliklerinde yüzdüğün bir gün. İçsel sezgilerin oldukça yüksek; bu nedenle insanların niyetlerini anlama konusunda çok hassas olabilirsin. Bu, başkalarıyla olan ilişkilerinde güçlü bir bağ kurmanı sağlayacak. Yaratıcılığın akıyor ve sanatsal bir projeye başlamak ya da mevcut bir projeyi evrilmek için mükemmel bir zaman. Kendini ifade etme biçimlerin, içsel hislerinle örtüşüyor; bu, sana eşsiz bir özgürlük hissi verecek. Aynı zamanda, ruhsal gelişim için zaman ayırmalısın; meditasyon ya da doğayla vakit geçirmek yüksek enerjilerle dolmanı sağlayabilir. Duygusal olarak tatmin eden bir bağlantı arayışında olabilirsin, bu konuda ani sürprizler kapıda. İhtiyaçların ve hayallerin arasında denge kurmanın yollarını bulmak sana fayda sağlayacak. Duygusal derinliklerin, içsel huzuruna ulaşmanı kolaylaştıracak. Unutma ki, kalbinin sesini dinlemek, seni doğru yolda ilerletecek.
1
2
3
4
5
6
