1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Girişken enerjin ve cesur doğan, bugün karşına birçok fırsat çıkarabilir. Merak duygun seni yeni deneyimlere yönlendirecek. Kendine olan güvenin, sosyal ortamlarda ilgi çekmeni sağlayacak. İletişim becerilerin güçleniyor, bu da ilişkilerde ani ama olumlu dönüşümlere yol açabilir. İçsel çatışmalar yaşayabilirsin; bu dönem, kendi isteklerinle toplumsal beklentilerin arasındaki dengeyi bulman için önemli olacak. Sabırsızlık ve acelecilik, kararlarında sorun yaratabilir. Duygusal meselelerde açık ve dürüst olmak, yararına olacaktır. Kendi başına hareket etmek isteyebilirsin; ancak, ekip çalışmasının getireceği sinerji de oldukça kıymetli. Yaratıcılığın yükselebilir, bu sayede sanatsal veya ilgini çeken alanlarda başarılı projeler ortaya çıkarabilirsin. Fiziksel enerjini yüksek tutmak için spor yapmaya yönelmen faydalı olabilir, bu hem bedenine hem ruhuna iyi gelecek.
Sakin ve sabırlı bir enerjiyle güne başlayacaksın. Bugün, hayatının daha çok maddi ve görünür yönleri üzerine odaklanabilirsin. İş ve kariyerle ilgili bazı fırsatlar karşına çıkabilir; bunları iyi değerlendirmelisin. İnisiyatif almak için kendini cesur hissettiğin anlar yaşayabilirsin.İlişkilerinle ilgili ise, duygusal derinlikler keşfetmek isteyeceksin. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, özellikle güven ve bağlılık konularında seni daha tatmin edecek. Duygularını ifade etmekte tereddüt etmemelisin; içsel huzurun bu şekilde artabilir. Kendini iyi hissetmek için doğayla olan bağını güçlendirmen, ruhsal yönden yenilenmene yardımcı olabilir.Finansal konularda dikkatli davranmalısın. Birikim yapma ve harcamalarını gözden geçirme zamanı. Daha önce yaptığın yatırımlarına yeniden değer verebilir; geleceğini sağlamlaştıracak kararlar alabilirsin. Kendine huzur veren küçük alışkanlıkları ihmal etmemeli, basit zevklerle mutluluğu yakalamalısın. Günün genelinde kendini güçlü ve kararlı hissederken, doğru adımlar atmak için hazır olacaksın.
Zihin açıcı fikirlerin öne çıkacağı bir gün. Sosyal çevrenle etkileşimlerin artabilir, yeni insanlarla tanışma fırsatları kapını çalabilir. Düşüncelerin ve kelimelerin gücü bugün seni etkileyebilir; bu yüzden neyi ne şekilde ifade ettiğine dikkat etmelisin. Beklenmedik gelişmelere açık ol, belki de daha önce fark etmediğin bir yeteneğini keşfedebilirsin. İçsel merakın artıyor, ilgi alanlarını genişletmek için yeni kaynaklar arayabilirsin. Teknolojiyi takip etmen, yaratıcılığını artıracak projeler için faydalı olacaktır. Kendini ifade etmenin yollarını keşfederken, duygularına da denk düşen bir iletişim kurmayı unutma. Fikirlerini paylaşmaktan çekinme, bugün ilginç tartışmalara zemin hazırlayabilir. Özellikle partnerinle veya en yakın dostlarınla derin sohbetler yapma ihtiyacı hissedebilirsin. Unutma, dinlemek de en az konuşmak kadar önemli. İçsel sesini dinleyerek günün getirdiği fırsatları en iyi şekilde değerlendirebilirsin.
Duygusal derinliklerin vurgulandığı bir dönemdesin. Ailevi bağlarla ilgili önemli konuşmalar yapabilir, sevdiklerinle daha anlamlı ilişkiler kurabilirsin. İçsel huzurunu sağlamak için yaratıcı faaliyetlere yönelmek, seni bir nebze dinlendirebilir. Hayatındaki bazı duygusal yükleri bırakma zamanı gelmiş olabilir; geçmişe dair duygularınla yüzleşmeyi seçmek, seni liberasyona götürecektir. Özellikle, kalbinin sesini dinleyerek, nedensiz ama güçlü bir şekilde seni çeken şeyleri keşfetme isteği içinde olabilirsin. Kendinle olan iletişimini güçlendirmek, dış dünyaya daha açık ve huzurlu bir şekilde adım atmanı sağlayacak. İleriye dönük hedeflerini belirlerken, sezgine güvenmeyi unutma, içsel rehberliğin seni doğru yola yönlendirecektir.
Bugün, kendinizi sahnede gibi hissedebilir, ilgi odağı olma arzusuyla dolup taşabilirsiniz. Sanatsal yetenekleriniz ve yaratıcılığınız ön plana çıkıyor. Cesur ve etkileyici bir şekilde düşüncelerini ifade etme fırsatı bulacaksınız. Yakın çevreniz, uyum ve olumlu bir enerjiyle dolup taşıyor. Sosyal ilişkilerinizde sıcaklık ve samimiyet ön planda, bu, kalabalık ortamlarda kendinizi daha rahat hissetmenizi sağlayacak. Ancak, kendinizi aşırıya kaçmadan, sabırlı ve dengeli bir şekilde ifade etmeye özen göstermelisiniz. İçsel bir çekim alanı oluşturacak, insanları etrafınızda toplama mizacınızla ilgileri üzerinize toplayabilirsiniz. Aceleci kararlar almaktan kaçınarak, sezgilerinizi dinlemeniz ve hislerinizi doğru bir şekilde yönlendirmeniz önemli. Duygusal derinlik, düşündüğünüzden daha önemli olabilir; bu nedenle ilişkilerinizdeki iletişimde samimi, açık ve dürüst olmaya odaklanmalısınız. Ayrıca, finanse edebileceğiniz yeni projelere ya da yatırımlara yönelmek bu dönemde mantıklı olabilir. Kendi iç ve dış dünyanızın uyum içinde olması, gününüzü güzelleştirip, hedeflerinize ulaşmada yardımcı olacaktır. Unutmayın, her şey iyi bir denge ile daha güzel olur!
Detaylara olan düşkünlüğün bugün daha da belirginleşiyor. İş hayatında, pürüzsüz bir ilerleme kaydetmek için dikkatini dağıtan unsurları bertaraf etmen gerekebilir. Organizasyon ve planlama becerilerin sayesinde karmaşayı kolayca kontrol altına alabileceksin. Kendi standartlarını ön planda tutarken, başkalarının ihtiyaçlarına da duyarlı olmalısın; bu, ilişkilerini güçlendirecek. Sağlık konusunda, bedenine olan özenini artırma zamanın geldi. Gün boyunca spor veya meditasyon gibi aktivitelerle zihnini ve bedenini dengelemeyi unutma. Gerekli özeni gösterdiğinde, zihinsel netliğin ve enerjin tazelenecek. Duygusal açıdan, içsel huzurunu bulmak için yalnız kalmaya ve düşünmeye ihtiyacın var. Kendine karşı nazik olmalı ve gerektiğinde destek aramaktan çekinmemelisin. Karşına çıkan ufak engeller, seni yavaşlatmak yerine, daha sağlam adımlarla ilerlemeni sağlayacak dersler sunacak.
Denge arayışın her zamankinden daha belirgin hale geliyor; içsel uyumunu sağlamaya çalışırken, başkalarıyla olan ilişkilerinde de hassas bir denge kurmak isteyebilirsin. Sosyal çevrendeki bazı gerginlikler, iletişim becerilerini daha etkili kullanmanı gerektirebilir. Dışarıdan gelen baskılara karşı duruşunu korumalı ve gerektiğinde sınırlarını çizmelisin.Bugün, sanatsal yeteneklerini ortaya koymak ve estetik alanındaki ilgi alanlarını keşfetmek için harika bir zaman. Gözlemlerine dikkat et, seni derin düşüncelere sürükleyen anlar yaşayabilirsin. İçsel sesini dinle ve hislerine göre hareket et. Karşılaştığın zorluklar seni daha da güçlendirebilir; sabırlı ol ve olayların doğal akışına güven. Başkalarına yardım etme isteğin, onları etkileyebilir ve ilişkilerinde derinleşmeye yol açabilir. Kendinle barışık olduğun anlar yaratmak, günün en önemli ihtiyacı. Şu anki ruh halin, çevrendeki kişilere ilham verici bir etki bırakabilir. Unutma ki, denge senin doğanda var; onu bulmak için yeterince cesur olmalısın.
İçsel derinliklere yolculuk yapma zamanı. Gözlemlerine ve hislerine odaklanarak çevrendeki insanlarla kurduğun bağlantılarda farklı bir seviyeye geçebilirsin. Hissedilenleri anlamak, bazı ilişkilerdeki denklemleri yeniden gözden geçirmeni sağlayabilir. Yanındaki insanlardan alacağın destek, güçlü bir bağ oluşturmanı sağlayacak. Duygusal yoğunluğun arttığı bu dönemde, sakin kalıp iç dünyanı dengelemen önemli. Sürprizlerle dolu bir gün; ani gelişmeler seni heyecanlandırabilir. Kendini açık tut ve kalbini dinle, beklenmeyen fırsatlar karşına çıkabilir. İçsel gücünü sonuna kadar kullanmak, seni hedeflerine daha da yaklaştıracak. Unutma, senin derin sezgilerin başkaları için de ilham kaynağı olabilir.
Bugün macera dolu bir gün seni bekliyor, yeni deneyimlere açık olman gereken bir dönemdesin. İçinde bir keşif arzusu var ve bu seni sıradanlıktan uzaklaştıracak. Seyahat planları veya yeni bir hobinin peşine düşmek için harika bir zaman dilimindesin. Sosyal çevrendeki insanların etkisi, senin yaşamına taze bir soluk getirebilir; birlikte vakit geçirerek keyifli anlar paylaşabilirsiniz.Zihinsel bir ifade dönemi, düşüncelerini özgürce ifade etmek için kollarını sıvamalısın. Yazmak, sanatsal bir proje ya da bir tartışma, yaratıcılığını ortaya koymana yardımcı olabilir. Aynı zamanda, sıkı dostluk ya da ilişki bağlarındaki iletişimde açıklık ve samimiyet ön planda olmalı.Öte yandan, ani gelişmelere karşı dikkatli olman gereken bir zaman. Belirsizlikler, senin özgürlüğüne etki edebilir; ancak, içsel rehberliğine güvenerek bu durumlardan güçlenerek çıkabilirsin. Bugün, hayatının kontrolünü eline almak ve geleceğe dair cesur adımlar atmak için mükemmel bir fırsat olacak. Kendine karşı nazik olmayı unutma ve yeni başlangıçlarla dolu bu serüvenin tadını çıkar.
Bugün, sorumluluk duygusu ve hedef odaklılığın seni sarıp sarmalayacak. İş yaşamında kararlılık göstermek, seni öne çıkaracak. Önemli projeler üzerinde yoğunlaşabilir, yaratıcılığını ortaya koyabilirsin. Çalışma arkadaşlarınla olan etkileşimlerin güçleniyor, birlikte başarılı sonuçlara ulaşma potansiyeliniz artıyor. Özel hayatında ise daha derin bir anlayışa ve empatiye ihtiyaç var. İlişkilerde iletişimde samimiyet ve açıklık, sıkıntıların üstesinden gelmeni sağlayacak. Duygusal bağları kuvvetlendirmek için zaman ayırmalısın; belki küçük sürprizler ya da birlikte geçirilen keyifli anlar faydalı olabilir.Aynı zamanda, kendi iç sesini dinlemek için biraz yalnız kalma zamanı geçirebilirsin. Meditasyon ya da doğada yürüyüş yapmak zihnini arındırmana yardımcı olacak. Güçlenmek ve dengeni bulmak için bu tür kendinle baş başa kalma anları değerli. Unutma, kararlılığın ve disiplinin, bugün ulaşmak istediğin tüm hedeflere giden yolda en büyük yardımcıların.
Farklı bir bakış açısı geliştirme arzusu içindesin. İnovatif düşünceler ve yaratıcı çözümler bulmak için ilham verici bir gün. Grup aktiviteleri, sosyal çevrenle olan etkileşimlerin ve işbirlikler inanılmaz derecede keyifli ve verimli geçecek. Ani ve beklenmedik olaylar, senin için heyecan verici değişim fırsatları doğurabilir. İçsel özgürlüğüne ve bağımsızlığına olan düşkünlüğün, başkalarıyla olan ilişkilerini etkileyebilir; bu dengeyi korumaya özen göster. İnsanların farklılıklarına saygı duyarak, ortak bir amaç uğruna bir araya gelmek, seni daha da güçlendirecek. Empati ve anlayışla, etrafında dalgalanan enerjiyi dengeleyebilirsin. Bugün, kalbinin sesine kulak vererek, sezgilerinle hareket etmeyi tercih edebilirsin.
Hayal gücünün derinliklerine dalacağın bir gün seni bekliyor. Duygusal olarak oldukça hassas olduğun bu dönemde, çevrendekilerin hislerini daha derin bir şekilde anlayabilirsin. Empati yeteneğin, ilişkilerini güçlendirecek. Sanatsal yeteneklerini keşfetmek veya bu konuda bir şeyler yaratmak için harika bir zaman. Alışılmışın dışında düşünebildiğin bu süreç, yaratıcılığını ortaya çıkarmanı sağlayabilir. İletişimde daha açık olman gerekecek, içtenliğin ve duygu derinliğinle insanları etkileyebilirsin. Bazı zorluklarla karşılaşsan da, sezgilerin sana doğru yolu göstermekte yardımcı olacak. Kendi içsel dünyana dönmek ve yaşadıklarını analiz etmek için sakin anlar yaratmayı unutma; bu, sana büyük bir güç katacak.
