1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün, cesurluğun ve liderlik özelliklerinin ön plana çıkacağı bir gün. Karşılaştığın zorlukların üstesinden gelmek için içindeki enerjiyi doğru yönlendirmelisin. Hızla ilerlemek istediğin projelerde, yeni fırsatlar kapını çalabilir. Bu fırsatları değerlendirmek için acele etmeli, sezgilerini dinlemelisin. İletişim kurma yeteneğin sayesinde sosyal çevrende parlamak, yeni bağlantılar oluşturmak için mükemmel bir zaman. Ancak, kafandaki düşünceleri net bir şekilde ifade etmekte zorlanabileceğin anlar olabilir; bu yüzden sabırlı olmaya çalış. Sağlık konularına dikkat etmek, enerjini dengelemek için faydalı olacak. Gün sonunda, başkalarına ilham verme gücünü fark edebilirsin. Sadece kendine değil, etrafındakilere de olumlu bir etki yaratmak için bu enerjiyi kullan.
Bugün, güçlü ve kararlı yönlerin ön plana çıkıyor. Maddi konularda daha ciddi adımlar atabilir, geleceğin için sağlam temeller oluşturacak fırsatlarla karşılaşabilirsin. İlişkilerde ise duygusal derinlik arayışındasın; samimiyet ve güven ön planda olacak. Artan sorumlulukların seni zaman zaman bunaltabilir ama öz disiplinin sayesinde üstesinden gelebileceksin. İçsel huzurunu bulmak adına doğada vakit geçirmek, seni rahatlatacak. İleri görüşlülüğün ve pratik zekân, karşına çıkan her türlü durumu daha kolay yönetmene yardımcı olacak. Sevdiğin insanlarla kaliteli zaman geçirerek duygusal bağlarını güçlendirebilir, yeni projelere adım atabilirsin. Unutma, kararlılığın seni her zaman başarıya götürecek.
Bugün düşüncelerin zihninde dans ederken, merakın peşinden koşmanı sağlıyor. Yeni bilgilere açlık duyuyor, dostlarla yapacağın keyifli sohbetlerde kendini ifade etme fırsatı buluyorsun. İletişim becerilerin ön plana çıkarken, başkalarının dikkatini çekmekte zorlanmayacaksın. Ancak, biraz daha derinlemesine düşünmekte fayda var; yüzeyin altında gömülü bazı duygular gündeme gelebilir. Gün içinde alacağın sürpriz haberler, plansız gelişmelerle dolu bir deneyim yaşatabilir. Esneklik ve uyum yeteneğin, seni zorlu durumlarda bile avantajlı kılacak. Sosyal çevrendeki olumlu enerjiler, hayata dair umutlarını tazelerken, ilgini çeken konulara yönelmen için iyi bir zaman. Kendi içsel yolculuğuna çıkmayı unutma; bazen durup düşünmek, yeni sözler invente etmekten daha değerlidir.
Duygusal derinlikleriniz bugün ön planda, içsel dünyanızda dalgalanmalar hissedebilirsiniz. Ailevi ilişkilerdeki dinamikler sizi etkileyebilir; destek arayışında olmanız olası. Sevgi dolu ve koruyucu yapınız, sevdiklerinizle olan bağlarınızı daha da güçlendirecek. Bugün, sevdiklerinize karşı duyduğunuz şefkat ve ilgi, kalplerini ısıtacak. Maddi konularda dikkatli olmanız gerekebilir, harcamalarınıza özen gösterin. İçsel huzurunuzu bulmak için yalnız kalmayı tercih edebilir, hobilerinize yönelmek isteyebilirsiniz. Yeni bir projeye başlamak için ilham alabilirsiniz; sezgilerinizi takip edin. Evle ilgili konularda yapmayı düşündüğünüz değişimler, yaşam alanınızı daha da güzelleştirebilir.
Bugün, içsel güç ve kararlılığınızın parlayacağı bir gün. Kendinizi en iyi versiyonunuz olarak ifade etme arayışında olacaksınız. Yeteneklerinizin farkına varacak, sanatsal ve yaratıcı yönlerinizi ortaya çıkarma fırsatı bulacaksınız. Sosyal ortamlarda kendinizi daha çekici ve etkileyici hissedeceksiniz; bu, yeni bağlantılar kurma şansını da beraberinde getiriyor. Ancak, herkesin beklentilerini karşılamak için kendinizi çok fazla zorlamamalısınız. Duygusal olarak derinlemesine bir bağ kurma isteği içindesiniz; bu nedenle, sevdiklerinizle kaliteli zaman geçirmek sizi mutlu edebilir. Kendi liderliğinizi ve sorumluluklarınızı üstlenme arzusunu yönlendirmek için iyi bir zaman. Hayallerinizin peşinden koşmak için cesaret bulacaksınız; bu yolda karşınıza çıkacak engelleri aşmayı başaracak gücünüz var. Eğlenceli ve keyifli anların yanı sıra, kendi iç dünyanızla da barışık olmalısınız. İfade gücünüz yüksek, bu da düşündüklerinizi başkalarıyla paylaşmanız için güzel bir fırsat sunuyor. Başkalarından gelen iltifatlar, kendinize olan güveninizi artırabilir; ancak, tamamen kendinize odaklanmayı da unutmamalısınız.
Bugün detaylara olan dikkatin daha da artmış durumda. İş yerinde ya da günlük hayatında karşılaşacağın sorunları çözme kabiliyetin ön planda olacak. Bu süreçte, süregelen projelerinle ilgili geri bildirim alabilir, eksikleri tespit etme fırsatı bulabilirsin. Yaratıcılığın, düşüncelerini ifade ederken seni destekleyecek. Kendi standartlarını yükseltmek, hem iş hem de kişisel yaşamında sana tatmin getirecek. İlişkilerinde karşındakini anlamaya yönelik daha fazla çaba göstermek, aranızdaki bağı güçlendirebilir. Biraz daha sabırlı olmalısın; istemeden de olsa birine eleştirel bir yaklaşımda bulunma riskin var. Günün sonunda belirli bir tatmin hissi yaşayacak, içsel huzurunu sağlama konusunda adımlar atmaya istekli olacaksın. Zihinsel olarak kendini yenilemek isteyebilir, kısa bir mola vermek sana iyi gelebilir.
Bugün, insanlar arasındaki ilişkilerin ve sosyal etkileşimlerin ön planda olacağı bir gün. Zarif ve diplomatik tavrın sayesinde birçok kişiyle kolayca iletişim kurabilirsin. Başkalarının fikirlerine açık olman, yeni dostluklar kurmana ya da mevcut ilişkilerini güçlendirmene yardımcı olacak. Kendini ifade etme konusunda herhangi bir kısıtlama hissetmemen, yaratıcılığını ortaya çıkarmanı sağlayacak. Uyum ve dengeyi arayacağın bu dönemde, başkalarıyla olan karşıt görüşlerin bile yapıcı tartışmalara dönüşebilir. Duygusal olarak hassas olduğun anlarda, içsel dengeyi sağlamak için yalnız kalmak isteyebilirsin. Ancak, sevdiklerinle geçireceğin zaman sana yeni bir perspektif kazandıracak. Hem aşk hem de arkadaşlık ilişkilerinde, karşılıklı anlayışa dayalı bir iletişim ortamı yaratabilirsin. Bugün sevgi dolu sözler ve destekleyici davranışlarla çevreni sarmalayan sıcaklığı hissetmek için güzel bir fırsat.
Kendini derin düşüncelere dalmış bulabilirsin. İçsel bir dönüşüm ve yenilenme arayışı içinde olacaksın. Gizli saklı duygu ve düşünceler, yüzeyin altında kaynamaya başlayabilir. Duygusal derinlik arayışında, başkalarıyla olan ilişkilerinde dikkatli olmalısın; bazı sırların su yüzüne çıkması, beklenmedik tepkilere yol açabilir. Güçlü sezgilerinle, insanları rahatlıkla okuyabilirsin. Bu yeteneğini kullanarak çevrende olup bitenleri analiz et ve içsel huzurunu sağlamak için gerekli adımları at. Her zamankinden daha fazla öz güvenle ilerle ve karanlıktan aydınlığa geçiş yap. Duygusal ve fiziksel sınırlarını belirlemeyi unutma; böylece kendini koruyabileceksin. Bir süre sakin ve sessiz kalmak, içsel sesini duymanı sağlayacaktır. Gerçekten ne istediğini düşünmek için bu dönemi değerlendirebilirsin. Kendine güven ve içindeki gücü keşfet!
Yay, bugün bilgi arayışına yönelmiş durumda. Maceracı ruhun, yeni öğrenim fırsatları ve deneyimler peşinde koşmanı sağlıyor. Seyahat planları ya da yeni kültürlerle etkileşim, ruhsal tatmin sağlayabilir. Sosyal çevrendeki insanlarla derin sohbetler, düşünsel ufkunu genişletecek. İçsel bir huzur arayışında olduğun bu dönemde, ruhsal dengeyi bulmak adına meditasyon ya da doğayla bağlantı kuracak aktiviteler faydalı olabilir. Duygusal ilişkilerde ise samimiyet ve açık iletişim, kalpten bir bağ kurmana yardımcı olacak. Sezgilerine güven, ani kararlarla ilerlemekten çekinme. Unutma, yeni kapılar açmak için cesur adımlar atmalısın. Bugün, hayal gücünü harekete geçirerek, hayallerinin peşinden koşma cesaretini bulabilirsin.
Duygusal derinliklere inme isteği, bu dönemde seni yoğun düşüncelere sürükleyebilir. İçsel dünyanınla barışık olmak ve kendine dürüst kalmak önem kazanıyor. İş yerinde karşılaştığın zorlukların ardından gelen çözüm arayışın, çevrendeki insanlara ilham verecek. Büyüme ve gelişme konularında daha fazla sorumluluk alman gerekebilir, ama gücünü bunları aşmak için kullanabilirsin. İletişim becerilerin, senin için yeni fırsatlar doğuracak; sadece kelimelerle değil, eylemlerinle de kendini ifade etme zamanında. Bu süreçte sevdiklerinle arandaki bağı güçlendirmek, kalbinin derinliklerinde bir huzur yaratacak. Kendine güven ve hedeflerine odaklan, çünkü başarılarının başlangıcı burada yatıyor. Unutma, sabrın büyük ödüller getirebilir.
Bugün, yaratıcı ve yenilikçi fikirlerin havada cirit attığı bir dönemdesin. Toplum önünde daha fazla görünmeyi arzulayabilir ve fikirlerini paylaşmak için fırsatlar yakalayabilirsin. Sosyal ilişkilerin güçlenecek ve yeni dostluklar kurmak için cesaret bulacaksın. Duygusal derinliklere inme isteği, yakın ilişkilerine de yansıyabilir. Belki bir arkadaşla açık konuşmalar yapma ihtiyacı hissedebilirsin. Kendini ifade etmekten çekinme; sezgilerin seni doğru yola yönlendirecek. Genel anlamda, içsel huzurunu bulmak ve başkalarıyla bağlantı kurmak için mükemmel bir gün. Yenilikçi projelerin ve hayallerin için adım atmak adına cesur olabilirsin. Unutma, senin özgün bakış açın başkalarına ilham verecek.
Bugün, sezgilerin güçleniyor ve içsel dünyana daha çok odaklanma fırsatı bulabilirsin. Duygusal derinliklere dalmak, hem kendini anlamak hem de çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini kuvvetlendirmek için harika bir zaman. Sanatsal yeteneklerin ön plana çıkabilir; yaratıcılığını serbest bırakmak için ilham kaynaklarını değerlendirmelisin. Ayrıca, şefkat ve anlayışla yaklaşacağın kişilerle derin bağlar kurma olasılığın yüksek. Ancak, aşırı duygu yoğunluğu seni zorlayabilir, bu yüzden dengeyi sağlamaya çalışmalısın. Sağlık konusunda kendine dikkat etmeli, yeterince dinlenmek ve ruhsal dengeni korumak için zamanı iyi değerlendirmelisin. Kendinle barışık olman, çevrendeki huzuru da artıracaktır.
