1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjin yükseliyor, çevrendeki insanlara karşı olan samimiyetin ön planda. Yeniliklere açık olmalı, geçmişte yaşadığın deneyimlerden ders alarak ileriye doğru adım atmak için fırsatlar yaratmalısın. İçinde bulunduğun durumu sorgulamak ve yenilikler aramak için uygun bir zaman. Sosyal ilişkilerinde daha güçlü bağlar kurabilir, toplumsal etkinliklerde öne çıkabilirsin. Ancak aceleci davranmamaya, kararlarını iyice düşünerek almaya özen göstermelisin. Zihnindeki düşünceler yoğun ve belirsiz olabilir; bu durumu çözmek için meditasyon veya doğada vakit geçirmek faydalı olacaktır. Kendine zaman ayırmayı unutma, içsel motivasyonunu artırmak için bir şeyler yapmalısın. Hedeflerine ulaşmak için azimle ilerlemeye devam et, karşına çıkan engellerin üstesinden gelebilirsin. Unutma, içindeki ateş ve tutku seni ileriye taşıyacak.
Bugün, hayatında kararlı bir duruş sergileme zamanı. İçsel huzurun ön planda olduğu bir dönemdesin ve bu durum, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini de olumlu yönde etkiliyor. Maddi konularda dikkatli olman, harcamalarını gözden geçirmeni gerektiriyor. Küçük tasarruflarla büyük farklar yaratabileceğini unutma. Duygusal olarak derin bir bağ arayışı içinde olabilirsin; bu, ilişkilerinde sıcaklık ve samimiyeti artıracak. Kendine zaman ayırmak ve doğa ile baş başa kalmak, ruhunu besleyecek. Alışkanlıklarını gözden geçirip, zararlı olanlardan uzaklaşmak için motive olabilirsin. Kendi sınırlarını belirlemekten çekinme; bu, kişisel gelişiminde önemli bir adım olacak. Gözlemci ruhun, olaylara farklı bir bakış açısı katmanı sağlayacak. Bugünü verimli geçirmeyi başarabilirsin.
Bugün, düşüncelerinin akışkanlığı ile dikkat çekiyorsun. Zihinsel enerjin yüksek; yeni fikirler ve projeler üzerinde çalışmak için mükemmel bir zaman. Sosyal etkileşimlerin artabilir; arkadaşlarınla yaptığın sohbetler, senin için ilham verici hale gelebilir. Ancak, dikkat dağıtan unsurlara karşı temkinli olmalısın. İletişim becerilerin öne çıkarken, bazı yanlış anlamalar da söz konusu olabilir. Kendini ifade ederken açık olman, karışıklıkları önler. Aynı zamanda, eski dostlarla bir araya gelmek, nostaljik anlar yaşatabilir. İçsel zenginliklerin üzerinde durup, kendine dönmeyi unutma; bu, ruhsal ve zihinsel olarak denge bulmana yardımcı olacaktır. Yenilikçi düşüncelerini hayata geçirebilirsen, başarı senin yanında olacaktır.
Duygularınızın derinliklerine inme zamanı. Bugün, içsel dünyanıza yönelmek, hislerinizi daha net anlamak için uygun bir dönem. Geçmişle ilgili anılar gün yüzüne çıkabilir; bunları sorgulamak ve kabullenmek, ilerlemenizi sağlayacak. Aile bağlarınız daha da güçleniyor, sevdiklerinizle yapacağınız anlamlı sohbetler ruhunuzu besleyecek. Kendinizi ifade etmekte zorlanabileceğiniz bir gün olabilir, düşüncelerinizi paylaşmak için daha sakin bir zaman seçmeyi düşünebilirsiniz. Evdeki huzur, dışarıdaki karmaşadan daha kıymetli olacak. Kendi içsel ihtiyaçlarınıza odaklanmak, sağlıklı sınırlar koymak, kendinizi daha iyi hissetmenizi sağlayacak. Unutmayın, duygusal yaralarınızı onarmak için önce kendinize nazik olmalısınız.
Güne enerjik ve kendinden emin bir şekilde başlıyorsun. Yaratıcılığın zirveye tırmanacak; bu, projelerini hayata geçirebileceğin harika bir dönem. Aşk hayatında ise tutku ön planda, partnerinle ilgili daha derin bir bağ kurma fırsatı bulabilirsin. Sosyal çevren, seni destekleyen güçlü dostlarla dolu; bu, birlikte keyifli etkinliklere katılma şansı verecek. İş hayatında ise, liderlik becerilerin göze çarpacak ve ekip arkadaşlarından takdir toplayacaksın. Ancak, aşırı gururdan kaçınmakta fayda var; alçakgönüllü olduğunda insanlar senin yanında olmayı sevecek. Kendi iç dünyanda ise ufak bir muhasebe yapma ihtiyacı hissedebilirsin; bu, yeni hedeflerin için faydalı olacak. Unutma, içsel ışığın başkalarına ilham verecek.
Bugün detaylara odaklanma isteğin artıyor, çevrendeki insanlarla olan iletişimlerinde netlik arayışındasın. Kendini organize etme yeteneğinle işlerin üzerinde ustaca durabilirsin. Sağlık ve yaşam tarzına dair yapmayı düşündüğün değişiklikler için uygun bir zaman. Kendine olan güvenin artarken, başkalarına destek olma arzun da yükselebilir. İlişkilerde samimiyet ön planda, sevdiğin kişilerle derin konuşmalar yapabilirsin. Planlarını uygulamaya koymak için heyecanlı bir dönemdesin, sıkı çalışma ve kararlılık seni bekleyen fırsatların kapısını aralayacak. Ancak kendini fazla eleştirel bir şekilde değerlendirmemeye dikkat et, mükemmeliyetçilik seni zorlayabilir. Yaratıcı projeler için ilham alabilir, sanatsal yönlerini keşfetme imkanı bulabilirsin. Kendine güvenerek adım atmak, olumlu sonuçlar elde etmeni sağlayacak.
Sosyal ilişkilerde olumlu bir atmosfer var, etrafındaki insanlarla güzel bağlantılar kurma fırsatını değerlendirmelisin. Duygusal denge arayışın bu dönemde artabilir, iç huzurunu bulmak için kendine zaman ayırman önemli. Hayatının bazı alanlarında uyum ve denge sağlamakla ilgili adımlar atabilirsin. Özellikle kariyerle ilgili konularda, başkalarının düşüncelerine açık olman faydalı olacak. Düzenli alışkanlıklarını gözden geçirip, sağlıklı yaşam rutinine odaklanman iyi bir seçim olabilir. Yaratıcı projelere yönelmek, ilham dolu anlar yaşamanı sağlayacak. Ayrıca, sevgi ve romantizm alanında sürprizlerle karşılaşman mümkün, bu yüzden kalbini açık tutmayı unutma.
Duygusal derinlikler devreye girmekte. İçsel gücünü keşfetmek için doğru bir fırsat bulacaksın. İletişim becerilerin artacak; bu, bilgiyi paylaşma arzusunu tetikleyecek. Tamamlanmamış ilişkiler yeniden gündeme gelebilir, geçmişle yüzleşme isteği ağır basabilir. Kendi sınırlarını belirlemekte başlayacak, çatışmalardan kaçınmak adına dengeyi sağlama yoluna gideceksin. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir zaman dilimindesin; harcamalarını gözden geçirmen faydalı olabilir. İçsel sesine kulak ver, sezgilerine güven. Bulunduğun ortamda, kararlılığınla başkalarına ilham vereceksin, kıskançlıktan uzak durman gereken bir gün. Karmaşık duyguların arasında kaybolmuş hissedebilirsin; bir durup düşünmek, durumu yeniden değerlendirmek için sağlıklı bir yol olacak. Kendine karşı dürüst ol ve hislerine saygı göster.
Maceraperest ruhun, içindeki tutku ateşini besleyerek coşkulu bir gün geçirmeni sağlıyor. Yeni deneyimlere açık olmalı, çevrende olan bitenleri merakla keşfetmelisin. İletişim becerilerin güçlü, bu sayede insanlar üzerinde etki bırakabilirsin. Aşk hayatında beklenmedik sürprizler kapıda, duygularını ifade etmekte özgür hissetmelisin. İş yaşamında ise yaratıcı fikirlerinle dikkat çekebilirsin; ekip arkadaşlarınla işbirliği yaparak büyük başarılara imza atma fırsatın var. Kişisel gelişim için yeni bir hobi edinme ya da daha önce denemediğin bir şeyle ilgilenme zamanıdır. Dikkatini dağıtacak unsurlara karşı dikkatli ol, içsel huzurunu korumak için kendine zaman ayırmayı unutma.
Bugün, hedeflerin ve planların ön plana çıkabilir. İkna edici ve kararlı bir tavırla, çevrendekilere fikirlerini kabul ettirebilir, projelerinde ilerleme kaydedebilirsin. İş hayatında baskı hissetsen bile, disiplinli yapın sayesinde bu zorlukların üstesinden gelme fırsatın var. Sağlık açısından da kendine dikkat etmeli, yeniliklere açık kalmalısın. Özel ilişkilerde ise, duygusal derinliklere inme gereksinimi hissedebilirsin. Partnerinle iletişimini güçlendirmek için paylaşımlarını artır. Gelecek planları konusunda heyecan duyduğun bir dönemdesin; içgüdülerine güven, doğru adımlar atarak istediğin zirvelere ulaşabilirsin.
İnovatif düşünceler, kendine güven ve özgür bir ruh bugün ön planda. Arkadaş çevrenle oluşacak etkileşimler, yeni projelere ve sosyal bağlara kapı aralayabilir. İleri görüşlülüğünle bazı beklenmedik durumlar karşısında hızlı çözümler bulabilirsin. İçsel psikolojik dönüşüm süreçleri, kişisel gelişimini hızlandıracak. Farklı düşünmeyi ve sıra dışı fikirleri benimseme isteğin, çevrendeki insanları da etkileyebilir. Zihinsel uyanışlar ve yenilikler için doğru bir zaman. Kendini ifade etme biçiminde özgürlük arayışında olabilirsin; bu, yaratıcılığını ateşlendirecek. Romantik ilişkilerde de kendine has bir bakış açısıyla yaklaşım sergileyebilir, kalp bağlantılarını güçlendirebilirsin. Girişimciliğe yöneleceğin bir dönemdesin; hayal gücünü serbest bırak ve ilham alacağın kaynaklara odaklan. Unutma, sınırları zorlaman gerektiğinde, içsel sesi dinlemen sana rehberlik edecek.
Bugün duygusal derinliklere dalmak, içsel dünyanı keşfetmek için harika bir fırsat. Hayal gücünün gücüyle çevrendeki insanlara ilham verebilir, empati yeteneğiyle bağ kurabilirsin. Yaratıcı projelere yönelmek, ruhunu besleyecek etkiler yaratabilir. İçsel huzurunu sağlamak için meditasyon veya doğa yürüyüşü gibi faaliyetler önerilir. İlişkilerinde daha anlayışlı yaklaşmak, karşı tarafla olan iletişimini derinleştirebilir. Kalbinin sesine kulak vermek, seni doğru yola yönlendirecek. Geçmişle ilgili bazı hatıralar su yüzüne çıkabilir; bunları kabullenmek ve deneyim olarak değerlendirmek, seni ileriye taşıyabilir. Gözlemci ol, sezgilerine güven; doğru kararlara ulaşman bu şekilde daha kolaylaşacak. Yarının belirsizliklerini düşünme, anın tadını çıkar.
