1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjin yüksek ve motivasyonun zirveye çıkmış durumda. Yeni başlangıçlar yapmak için harika bir zaman. Karşılaşacağın zorluklar seni yıldırmak yerine daha da güçlendiriyor. İkna kabiliyetinle çevrendeki insanları etkileyebilirsin, bu fırsatı iyi değerlendirmelisin. Kalbindeki tutkuları takip et; yaratıcılığını sergilemek için mükemmel bir gün. Sosyal ilişkilerinde dikkatli ol, yanlış anlaşılmalara mahal vermemek için açık iletişim şart. Aşk hayatında heyecan dolu anlar seni bekliyor; partnerinle keyifli vakit geçirme fırsatını kaçırma. Kendine güvenin tam, bu öz güvenini çevrene de yansıtmalısın. Sağlığına özen göstermeyi unutma, enerjini dengelemek için spor yapmayı ihmal etme.
Bugün, güven arayışın daha belirgin hale gelecek. Maddi konularda sağlam adımlar atma isteğin, birlikte çalıştığın insanlarla tam bir uyum içinde olmanı sağlayabilir. Karar vermek için iç sesine kulak vermen, ilerleyen günlerde kendini daha güçlü hissedeceğin bir temel oluşturacak. Ayrıntılara dikkat etmen, planlarının sorunsuz ilerlemesine yardımcı olacak. Yakın ilişkilerde duygusal derinlik arayışın artarken, sevdiğin bireylerle geçireceğin zaman, kalbindeki huzuru pekiştirebilir. Sanatsal faaliyetlere yönelmek, ruhsal tatmin sağlayacak ve yaratıcılığını açığa çıkarman için harika bir fırsat sunacak. İhtiyaçlarını önceliklendirirken, kendi sınırlarını korumayı da unutma.
Dikkatinin dağılmaması için aşırı bilgi yüklemesinden kaçınmalısın. Özel ilişkilerde ise açık ve net olmak, anlaşmazlıkları önleyecektir. İçinde bulunduğun durumları analiz et ve düşündüğünden daha fazla farkındalık kazanabileceğini unutma. Kısa yolculuklar veya iletişim yeni fırsatlar getirebilir. Yeni bir hobi veya kurs düşüncen varsa, cesaretle adım atabilirsin. Zihinsel açlığını giderecek aktivitelerle dolu bir gün seni bekliyor.
Ailevi ilişkiler ve duygusal bağlar bugün seni derinden etkileyebilir. Sevdiklerinle olan iletişimin güçlenirken, geçmişten gelen anılar ve duygular yüzeye çıkabilir. Bu durum, hem nostaljik hem de iyileştirici bir etkide bulunabilir. İçsel olarak kendini güvende hissetme arayışında olacaksın. Evde geçireceğin zaman, zihnini rahatlatmana yardımcı olabilir. Ayrıca, dikkatli ve sezgisel olman gereken bazı durumlarla karşılaşabilirsin; hislerine güvenmekten çekinme. Kendini ifade etmekte zorlanabileceğin anlar yaşasan bile, kalpten gelen hislerin seni yönlendirecektir. Günün ilerleyen saatlerinde, sosyalleşme ve dışa dönüklük isteği seni sarabilir. Arkadaşlarınla yapacağın buluşmalar, ruh halini yükseltecek ve iyimser bir atmosfer yaratacak. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme. Yaratıcı projelere yönelmek için uygun bir dönemdesin; ilhamın peşinden gitme fırsatını değerlendir. Duygusal dengeyi sağlamak, içsel huzurunu artıracak.
Bugün içsel bir güç ve tutku hissi taşıyorsun. Kendine olan güvenin artmış durumda ve bu, çevrendekileri de etkiliyor. Yaratıcılığın zirveye çıkabilir; ilham verici fikirler aklında dolaşıyor. Sosyal çevrende daha fazla dikkat çekebilir, liderlik becerilerinle grupları bir araya getirebilirsin. Ama dikkat et, duygusal tepkilerin bazen fazla ısrarlı olabilir. Olumlu bir iletişim kurarak, bu enerjiyi yapıcı bir şekilde yönlendirmeye çalışmalısın. Ayrıca, sağlığına da özen göster. Kendine ayıracağın biraz zaman, zihinsel ve fiziksel esenliğini artıracak. Kendine olan inancını tazele ve kalbini dinlemeyi unutma!
Detaylara olan düşkünlüğün ve analitik düşünme yeteneğin, gün boyunca seni yönlendirecek. İş hayatında veya kişisel projelerinde bazı belirsizliklerle karşılaşabilir, bu durum seni gereğinden fazla düşünmeye itebilir. Ancak, kararlı bir yaklaşım sergilediğin sürece çözüm yollarını bulman zor olmayacak. İletişim becerilerin sayesinde çevrendeki insanlarla etkili bir diyalog kurabilirsin; bu, ortak projelerde iş birliği yapma şansını artırır. Sağlığına daha fazla dikkat etme gereği hissedebilirsin, bu yüzden dinlenmeye ve kendine zaman ayırmaya özen göster. Gün içerisinde küçük sürprizler veya beklenmedik karşılaşmalar yaşaman mümkün, bunlar yeni perspektifler kazanmanı sağlayacak. Unutma, mükemmeliyetçilik bazen seni geride tutabilir; hedeflerine ulaşmak için esnek olmayı denemelisin. Kısa bir yürüyüş veya doğada vakit geçirmek zihnindeki bulutları dağıtabilir ve sana ilham verebilir. Kendi değerine olan inancını tazelemek, seni daha güçlü bir hale getirecek.
Denge arayışında olduğun bir gün. Sosyal ilişkiler ön planda, çevrendeki insanlarla uyum içinde olmaya özen göstermelisin. Duygusal olarak seni rahatsız eden konular varsa, bunları açık bir şekilde dile getirmek iletişiminde önemli bir rol oynamak üzere. Sanatsal ifadelere yönelmen, ruh halini dengeleyici bir etki yaratabilir.Maddi konularla ilgili hassasiyetlerin artmış olabilir, bütçeni gözden geçirip gereksiz harcamalardan kaçınmalısın. Aynı zamanda kendine zaman ayırarak içsel huzurunu sağlaman, gününü verimli geçirmeni sağlayacaktır. Farklı bakış açıları edinmek ve yenilikleri denemek, ruhunu canlandıracak fırsatlar sunabilir. Özellikle evlilik veya ortaklık konularında derinlemesine düşünmek, ilişkilerinde gelişim sağlayabilir. Kendine güvenin artıyor, bu da etrafındakilerle ilişkilerini olumlu yönde etkileyecek. Bugün olaylara mantık çerçevesinden çıkmadan yaklaşarak, daha sağlıklı kararlar alabilirsin. Empati yeteneğini kullanmak, karşındaki insanları daha iyi anlamana ve ilişkilerini güçlendirenecek fırsatlar yaratmana yardımcı olacaktır.
Gizemli duyguların ve derin düşüncelerin ön planda olduğu bir gün. İçsel huzursuzluklar, bazı havadan etkilenmelerle tetiklenebilir. Bu dönemde başkalarıyla bağlantı kurma isteği artabilir, ancak samimiyet arayışında dikkatli olmalısın. İletişimlerde net olmaya özen göster. İlişkilerdeki derin bağlar, sizin için büyük bir psikolojik zenginlik sunabilir. Kendine dönük sorgulayıcı bir eğilim içindesin; bu, kendini tanıma fırsatı sunarken içsel dönüşümüne de katkı sağlar. Ancak, kıskançlık gibi yoğun duygulardan kaçınmaya çalış. Duygularını açıkça ifade etmek ve başkalarına olan güvenini işaretleyen adımlar atmak, karşına yeni kapılar açabilir. Unutma, senin için önemli olan iç dünyanınla yüzleşmek ve sonuçları kabullenmek. Bu süreçte sezgilerine güvenmelisin; zira derin bir içgörü ile yön bulabilirsin. Kendine zaman ayır, ruhsal dengeyi sağlamak için meditasyon ya da doğada vakit geçirmek faydalı olabilir. Duygusal derinliğinin, çevrende yarattığın etkiyi artırdığı bir dönemdesin; bunu avantaja çevirmeye çalış.
Bugün, ruhsal keşifler ve öğrenme arzun ön planda. Seyahat etmeyi, yeni kültürlerle tanışmayı ve ufkunu genişletmeyi isteyebilirsin. Farklı bakış açıları, ilişkilerine ve anlayışına derinlik katacak. Ayrıca, yaratıcılığın ön plana çıkıyor; sanatsal yönlerini keşfetmek için harika bir gün. Ancak, dikkatli olman gereken bir nokta var; heyecan ve coşku içinde kararlar alırken aceleci davranmaktan kaçınmalısın. Uzun vadeli hedeflerine odaklanmak, seni içsel huzura yönlendirebilir. Sosyal ilişkilerde yapıcı bir iletişim kurarak insanlar üzerindeki etkini artırabilirsin. Geçmişle yüzleşmek ve içsel hesaplaşmalar yapmak için uygun bir zaman. Zihnini aç ve kalbinin sesini dinle; içsel rehberin senin için yol gösterici olacak.
İlerlemek için sağlam adımlar atma zamanı. Hedeflerine ulaşmak adına kararlı bir yaklaşım sergilemek, başarıya giden yolunu kestiriyor. Çalışmalarında dikkatini dağıtacak unsurlara karşı dikkatli olmalısın. İletişimde daha açık ve kesin olmak, projelerinde istenilen desteği almanı sağlayabilir. Sosyal ilişkilerde, eski dostlarla zaman geçirmek ruhunu canlandırabilir. Ancak, duygusal gerilimlere ve aşırı düşüncelere kapılmamaya özen göstermelisin. Kendi içsel sesine kulak ver, huzuru bulman kolaylaşacak. Bu dönemde kendine özgü bir strateji geliştirmen, kararlılığını pekiştirecek ve ilerlemeni sürdürecek.
Gelecek planların üzerine düşünmek için harika bir zaman dilimindesin. Yenilikçi fikirlerin ve özgür ruhun, seni çevrendekilerle etkili bir şekilde iletişim kurmaya yönlendiriyor. Eski alışkanlıklarının dışına çıkma isteği, sana yeni fırsatları keşfetme şansı sunacak. Duygusal olarak daha derin bir bağ kurma arayışında olabilirsin; bu hem arkadaşlıkta hem de özel ilişkilerde yenilik getirebilir. Sosyal çevrende liderlik vasıflarını sergilemek isteyebilirsin, bu da senin doğal çekiciliğini artıracak. Ancak iletişimde dikkatli ol; yanlış anlaşılmalara yol açmamak için düşüncelerini net bir şekilde ifade etmek önemli. Bugün, içsel huzurunu bulmanın ve kendini geliştirme fırsatlarını değerlendirmek için kendine zaman ayırmalısın. Yıldızlar, sezgisel içgüdülerine güvenmeni öneriyor; bu, beklenmedik bir durumla karşılaştığında seni yönlendirecek. Yeni bir projeye adım atmak için ilham verici bir gün. Unutma, farklı düşünme kabiliyetin, seni diğerlerinden ayırıyor ve fark yaratmanı sağlıyor.
Duyguların su yüzüne çıkmasıyla bugün içsel bir yolculuğa çıkacaksın. Hayal gücün tavan yapacak; sanat, yaratıcı projeler veya ilham verici fikirlerle dolup taşabilirsin. Ancak etrafındaki insanların da duygusal derinliklerine inmek isteyeceksin; empatin bu konuda seni yönlendirecek. Kendine ve sevdiklerine karşı nazik olmayı unutma. İlişkilerde açık iletişim, yanlış anlaşılmaları önleyecek. Bugün ruh halin dalgalı olabilir, bu nedenle sakin kalmaya çalış. İçindeki sesi dinle ve sezgilerine güven; bu, seni doğru yola yönlendirecektir. Anlık kararlar almaktan kaçınmak, daha fazla huzur getirir. Kendini sıkıştırılmış veya kaybolmuş hissettiğinde, doğayla bağlantı kurmak iyi gelecek. Unutma ki, duygusal zenginliğin en büyük gücün.
1
2
3
4
5
6
