1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Hızla gelen enerjiler, kendinizi cesur ve kararlı hissetmenizi sağlayabilir. Bugün, hedeflerinize ulaşma arzusuyla yanarken, ani fırsatlarla karşılaşabilirsiniz. İçsel motivasyonunuz zirvede, bu da yeni projelere ve maceralara atılma isteğinizi artırıyor. Ancak dikkatiniz dağılabilir; bu nedenle, neye odaklanmanız gerektiğini bilmekte fayda var. İletişim kurarken tutkulu ve ikna edici olacaksınız, bu da sosyal ilişkilerinizde pozitif bir etki yaratabilir. Kendinizi ifade ederken özgüveniniz yüksek, bu da başkalarına ilham verebilir. Spor yapma isteğiniz artabilir; fiziksel enerji ve dinamizm kimliğinizin önemli bir parçası haline gelecektir. İlişkilerde ise, samimiyetinizi korumanız karşı tarafla bağlarınızı güçlendirebilir. Unutmayın, kendinize güvenmek ve hedeflerinizi net bir şekilde belirlemek, başarınızın anahtarı olacak.
Bugün, içsel huzurun ve güvenin önem kazandığı bir gün. Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerine daha fazla özen göstermek isteyebilirsin. İş veya maddi konularda sürpriz gelişmelere hazırlıklı ol; bu, belirli bir fırsat olarak karşına çıkabilir. Sabırlı ve kararlı tutumun, zorlukları aşmanda büyük bir rol oynayacak. Kendi ihtiyaçlarına öncelik vermen faydalı olacak; bu öğle saatleri kendine zaman ayırmayı ihmal etme. Doğaya olan özlemin artabilir; belki bir yürüyüş ya da dışarıda vakit geçirme şansı bulabilirsin. Duygusal derinliğe inme isteği, sana içsel huzur getirecek. İlişkilerde açık iletişim, aranızdaki bağları güçlendirecek. Dikkatini enerjinle uyumlu olan şeylere odakla, böylece hayatındaki dengeyi daha iyi sağlayabilirsin.
Zihinindeki karmaşık düşünceler ve fikirler arasındaki etkileşim, seni her zamankinden daha meraklı ve keşfetmeye istekli kılabilir. Sosyal ilişkilerde önemli fırsatlar karşına çıkabilir; yeni insanlarla tanışmak, mevcut bağlantılarını derinleştirmek için ideal bir zaman. İletişim becerilerin, etrafındaki insanlarla duygu ve düşüncelerini paylaşmanda büyük bir etki yaratabilir. Ancak, duyduğun heyecanı dengelemen gerekebilir; içsel huzuru sağlamak için birkaç sakin an yaratmayı unutma. Herhangi bir tartışma veya çatışma durumunda, anlayış ve hoş görü ile yaklaşmak, seni hem daha sevgi dolu hem de daha etkili kılacaktır. Yaratıcılığın bu dönemde parlak bir şekilde açığa çıkabilir; ilham verici projeler veya sanatsal faaliyetler tam sana göre. Kendini ifade etme şeklin, çevrendekilere ilham verebilir. Fakat, fazla bilgi yığınını yönetmekte zorlanabilirsin; bu nedenle, zihinsel dağınıklığı önlemek adına küçük molalar vermek iyi bir fikir olacaktır. Bugün için en iyi strateji, esneklik ve açık fikirlilikle hareket etmek.
Duygusal dalgalanmalar oldukça yoğun hissedilebilir. İçsel huzur arayışında kendine daha fazla zaman ayırmalısın. Aile bağları ve yakın ilişkiler ön plana çıkıyor; sevdiklerinle olan iletişimini derinleştirmen faydalı olacak. Karşılaştığın sorunlara karşı duyarlı ve anlayışlı bir yaklaşım sergilemek, hem senin hem de çevrendekilerin rahatlamasına yardımcı olabilir. Kendini güvence altına almak için duygusal zorlukların üstesinden gelmek adına iç gözlem yapma zamanı. Hayatındaki değişimlere açık ol, fırsatlar kapında belirebilir. Yaratıcılığını ortaya çıkartmak için ilham dolu anlar yaşayabilirsin; bunun tadını çıkar. Kendine olan güvenin, başkalarına da ilham verecek.
Dikkat çekici bir gün seni bekliyor. Enerjin oldukça yoğun olacak ve bu, çevrendeki insanlarla etkileşimini artıracak. Kendini ifade etme isteğin yüksek; yaratıcı yönlerin öne çıkabilir. Öne çıkmak, liderlik vasıflarını sergilemek için ideal bir zaman. Aşk hayatında, duygularını paylaşmak için cesur olabilirsin. Karşıt görüşler ve fikir zenginliği, ilişkinin dinamiklerini hareketlendirebilir. İletişim kurarken, karşındaki kişinin hislerini anlamaya çalışmak, ilişkinizi güçlendirecektir. İş hayatında ise, yeni fırsatlar karşına çıkabilir. Cesur adımlar atarak ilgi çekici projeler için kolları sıvayabilirsin. Ancak, kararsız kalma eğiliminde olabilirsin; seçimlerini net bir şekilde yapmaya odaklanmalısın.Sağlığın konusunda, enerjini dengelemek adına bir aktivite bulmak faydalı olacaktır. İçsel huzurunu sağlamak, gürültülü ortamlardan uzaklaşmak ve kendine zaman ayırmak önemli. Özetle; senin günün, kendine güven ve liderlik vasıflarınla dolu, etrafına ilham veren bir aura yayarken, içsel ve dışsal dengeyi yakalamaya çalışmalısın.
Detaylara ve düzenlemeye olan tutkun, bugün seni işlerinle ilgili verimliliğini artırmaya yönlendirecek. Özellikle karmaşık görevler ve analiz gerektiren durumlar, elindeki becerilerle birer fırsata dönüşebilir. Etrafındaki insanlarla olan iletişimini güçlendirmek adına nezaket ve anlayışla yaklaşman gereken bir dönemdesin. Duygusal olarak kendini ifade etmekte zorluk çekebilirsin; bu nedenle içsel hislerine kulak vermek, zihnindeki belirsizlikleri netleştirmene yardım edecek. Kendine fazladan zaman ayırıp, meditasyon ya da doğa yürüyüşü gibi aktiviteler yapmak ruhsal sağlığını olumlu yönde etkileyecek. Günün sonunda, başarıların ve yapılan çalışmalar karşılığında alacağın takdir, motivasyonunu artıracak. Unutma, küçük zaferler büyük değişimlerin başlangıcı olabilir.
Denge arayışında olduğun bir gün. Sosyal ilişkilerin oldukça önemli hale gelecek, arkadaşlarınla olan bağların güçlenebilir. Ortaya koyduğun düşünceler dikkat çekebilir. Kendine güvenin artacak ve bu, başkalarının seni daha fazla takdir etmesine neden olacak. Bugün, estetikle ilgili konulara odaklanabilir, sanatsal bir faaliyetle meşgul olabilirsin. Duygularını ifade etme konusunda cesur olman, başkalarıyla olan etkileşimlerini derinleştirebilir. Hayatındaki dengeyi sağlam tutmak, karmaşadan uzak durmana yardımcı olacak. Ayrıca, küçük bir seyahat veya yeni yerler keşfetme isteği duyabilirsin; bu, ruhunu canlandıracak. Farklı bakış açılarına açık olmak, iletişimde sana fayda sağlayacak. Kendine zaman ayırmayı unutma; içsel huzurunu sağlamak için gerekli.
Derin duyguların ve sezgilerin ön planda olduğu bir gün. İçsel dünyanla bağlantı kurup, gizli meseleleri çözmeksizin durmamalısın. Çevrendeki insanlara karşı empatik bir yaklaşım sergilemek, onların gerçek hislerini anlamana yardımcı olacak. İletişim kurarken, ihtiyatlı olman faydalı; bazı kelimeler istemediğin sonuçlara yol açabilir. Hırslı ve kararlı duruşunu koruyarak, zorlukları aşma gücüne sahipsin. Bugün, hedeflerine ulaşma konusunda cesur adımlar atabilirsin, ancak duygusal derinliğini de yansıtmayı unutma. Ayrıca, beklenmedik bir haber ya da durum, seni yeni bir yola yönlendirebilir; bu fırsatları değerlendirmek için açık fikirli olmalısın. Sosyal ilişkilerinde yeni dostluklar kurmak veya mevcut bağları güçlendirmek için harika bir zaman.
Aceleci davranmak üzerindeki pozitif etkileri gölgeleyecek çatışmalara neden olabilir. Anı yaşarken, geleceği de düşünmeyi unutma. Kendine ve çevrene karşı duyarlı olman, bugünü daha dolu dolu geçirmeni sağlayacak.
Görevlerin ve sorumlulukların ön planda olacak. Bunlarla ilgili kararlılık gösterebilirsin. İleriye yönelik hedeflerin için sağlam adımlar atmak isteyeceksin. Sosyal çevrenle olan ilişkilerinde, biraz daha açık olmalısın. İçindeki duyguları ifade etmekten çekinmemelisin. İş alanında sürpriz fırsatlar karşına çıkabilir, bunları değerlendirmek için hazır ol. Geleceğe dair planlarını netleştirmek için iyi bir zaman. Kendine güvenerek hareket ettiğin sürece başarıların artacak. Sağlığına dikkat etmeli, stres seviyeni yönlendirmeyi unutmamalısın. Duygusal derinlikleri keşfetmek için zaman yaratmak sana iyi gelecek.
Gözlemlenen enerji, yenilik arayışında olan Kova'nın özgür ruhunu serbest bırakıyor. Bugün, alışılmışın dışındaki düşünceler ve yaratıcı yaklaşımlar, karşınıza ilginç fırsatlar çıkarabilir. Sosyal çevrenizle olan etkileşimlerinizde sıradanlığın ötesine geçecek; alışılmış sohbetlerden sıyrılarak derin ve anlam dolu konuşmalara yönelme isteği hissedebilirsiniz. İçsel dinamiğinizi besleyecek ve ilham verici bir ortam yaratacak olan etkileşimler, hayal gücünüzü canlandıracak. Bir projeye ya da bir fikre dair yenilikçi çözümler üretmek için uygun bir zaman diliminde olacaksınız. Teknoloji ve bilimle ilgili konulara duyduğunuz ilgi, sizi yeni araştırmalara yönlendirebilir. Bugün, belirsizlikleri avantaja çevirerek, cesur adımlar atma kabiliyetiniz artıyor. Değişime açık olmanız, sizi beklenmedik başarılarla buluşturabilir. Kendi içsel dünyanıza dönerek, kim olduğunuzu sorgulamak ve kendinizi yeniden şekillendirmek için güzel bir dönemdesiniz. Bağlantı kurduğunuz insanlar, toplumsal meseleler üzerindeki farkındalığınızı artıracak. Arkadaşlarınızla olan düşünsel alışveriş, çevrenizle ilişkilerinizi daha da derinleştirecek. Sizi kısıtlayan düşünceleri bırakmak ve yeni perspektiflerle bakmak, yaşamınızda ufuk açıcı bir etki yaratabilir. Bugün, sınırlamalarınızı aşmak ve kendinizi tam anlamıyla ifade etmek için gereken cesareti bulacaksınız.
Duygusallığın ön planda olduğu bir gün. İçsel dünyanda derin algılar, sezgiler ve ilham kaynaklarını keşfetme zamanı. Sanatsal yaratıcılığın artabilir; resim, müzik veya yazma gibi aktivitelerde kendini ifade etme arzusun yükselebilir. İletişimde belirsizlikler söz konusu olabilir, bu yüzden duygu ve düşüncelerini net bir şekilde aktarmak için çaba göstermen önemli. Başkalarının ihtiyaçlarına duyarlılığın artarken, kendi sınırlarını korumaya da dikkat etmelisin. Aşk hayatında romantik anlar seni bekliyor; sürprizler ve duygusal yakınlık, ilişkini güçlendirebilir. Geçmişe dair anıların gün yüzüne çıkması olası. Bu dönemde geçmişle yüzleşmek, içsel huzurunu sağlamak açısından faydalı olabilir. Kendine zaman tanımayı unutma; içsel dinlenme ve yenilenme dönemi.
