1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjin oldukça yüksek ve dinamik bir ruh hali içindesin. İleri görüşlülüğünle yeni fırsatları keşfetmenin eşiğindesin. Cesaretin, hedeflerine ulaşmanda sana yol gösterecek. İlişkilerinde dürüst ve açık olmaktan çekinme; bu, aranızdaki bağı güçlendirebilir. Ancak, sabırsızlık ve acelecilik bazı durumları zorlaştırabilir, bu yüzden dikkatli olmanda fayda var. Yaratıcılığını kullanabileceğin projelere yönelmek, kendini ifade etmenin harika yollarından biri. Sosyal çevrende ani değişiklikler de gerçekleşebilir, bu da heyecan verici tanışmalara kapı aralayabilir. Bugün, kendine güvenerek attığın adımlar gelecekte seni daha da ileri taşıyacak.
Kararlı adımlarla ilerleyeceğin bir gün. İçsel huzurunu bulmak için doğayla bağlantı kurmak isteyebilirsin. Bugün, geçmişten gelen bazı hatıralar canlanabilir ve duygusal bir derinlik yaşayabilirsin. Sosyal ilişkilerde daha tutkulu ve samimi olma ihtiyacı hissedeceksin. Özellikle sevdiklerinle olan bağlarının güçlenmesi olumlu bir etki yaratacak. İş ortamında bir takım projeler üzerinde düşünmek için uygun bir zaman. Bu süreçte, yaratıcı fikirlerinle dikkat çekmen mümkün. Tüketim alışkanlıklarına dikkat etmelisin; gereksiz harcamaların ileride sıkıntı yaratabilir. Kendine zaman ayırmayı unutmadan, dengeli bir gün geçirmen dileğiyle.
Bugün, iletişim becerilerin zirveye çıkıyor; sıcaklık ve samimiyetle etrafındaki insanlarla bağ kurabilirsin. Sosyal çevren genişleyebilir, yeni insanlarla tanışma fırsatların artıyor. Fikirlerini paylaşma isteği duyacak, ilgi alanlarınla ilgili tartışmalara katılmak keyif verecek. Ancak, dikkat etmen gereken konu, düşüncelerini ifade ederken daha dikkatli ve özenli olmak. Günün ilerleyen saatlerinde zihnindeki karmaşaların netliğe kavuşması, içsel dinginliğini bulmana yardımcı olabilir. Kısa yolculuklar veya mini geziler, ruh halini canlandıracak ve yeni bakış açıları kazanmanı sağlayacak. Unutma, bugün küçük detaylar büyük anlamlar taşır!
Bugün duygusal dalgalanmalar içerisinde kendini bulabilirsin. Aile ve yakın çevrenle olan ilişkilerin ön planda olacak, bu yüzden iletişimde dikkatli olmanda fayda var. İçsel huzurunu sağlamak için gün içinde kendine zaman ayırmalısın; belki bir yürüyüş ya da meditasyon faydalı olabilir. Eski anılar ve hatıralar, aklında yankılanabilir. Geçmişle ilgili bazı duyguların yüzeyde kalabilir; duygularını anlamak, onları kabullenmek ve bırakmak önem taşıyor. Yaratıcılığın da güçlü, yeni projelere adım atma konusunda ilham alabilirsin. Paranla ilgili yapacağın harcamalarda dikkatli olmayı unutma; gereksiz masraflardan uzak durmalısın. Alacağın haberler, geleceğin için umut verici olabilir. Kendini sevgi dolu bir ortamda bulmak, günlük stresini hafifletecek. Arkadaşlarınla geçireceğin zaman, ruhsal olarak daha iyi hissetmeni sağlayabilir.
Bugün, kendinizi güçlü ve etkileyici hissetme olasılığınız yüksek. Karizmatik enerjiniz etrafınızdaki insanları da etkileyecek ve liderlik vasıflarınız öne çıkacak. Fikirlerinizi ifade ederken cesur olun, düşüncelerinizin değerli olduğunu unutmayın. Yaratıcılığınızın zirveye ulaşması, sanatsal projelere veya hobilerinize odaklanmak için harika bir fırsat sunuyor. Sosyal ortamlarda daha fazla görünürlük kazanabilir, yeni insanlarla tanışarak bağlantılarınızı güçlendirebilirsiniz. Ancak, aşırı benmerkezci bir tavır sergileme riskine karşı dikkatli olun; başkalarına da önem vermeyi unutmayın. Kalabalıklar içindeki parıltınız, ilgi çekici bir şekilde fark edilmenize yardımcı olabilir. İlişkilerde ise samimiyet ve sıcaklık, arzu ettiğiniz derinliği bulmanıza yardımcı olacaktır. Bugün, kendinizi ifade etmenin ve aşkı beslemenin tadını çıkarın.
Dikkatli gözlem gücün ve analitik düşünme yeteneğin bugün öne çıkıyor. Gün, detaylara odaklanmak için harika bir fırsat sunuyor. İş yerinde karşılaşabileceğin küçük sorunları hemen çözmeye yönelik genel bir yaklaşım sergilemek, hem seni hem de çevrendekileri rahatlatacak. Sağlık konularında daha fazla zaman ayırman gereken bir dönemdesin; belki de spor yapmaya ya da sağlıklı beslenmeye daha fazla özen göstermelisin. İletişim becerilerin artarken, sosyal ilişkilerinde de önemli gelişmeler yaşanabilir. Sevdiklerinle yapacağın samimi sohbetler, aranızdaki bağı güçlendirecek. Gelecek ile ilgili planlarını gözden geçirdiğinde, kararlılığın ve detay odaklılığın sayesinde doğru yönü seçebilirsin.
Harmoni arayışında olduğun bir gün. İlişkilerde dengeyi sağlamak adına artistik bir yaklaşım sergileme zamanı. Sosyal ortamda öne çıkabilir, dostlarınla keyifli anlar yaşayabilirsin. Duygusal zekân, zorlukları hafifletecek. Ancak, karar alırken başkalarının fikirlerine fazla göre hareket etmemeye dikkat et. Kendine güven ve iç sesini dinle; bu sayede çevrende olumlu bir etki bırakabilirsin. Geleceğin için plan yaparken estetik unsurları hesaba katmak, yaratıcılığını ortaya koyacak alanlar yaratacak. Bugün, kalbinin sesine kulak verirsen, sürpriz güzelliklerle karşılaşabilirsin.
Bugün içsel derinliklere yolculuk yapma isteği duyabilirsin. Duygusal yoğunluklar ve sezgiler ön planda, bu da karşına çıkan durumları daha derin bir perspektiften değerlendirmeni sağlayabilir. Gizli kalmış hislerinle yüzleşmek, kendini daha net görmeni sağlayacak. İlişkilerde abartılı tepkilere açık olabilirsin; bu nedenle, karşındaki kişinin niyetlerini anlamaya çalış. Finansal konularda daha dikkatli olman gereken bir dönemdesin; harcamalarını gözden geçirmekte fayda var. Kendine dönük bir keşif süreci başlatmak için de uygun bir gün. Nefes almayı ve kendine zaman ayırmayı unutma.
Bugün macera arayışın oldukça belirgin. Yeni deneyimlere açık olmalı, sıradanlıktan uzaklaşmalısın. Günün getirdiği fırsatları değerlendirmek için cesur adımlar atabilirsin. Seyahat planları veya yeni insanlarla tanışma şansın yükselebilir. Farklı kültürlere olan ilgin, gündelik hayatına keyif katabilir. Duyguların derinleşiyor, içsel yolculuk yapmak isteyebilirsin. Kişisel gelişimin için bu süreçte kendine zaman ayırmayı unutma. İletişimsel yeteneklerin, başkalarıyla kurduğun bağları güçlendirecek. Ancak, mantığını da dinlemelisin; heyecanla aldığın kararlar sonrası pişman olmak istemezsin. Aşk hayatında ise tutku dolu anlar sizi bekliyor. Gizli sırlarını paylaşarak derinleşen ilişkiler kurabilirsin. Unutma ki özgür ruhun, bağlılık ve aşkla zenginleşebilir. Algıların yüksek, bu iletişimsel yeteneklerini iş ortamında da kullanabilirsin. Kendi düşüncelerine güven ve kendini ifade etmekten çekinme.
Yeni fırsatlara kapı aralayacak bir gün. Yaratıcı düşüncelerle dolu bir zihne sahip olacaksın, bu sayede karşılaştığın zorlukları ilginç yollarla aşabilirsin. Karar alma süreçlerinde içgüdülerine güvenmek, seni doğru yola yönlendirecektir. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin derinleşebilir, samimi paylaşımlar dikkatini çekecek. Duygusal bağların güçlenebilir, bu da ruh haline olumlu yansıyacaktır. Maddi konularda bazı yenilikler yapmayı düşünebilirsin; harcamalarını daha dikkatli incelemen faydalı olacaktır. Kendi potansiyelini keşfetmene yardımcı olacak yeni ilgi alanlarına yönelmek için ideal zaman. Unutma, bu günkü çabaların gelecekteki başarılarının temelini atacak.
Bugün, yenilikçi fikirlerin ve bağımsız düşüncelerinin ön planda olacağı bir gün. Sosyal çevrenle kuracağın iletişimde, alışılmışın dışında yöntemler kullanarak dikkat çekebilirsin. Alternatif çözümleriyle sorunları aşman kolaylaşacak. Duygusal olarak özgür hissetme arzun, bazı ilişkilerde sürtüşmelere yol açabilir; ancak bu, kendi gerçeğini bulma yolunda atılmış önemli bir adım olabilir. Çevrendeki insanlarla olan dinamiklerine dikkat et, beklenmedik tepkilerle karşılaşabilirsin. Kendi ihtiyaçlarına yönelerek, içsel huzurunu sağlayacak aktivitelere zaman ayırmak iyi gelecek. Yaratıcılığının sınırlarını zorlayabileceğin projelere girişmek için harika bir zaman. Arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni bakış açıları kazandırabilir, bu da seni daha geniş bir ufka taşıyacak. Özgür hissetmek için alan tanıman ve başkalarına da aynı şekilde yaklaşman gerekebilir. Anlık kararlardan ziyade, uzun vadeli hedeflerine odaklanmanı tavsiye ederim.
Duygusal derinlikleri keşfetmek için harika bir gün. İçsel dünyana yönelerek, kendini ifade etmenin yollarını bulabilirsin. Yaratıcılığın artarken, sanatsal veya sezgisel işlerle ilgilenmek seni besleyecek. İlişkilerde empati gösterme yeteneğin ön plana çıkacak. Sevdiklerinle paylaşımlarında anlayışlı ve nazik yaklaşımın, bağları güçlendirebilir. Ancak, gurur veya aşırı duyarlılıkla ilişkilerde sorunlar yaşanabilir, buna dikkat et. Kendi sınırlarını belirlemekte zorluk çekebilirsin; bu yüzden hem kendine hem de başkalarına karşı net ol. Meditasyon veya doğayla zaman geçirmek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olacak. Kendine biraz zaman ayırarak ruhunu beslemek, gününün tamamlayıcı unsuru olabilir.
1
2
3
4
5
6
