1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Maceraya atılma isteğin artıyor, bu da seni yeni başlangıçlara yönlendirecek. Enerjinin yüksek olduğu bir dönemdesin; bu nedenle sağlığınla ilgili konulara dikkat etmelisin. Ani kararlar almaktan kaçın, aceleci davranmak ileride hayal kırıklığına yol açabilir. İletişim becerilerin güçlü, bu sayede iş yerinde veya sosyal çevrende etki yaratma fırsatların var. Dikkatini dağıtan konulardan uzaklaşarak, hedeflerine odaklanmak faydalı olacak. İlişkilerde samimiyet ön planda; açık ve dürüst bir iletişim, bağlarını güçlendirecektir. Akşam saatlerinde bir etkinliğe davet alabilirsin; bu, sosyal yaşamında yeni bağlantılar kurma fırsatı sunacak. Unutma, içsel sesini dinlemek senin için önemli.
İçsel huzur arayışın bugün daha baskın. Yavaş ve temkinli adımlar atmak, düşüncelerini netleştirmek için harika bir zaman. Anlık zevkler ve lüks arayışı seni tatmin etse de, derin bir bağ kurma arzusuyla hareket ediyorsun. Yavaşlamak ve çevrendekilere derinlemesine odaklanmak, sana önemli gözlemler kazandırabilir. Maddi konulara dair yeni fırsatlar gündeme gelebilir. Acele etmeden, kararlı ve sağlam adımlarla ilerlemek en iyisi. Dostluk ilişkilerinde bazı sıcak sürprizler seni bekliyor. İçindeki güven duygusunu besle, kendi değerini bil ve bulunduğun anın tadını çıkar.
Bugün, zihninin sürekli hareket halinde olduğu bu dönemde, sosyal çevrenle olan etkileşimlerin oldukça canlı geçecek. Fikir alışverişlerinin ve tartışmaların ön planda olacağı bu zaman diliminde, başkalarının bakış açılarını anlamak için açık olman sana yeni ufuklar açacak. Esnek düşünmen, beklenmedik bağlantılar kurmana ve yeni projelere ilham almanı sağlayacak. Ayrıca, gün içinde aniden ortaya çıkabilecek fırsatları değerlendirmek konusunda dikkatli olman önemli. Empati yeteneğin ve iletişim becerilerin, insanlarla daha derin bağlar kurmanı sağlayacak. İçinde bulunduğun durumları sorgulamak yerine, deneyimlerinle büyümeye odaklandığında, sana yeni kapılar açılacak. Unutma, merak duygun her zaman senin en büyük destekçin.
Duygusal derinliklerin ve içsel dünyanla yüzleşme zamanındasın. Bugün, kalbinin sesini dinlemek, geçmişle ilgili anıları gözden geçirmek ve geleceğine dair sorular sormak için uygun bir dönem. Ailevi konular, duygusal bağlarını güçlendirmek adına ön plana çıkabilir. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, sana huzur ve mutluluk getirecek. Yaratıcılığını ifade etmenin yollarını keşfetmeye açık ol. Sosyal ilişkilerde empati ve destekleyici bir tutum sergilemek, ilişkilerinde derinleşmene yardımcı olacak. İçsel huzur bulmak için zaman ayırdığında, kendini daha güçlü hissedeceksin. Akışa bırak ve ruhunun ihtiyaçlarını fark et.
Gökyüzündeki etkiler, kendine güvenini artıracak ve karizmatik yanlarını ön plana çıkaracak. Sosyal ortamlarda dikkat çekici bir varlık sergileyeceksin. İnsanların gözünde parlamak, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Yaratıcılığının doruklarına ulaşabilirsin; sanatsal projeler veya liderlik gerektiren durumlarda başarılı olman muhtemel. Ancak, özgüvenin yanında mütevaziliği de dengelemeyi unutma. İlişkilerde anlaşmazlıklar olabileceği için empati yaparak iletişimini güçlendirmek önemli. Sevdiklerinle olan bağlarını kuvvetlendirmek için küçük sürprizler yapabilir, onların takdirini kazanabilirsin. Bugün, içsel tutku ve motivasyon seni harekete geçirecek. Unutma ki, ilhamını çevrendeki güzelliklerden ve insanların iyi yönlerinden alabilirsin.
Bugün, pratik zekân ve analiz yeteneğin ön plana çıkacak. Detaylara olan dikkatin, iş ve günlük sorumluluklarında seni bir adım öne taşıyabilir. Var olan projeleri gözden geçirmek ve düzenlemek için harika bir gün. Kendine güven ve kararlılıkla hareket etmelisin; bu, başkaları üzerinde de olumlu bir etki bırakacak. Sosyal ilişkilerde ufak tefek sürtüşmeler olabilir, ancak yapıcı bir tavırla bunların üstesinden geleceksin. İçsel huzuru sağlamak için doğayla zaman geçirmek faydalı olabilir; zihin dinlenmeye ihtiyaç duyuyor. Kendine nazik davran ve planlarını esnek tut. Unutma ki, en iyi sonuçlar sabır ve kararlılık ile gelir. Bugün, kişisel gelişimine ağırlık vermek ve yeni bilgiler edinmek için oldukça verimli bir zaman dilimi.
Denge arayışın gün boyunca ön planda olacak. Sosyal ilişkilerde uyum sağlamak için çaba gösterirken, içsel huzurunu korumaya dikkat etmelisin. Samimi bir iletişim, kısa sürede keyifli sohbetlere dönüşebilir, burada karşına çıkan insanlarla arandaki bağı güçlendirebilirsin. Özellikle estetik konulara olan ilgin, sanatsal bir etkinlikle kendini ifade etme fırsatı sunabilir. Alışveriş yapmayı düşünüyorsan, zevklerine uygun güzel bir şeyler bulabilirsin. Ancak, harcamalarına dikkat etmelisin; gereksiz lükslerden kaçınmak, bütçeni koruman için önemli olacak. Güneşin ve Venüs’ün harmoni içinde olması, aşk hayatında da güzel sürprizlerle karşılaşabileceğini müjdeliyor. Unutma, kalbinin sesini dinlerken aklını da ihmal etme; dengeyi sağlamak, her zaman senin yönetiminde.
Bugün içsel derinliklerinle yüzleşme fırsatın var. Hislerin ve sezgilerin oldukça güçlü. Belki de geçmişle ilgili çözüme kavuşturman gereken bazı konular var. Duygusal bağların alevlenebilir, bu da ilişkilerinde derinlemesine bir anlayış geliştirebilir. Kendine ve başkalarına karşı daha açık olmaya çalış. Anlayış ve empati, seni düşündüğünden çok daha güçlü bir hale getirebilir. İş alanında dikkatli olman gereken durumlar olabilir; sezgilerini dinlemeyi unutma. Kendi iç huzurunu bulmak üzere meditatif pratikler yapman iyi gelebilir. Geleceğe dair hedeflerin varsa, onlara odaklanmalısın; planlı ve disiplinli bir yaklaşım, istediğin sonuçları getirecek. Unutma, karanlıkta bile bir ışık bulabilirsin.
Bugün hayal gücünle gerçeklik arasında dans ediyorsun. İçsel serüvenler peşindesin ve geçici zorluklar bile seni daha ileriye taşıyabilir. Kendine olan güvenin artıyor; bu durum yeni fırsatlarla kapılarını açacak. Sosyal çevrende enerjini yükselten dostluklar kuruyor, eğlenceli etkinliklerde yer alıyorsun. Meraklı ruhun, farklı kültürleri keşfetme ve yeni insanlarla tanışma isteği uyandıracak. Ancak, aşırı iyimserliğin seni yanıltmasın; gerçekleri göz ardı etmemeye çalış. Geleceğe dair planlarını gözden geçirirken, iç sesine kulak ver ve sezgilerini takip et. Unutma, özgürlüğünü kısıtlayacak durumlardan uzaklaşmak, ruhsal dengeyi sağlamak adına önemli. Kendine güven, tüm gözlemlerini değerlendir ve ilerle!
Bugün kararlılığın ve azminle öne çıkacaksın. Hedeflerine ulaşmada yeni stratejiler geliştirmek için mükemmel bir fırsat var. Sabırlı olman gerektiği durumlarla karşılaşabilirsin, ancak bu süre zarfında güçlü kalmalısın. Duygusal olarak kendini biraz kapalı hissedebilirsin; bu yüzden sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmeye çalış. İş yerinde, ekip çalışması ve işbirliği sana yardımcı olacak. Fikirlerini paylaşmaktan çekinme, bu senin yeteneklerini daha da ön plana çıkaracak. Ayrıca, sağlığına dikkat etmeli ve dinlenmeyi ihmal etmemelisin; zihinsel olarak tazelenmek, verimliliğini artıracak. Bugünün getirdiği zorluklar, karakterini daha da güçlendirecek ve ilerleyen dönemlere sağlam bir temel atmanı sağlayacak.
Bugün, yenilikçi fikirler ve sıra dışı düşünceler peşinde koşma arzusu içinde olacaksın. Toplumsal konulara duyduğun ilgi artacak, başkalarına yardımı öncelikli hedeflerin arasına alacaksın. Eski kalıpların dışına çıkmaya ve kendi özgün tarzını bulmaya yönelik bir isteğin var. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçlenirken, yeni insanlarla tanışma fırsatları kapını çalabilir. Bu süreçte, sezgilerinle hareket etmek, seni güçlendirecek ve fırsatları değerlendirme konusunda doğru kararlar almanı sağlayacak. Rahatlaman ve kendine zaman ayırman, zihnini tazelemeni sağlayacak. Ayrıntılara dikkat et, çünkü bugün kaçırdığın bir fikir ya da öneri seni beklediğinden fazlasıyla etkileyebilir. Cesur ol ve sıradanlıktan uzaklaş, senin için keşfedilmemiş olan yollar açık.
Hayal gücünün ve sezgilerinin güçlü olduğu bir dönemdesin. İçsel dünyanı derinlemesine keşfetme arzusuyla dolup taşıyorsun. Bu, yaratıcılığını artıracak ve sanatsal ifadelerin için ilham kaynağı olabilecek bir zaman dilimi. Duygusal bağlantıların güçlenecek, ilişkilerinde daha anlayışlı ve empatik bir tutum sergileyeceksin. Ayrıca, toplumsal sorunlara duyarlılığın artabilir; başkalarının ihtiyaçlarına yardım etme isteği taşıyabilirsin. Kendine zamanı ayırmak, ruhsal sağlığın için faydalı olacak. İçsel bir denge bulmak ve geçmişle yüzleşmek, seni ileriye taşıyacak. Kendi sınırlarını korurken, açtığın kapılar karşına mucizeler çıkarabilir. Unutma, sezgilerin bu dönemde senin en büyük rehberin.
