1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerji dolu bir ruh hali içinde olacaksın. İçindeki ateş, yeni başlangıçlar yapma isteğini körükleyecek. Cesur tavırlarınla dikkatleri üzerine çekebilirsin. Sosyal çevrende yakın ilişkiler kurma fırsatı bulabilir, bu bağlamda yeni insanlarla tanışma olasılığın yüksek. Sıkıntılı durumları geride bırakabilir, cesur adımlarla ilerlemek için kendini hazır hissedebilirsin.Öte yandan düşüncelerine ve hedeflerine odaklanmak, zaman zaman mücadele edici bir tavır takınmana yol açabilir. İş veya kişisel projelerinde kararlılığın, başkalarının seni desteklemesini sağlayacak. Ancak, sabırsız tavırların bazı anlaşmazlıklara zemin hazırlayabilir; bu nedenle sakin ve yapıcı olmaya dikkat etmelisin. Kendine olan güvenin yüksek, bu sayede zorlandığın anlarda bile bir çözüm bulman kolaylaşacak. Duygusal anlamda ise, içsel huzuru sağlamak için yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsin. Unutma, kendi ihtiyaçlarına dikkat etmek, sağlıklı sınırlar koymak sana iyi gelecek.
Bugün, güven arayışının ön planda olduğu bir gün. Maddi konulara dair yapacağın her adımda temkinli olman gerekebilir. İlişkilerde ise, dostlukların derinleşeceği ve sevgi dolu anların sürprizlerle dolu geçebileceği bir atmosfer var. Kendine olan güvenin artarken, kararlı duruşun başkalarına da ilham verecek. İçsel huzurunu bulmak için kendine zaman ayırman faydalı olacak. Yaratıcılığın ve sanatsal yönlerin gün yüzüne çıkabilir; bu fırsatı değerlendirmek için harekete geçmekte tereddüt etme. Kendi ihtiyaçlarını gözetmek ve ruhsal dinginliği sağlamak için küçük kaçamaklar yapabilirsin. Kısacası, hem fiziksel hem de duygusal olarak kendini besleyecek kararlar alırken, gerçekçilikten kopmadan ilerlemeyi unutmamalısın.
Bugün, zihinsel enerjinizin doruk noktasında olduğu bir dönemdesiniz. İletişim becerilerinizin güçlenmesi sayesinde çevrenizdekilerle daha akıcı ve derin sohbetler gerçekleştirebilirsiniz. Yeni bilgiler edinmek ve öğrenim konusunda merakınızı artırmak için harika bir zaman. Özellikle sosyal çevrenizle paylaşımlarda bulunmak, ilham verici fikirlerin ortaya çıkmasına yardımcı olacak.Hem arkadaşlarınızla hem de aile üyelerinizle önemli konuşmalar yapma potansiyeli var. Duygusal olarak kendinizi iyi ifade ettiğiniz bu günlerde, belki de uzun zamandır aklınızdaki kelimeleri nihayet dile getirebilirsiniz. Ancak, karşıt görüşler olabileceğini unutmamanızda fayda var; sabırlı kalmak, tartışmaların gerginleşmesini önleyecektir.Anlayış ve esneklik, bu dönemde en az bilgi ve iletişim kadar önemli. Yeniliklere açık olun; sürpriz olaylar sizi bekliyor. Karşılaşacağınız durumlar, düşüncelerinizi yenileyebilir ve sizi daha da ileriye taşıyabilir. Özellikle sevdiğiniz insanlarla olan bağlarınızı kuvvetlendirmek için çok uygun bir gün. Kendi iç dünyanızda da kendinize bolca zaman ayırmayı ihmal etmeyin; yazmak, düşünmek ve yaratıcı şeylerle uğraşmak için birebir.
Duygusal derinliklerin ve içsel dünyanızı keşfetme zamanı. Aile ve yakın ilişkilerinizle ilgili meseleler canlanabilir; geçmişten gelen anılar gün yüzüne çıkabilir. Bu dönemde duygusal dengeyi sağlamak önemli. Farklı bakış açıları kazanarak sevdiklerinizle olan bağlarınızı daha da güçlendirebilirsiniz. Kendinize karşı nazik olmayı unutmayın; ruh halinizi besleyecek aktivitelerle kendinize alan yaratmalısınız. Artık bazı duygularınızı ifade etme vakti gelmiş olabilir, içsel hislerinizi paylaşmaktan çekinmeyin. Ayrıca, maddi konularda dikkatli adımlar atmalısınız; harcamalarınıza dikkat etmek finansal açıdan fayda sağlayabilir. Doğada vakit geçirmek ya da sanatsal aktivitelere yönelmek ruhunuzu besleyebilir. Duygularınıza değer verin; dinlenmek ve kendinize dönmek için zaman yaratmayı ihmal etmeyin.
Bugün dikkat çekici bir enerjiyle dolusunuz. İçsel gücünüz ve kararlılığınız, etrafınızdaki insanları etkileme potansiyeline sahip. Sahip olduğunuz liderlik yetenekleri, sosyal ortamlarda ön plana çıkmanıza yardımcı olacak. Yaratıcı projelerinizde daha kararlı adımlar atabilir, tutkularınızı hayata geçirecek fırsatlar bulabilirsiniz. Duygusal olarak kendinizi güçlü hissedeceksiniz, bu durum kişisel ilişkilerinizi canlandırma imkanı sunacak. Ancak, zaferin yanı sıra, aşırı gurur ve kibirden kaçınmakta fayda var; bu durum, ilişkilerinizde istenmeyen gerginliklere yol açabilir. Kendinize güvenin, fakat alçakgönüllülüğü de elden bırakmayın. Bugün, hedeflerinize ulaşma konusunda pratik ve stratejik bir yaklaşım sergilemeniz önemli olacak. Bir adım ileri, bir adım geri düşünerek ilerleyin. Başkalarının fikirlerine de açık olmanız, işbirliği ve ortaklık kurma konusunda size fayda sağlayabilir. Yıldızlar, kalbinizin ve aklınızın sesine kulak vermenizi öneriyor, içsel rehberliğinize güvenin.
Detaylara olan dikkat ve titizlikle dolu bir gün sizi bekliyor. İş veya günlük sorumluluklarınızla ilgili konularda oldukça verimli olabilirsiniz. İnce işçilik gerektiren projelere odaklanmak, istediğiniz sonuçları elde etmenize yardımcı olacak. Küçük detaylar büyük farklar yaratabilir; bu yüzden her şeyi gözden geçirmeyi unutmayın. İletişimde açık ve net olmanız, işbirliklerinizde olumlu sonuçlar almanıza katkıda bulunabilir. Bu dönemde sağlığınıza özellikle dikkat etmelisiniz. Bedensel ihtiyaçlarınızın yanı sıra zihinsel sakinliğe de önem verin. Meditasyon veya doğayla vakit geçirmek, zihninizi rahatlatabilir. Sosyal ilişkilerde uyum sağlamak, başkalarıyla olan etkileşimlerinizi güçlendirebilir. Sevgi dolu bir sarılma ya da samimi bir sohbet, gününüzü güzelleştirebilir. Aşk hayatınızda ise, hislerinizi ifade etme fırsatları ortaya çıkabilir. Duygularınızı açıkça paylaşmak, ilişkinizdeki bağlılığı artırabilir. Ancak aksi durumlarda eleştiriye dikkat etmelisiniz; nazik bir dil kullanmak, iletişiminizi daha aydınlık hale getirebilir. Bugün, güven arayışınız ve içsel yolculuğunuz önem kazanacak. Kendinizi tanımak ve gelişmek için fırsatlar sunulacak.
Bu dönemde, sosyal ilişkilerin ve iletişim becerilerin ön planda. Arkadaş çevrenle yapacağın etkileşimler, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Girişken olman, etrafındaki insanlarla kuracağın derin bağlantılar sayesinde cesaretlendirici bir etki yaratacak. Ortak projelerde veya ekip çalışmasında uyum sağlayacak ve herkesin fikirlerine saygı göstererek liderlik vasfını öne çıkaracaksın. Duygusal dengeyi korumak için içsel huzuruna odaklanmalısın. Kendine zaman ayırarak meditasyon veya doğa yürüyüşü gibi aktiviteler, ruhsal dengeyi yeniden sağlamana yardımcı olacak. İkili ilişkilerde ise, zaman zaman yaşanabilecek anlaşmazlıklarda yapıcı bir tutum sergilemen önem taşıyor. İletişimde nazik ve düşünceli olmayı seçerek, kalp kırıklıkları bir kenarda kalabilir.Günlük rutinin içinde güzellik arayışında olman da oldukça anlamlı. Sanat, estetik veya yeni hobi alanlarına yönelmek, seni mutlu edecek. Kendini ifade etme şeklin, başkalarına ilham verebilir. Sevdiğin insanlarla paylaşımlar yaparak, derin ve anlam dolu anlar yaratabilirsin. Bu süreçte, empati yeteneğin ön planda olacak ve başkalarını anlama isteğin, daha samimi ilişkiler kurmama yardımcı olacak.
Bugün, derin duyguların yüzeye çıkması ve içsel araştırmaların önem kazanması mümkün. Gizli kalmış hisler, belki de uzun süredir bastırdığın konular, kafanı kurcalayabilir. Bu durum, bir tür yüzleşme gerektiriyor. İçsel güç ve kararlılıkla, kendinle yüzleşmekten çekinme. Başkalarıyla bağlantılar kurarken, sezgilerin en etkili rehberin olacak; bu anlarda yapacağın diyaloglar çok derin ve anlamlı olabilir. İş ya da kişisel ilişkilerde dürüstlük ve açıklık, güçlü bir temel oluşturmanı sağlayabilir. Kendine olan güvenin artarken, başkalarının beklentilerine karşı da daha az duyarlı olabilirsin. Unutma ki, hislerini ifade etmekte cesur olmak seni gerçek anlamda güçlendirecek. Yaşadıkların, içsel dönüşüne katkı sağlarken, kendini yeniden değerlendirme fırsatını da sunabilir. Bakış açını değiştiren anlık olaylar, sana yeni ufuklar açacak. Sabırlı ol, her şeyin zamanla döneceğine ve yanındaki karanlık noktaların aydınlığa kavuşacağına inan.
Düşüncelerin, hayallerin ve hedeflerin ön planda. Keşfetme arzusuyla dolusun ve çevrendeki dünyayı daha geniş bir perspektiften görmek için fırsatlar arıyorsun. Eğitim, seyahat ya da yeni kültürler deneyimleme isteği ağır basabilir. İkili ilişkilerde ise daha fazla iletişim ve anlayışa ihtiyaç duyuluyor; karşındakilerle ılımlı bir yaklaşım sergilemek faydalı olabilir. Bugün, içsel huzurunu bulmak için bazı aktiviteler yapmayı düşünebilirsin. Spor veya doğa yürüyüşleri, zihnindeki gereksiz düşünceleri temizlemek için iyi bir yol olacaktır. Açık fikirli ve esnek kalmayı başardığın sürece, karşılaştığın zorlukları aşma konusunda güçlü olabileceksin.
Bugün pratik düşünme yeteneğin en yüksek seviyede. Sorunların üstesinden gelmek için analitik bir bakış açısıyla yaklaşman, seni başarıya götürecek. İş ortamında görünür olmanın avantajlarını kullanabilir, liderlik vasıflarını sergileyebilirsin. Arkadaşlarınla olan iletişimin, özellikle iş projelerinde iş birliği yapma isteğini artırıyor. Kendi çıkarlarını gözetmekle birlikte, ekip ruhunu da göz ardı etmemek, senin için yararlı olacak. Ailevi konular gündeme gelebilir, kişisel sınırlarını korumak önemli. Sağlığına dikkat et, destekleyici gıdalar tüketmek ruhunu da besleyecek. Duygusal olarak derin düşünebileceğin bir gündesin; kalbine dokunan konular üzerinde yoğunlaşabilirsin. Kısa bir yürüyüş, zihnini boşaltmana yardımcı olabilir. Unutma, istikrar sağlamak için zaman zaman esneklik de gösterebilirsin. İnsanlara güvenmekte zorlanma, iyi niyetle karşılaşabilirsin. Geleceğe dair hayallerini yeniden gözden geçirme zamanı.
Bugün zihnindeki yaratıcı fikirlerin ve özgür ruhunun ön plana çıkacağı bir gün. Sosyal çevrende yapacağın yeni etkileşimler, ilham verici ve yenilikçi düşüncelerle dolu olabilir. Beklenmedik olaylar, yaşamına renk katacak ve alışılmışın dışına çıkmanın fırsatlarını sunacak. Duygusal olarak özgürleşme ihtiyacı hissedebilirsin; içsel serinliği bulmak için kendine alan tanıman önemli. Arkadaşlık ilişkilerinde güçlü bağlar kurabileceğin anlar seni bekliyor. Yenilikçi projelere adım atman, kariyerinde de sürpriz bir ivme kazandırabilir. Düşüncelerini ve hislerini samimiyetle paylaşmak, hem kendine hem de çevrendekilere büyük fayda sağlayacak. Unutma, bugünün enerjisi, senin içindeki potansiyeli dışa vurma ve hayatın akışında cesur adımlar atma fırsatını sunuyor.
Duygusal derinlikler içinde yüzüyorsun; sezgilerin güçlü. İçsel bir yolculuğa çıkma isteği kabarabilir. Sanat ve yaratıcılıkla uğraşmak için harika bir dönemdesin. Aşk konusunda beklenmedik bir romantik sürpriz karşına çıkabilir, hislerin yoğunlaşacak. Sosyal ilişkilerde bir denge arayışındasın; empati yeteneğinin bu süreçte büyük faydasını göreceksin. Sağlığa dikkat etmeli, huzur arayışını doğada veya su kenarında gerçekleştirmelisin. İlerlemen gereken alanlarla ilgili net bir karar almak için acele etme; zamanla her şey netleşecek. İçinde barındırdığın tutku, çevrendeki insanlara da ilham verebilir, bu yüzden duygularını ifade etmekten çekinme.
