1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjin yüksek ve cesaretinle çevrendekileri etkileyebilirsin. Yeni girişimler için harika bir zaman; fikirlerini hayata geçirme konusunda kararlı hareket etmelisin. Duygusal ilişkilerde açık sözlülüğün önem kazanıyor; hislerini ifade etmekte çekinmemelisin. Ancak, aceleci davranmaktan kaçınmalısın; düşüncelerini netleştirmeden karar vermek, seni gereksiz zorluklarla karşılaştırabilir. Sağlık konusunda, fiziksel aktivitelere yönelmek faydalı olacak. Kendine dönük bir yolculuğa çıkmak, ruhunu dinlendirmene yardımcı olabilir. Başarıların için kendini kutlamayı ihmal etme; küçük zaferler bile önemlidir. Aşk hayatında heyecan verici sürprizlerle karşılaşabilirsin; bu fırsatları değerlendir. Hayatındaki olumlu değişimleri kabullenmek, seni daha ileriye taşıyacak.
Bugün, kararlılığın ve sabrının ön plana çıkacağı bir gün. İlişkilerinde samimiyet ve güven arayışın, yakın çevrendeki insanlarla daha derin bağlar kurmanı sağlayacak. Maddi konularda, yapıcı adımlar atma dürtüsün artacak; belki de yeni bir yatırım fırsatı kapını çalabilir. Kendini geliştirmek adına, ruhsal ve zihinsel uğraşlara yönelmek isteyebilirsin. Kendini ifade etmekte zorlandığın bazı konuları, küçük adımlarla aşmak mümkün. Özellikle kişisel alanına yönelik yapacağın düzenlemeler, iç huzurunu pekiştirecek. Yüreğinin sesine kulak vermeni öneririm, içsel sezgilerinle daha sağlıklı kararlar alacaksın. Kendi değerini bilmekten çekinme; bugün bu bilincin bütün ilişkilerine olumlu yansıyacak.
İletişim trafiğinin hızlanacağı bir dönemdesin; entelektüel konuşmalara açık ol. Düşüncelerini paylaşmaktan çekinme, fikirlerin çevrendekiler üzerinde olumlu bir etki yaratacaktır. Sosyal çevrende yeni insanlarla tanışma fırsatları karşına çıkabilir; bu, sana ilham verecek ilginç bağlantılar sağlayabilir. Ancak, karar alırken dikkatli ol. Karşıt görüşler seni düşündürmeli ve senin de bakış açını yenilemeni sağlayacak dönüşümler gerektirebilir. Enerjin ve merakın sayesinde çeşitli konulara bir yenilik katabilirsin. Gün içinde dikkatini dağıtan küçük zorluklar olsa da, bu zorlukları eğlenceli bir şekilde aşabileceksin. Hem zihinsel hem de sosyal alanlarda tatmin edici gelişmeler yaşayabilir, yeni projeler için heyecan duyabilirsin. Duygusal yanını ifade etmekten çekinme; bu, ilişkilerinde derinlik katacak.
Duygusal derinliklerin ve içsel dünyanın gün yüzüne çıkabilir. Bugün, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek isteyebilirsin. İçsel huzurunu bulmak için kendine zaman ayırmanın önemi vurgulanıyor. Saf, samimi duygularla hareket edebilirsin; bu durum, ilişkilerine pozitif bir etki yaratacaktır. Anılar ve geçmişle hesaplaşmalar yapma isteği artacak, belki eski bir dostla iletişim kurma fırsatı doğabilir. Yaratıcılığın ön planda, sanatsal yönlerini keşfetmek ve ifade etmek için ideal bir zaman. Risk almaktan çekinme, yeni bir projeye başlamanın heyecanını yaşa. Hayatındaki dengeyi sağlamak için duygularını dinle ve kendine karşı nazik ol. Kendine olan güvenin, çevrendekilere ilham verecek.
Bugün içindeki liderlik ruhu daha da ön plana çıkıyor. Yeteneklerinizi sergilemek için mükemmel bir zaman. Başkaları üzerinde etki bırakma konusunda doğal bir cazibeniz var. çevrenizdekilerle olan iletişiminiz olumlu bir ivme kazanabilir, yeni başlangıçlar için cesaret bulabilirsiniz. Kendinizi ifade ederken içtenliğinizi korumayı unutmayın; böylece daha anlamlı bağlantılar kurabilirsiniz. Hayalleriniz ve hedefleriniz konusunda kararlı adımlar atmak isteyebilirsiniz, bu konuda güçlü bir motivasyon duyuyorsunuz. Ancak, aceleci davranmamaya özen gösterin. Zaman zaman kendinizi baskı altında hissedebilirsiniz, bu durumda derin nefes alıp hedeflerinizi gözden geçirmeniz faydalı olacaktır.Aşk hayatında sürpriz gelişmeler söz konusu olabilir. Duygularınızı açıkça ifade etmek için ideal bir zaman. Eğer bir ilişkideyseniz, sevdiğiniz kişiyle derin sohbetler yaparak aranızdaki bağı güçlendirebilirsiniz. Eğer yalnızsanız, sosyal ortamlarda karşınıza çıkan fırsatları değerlendirmek adına cesur olun.Finansal konularda dikkatli olmanızı öneririm; harcamalarınızı kontrol altında tutmalısınız. İş hayatında yeni projeler için ilham alabileceğiniz bir dönemdesiniz, yaratıcı fikirlerinizi hayata geçirme arzunuz yüksek. Kendi potansiyelinizi fark etmek ve bunu kullanmak için harika bir gün.
Detaylara olan düşkünlüğün, bugün seni öne çıkaracak. Kararların ve analiz yeteneğin sayesinde, karmaşık bir durumu çözme fırsatı bulabilirsin. Yapıcı eleştirilerinle çevrendekilere ilham verebilir, onların gözünde saygı kazanabilirsin. İletişim kurma konusundaki yüksek becerin, sosyal ilişkilerini güçlendirmene yardımcı olacak. Aynı zamanda kişisel alanında yapmak istediğin değişiklikler için mükemmel bir zaman; yenilikçi fikirlerin seni hedeflerine daha da yaklaştırabilir. Gün içinde karşılaşabileceğin küçük engeller, motivasyonunu düşürmemeli. Sabırlı ve kararlı kalırsan, üstesinden gelebileceğin her şey elinin altında. İleriye dönük planlarını gözden geçir; şimdiye kadar elde ettiğin deneyimlerin, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Unutma, tüm bu süreçte kendine nazik davranmak, zihinsel dengeni korumak adına büyük önem taşıyor.
Bugün sosyal çevrenizle olan ilişkilerinizde dengeyi sağlamak ve uzlaşmacı bir tutum sergilemek önemli olacak. Ancak, başkalarının isteklerini göz ardı ederek kendi ihtiyaçlarınıza da yer açmalısınız. Güzel bir tartışma fırsatı, sizi düşündürten yeni bir bakış açısı kazandırabilir. Estetik ve sanatsal yönleriniz ön plana çıkarken, yaratıcılığınızı ifade etmek için ideal bir zaman. Romantik ilişkilerde ise karşılıklı anlayış ve hoşgörü, ilişkinizin derinleşmesine yardımcı olabilir. Kalbinizin sesini dinleyin, çünkü sezgileriniz güçlü bir şekilde sizi yönlendirecek. Güçlü ikili ilişkiler geliştirmek için cesur adımlar atabilirsiniz.
Duyguların derinliği ve içsel dönüşüm için mükemmel bir gün. Zihninde, duygusal olarak seni etkileyen meseleleri sorgulamak ve çözmek için güçlü bir arzu var. Karşına çıkan zorlukları aşma yeteneğin, gizli güçlerin ve sezginle birleştiğinde, önemli bir dönüm noktası yaratabilir. Bu dönemde insanlarla olan ilişkilerinde daha samimi ve derin bağlar kurma isteği içinde olabilirsin. Ancak, başkalarının hislerine karşı duyarlılığın artıyor, onları dikkate almakta fayda var. Gizli kalmış konular veya sırlar açığa çıkabilir, bu da seni daha önce fark etmediğin yönlerinle yüzleştirebilir. Kendine güven duymak, içsel huzurun ve dengeyi bulmanın anahtarı. İçsel keşifler yapmak ve ruhsal deneyimlere açık olmak, seni daha güçlü biri haline getirecek. İlişkilerinde netlik arayışında olabilirsin; bu, hayatındaki önemli kişilere karşı duygularını ve düşüncelerini ifade etmek için iyi bir fırsat sunuyor.Bugün, güçlü sezgilerin ve içsel ateşinle, seni destekleyen bir yolculuğa çıkabilirsin. Duygusal zekanı kullanarak, kendini daha iyi anlamış olacak ve önem verdiğin konularda daha sağlam adımlar atabileceksin. İçsel huzur ve denge arayışında gereken adımları atmak için başlamaktan çekinme.
Bugün enerjilerin yüksek olduğu bir gün. Sosyal çevrenizle olan ilişkilerinizde samimi ve neşeli bir iletişim kurma fırsatınız var. Davetler, buluşmalar ve yeni tanışmalar için harika bir zaman dilimi. İçsel yolculuğunuzda bazı sorulara yanıt bulmaya çalışacak, var olan inançlarınızı gözden geçireceksiniz. Farklı bakış açıları, sizi zenginleştirecek ve ufkunuza yeni kapılar açacak. Geçmişteki deneyimlerinize dayanan bir karar verme süreci başlayabilir; bu nedenle, hislerinize kulak vermek önemli. Tam olarak ne istediğinizi netleştirip, bunu hayata geçirmek için cesaret bulacaksınız. Avantajınızı kullanarak, cesur adımlar atmak için hazır olduğunuzu hissediyorsunuz. Yine de, aşırı iyimser bir tutum takınmamaya özen gösterin. Dengede kalmak, gerçekçi hedefler koymanızı sağlayacak. Kısa seyahatler, ufak tatiller veya doğayla iç içe aktiviteler ruh halinizi tazeleyecek. Unutmayın, içsel huzurunuza ulaşmak, dış dünyadaki tüm deneyimlerinizi olumlu yönde etkileyecek.
Bugün, içsel motivasyonunu ve kararlılığını artıracak enerjilerle dolusun. Etrafındaki sorumluluklar seni biraz bunaltabilir, ancak bu durum seni geri adım attırmamalı. Üstünde durduğun projelerde disiplinli ve azimli yaklaşımın sayesinde büyük ilerlemeler kaydedebilirsin. İş veya eğitim hayatında, detaylara verdiğin önem sayesinde küçük başarılar, seni daha büyük zevklere taşıyabilir. Sabırlı ve kararlı olman, sonucun tatmin edici olmasını sağlayacak. Kişisel ilişkilerde ise, samimiyet ve açıklık ön planda. Fikirlerini net bir şekilde ifade etmeye çalış. Ailevi konular üzerinde durmak için harika bir zaman. Birlikte geçireceğiniz anlar, sürpriz mutluluklar getirebilir. Geleceğe dair planlarında sağlam adımlar atmak için uygun bir dönemsin, hedeflerin doğrultusunda emin adımlarla ilerlemeye devam et.
Bugün, özgürlük arayışın kendini daha da belirgin hale getirebilir. Sıradanlıktan uzaklaşıp özgün fikirlerin peşinden gitme isteği içinde olabilirsin. Sosyal çevrende ilginç insanlarla tanışma ihtimalin yüksek. Bu tanışmalar, sana yenilikçi fikirler konusunda ilham verebilir. İçsel bir denge arayışında olabilirsin; grup aktivitelerinde yer almak, sana aidiyet hissi kazandıracak. Ancak, bazı durumlarda başkalarının beklentileri arasında kalmaktan kaçınmak önemli olacak. Duygusal ilişkilerinde ise açıklık, karşılıklı anlayışı artırabilir. İç sesini dinlemek, kalbini yönlendirmek için en doğru yol olacaktır. Yaratıcılığını serbest bırak; bu dönem, çeşitli projeler üzerinde çalışmak için ideal bir zemin sunuyor. Kendine güven ve cesaretle adımlar at!
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin su yüzüne çıkabilir. İçsel bir huzur arayışındasın ama bu, çevrendeki meselelerle çatışma yaşayabileceğin anlamına geliyor. İletişimde biraz daha dikkatli olmalısın; içsel düşüncelerini açıkça ifade ettiğinde yanlış anlaşılmalara sebep olabilirsin. Sanat ve yaratıcılığa yönelmeli, belki de bir hobi edinmelisin. Kendini ifade etmenin yeni yollarını bulabilirsin, bu süreçte ruhsal olarak yenileneceksin. Gözlemleme ve dinleme kabiliyetin güçlü; başkalarının hissettiklerine duyarlılığın artabilir, bu da hem ilişkilerinde derinlik katabilir hem de başkalarına destek olma fırsatı sunabilir. Kendi ihtiyaçlarına da dikkat etmeyi unutma; zaman zaman kendine de alan tanımalısın. Taze havada yürüyüş yapmak veya doğada vakit geçirmek, zihnindeki karmaşayı dağıtmanı sağlayabilir. Yaratıcı düşünceler, alışılmadık yollarla sorunlarını çözüme kavuşturmanı sağlayacak. Keşfi ve içsel sorgulamaları artacak.
