1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün yeni başlangıçlara açık olmalısın. İçindeki cesareti besle ve karşılaştığın zorluklardan korkma. İş veya özel hayatında alacağın riskler, sana beklemediğin fırsatlar getirebilir. Arkadaşlarınla olan ilişkilerin güçleniyor; birlikte yapacağınız aktiviteler moral kaynağın olacak. İçsel enerjin yüksek, bu durum spor veya fiziksel aktivitelere yönelmen için uygun bir zaman dilimindesin. Duygusal geri çekilmelere yönelik eğilimlerin olabilir ama bu gün, ruhsal olarak kendini ifade etmenin yollarını bulmak sana iyi gelecek. İletişimde açık ve net ol; duygularını paylaşmak, içindeki kıskançlık veya şüphe gibi olumsuz hisleri aşmana yardımcı olabilir. Kendini ifade ettiğinde daha sağlıklı ve huzurlu hissedeceksin. Hayatındaki küçük şeylere odaklanarak, iç huzurunu yakalayabilir ve kendini tekrar güçlendirebilirsin.
Bugün, duygusal ve maddi konularda denge arayışında olabilirsin. Maddi durumunu gözden geçirip, tasarruf yapma isteği içindesin. Harcama alışkanlıklarını sorgulamak için güzel bir zaman. Aynı zamanda, sevdiğin insanların yanında olmanın huzurunu hissetmek, içsel dengeni bulmana yardımcı olacak. Aşk hayatında ise, daha derin bağlar kurma isteği ön planda. Sevgiye ve güvene dayalı bir ilişki için adımlar atabilirsin. Duygusal ihtiyaçlarının karşılandığına dair içsel bir mutluluk hissedeceksin. Sosyal çevrende meydana gelecek değişiklikler, yeni fırsatlar getirebilir. Kendini ifade etme konusunda daha cesur olabilir, böylece ilişkilerini güçlendirebilirsin. Kendi değerlerinle uyum içinde hareket etmenin önemini tekrar hatırlayacağın bir gün seni bekliyor. Bu nedenle, kendine güvenmeyi ve içsel sesini dinlemeyi unutma.
Sosyal etkileşimlerin yoğunlaştığı bir gün. İletişim becerilerin ve zeka kapasitenle çevrendekilere ilham verebilir, fikirlerini paylaşmak için uygun bir zaman dilimi. Bazen yüzeysel konuların derin ve anlamlı tartışmalara dönüşmesi mümkün. Esneklik göstermek ve değişikliklere açık olmak önemli, özellikle beklenmedik gelişmelerle karşılaşabilirsin. Ayrıca, yeniliklere ve farklılıklara karşı açık olman, seni daha zengin düşünce yapısına yönlendirecek. Aşk bağlamında samimiyet arayışında olabilirsin; derinlerdeki hislerin su yüzüne çıkmak için fırsat bulabilir. Ancak dikkatli ol, zihinsel enerjin seni bazen kararsızlığa itebilir. Duygularını dengelemek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olacak. Eğitim, yolculuk veya yeni öğrenme fırsatları gündemde; bunları değerlendirmek sayende kendi ufkunu açmana yardımcı olacaktır.
Duygusal derinlikler içinde kaybolma ihtimali yüksek. İçsel bir huzur arayışı içerisindesin, bu yüzden bu gün kendine zaman ayırmayı unutmamalısın. Aile ve sevdiklerinle olan bağların, bu dönemde sana güç verecek. Empatin yüksek, başkalarının duygularını anlama yeteneğin, ilişkilerini derinleştirecek. Sorunları çözme yeteneğin, çevrende güvenilir bir destek kaynağı olmanı sağlayacak. Kendini ifade ederken dikkatli ol, zira bazı sözlerin yanlış anlaşılabilir. İçsel sesine kulak ver, sezgilerin, önemli kararlar almanı kolaylaştıracak. Gözlem gücünle çevrendekilerin ruh hallerine daha fazla duyarlılıkla yaklaşabilirsin. Bugün, yarın için sağlam temeller atma fırsatı sunuyor. Unutma, koruyucu tavrın herkese ilham verebilir.
Bugün, özgüvenin ve kararlılığın zirveye çıkacak. Çevrende seni etkileyen olaylar daha yoğun hissedilecek, bunu avantaja çevirme zamanı. Yaratıcı projelerin için ilham bulabilir ve öne çıkmak adına fırsatlar yakalayabilirsin. Sosyal ilişkilerde daha açık sözlü olman, hem sana hem de çevrene fayda sağlayacak. Kalabalık ortamlarda dikkat çekici bir aura yayacaksın; bu da yeni bağlantılar kurmanın kapılarını aralayabilir. Kendine güven, başkalarına da ilham verecek. Ancak, aşırı ben merkezli olmaktan kaçınmalısın; dinlemek ve empati kurmak da bu süreçte değerli olacaktır. Romantik ilişkilerde, duygularını ifade etme zamanı; açıklık ve dürüstlük, sevgi bağlarını güçlendirebilir. Hem sosyal hem de profesyonel alanda, karşına çıkan fırsatları değerlendirmeye hazır ol. Kendi değerini bil ve o doğrultuda hareket et. Hayatındaki dengeyi korumak için zaman ayırmayı unutma.
Analitik zihniniz bugün oldukça keskin. Görevlerinizi tamamlamak için harika bir gün. Detaylara olan dikkatiniz sayesinde, önemsiz gibi görünen bir sorunu bile çözümleyebilir ve başkalarına rehberlik edebilirsiniz. Çalışma arkadaşlarınızla olan iletişiminiz, olası yanlış anlaşılmaları bertaraf edecek şekilde olumlu ilerliyor. Aynı zamanda sağlığınıza da özen göstermek için bir adım atmanız gerekebilir; belki hafif bir egzersiz rutini veya sağlıklı bir beslenme planı oluşturmak iyi gelebilir. Duygusal olarak, içsel huzurunuzu artıracak aktivitelere yönelebilirsiniz. Kendinizi yenilenecek ve tazelenmiş hissedeceğiniz bu dönemde, ruhsal sağlığınıza önem vermek öncelikleriniz arasında olmalı. Aşk hayatınızda ise iletişim kaliteniz ön planda; hislerinizi ifade etmek için doğru zamanı bekleyin. Karşınızdaki kişiye empatiyle yaklaşmak, bağlarınızı güçlendirebilir. Kısa seyahat planları veya doğayla iç içe zaman geçirmek, ruhunuza iyi gelecektir.
Bugün estetik anlayışın ve sosyal becerilerin ön planda. İnsanların gözünde parlayabilir, hoşluk ve zarafetle dikkat çekebilirsin. İletişim kurmak, yeni insanlarla tanışmak veya eski dostlarınla bir araya gelmek için mükemmel bir zaman. İçsel huzurunu bulmak üzere sanat ve güzellikle ilgili aktivitelere yönelmek sana iyi gelebilir. Problemlerini çözerken anlayışlı ve diplomatik tavrını koruman önemli. Fikirlerin, çevrendeki insanlar üzerinde ilham verici etkiler yaratabilir, bu yüzden düşüncelerini cesurca paylaşmaktan çekinme. Sevgi ve ilişkilerde ise duygusal derinlikler keşfedebilirsin; karşındakilerle kurduğun bağları daha sağlam hale getirmek için açık ve dürüst bir iletişim şart. Unutma, denge ve uyum senin için her zaman vazgeçilmez.
Duyguların derinliği ve tutkusallığın bu dönemde ön planda. İlişkilerde yoğun bir bağ kurmak isteyebilir, karşındakinin ruhunu anlamak için çaba harcayabilirsin. Gizlilik ve sırlar, karşılaştıklarınla olan bağlarını daha da derinleştiriyor. İçsel dünyanda bir yüzleşme yaşayabilir, geçmişteki olumsuz anıları geride bırakma isteği doğabilir. Bugün güçlü sezgilerinin rehberliğine güvenerek önemli kararlar alabilir, kalbinin sesini dinleyebilirsin. İş veya projelerde liderlik yeteneklerini sergileme zamanı. Ancak, duygusal alanındaki derinliği, iş hayatına yansıtmakta dikkatli olmalısın. Unutma, içinde bulunduğun tüm bu karmaşayı doğru bir şekilde yönlendirebilirsen, büyük başarılar elde edebilirsin. Tutkulu ama dengeli bir yaklaşım, seni istediğin yere götürecektir.
Yeni deneyimlere açıldığın bir gün seni bekliyor. Macera arayışındaki hevesin, alışılmış sınırlarını aşmana yardımcı olacak. Farklı bakış açıları edinmek, seni hem zenginleştirecek hem de ruhsal olarak aydınlatacak. Sosyal ilişkilerde ise ani gelişmeler yaşanabilir; biriyle derin bir bağ kurma fırsatın doğabilir. İçsel motivasyonun arttığı bu dönemde, hedeflerine daha kararlı bir şekilde yaklaşman mümkün. Seyahat planları yapabilir veya yeni bilgiler edinmek için araştırmalara başlayabilirsin. Kendini ifade etme isteğin, yaratıcılığını ön plana çıkaracak ve çevrendekiler üzerinde ilgi uyandıracak. Açık fikirli ol ve karşına çıkan fırsatları değerlendir.
Disiplin ve kararlılıkla dolu bir gün seni bekliyor. Hedeflerine ulaşma konusunda oldukça azimli hissedeceksin. Çalışma alanında yeni projeler veya sorumluluklar üstlenme fırsatları karşına çıkabilir. Bu süreçte, çevrendeki insanlarla olan iletişimin önem arz ediyor; onlardan destek almayı ihmal etme. Duygusal ilişkilerde, açık iletişim kurmak, yanlış anlamaların önüne geçecek. Finansal konularda, harcamalarını gözden geçirip bütçe planlaması yapmak için harika bir zaman. Sağlık alanında ise, kendine özen gösterip dinlenmeye zaman ayırmak, ruhsal dengen için faydalı olacak. Bugünkü ilerlemelerin, inancını daha da güçlendirecek.
Farklı düşüncelerin ve yenilikçi yaklaşımların vurgulandığı bir gün. Bugün, sıradışı fikirlerin ve yaratıcı projelerin peşinden koşmak için harika bir zaman dilimi. İnsanlarla olan iletişimin güçlü ve ikna edici olacak; bu, iş veya sosyal çevrende yeni bağlantılar kurmana yardımcı olabilir. Duygusal anlamda aksiyon almanın eşiğindesin; ilişkilerinde taze bir nefes aramayı düşünebilirsin. Özgürlüğüne düşkünlüğün, seni yeni deneyimlere yönlendirecek. Ancak, ani kararlardan kaçınarak düşüncelerini netleştirmen, uzun vadede yarar sağlayacak. Eğitim ve öğrenimle ilgili konular, ilginin odağında yer alabilir; mevcut bilgi birikimini genişletmek için fırsatlar çıkabilir. Duygusal olarak kendini serin hissetsen bile, sezgilerinle ilerle. Çevrendeki insanlara karşı olan sezgilerin güçlü; bu, başkalarının hissetmediği detayları fark etmeni sağlayacak. Kendine güvenerek adım attığında, hedeflerine ulaşman kaçınılmaz olacak.
Duygusal derinliklerinle yüzleşeceğin bir gün. İçsel dünyandaki dalgalanmalar seni daha da güçlü kılabilir. Yaratıcılığın tavan yapıyor; sanatsal bir projeye yönelmek için harika bir zaman. Sevdiklerinle olan ilişkilerinde samimiyet ön planda olacak, hislerini açıkça ifade etmekten çekinme. Sebepsiz bir huzursuzluk hissedebilirsin; bunun geçici olduğunu unutma. İçsel sesine kulak ver ve kendini yeniden keşfetmeye odaklan, bu süreçte ruhsal olarak yenilendiğini hissedeceksin. Hayallerinin peşinden koşarken kararlılığını korumak, sana yeni kapılar açabilir. Ayrıca, geçmişle yüzleşmek ve bazı yükleri geride bırakmak için ideal bir zaman. Kendine şefkat göster; içsel barışını sağlamak için gözlerini kapat ve derin bir nefes al.
