1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün, kendini enerjik ve cesur hissedeceksin. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman dilimindesin; içindeki tutku ve motivasyon seni cesaretlendirecek. Sosyal çevrende liderlik özelliklerini ortaya koyma fırsatları karşına çıkabilir, bu durum ilişkilerini güçlendirebilir. Ancak, acele etme ve düşünmeden harekete geçme eğiliminde olabilirsin. Önceliklerini belirlemen ve adımlarını dikkatle atman, hedeflerine ulaşmanı kolaylaştıracaktır. Duygusal ilişkilerde samimi ve duyarlı olmalısın; duygularını ifade etmemek, bazı sorunların birikmesine yol açabilir. İş hayatında, yaratıcı fikirlerinle dikkat çekebilir ve projelerinle ilgili yeni fırsatlarla karşılaşabilirsin. Bugün, başkalarına ilham vermek için iyi bir zemin hazırlanmış durumda.
Güçlü bir kararlılıkla yeni hedeflere doğru ilerlemeye hazırsın. Maddi konulara olan ilgin artarken, finansal durumunu gözden geçirmek için harika bir zaman dilimindesin. Yatırım yapmayı düşünebilir ya da var olan birikimlerini daha verimli bir şekilde değerlendirme yolları arayabilirsin. İlişkilerinde ise romantik bir havanın hakim olması, partnerinle arandaki bağı kuvvetlendirecektir. Duygusal deneyimlerin derinleşirken, gerek dostluk gerekse aşk ilişkilerinde duygusal bağlarının önemini daha çok fark edeceksin. Uğraştığın projelerde sabrın sayesinde güzel ilerlemeler kaydedeceğin bir gün seni bekliyor. Girişimciliğini ve yaratıcılığını ortaya koymaktan çekinme; bu sayede ilgi çeken fırsatlar kapını çalabilir.
İletişim becerilerinin ön planda olacağı bir gündesin. Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin belirgin şekilde hareketlenebilir. Özellikle yeni insanlarla tanışmak, sosyal ortamlarda yer almak ve kendini ifade etmek için harika bir zaman. Zihninin açık olduğu bu süreçte, öğrenmeye ve yeni fikirler edinmeye yönelik fırsatlar seni bekliyor. Ancak, dikkatin dağılabilir ve çok fazla konuyla ilgilenmeye çalışabilirsin. Bu nedenle, önceliklerini belirlemek ve enerjini daha verimli kullanmak önemli olacak. Çevrendekilerin düşüncelerine saygı göstererek empati kurmak, farklı bakış açılarını anlamana yardımcı olacaktır. Kendine güvenerek ilerle ve cesur adımlar at; hayatında güzel gelişmelerin kapısını aralayabilirsin.
Duygusal derinlikler içinde yüzme arzusu gündemde. İçsel huzur arayışındaki kararsızlıklar, sevdiklerinle olan iletişimini etkileyebilir. Ev ve aile ortamında huzur bulma isteği, belirsizlikleri aşmanın anahtarı olabilir. Finansal konularda dikkatli olman gerek, harcamalarınla ilgili sürpriz gelişmeler yaşayabilirsin. Bugün, kendini ifade etme biçimin, çevrendekilerle olan ilişkilerine yeni bir boyut katabilir. Sanatsal yönlerini keşfetmek, iç dünyanı daha iyi anlamak için harika bir fırsat. Unutma, sevgi ve şefkat en güçlü desteklerin. Duyguların üzerinde düşünmek, önemli içgörüler sağlar. Yalnız kalma isteği, kendini bulma yolculuğunda sana rehberlik edecek.
Bugün içindeki enerjiyi dışa vurma isteği ön planda. Kendini sahnede hissetmek, yaratıcı projelere yönelmek ve çevrendekilere ilham vermek için harika bir dönemdesin. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin daha da güçleniyor; sevdiğin insanlarla derin sohbetler yapabilir, birlikte keyifli anlar geçirebilirsin. Duygularını ifade etmekten kaçınma, içindeki tutkuyu keşfetmek için fırsatlar karşına çıkacak. Maddi konularda dikkatli olmalı, gereksiz harcamalardan kaçınmalısın; bu, gelecekte daha sağlam bir güvence oluşturmanı sağlayacak. Romantik ilişkilerde ise samimiyetin ve cesaretin ilişkilerini pozitif bir yönde dönüştürebilir. Unutma ki, çekiciliğinle etrafındakileri etkilemek için doğal bir yeteneğin var!
Bugün detaylara odaklanma ve düzen sağlama isteği ön planda. Kendi standartlarınıza olan bağlılığınız, iş yerinde veya günlük yaşantınızda sizi daha verimli hale getirebilir. Ancak, mükemmeliyetçilik duygusunun aşırıya kaçmasını engellemek önemli. İlişkilerde samimi konuşmalar, aradaki anlaşmazlıkları çözmenize yardımcı olabilir. Kendinize ve sevdiklerinize zaman ayırmayı unutmayın; başkalarına yardım etmekten keyif alsanız da, kendi ihtiyaçlarınızı göz ardı etmemeniz gerekiyor. Sağlıklı yaşam konusundaki çabalarınız meyve vermeye başlayabilir, bu fırsatları değerlendirin. Bugün içsel huzur bulmak ve hayatınızı dengelemek için biraz kişisel alan yaratmayı düşünebilirsiniz.
Harmoni ve denge arayışında olduğun bir gün. İlişkilerinde önem taşıyan samimiyet duygusu, karşındaki kişilerle olan bağını güçlendiriyor. Sosyal ortamlarda bulunmak, yeni insanlarla tanışmak için fırsatlar çıkabilir. Duygusal zekân, başkalarıyla empati kurmanı kolaylaştırırken, bu sayede dostlukların derinleşiyor. Ancak içsel huzurun için bazı kararlar alman gerekebilir. Kendi isteklerini de göz önünde bulundurmak, seni daha mutlu kılabilir. Küçük anlaşmazlıkların üstesinden gelmek için ortak bir zemin bulmak, ilişkilerine katkı sağlayabilir. Kendine dön ve içsel dengeyi bulmaya çalış, çünkü bugün ruh halin başkalarına yansıyacak.
Duygusal derinlikte bir yolculuğa çıkmak üzeresin. İçsel sezgilerin seni yönlendirecek ve bilinçaltında yatan bazı kalıpları fark etmeni sağlayacak. Bugün, daha önce göz ardı ettiğin duygusal meselelerle yüzleşme fırsatı bulabilirsin. İlişkilerdeki dürüstlük, tüm bu süreçte anahtar rol oynayacak. İnsanlarla olan bağlantılarını güçlendirmek isteyebilirsin, ancak bunu yaparken kendini korumayı da unutmamalısın.Kendine karşı dürüst olmak, güvenli alanını sağlamlaştırmana yardımcı olacak. Sezgilerini dinle, içindeki sesi duymaya çalış. Olgunlaşma ve dönüşüm döneminde, karanlık düşünceleri aydınlığa kavuşturabilirsin. Haritanın derinliklerinde gizli kalmış bir güç keşfedecek ve bu güç, yaşamının her alanında sana rehberlik edecek. Gün boyunca, mevcut durumunu gözden geçirip gerektiğinde radikal değişiklikler yapmaya hazır ol. Unutma, değişim seni her zaman daha güçlü kılacaktır.
Bugün, maceraperest ruhun öne çıkabilir. Yeni deneyimlere açık olman, heyecan dolu bir günde seni bekliyor. İletişim becerilerin sayesinde çevrendeki insanlarla etkileyici bağlantılar kurabilirsin. Seyahat veya eğitimle ilgili fırsatlar karşına çıkabilir. Sosyal çevrende bir lider gibi öne çıkacak ve fikirlerini kararlılıkla savunacaksın. İçsel huzurunu bulmak ve düşüncelerini düzene koymak için biraz zaman ayırmak önemli. Unutma, hedeflerine ulaşmak için attığın her adım, sana yeni kapılar açacak. Pozitif enerji ve iyimserlik, tüm zorlukların üstesinden gelmene yardımcı olacak. Hayal gücünü serbest bırak ve yaratıcı fikirler geliştirmekten çekinme. Bambaşka bir pencereden bakmak, sana yeni olanaklar sunabilir.
Sabah saatlerinde içsel bir dinginlik bulabilir ve hedeflerinizi gözden geçirebilirsiniz. Planlı ve disiplinli yaklaşımınız sayesinde karmaşık durumları kolaylıkla çözebilirsiniz. İş yaşamında karşınıza çıkan fırsatları değerlendirmek için hazır olun; önemli bir teklif alabilirsiniz. Aile ilişkilerinize de zaman ayırarak sevgi dolu anlar yaşayabilirsiniz. Akşam saatlerinde ise duygusal derinliklerinizle yüzleşmek size yeni bir perspektif kazandırabilir. Sosyal ilişkilerde dikkatli ve temkinli olmak, olası yanlış anlamaların önüne geçmenize yardımcı olacaktır. Unutmayın, azminiz ve kararlılığınız her zorluğu aşmanızı sağlayacak.
Bugün, yenilik ve özgürlük arayışında olduğun bir zaman dilimindesin. Aklında çeşitli projeler ve fikirler var, bu sıradışı düşüncelerin seni bir adım öne taşıyacak. Sosyal çevrenle olan bağlantıların güçleniyor, ilginç insanlarla yolların kesişebilir. Belki de beklenmedik bir arkadaşlık ya da işbirliği fırsatı karşına çıkacak.Duygusal ilişkilerinde samimiyet ve güven arayışı ön planda. Sevdiklerinle olan konuşmalarında açık olmak, duygularını ifade etmek önem kazanıyor. İçsel huzurunu sağlamak adına kendi ihtiyaçlarına ve isteklerine odaklanmalısın. Şu an için esnek olmak ve değişime açık kalmak senin faydana. Hayal gücünü serbest bırak; ilham verici deneyimlerin kapını çalabilir.
Bugün, derin hislerin ve sezgilerin ön planda. İçsel dünyana dalmak ve ruhsal derinliklerde kaybolmak isteyebilirsin. Yaratıcılığın zirve yapacak; sanatsal projelere yönelmek, sevdiğin bir aktiviteye ara vermek için harika bir zaman. Bu dönemde hayal gücünün sınırlarını aşarak yeni fikirlere açık olabilirsin. İletişimde hassasiyet ve empati ön planda, başkalarının duygularına duyarlılığın artabilir. Bu durum, ilişkilerini güçlendirmek adına mükemmel bir fırsat sunuyor. Ancak, yakın çevrendeki sorunları göz ardı etmemeye çalışmalısın; karşındaki kişinin ihtiyaçlarını dinlemek, sağlıklı bir bağ kurmana yardımcı olacak.Kendine dönmek ve meditasyon, ruhunu dinlendirip, zihnini berraklaştırabilir. Ayrıca, doğadan ilham alabileceğin bir yürüyüş veya doğada zaman geçirmek, zihnini canlandırarak ruhsal dengeyi sağlamana yardımcı olacaktır. Şu anda hislerin yoğun, iç dünyanla yüzleşmek, geleceğe dair yönünü tayin etmeni kolaylaştırabilir. Unutma ki, sezgilerine güvenmek, seni doğru yola yönlendirebilir.
