1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün, cesaretin ve atılganlığın ön planda. Yeni projelere başlamak veya mevcut olanları gözden geçirmek için mükemmel bir zaman. Enerjin yüksek, bu da seni etrafındaki insanlara ilham vermek için harika bir fırsat sunuyor. Duygusal açıdan biraz dalgalı hissedebilirsin; içsel çatışmalara dikkat etmelisin. İkili ilişkilerde, samimi ve açık olmaktan çekinme. Aşk hayatında sürpriz gelişmeler kapıda; yüreğini dinlemeli ve anın tadını çıkarmalısın. Finansal konularda ise dikkatli olmalısın, harcamalarını iyi planlayarak geleceğini güvence altına alabilirsin. Sağlık açısından, spor yapmaya başlayarak ya da doğada vakit geçirerek enerjini artırabilirsin. Bugün, hayallerine bir adım daha yaklaşmak için kararlılıkla ilerle!
Bugün, pratik ve kararlı yaklaşımın sayesinde günlük işlerin çok daha akıcı geçebilir. Sabırlı olmaktan vazgeçme, çünkü bu özelliklerin sana pek çok kapı açacak. Maddi konularda aldığın kararlar, gelecekteki refahını etkileyecek adımlar atmanı sağlayabilir. Duygusal ilişkilerinde ise, samimi ve açık iletişim kurmanın önemi artıyor. Sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için fırsatlar bulabilirsin. Kendini ifade etmekten çekinme, yüreğinde tuttuğun duyguları paylaşmak, seni daha da yakınlaştırabilir. Günün sonunda, kendine birkaç dakika ayırarak rahatlamana fayda var; bu, içsel huzurunu artıracak. Doğanın tadını çıkarmak, seni yenilenmiş hissettirebilir. Kendi ihtiyaçlarını göz ardı etme, bu süreçte öz bakımını ihmal etmemek önemli.
Bugün, zihninizin aktif olduğu bir gün. Farklı düşünceler ve yaratıcı projeler arasında gezinirken kendinizi kaybetmiş hissedebilirsiniz. Sosyal etkileşimlerinizi artırmak için harika bir zaman. Arkadaşlarınız veya sevdiklerinizle paylaşımlar yapmak, sizi daha enerjik hissettirecek. Bulunduğunuz ortamlarda iletişiminizi güçlendirin; fikirlerinizi açıkça ifade etmekten çekinmeyin. Ancak, başkalarına fazla düşünmeden bir şeyler söylemekten kaçının; yanlış anlaşılmalar baş gösterebilir. İleri görüşlülüğünüz, bazı sorunları kolayca aşmanıza yardımcı olacak. Kendinize olan güveniniz artarken, kişisel hedeflerinize odaklanmanızda fayda var. Gerçek potansiyelinize ulaşmak için bu fırsatı iyi değerlendirin. Eğlenceye yönelik aktiviteler ve yeni insanlarla tanışmak, ruh halinizi olumlu yönde etkileyecek. Her anı değerlendirin; hayatın sunduğu fırsatlar misafiriniz olacak.
Duygusal derinliklerinle yüzleşme zamanı. Bugün, içsel dünyana daha fazla odaklanmalı ve hissettiklerini anlamaya çalışmalısın. Geçmişte yaşadığın deneyimlerin, şu anki ilişkilerini etkileyebilir. Sevdiklerinle iletişim kurmakta zorlanabileceğin anlar söz konusu. Empati yeteneğini kullanarak, karşı tarafın hislerini anlamaya çalış. Hassasiyetin başkalarını da etkileyebilir, bu yüzden becerilerini dikkatli bir şekilde yönlendirmelisin.Evde geçireceğin zaman, ruhsal anlamda sana çok şey katabilir. Belki de bir gün boyunca kendine ayıracağın zaman, iç huzurunu bulmana yardımcı olacak. Yaratıcı projelerle ilgilenmek, kendini ifade etmenin güzel bir yolu olabilir. Doğa ile bağlantı kurmak, sakinleşmene ve yeniden enerji toplamana yardımcı olacaktır. Unutma ki hislerin, güçlü bir rehberdir; onlara güven. Bugün, duygusal yaralarını sarmak ve kendine dönmek için bir fırsat sunuyor.
Bugün kendini sahnede gibi hissedeceksin; enerjin ve karizman herkesin dikkatini çekecek. Yaratıcılığını ön planda tutarak yeni projelere adım atmak için mükemmel bir zaman. Cesur kararlar almak, seni beklenmedik fırsatlarla karşı karşıya getirebilir. Ancak, mükemmel sonuçlar elde etmek için başkalarına da kulak vermeyi unutma. İletişim becerilerin güçlü; duygularını net bir şekilde ifade etmek, ilişkilerde olumlu gelişmelere yol açabilir. Özellikle sevgi hayatında, samimi ve açık bir diyalog kurmak bağlarınızı güçlendirebilir. Kendine zarar verebilecek aşırılıklardan kaçınmalısın; dengeli olmak her zaman daha fazla avantaj sağlar. Hayatındaki bazı değişiklikler, senin liderliğini pekiştirebilir ve yeni hedeflere ulaşmanı kolaylaştırabilir. Unutma, her adımda kendine olan güveninle parlayacaksın.
Dikkatli gözlemler ve analiz yeteneğin, bugün karşına çıkan fırsatları değerlendirme konusunda seni destekleyecek. Günlük işlerindeki küçük detaylar, büyük kazanımların anahtarı haline gelebilir. İşbirliği yapabileceğin insanlarla tanışma ihtimali yüksek. Bu ilişkileri yönetirken empati kurmayı unutma; onları anladığın sürece güçlenir ve daha sağlam bağlar geliştirebilirsin. Sağlık açısından, bedeninin ihtiyaçlarına kulak vermek önemli. Zihinsel ve fiziksel rahatlama yöntemleri bulmak, enerjini dengelemene yardımcı olacak. Ayrıca, düşüncelerindeki karmaşa ve belirsizlikleri aydınlatmak için yazmayı deneyebilirsin. Bugün geleceğine dair bir yol haritası çizmek adına harika bir zaman!
Sosyalleşme arzusu ön planda. Yeni insanlarla tanışmak, geçici olan bağlar kurmak için uygun bir zaman. Ancak, derin ilişkiler kurma konusunda dikkatli olmalısın; yüzeysel etkileşimler seni tatmin etmeyebilir. Duygusal olarak denge arayışında olacaksın. İkili ilişkilerde uyumu sağlamak için empati yeteneğini kullanmalısın. Anlayışlı olman, karşındakilerin kalbini kazanmanı sağlayacak. Ayrıca, estetik konulara yönelmek, yaratıcılığını beslemek için harika bir fırsat sunuyor. Güzel bir mekânda zaman geçirerek ruhunu besleyebilirsin. Duygusal dengeyi bulmak için zaman ayırmayı unutma; bu sana içsel huzuru getirecek. Kendi ihtiyaçlarına saygı göster, bu sayede etrafındaki insanları daha iyi anlayabileceksin.
Bugün içsel duyguların ve sezgilerin derinliklerine inme arzusuyla dolusun. Kendini güçlü bir kıyaslama ve analiz sürecinde bulabilirsin. İletişimde daha tutkulu ve etkileyici olacağın bir dönemdesin. Özellikle insanlarla olan ilişkilerinde güçlü bir karizma sergilemenin yanı sıra, başkalarının duygusal derinliklerini anlama kapasitende artış gözlemleniyor. İş hayatında, birikimlerini ve deneyimlerini etkili bir şekilde paylaşmak adına uygun bir zaman dilimindesin. Aşk hayatında ise, partnerinle aranda bir bağ derinleşebilir. Duygularını açıkça ifade etmekten çekinme; bu, ilişkinizi daha da güçlendirebilir. Ancak, yaşadığın karmaşık duygularla başa çıkmak için kendine zaman tanıman önemli. İçsel huzurun için meditasyon veya kişisel gelişim aktiviteleri ise faydalı olabilir. Kendini keşfetme yolculuğunda cesur adımlar atabilirsin. Unutma, hayatın sunduğu bu değişim rüzgarını kucaklamak seni daha güçlü kılacak.
Bugün, hayatına yeni bir renk katma arzusu içerisinde olacaksın. İçsel keşifler ve yeni deneyimlere açılma isteğin, seni bilgilendirecek ve geniş ufuklara yönlendirecek. Sosyal etkileşimler ön planda; yeni insanlarla tanışabilir, mevcut ilişkilerini derinleştirebilirsin. Eğlenceli aktiviteler ve macera arayışı, ruh halini canlandıracak. Finansal konularla alakalı biraz temkinli olmayı gerektiren durumlar ortaya çıkabilir. Sağlığına dikkat etmekte fayda var, enerjini dengelemek için doğada zaman geçirmek iyi gelebilir. İçsel huzurunu bulmak, yeni fikirlere açık olmak ve cesur adımlar atmak, bugünün ana teması. Unutma, içindeki keşif duygusunu beslemek, seni zenginleştirecek. Gelişen durumları akışına bırak, hayattaki tesadüflerin seni doğru yöne götürdüğünü gör.
Bugün, belirsizlikler ve karmaşalar arasında kendini bulmak için bir fırsat yakalayacaksın. Planların üzerinde düşünmek ve hedeflerini sorgulamak isteyebilirsin. Gözlem yapma yeteneğin, seni önemli detaylara yönlendirecek. İş ilişkilerinde dikkatli olman gereken bir dönemdesin; iletişimde netlik sağlamak, yanlış anlamaların önüne geçebilir. Özel hayatında ise partnersinle aranızdaki duygusal bağları kuvvetlendirmek için samimi sohbetler gerçekleştirmek faydalı olacak. Kendine bu alanlarda güven ve sağlam bir zemin oluşturmalısın. Sağlık ve iyi hissetme konusu, kendini yavaşlatmanı gerektirecek kararlar almanı talep edebilir. Kendi ihtiyaçlarına dikkat et ve bir süre dinlenmeyi tercih et. Gelişmeler seni heyecanlandıracak, her şey zamanla netlik kazanacak. Hedeflerinin peşinden koşarken dengeyi kurmak, senin için çok önemli olacak.
Bugün, özgürlük arayışın ve yenilikçi düşüncelerin ön plana çıkıyor. Sosyal çevrende ilham verici insanlarla bir araya gelme fırsatın olabilir. Düşüncelerini paylaşmak, projelerine yön vermek için harika bir zaman. Ancak, başkalarının fikirlerine de açık olman gereken anlar olacak; bu, seni daha da güçlendirebilir. İçsel huzurunu koruma çabaların, bazı ani değişimlerle denge bulabilir. Sezgilerin güçlü, bu nedenle kalbinin sesine kulak vermek önemli. Unutma, hayal gücün sınır tanımıyor; hayallerini gerçeğe dönüştürmek için adımlar atabilirsin. Kendi tarzında bir yol bulma çabası, sana farklı ve heyecan verici kapılar açabilir.
Duygusal derinlikler keşfediliyor. İç dünyanda yeni düşünceler filizlenirken, sanatsal yaratıcılığın zirve yapabilir. Bugün bir konu üzerine kafa yormak, zihnini açmak ve yeni bakış açıları geliştirmek için harika bir zaman. Hissiyatların yoğun, sezgilerin güçlü. İnsanlarla olan iletişimini artırmak, samimi paylaşımlar yapmak, bağlarını derinleştirmek anlamında faydalı olabilir. Duygusal yüklerden arınma arzusu hissedileceği için yalnız kalma ihtiyacı doğabilir; bu, kendinle yüzleşme ve yenilenme süreci olarak değerlendirilmeli. Ruhsal olarak kendini dengelemek için doğayla bağlantı kurmak, meditasyon veya bir hobi ile uğraşmak iyi gelebilir. Unutma, kalbinin sesini dinlemek seni yönlendirecek.
1
2
3
4
5
6
