1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjin yüksek ve çevrendekilere bu enerjiyi yansıtmaktan çekinmiyorsun. Girişken tavırların, başkalarının da dikkatini çekiyor. Bir süredir ertelediğin projeleri hayata geçirmek için ideal bir zaman. Yeniliklere açık olman, seni istediğin hedeflere götürecek. İkili ilişkilerde ise içten ve samimi iletişim, bağlarını güçlendirecek. Ancak, ani tepkiler vermekten kaçınmalısın; düşünmeden hareket etmek, sorunlara yol açabilir. Sağlık konularına dikkat etmeli, ruhsal dengeyi korumak adına kendine zaman ayırmalısın. Bugün, kendi ihtiyaçlarına odaklanma fırsatını değerle. Başarılarını kutlamak ve sevdiklerinle paylaşımlarda bulunmak için harika bir dönemdesin.
Bugün, sabah saatlerinde gereken motivasyonu bulmakta zorluk çekebilirsin. İçsel huzurun, çevrendeki küçük şeylerden etkilenebilir. Rahatlatıcı bir aktiviteyle güne başlamak, gün boyunca daha iyi hissetmene yardımcı olacaktır. Özellikle doğa yürüyüşleri veya meditasyon gibi ruhunu dinlendirecek eylemler önerilir. İş yerinde, başkalarıyla olan iletişiminde dikkatli olmalısın. Yanlış anlaşılan bir konuşma ya da iletişim hatası, gereksiz gerginliklere yol açabilir. Empati göstererek sakin kalmayı başarabilirsen, bu durumdan en az zararla çıkabilirsin. Maddi konularda ise, harcama ve yatırımlarında daha dikkatli olman gerekecek. Bugün finansal kararların uzun vadede etkili olabilir, bu yüzden düşünerek hareket etmekte fayda var. İlişkilerinde ise, duygusal derinliğe olan arayışın artabilir. Partnerinle olan sohbetlerinizde, gerçek hislerinizi paylaşmak için bir fırsat doğabilir. Duygularınızı samimiyetle ifade ettiğinde, aranızdaki bağı kuvvetlendirebilirsin. Günün sonunda ise, kendine zaman ayırmayı unutma. Sevdiğin bir hobi veya aktivite ile rahatlamak, ruh halini yükseltebilir ve günün stresini atmana yardımcı olabilir. Kendi iç huzurunu bulmak, senin için en önemli olan olmalı.
Bugün enerji dolu ve meraklı bir ruh hali içinde olacaksın. İletişim becerilerin oldukça güçlü ve sosyal etkileşimlerin keyifli geçecek. Yeni insanlarla tanışma ve yeni fikirler keşfetme fırsatını yakalayabilirsin. Ancak yüzeysel bir yaklaşım yerine derinlemesine düşünmeyi ihmal etmemek önemli. Öğrenme arzun artarken, zihnindeki sorulara yanıt bulmak için detaylara dikkat etmelisin. Bu dönemde, ani değişimlere açık olman faydalı olacak. Birdenbire ortaya çıkan fırsatları değerlendirirken, sezgilerine güven. İlgi alanların değişebilir, bu da seni yeni deneyimlere yönlendirebilir. Yakın çevrendeki insanlarla yapacağın kısa sohbetler seni hem eğlendirecek hem de ufkunu genişletecek. Duygusal anlamda ise dengesiz hissetmen normal, bu nedenle anlık duygularını yönetmeye çalışmalısın. Duygusal derinliklere inmeden önce yüzeydeki meseleleri halletmeyi tercih edebilirsin. Bunu yaparken, karşındaki kişilerle açık ve dürüst bir iletişim kurmaya özen göster. Kendi iç dünyana dönmek ve sakin anlar yaratmak da önem kazanıyor. Gerekli zamanı kendine ayırarak düşüncelerini toparlaman iyi gelecek. Genel olarak, yaşamın akışına ayak uydurmak ve esnek kalmak senin için günü daha keyifli kılacak.
Duygusal derinliğin ve sezgisel yeteneklerin bugün ön planda. Ailevi bağların ve arkadaşlık ilişkilerinle ilgili önemli gelişmeler yaşanabilir. Kendini ifade etme biçimin, başkaları üzerinde büyük bir etki bırakacak. İçsel huzurunu korumak için yalnız kalmaya ve düşünmeye zaman ayırmak faydalı olabilir. Besleyici bir enerjiye sahip olduğun için sevdiklerinle sıcak ve samimi anlar paylaşabilirsin. Ancak, hislerine dikkat etmen ve sınırlarını koruman gerekiyor; başkalarının duygusal yüklerini üstlenmekten kaçın. Yaratıcılığını kullanarak sanatsal projelerle uğraşabilirsin, bu sana huzur ve tatmin getirecektir. Unutma ki duygusal zekan, karşılaştığın zorlukları aşmanda en büyük yardıcın olacak.
Dışavurumcu enerjilerin doruğa ulaşmış olduğu bir dönemdesin. İçindeki liderliği ortaya çıkarmaya, cesur adımlar atmaya ve hayal gücünün sağlayacağı ilhamla çevrendeki insanları etkilemeye hazırsın. İş veya özel yaşamında dikkate değer bir güven ve kararlılık hissedeceksin. Yaratıcılığın tavan yapmış durumda; bu, projelerine veya hobilerine yeni bir soluk getirebilir.Bugün sosyal etkileşimlerin oldukça güçlü. Yeni insanlarla tanışmak için harika bir fırsat var. Kendini ifade ederken samimi ve çekici bir dille karşındaki insanları cezbetmeyi başaracaksın. Fakat, kendine olan aşırı güvenin zaman zaman komik durumlara yol açabilir; bu durumlara gülümsemek, durumu daha da güzelleştirecek.Aşk hayatında ise tutku kendini hissettirecek. Partnerinle derin bir bağ kurma ve duygusal açıdan kendinizi daha açık ifade etme imkanı bulacaksın. Bekar olanlar içinse heyecan verici bir tanışma ya da flört süreci kapıda olabilir. Sağlık konusunda ise dinlenmeye zaman ayırmak, sıkı tempo senin için faydalı olacak. Kendine yönelik alacağın kararlar ise daha uzun vadeli faydalar sağlayabilir. Hedeflerin doğrultusunda kararlı bir adım atman, gelecekteki başarını güvene alacak.
Dikkatli ve analitik düşünme yeteneğin, bugün özellikle güçlü olacak. Gün içerisinde karşılaşacağın detaylara yönelik odaklanmak, sorunları çözmende büyük bir avantaj sağlayabilir. İş veya kişisel projelerde, mükemmeliyetçi yaklaşımınla ayrıntılara vereceğin önem, başarıyı beraberinde getirecek.İletişim konularında biraz daha dikkatli olmalısın; söylediklerin veya yazdıkların, beklediğinden farklı şekillerde algılanabilir. Duygusal durumların, mantığın önünde gidebilir; bu nedenle başkalarının hislerine saygı göstererek yaklaşımını yumuşatmak önemli. Sağlık konuları gündemde olabilir. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme; bir yürüyüş yapmak veya meditasyon yapmak, zihnini ve bedenini dengeye kavuşturacaktır. Kendi içe dönüşünü gerçekleştirirken, ihtiyaç duyduğun dinlenme ve huzuru bulabilirsin.Sosyal ilişkilerde samimiyet arayışın, bugün seni daha da yakınlaştıracak; sevdiklerinle paylaşacağın düşünceler, bağlarınızı güçlendirebilir. Unutma ki, destek istemekten çekinmemek, asıl cesaretin bir göstergesi. Kendini ifade etme biçimin, çevrendekiler üzerinde derin etkiler yaratabilir, bu yüzden özgün olmaktan korkma.
Sosyal etkileşimler ve ilişkiler ön planda. Arkadaş çevrenizle yapacağınız sohbetler, yeni fikirler ve projeler için ilham kaynağı olabilir. Duygusal dengeyi sağlamak için içsel huzuru bulmanıza yardımcı olacak aktiviteler arayışında olmalısınız. Estetik kaygılarınız artabilir; farklı bir tarz denemek veya bulunduğunuz ortamı güzelleştirmek isteyebilirsiniz. İletişim becerilerinizi kullanarak çatışmaları çözmek ve anlaşmazlıkları gidermek adına önemli bir fırsat var. Duygusal olarak daha derin bağlar kurabileceğiniz biriyle tanışma imkanınız yüksek. Kendinizi ifade etme fırsatını kaçırmayın; içsel düşüncelerinizi paylaşmak, başkalarıyla olan ilişkinizi güçlendirebilir. Hayatınızdaki dengeyi sağlamak ve huzurlu bir atmosfer yaratmak için gereken adımları atma cesaretini gösterin.
Gizemli bir enerjiyle dolup taşan bir gün seni bekliyor. İçsel derinliklerimde daha önce fark etmediğin duygular uyanabilir; bunları anlamak ve kabullenmek önem taşıyor. Bugün, ilişkilerde samimiyetin önemine vurgu yap ve içtenliğini ön plana çıkar. Kendini ifade etme konusunda cesaret gerektiren anlar yaşayabilirsin, bu yüzden duygusal derinliklerini paylaşmaktan çekinme. İşle ilgili konularda sezgilerin güçlü olacak, bu nedenle içgüdülerine güvenmekte fayda var. Sabah saatlerinde çözüm bekleyen sorunlarla baş edebilir, öğleden sonra ise yaratıcı fikirlere açık olabilirsin. Kendi iç dünyana derinlemesine dalmayı seçersen, gün sonunda kendini yenilenmiş hissedeceksin. Unutma, kararlılığın ve tutkun, başarıya giden yolunu aydınlatacak.
Enerjinin yüksek olduğu bir gün. Yeni fikirler ve projeler için ilham kaynağı olabilecek insanlarla bir araya gelme fırsatı bulabilirsin. Macera arayışında olman, sıradanlıktan uzaklaşmanı sağlayacak. Hedeflerine ulaşmak için atacağın adımlarda cesur olmalısın; bu, seni daha da ileriye taşıyacak. Sevdiklerinle olan ilişkilerde iletişim ön planda olacak. İçten bir şekilde duygularını ifade etmek, bağlarını güçlendirecek. Ancak, aşırı iyimserliğin bazen gerçeklerden uzaklaşmana sebep olabilir. Dikkatini kaybetme; mevcut anı değerlendir ve çevrendekilerle olan etkileşimini derinleştir. Unutma, bu süreçte kendine olan inancın, karşına çıkan fırsatları en iyi şekilde değerlendirmene yardımcı olacak.
İş hayatında ve kişisel hedeflerinde önemli ilerlemeler görebileceğin bir gün. Sorumluluklarınla ilgili artan bir enerji hissedecek, projelerine daha fazla odaklanacaksın. Başkaları üzerindeki etkini fark edecek, liderlik vasıflarını ön plana çıkaran fırsatlarla karşılaşacaksın.Ancak, fazla mükemmeliyetçi olman detaylara fazla takılmana neden olabilir. Bu nedenle, akışa bırakmayı öğrenmelisin; bazı şeylerin kusursuz olmadığını kabul etmek sana özgürlük getirebilir. Duygusal ilişkilerde de dengeyi sağlamak önemli, sevdiklerinle kaliteli zaman geçirerek bağlarını güçlendirebilirsin.Kendine zaman ayırmayı unutma. İçsel huzurun, dışarısında ortaya koyacağın başarılarla daha da güçlenecek. Sağlığına ve ruhsal dengenine dikkat et, bu dönemde yaptığın her seçim seni ileriye taşıyacak. Unutma ki, azim ve gayretle her zorluğun üstesinden gelebilirsin.
Sıradışı düşüncelerin ve yenilikçi fikirlerinle bugün etrafındaki herkesin dikkatini çekebilirsin. Sosyal ilişkilerde ve gruplar içinde ön planda olman olası. Zihnindeki özgür ruh, sıradan kalıpların dışına çıkmanı sağlayacak. Yaratıcı projelere yönelmek için harika bir dönemdesin; ilham dolu fikirlerinle insanları etkileyebilirsin.Ancak, aldığı kararları sorgulamak isteyebilirsin. Karşıt görüşler, seni düşünmeye teşvik edebilir. Duygusal anlamda daha bağımsız hissetmek isteyeceksin, bu da mevcut ilişkilerini gözden geçirmek için bir fırsat sunar. İçsel huzurunu bulmanın yollarını ararken, bazı arkadaşlık ilişkilerinde beklenmedik sürprizler yaşanması muhtemel.Öğle saatlerinde, iş ya da sosyal yaşamında beklenmedik fırsatlarla karşılaşman mümkün. Esnek ve açık fikirli olman, seni daha iyi bir konuma taşıyabilir. Kendi değerlerini hatırlamak ve bu değerler ışığında ilerlemek, ilerleyen günlerde daha sağlıklı kararlar vermeni sağlayacaktır. Unutma, en büyük değişimi kendi içsel dünyanda yapabilirsin.
Büyülü bir sezgiyle dolu bir gün seni bekliyor. İçsel sesine kulak ver ve duygusal derinliklerine dal. Sanatsal yeteneklerin ön plana çıkacak; yaratıcılığın bu dönemde çiçek açabilir. İlişkilerde duygusal bağlar güçlenecek, sevdiklerinle geçireceğin değerli zamanlar ruhunu besleyecek. Duygusal olarak hassas olduğun zamanlarda kendine karşı nazik olmayı unutma. Toprakla olan bağlantını güçlendirmek, sana sakinlik ve huzur getirebilir. Merhamet ve empati, başkalarına karşı açık olmanı sağlayacak. İçgüdülerine güven, yönlendiren bir rehber gibi. Kendi sınırlarını belirlerken, karşılıklı anlayışa dayalı ilişkiler kurmak için çaba göster. Bugün, ruhunu taze bir solukla doldurmak adına harika fırsatlar sunuyor.
