1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün, enerjin yüksek ve hareketliliğin gözle görülür. Yeni fikirlerle dolusun; bunları hayata geçirme isteği seni harekete geçirecek. Özellikle sosyal çevrendekilerle iletişimde dikkatli olmalısın. Aşk hayatında sürprizler seni bekliyor; içindeki tutku, karşı taraf üzerinde büyüleyici bir etki yaratabilir. Kariyerinde ise, beklenmedik fırsatlar kapını çalabilir, fırsatları değerlendirmek için cesur olmalısın. Sağlık konularında kendine dikkat etmen gerektiğini unutma, bedenine iyi bakman, kendini daha enerjik hissetmeni sağlayacak. Kısacası, bugünün sunduğu fırsatları yakalamak için hazırlıklı olmalısın.
Bugün içsel huzur arayışında olabileceğin bir gün. Duygusal dengeyi sağlamak için çevrendeki insanlarla iletişimine özen göstermen gerekebilir. Maddi konularda biraz daha dikkatli olman, sürpriz harcamalardan kaçınmana yardımcı olabilir. Sevdiğinle arandaki bağı güçlendirmek için güzel bir plan yapabilir, birlikte keyifli anlar paylaşabilirsin. Doğaya çıkmak, ruhsal ve fiziksel olarak yenilenmene katkı sağlayacak. Kendine dönmek, içsel sesini dinlemek için mükemmel bir zaman. Yaratıcılığın akışına bırakmak, yeni ilham kaynakları bulmana yardımcı olacaktır.
Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin güçleneceği bir gün. Yeni insanlarla tanışmak, fikir alışverişinde bulunmak ve farklı bakış açılarını dinlemek senin için oldukça heyecan verici olacak. İletişim becerilerin ön planda; bu fırsatı değerlendirmek için cesur olmalısın. İş veya proje bazlı iş birliği yapman gereken durumlarda, fikirlerinle dikkat çekebilirsin. Ancak, acelecilikten kaçınman önemli; düşüncelerini net bir şekilde ifade edebilmek için biraz zaman ayırmalısın. Unutma, bazen dinlemek de en az konuşmak kadar değerlidir. Şu anda kendini daha yaratıcı ve esnek hissedeceğin için, hobilerine yönelmek veya sanatsal faaliyetlere katılmak keyifli olabilir. Şans, aniden karşına çıkabilir; bu yüzden açık fikirli ol ve fırsatları değerlendir.
Duygusal derinliklerinle yüz yüze gelme zamanı. İçsel huzur arayışında, zihin ve kalp arasındaki dengeyi sağlamak önemli. Ailevi ilişkiler öne çıkacak; sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek, onlara daha fazla zaman ayırmak sana iyi gelecek. Finansal konulara dikkat etmelisin; harcamalarını gözden geçir. Kendine dönmek, içsel ihtiyaçlarını anlamak için meditasyon veya doğada vakit geçirmek faydalı olabilir. Kendini ifade etme şeklin, duygusal bağlarını etkileyebilir. İletişiminde samimi olmak, kalbindeki gerçek hisleri açığa çıkarmak, yeni fırsatlar getirebilir. Unutma ki, duygusal derinliklerin senin en büyük gücün.
Bugün içsel enerjinin doruklarına ulaştığın bir gün. Aynadaki yansımanla gurur duyman gereken bir anı yaşayabilirsin. Kendine olan güvenin artıyor, bu da çevrendekilere olumlu bir şekilde yansıyor. Sosyal çevrende seni sürdüren bir etkileşim içinde olacaksın; belki yeni tanışmalar, belki eski dostlarla yeniden bir araya gelmek mümkün. Duygusal ilişkilerde ise samimiyet ön planda olacak; kalbini açmaya, hislerini paylaşmaya hevesli olabilirsin.Finansal konularda dikkatli olman gereken bir zemin var; düşünmeden harcamalar yapmamaya özen göster. İçsel huzurunu artıracak aktiviteler, hobiler veya sanatsal uğraşlar bulmak için ideal bir zaman. Hayal gücün yüksek, yaratıcı projelere yelken açabilirsin. Unutma, bugün enerjini nasıl yönlendirirsen, sonuçları da o kadar tatmin edici olacak. Kendine şans ver ve tutkularının peşinden koş.
Gününüz detaylarla dolu geçebilir, bu nedenle dikkatli bir gözlemci olmalısınız. Belirgin hale gelen sorumluluklar, düzen gerektiren konular veya dikkat edilmesi gereken durumlardan kaynaklanabilir. Çevrenizdeki insanlarla iletişiminiz daha da önem kazanıyor; samimi, açık ve net olmanız, bazı yanlış anlamaların önüne geçebilir. İş veya kişisel yaşamda ele almak istediğiniz projelere dair çözümler geliştirmeye yönelik yaratıcı fikirler zihninizde belirebilir. Bunun yanı sıra, sağlığınıza özen gösterme zamanı; fiziksel aktiviteler ve dengeli beslenme konularında adımlar atmak, enerji seviyenizi artırabilir. İçsel huzurunuzu bulmak için hafif meditasyonlar ya da doğada zaman geçirmek harika bir seçenek olacaktır. Önemli kararlarınızı aceleye getirmeden değerlendirin, içsel sezginize güvenin. Eğlenceli ve keyif alıcı anlar yaratmak da günün bir parçası olabilir. Kendinize biraz zaman ayırmayı unutmayın.
Sosyal ilişkilerde parlayacağın, başkalarıyla olan bağlarını güçlendireceğin bir gün. Fikirlerin ve yaratıcılığın sayesinde çevrendekilere ilham verebilir, grup aktivitelerinde liderlik yapabilirsin. İçinde bulunduğun durumları dengelemek için uzlaşmacı bir yaklaşım benimsemek, çatışmaları önleyecek ve harmoni yaratacaktır. Estetik ve güzellik konularında ilgi duyabilir, yeni projeler için ilham alabilirsin. Kendini ifade etme şeklin, başkaları üzerinde derin bir etki bırakabilir. Bugün, ilişkilerine odaklanarak kendi içsel huzurunu da bulabilirsin. Unutma, başkalarının ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmak, sana daha fazla tatmin sağlayacaktır.
Duygusal derinlikler ve güçlü sezgilerle dolu bir gün. İçsel dünyanda yoğun bir enerji hissedebilirsin. Bağlantı kurmak istediğin kişilerle iletişimini artırmak için harika bir zaman; ama dikkatli ol, başkalarının niyetlerini okumak konusunda biraz daha dikkatli olman gerekebilir. Aşk hayatında cesur adımlar atma isteği doğabilir, hislerini ifade etmekten çekinme. Ancak, başkalarını manipüle etme eğilimi göstermemeye özen göstermelisin. Görünmeyen yönlerin ve gizli düşünceler, bugün seni daha fazla etkileyebilir. Kararlarını verirken bu yönlerini göz önünde bulundurmalısın. Maddi konularda karmaşık durumlar gündeme gelebilir, bu yüzden harcamalarına dikkat etmen faydalı olacaktır. Duygusal yoğunluğun, yaratıcılığını da ateşlendirebilir; sanatsal bir proje veya hobiyle uğraşmak hoşuna gidebilir. Kendine ve içsel yolculuğuna biraz zaman ayırmak, ruhsal gelişimine yardımcı olacaktır.
Bugün, içsel arayışların ve keşiflerin ön planda olduğu bir gün. Yeni fikirlerle dolu bir zihin, seni başka ufuklara yönlendirebilir. Yeniliklerden kaçmak yerine, onları kucaklamak; seni büyütecek olan bu dönüşüm sürecini desteklemek adına elini taşın altına koymak önemli. Seyahat veya eğitim konusunda ilham verici fırsatlar kapını çalabilir. İlişkilerinde açık ve dürüst ol, duygularını ifade etmekten çekinme. Çevrendeki insanların desteği, bu dönemde senin için çok değerli. Sabit kalmaktansa, akışa bırakarak yeni deneyimlerin tadını çıkar. Macerayı ve özgürlüğü önceliklendirdiğinde, hayatın sana sunduğu tüm güzelliklerini daha net görebileceksin. Hayal gücünü serbest bırak ve tutkularının peşinden git!
Kararlılığın ve azmin bugün daha da ön plana çıkacak. Uzun süredir üzerinde çalıştığın projelerde anlamlı ilerlemeler kaydedebilirsin. Başarıya giden yolda karşılaştığın zorluklar seni asla yolundan alıkoymayacek. Maddi konularda yapacağın akılcı planlamalar, gelecekteki hedeflerine ulaşmanın anahtarı olacak. Özellikle, iş arkadaşlarınla olan ilişkilerini güçlendirmek için fırsatlar ortaya çıkabilir; ekip ruhu içinde daha etkili olabilirsin.Kendine olan güvenin artarken, birikimlerini değerlendirmek için yeni fırsatlar da kapını çalabilir. Duygusal yaşamında, geçmişten gelen bazı yüklerin üzerindeki örtüyü kaldırma vaktidir. İçsel huzurunu bulmak için kendine dönmen gereken bir dönemdesin. Kendi ihtiyaçlarını göz ardı etme ve kendini sevdiğin şeylere yönelmeye teşvik et. Gün sonuna doğru, biraz yalnız kalmak ve sakin bir alan yaratmak zihnini dinlendirmenin en iyi yolu olabilir.
Bugün, özgürlüğün ve bağımsızlığın ön planda olduğu bir gün. Fikirlerinle dikkat çekebilir, yenilikçi düşüncelerinle insanları etkileyebilirsin. İçsel olarak bazı duygusal derinliklere inme ihtiyacı hissedebilirsin; bu, zihnindeki karmaşayı anlamana yardım edecek. Sosyal çevrenle yapacağın samimi paylaşımlar, ilişkilerini güçlendirirken yeni bağlantılar da kurmana olanak tanıyabilir. Gün içinde beklenmedik sürprizler karşına çıkabilir; bu durum seni heyecanlandıracak ve yeni fırsatlara kapı aralayacaktır. Gelecek hayallerini daha net bir şekilde görebilir, belirsiz olan konularla ilgili cesur adımlar atma arzusu duyabilirsin. Ancak, kalabalık ortamlardan kaçınmak ve bireysel zaman geçirmek, ruhsal dengen için önemli olabilir.
Duygusal derinliklere inme isteği ön planda. Hislerin seni yönlendirebilir; bu nedenle içsel bir yolculuğa çıkmak isteyebilirsin. Sanatsal ifadeler ve yaratıcılık, ruh halini iyileştirecek unsurlar arasında yer alıyor. Yakın ilişkilerinde daha samimi ve anlayışlı yaklaşman, bağları güçlendirecek. Ancak, başkalarının duygusal yüklerini taşıma eğiliminde olabilirsin; bu nedenle sınırlarını korumak önemli. Hayallerin konusunda daha cesur olmalı ve onları gerçekleştirmek için adım atmalısın. Gözlemlerin ve sezgilerin güçlü, bu nedenle çevrendeki olayları inceleyerek önemli kavramlar keşfedebilirsin. Unutma, kendine ayırdığın zaman, ruhsal dengenin anahtarıdır.
