1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün, içindeki enerjiyi dışa vurmanın tam zamanı. Cesaretin ve kararlılığın sayesinde yeni başlangıçlar yapabilir, isteklerini gerçekleştirmek için adımlar atabilirsin. Sosyal çevrende dikkat çekici bir etki bırakacaksın; bu, yeni bağlantılar kurmana ve mevcut ilişkilerini güçlendirmen için uygun bir dönem. Ancak, düşünmeden hareket etmemekte fayda var; aceleci kararlar alabilirsin, bu da sonrasında pişman olmana neden olabilir. İş hayatında kendi fikirlerini ifade etmekten çekinme, bu durum sana beklemediğin kapıları açabilir. Sağlığına özen göster, enerjini dengelemek için kendine zaman ayırmalısın. Kalbinin sesini dinleyerek ilerle, sezgilerin bugün sana rehberlik edebilir.
Bugün, sıkı çalışmanın ve kararlılığın meyvelerini toplama zamanı. Etrafındaki insanlar, düşüncelerini paylaşman için seni cesaretlendirecek. Sakin kalmayı ve sabırlı olmayı unutma. İş hayatında alacağın kararlar, gelecekteki projelerini etkileyebilir. Özellikle mali konulara dikkat etmelisin; beklenmedik harcamalarla karşılaşabilirsin. Aşkta ise duygusal derinlikler keşfedebilirsin. Partnerinle arandaki iletişim güçleniyor; samimiyet, ilişkinizi bir adım ileri taşıyacak. Bekar olanlar için ise, karşılaşacakları yeni insanlar sürpriz bir etki yaratabilir. Kendine ayırdığın zaman; doğayla bağlantı kurmak, meditasyon yapmak ya da hobilerinle ilgilenmek, zihnindeki karmaşayı dağıtacak. Sağlığına özen göstermek, gün boyunca enerjini artıracak. İçsel huzurun, dış dünyadaki stresle başa çıkmana yardımcı olacak. Unutma, denge her şeydir.
Bugün, fikirlerin ve iletişimin ön planda olduğu bir gün. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin, yeni bağlantılar kurmana vesile olabilir. Esnek düşünme yeteneğin, karmaşık durumların üstesinden gelmende sana yardımcı olacak. Belki de beklenmedik bir görüşme veya ilginç bir sohbet peşindesin; bu, seni yeni bir bakış açısına yönlendirebilir. Aynı zamanda, duygusal anlamda içsel bir karşılaştırma yapma zamanı. Duyguların ve düşüncelerin arasında dengede kalmaya çalış. Kendi ihtiyaçlarına öncelik vermeyi unutma, bu hem zihinsel hem de ruhsal sağlığına iyi gelecek. Hedeflerine ulaşmak için yeni yollar keşfedeceksin; kararlılığını koruduğun sürece, bu süreçte ilham verici adımlar atabilirsin. Her anın tadını çıkar, yaratıcı düşünce tarzınla yeni ufuklara açılma fırsatın var.
Duyguların derinliklerinde yüzmeye hazır ol. Ailevi bağların ön plana çıkarken, sevdiklerine karşı daha fazla duyarlılık gösterebilirsin. Bu dönemde içsel huzuru bulmak için kendine zaman ayırmayı unutma. Rahatlamak ve stressiz bir atmosfer yaratmak, ruhsal sağlığını besleyecek. Kendini ifade etme fırsatları ise karşına çıkacak; bu fırsatları değerlendirmekten çekinme. Sezgilerin güçlü olacak, iç sesine güven ve kararlarını ona göre yönlendir. Yakın çevrendeki ilişkilerde samimi bir iletişim kurmak, gerginliği azaltacak ve aradaki bağı daha da kuvvetlendirecek. Ayrıca, yaratıcı projelere yönelmek için ilham verici anlar yaşayabilirsin; bu fırsatları değerlendirerek kendi potansiyelini ortaya koyabilirsin. Kısa bir seyahat planı yapma fikri, zihin açıcı olabilir. Kendini dış dünyadan izole etmemeye çalış, sosyal etkileşimlerde bulunmak sana iyi gelecek.
Bugün özgüvenin zirveye çıkıyor, kendi yeteneklerine inancın tam. Sosyal ortamlarda dikkatleri üzerine çekmekte zorlanmayacaksın. Yaratıcılığın ve hayal gücün, yeni projelerde başarılı olmanı sağlayacak. Ayrıca, sevdiklerinle olan ilişkilerinde samimiyet ve sıcaklık ön planda olacak. Merhametin, bazı önemli konularda başkalarına ilham veriyor. İş veya kariyer konularında, liderlik ruhunu ön plana çıkarman için harika bir zaman. Ancak, aşırı gururdan kaçınmakta fayda var; istediklerini elde etmek için esnek olmalısın. Bugün birkaç zorlukla karşılaşsan da, bunları aşacak güç ve iradeye sahip olduğunu hissedeceksin. Sonuç olarak, içsel enerjini doğru yönlendirdiğin takdirde, harika fırsatlar kapını çalacak.
Detaylara dikkat etme arzun bugün daha da belirginleşiyor. Organize olma ve verimlilik sağlama konusunda motivasyonun artıyor. Çevrendeki insanlardan alacağın destekle, işlerini daha düzenli bir şekilde halledebilirsin. Kendini ifade etme ve fikirlerini ortaya koyma konusunda cesaretlisin. Ayrıca sağlığına dair yeni düzenlemeler yapma isteği baskın olabilir; bu, hem fiziksel hem de zihinsel olarak kendini yeniden yapılandırmana yardımcı olacak. Eleştirel bakış açını, yapıcı bir biçimde kullanmaya özen göstermelisin. İlişkilerde dengeyi bulmak, uyum sağlamak için çaba gösterebilirsin, ama bunun karşılıklı olduğu konusunda dikkatli olmalısın. Empati gösterme yeteneğin, insanlarla daha derin bağlar kurmana olanak tanıyacak.
Dengeli ve uyumlu bir atmosfer içinde kendinizi bulacaksınız. İlişkilerdeki iletişim kanallarını açabilir, sevdiklerinizle derinlemesine sohbetler yapabilirsiniz. Bu, sizi duygusal olarak besleyecek ve enerji verecektir. Sosyal ortamlarda parlamak için birçok fırsatla karşılaşacaksınız; özellikle yaratıcı projelerde özgün fikirler geliştirmeniz bekleniyor. Ancak, başkalarının beklentilerine fazla odaklanmamaya dikkat edin; kendi ihtiyaçlarınızı göz önünde bulundurmalısınız. Kendi içsel sesinizi dinlemeli ve kararlara en iyi şekilde yaklaşmalısınız. Parasal konularda düşüncelerinizi netleştirmek, gelecekteki planlarınızı etkileyebilir. Kısa seyahatler veya doğa yürüyüşleri, zihninizin tazelenmesine yardımcı olacaktır. Kendinizi rahat hissettiğiniz alanlarda daha fazla zaman geçirin, bu sayede içsel dengenizi bulabilirsiniz. Sizin için anlam taşıyan şeylere yönelmek, size yeni kapılar açabilir.
Bugün, gizemli ve derin duyguların ön plana çıkacağı bir gün. İlişkilerinde tutku ve yoğunluk arayışında olabilirsin. Eski meseleler birden gündeme gelebilir, bu durum hem bir zorunluluk, hem de bir fırsat olarak karşına çıkabilir. Kendini ifade etmekte zorlandığın bazı konular, başkalarıyla olan iletişimini etkileyebilir. Hissiyatların yoğun, sezgilerin güçlü. İçsel bir dönüşüm sürecinde hissedebilirsin. Yeni fırsatlar ve ilişkiler kapıda; bu, doğru bildiğin yolda ilerlemenin bir göstergesi olabilir. Dikkatini içsel dünyana ve bastırılmış hislerine yönlendirirsen, içsel huzurunu bulman kolaylaşacak. Unutma, karanlık seni korkutmamalı; orada aydınlanma ve yenilenme potansiyeli var.
Serfree ruhun bugün yeni maceralara atılma isteğiyle dolup taşıyor. Keşif duygun yükseliyor, yeni insanlarla tanışma arzun artıyor. Zihnindeki sorulara cevap ararken, seyahat planları yapma ya da uzaklardan gelen haberlerle heyecanlanma zamanı. Sosyal çevren genişliyor, fikir alışverişleri sana ilham verebilir. Kendini ifade etme yeteneğin zirve yapıyor, bu sayede düşüncelerini kolayca paylaşabilirsin. Özellikle sanatsal ve yaratıcı projelerine odaklanman, içsel duygularını dışa vurmanın harika bir yolu olacak. İhmal ettiğin bir konuya dönüş yapman iyi bir fikir; geçmişteki bir arkadaşla veya kaynaşmamış olan bir akrabanla tekrar bağlantı kurabilirsin. Abartılı düşüncelere kapılmaktan kaçın, kararlılık ve tutku dengeni bulmanda yardımcı olacak. Şu an, hayatının farklı alanlarında dikkat ve özen göstererek ilerlemen gereken bir süreçtesin. Olumlu sonuçlar ve faydalı bağlantılar kapında.
Sorumluluk duygusunun ön planda olduğu bir gün. Çalışma ve kariyer konularında adımlar atmaya açık olabilirsin. Sabırlı ve kararlı yaklaşımın, zorlukların üstesinden gelmende faydalı olacaktır. Zamanını iyi değerlendirdiğin takdirde, işlerin yoluna girmesi kaçınılmaz. Aile içinde iletişim kurmak, belirsizlikleri gidermek için önemli olabilir. Derin duygusal bağlar kurmak için fırsatlar var; sevdiklerinle vakit geçirebilir, ilişkileri güçlendirebilirsin. Kendi iç dünyana dönüp, hedeflerini yeniden gözden geçirmek iyi bir fikir olabilir; yenilikler için hazırlık yapabilirsin. Kendine güven ve içsel motivasyonunu koru, çünkü bu dönemde başarı seninle geliyor. Biraz dinlenmek ve kendine zaman ayırmak da önemli, enerjini tazele.
Bugün, yaratıcı fikirlerin ve yenilikçi yaklaşımların ön planda olacağı bir dönemdesin. Geleneksel düşünceleri bir kenara bırakıp, alışılmışın dışında çözümler geliştirme isteği içindesin. Etrafındaki insanlarla olan iletişiminizi güçlendirecek sosyal aktiviteler için harika bir zaman dilimi. Arkadaşlarınla bir araya gelmek, fikir alışverişinde bulunmak seni daha da besleyecek. İçsel özgürlüğün ve bireyselliğin, başkalarıyla olan ilişkilerini de olumlu bir şekilde etkileyecek. Kendine olan güvenin artarken, yeni deneyimlere açık olmayı unutma. Bu dönem, keşifler ve yeniliklerle dolu. Bir adım geri çekilerek içsel duygularına dönebilir, yaşamın daha derin anlamlarını sorgulayabilirsin. Unutma, geleceğe dair hedeflerini belirlerken kalbinin sesine kulak vermek, seni doğru yola yönlendirecek.
Bugün duygusal derinliklerinle yüzleşmeyi gerektiren olaylar yaşanabilir. İçsel dünyanla bağlantı kurma arzusu, sanatsal veya yaratıcı faaliyetlere yönelmeni sağlayabilir. Hayal gücünün öne çıktığı bu dönemde, ruhsal hayatında ilerleme adına fırsatlar kapını çalabilir. İletişimde sezgisel anlayışın güçlenirken, başkalarının duygularını anlama becerin de artacak. Kimi zaman kendini yalnız hissedebilirsin; ancak içsel huzuru bulmak, sana şifalı bir deneyim sunacak. Geçmişle ilgili yaralarına deva arayışında olabilirsin. Bu süreçte kendini ifade etmekten çekinme. Şefkatli ve empatik tavırların, çevrendeki insanlarla olan bağlarını kuvvetlendirecek. Kendine özen göster ve içsel sesine kulak ver.
1
2
3
4
5
6
