1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjin zirve noktada. Kendine güvenin artarken, kararlılığın çevrendekilere ilham verecek. Yaratıcılığını ifade etme fırsatlarıyla karşılaşabilirsin; bu fırsatları değerlendirmen önemli. İş veya sosyal hayatındaki çekişmelerde liderlik vasıflarını ön plana çıkararak çözüm üretebilirsin. Duygusal ilişkilerde ise açık iletişimin, aradaki bağı güçlendirebilir. Sakin kalmayı başarabilirsen, zorlukların üstesinden gelmekte daha kolay ilerleyeceksin. Bugün kendine odaklanmak, içsel dinginliğini sağlamak için idealdir; bunu sürdürmeyi unutma. Her şey senin elinde!
Finansal konularda kendini güçlü hissedeceksin. Bugün, harcamalarını kontrol etme fırsatına sahip olabilirsin; bu, gelecekteki projelerin için sağlam bir zemin oluşturacak. Ayrıca, ilişkinle ilgili derinleşmeyi arzuladığın duygusal bir bağ kurma isteği içinde olabilirsin. Sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek için samimi sohbetler yapmayı ihmal etme. Sağlığını önemsemen gereken bir dönemdesin; dışarıda vakit geçirip doğayla bağlantı kurmak zihnini dinlendirebilir. Sabırlı ol ve ani kararlardan kaçın; zamana yayarak düşündüğünde daha olumlu sonuçlar alacağını göreceksin.
Bugün zihninizin hızla çalışacağı, eylemlerinizi yönlendirecek olan yenilikçi fikirlerle dolu bir gün. İletişim becerileriniz ön plana çıkacak; insanlarla yaptığınız diyaloglar, yeni projelere kapı aralayabilir. Sosyal ortamlarda daha fazla yer alarak, hayal gücünüzü geliştirmeniz ve yeni bağlantılar kurmanız mümkün. Bir yandan merakınızın peşinden koşmak, diğer yandan dikkatli kararlar almak arasında bir denge sağlamaya çalışmalısınız. Tayfın çatışmalarına çok açık bir dönemdesiniz; dolayısıyla, düşüncelerinizi net ifade etmek, yanlış anlaşılmaları önleyecektir. İçsel huzuru bulacak, farklı alanlara yönelme isteğini daha çok hissedeceksiniz. Unutmayın, bilgi ve deneyimi paylaşmak, size güç katacaktır. Günü yaratıcı bir bakış açısıyla değerlendirmek, hayallerinize giden yolu açacak.
Duygularının derinliklerinde kaybolmuş hissedebilirsin, içsel bir keşif yapmak için ideal bir zaman. Ailevi bağların ön plana çıkıyor, sevdiklerinle yakınlaşmak, duygusal paylaşımlarda bulunmak faydalı olacak. İçsel huzurun için kendine zaman ayırmak, sevdiğin aktivitelere yönelmek önemli. Belirsizliklere karşı duyduğun hassasiyet artabilir; bu durum, kararlarını etkileyebilir. Kendini koruma mekanizmalarını kullanmak, duygusal olarak daha güçlü kalmanı sağlayacak. İyi hissettiren şeylere yönelmek, ruhsal dengenin sağlanmasına yardımcı olabilir. Sakin bir zihinle ilerlemek, karşılaşabileceğin zorlukları aşmana katkı sağlayacak. Ani değişimlere açık ol, fakat içsel sezgilerine güvenmeyi unutma. Bu süreçte, güven duyduğun bir kişiyle derin bir sohbet, seni rahatlatabilir.
Bugün içsel gücünü ve kararlılığını hissetmek için harika bir zaman. Yaratıcı projelere adım atabilir, hayal gücünü serbest bırakabilirsin. Sosyal ilişkilerde öne çıkacak ve çevrendekilere liderlik etme fırsatı bulacaksın. Kalabalık ortamlarda kendine güvenle yer alırken, dikkatleri üzerinde toplayacaksın. Ancak, egonun seni yönlendirmesine izin verme; başkalarının görüşlerini dikkate almak özellikle önemli. Akşam saatlerinde sevdiklerinle geçirilen zaman, kalbine huzur verecek. Kendine bir ödül verme zamanı; belki de küçük bir kaçamak ya da hoş bir aktivite. Unutma, ışığın parladıkça, etrafına da ilham vereceksin.
Detaylara olan duyarlılığın ön plana çıkıyor. Gün, küçük ayrıntılarla dolu. İş veya günlük sorumlulukların geçici sıkıntılara yol açabilir; fakat analitik zekanla bu durumları hızlıca aşacaksın. Sağlığın ve fiziksel durumunla daha fazla ilgilenmek isteyebilirsin; belki bir spor programı başlatmanın tam zamanı. İletişim alanında, sevdiklerinle aranda derin ve anlamlı konuşmalar gerçekleşiyor. Bu sayede ilişkinizi daha sağlam temellere oturtma fırsatını yakalayabilirsin. Duygularını ifade etmekten çekinme; içindekileri paylaşmak sana iyi gelecek. Ayrıca, yeni öğrenme fırsatlarına açık ol ve kendine yeni yollar çizmekten çekinme. Yeniliklere karşı attığın adımlar, seni beklediğin başarıya taşıyabilir.
Derin bir dönüşüm sürecine girmiş olabilirsin. İçsel gücünü hissetmek, karanlık taraflarınla yüzleşmek ve bunları dönüştürmek için harika bir fırsat. Duygusal derinliklerin, özellikle sezgisel yeteneklerin artış gösterebilir. İlişkilerde samimiyet ve dürüstlük arayışında olabilirsin. Güven arayışın, çevrendekilerle olan bağlarını güçlendirebilir. Fakat, geçmişin izlerini taşıyan anılar, duygusal yükler yaratabilir. Kendine nazik olmayı unutma; geçmişle barış yapmak, daha sağlıklı bir zihin için gereklidir. Bugün, yenilikçi fikirlere açık olman ve karşına çıkan fırsatları değerlendirebilmen, seni ön plana çıkarabilir. Duygusal olarak yoğun bir gün geçirebilirsin, bu da belki de kovasız adımlarla yeni bir başlangıç yapmana yardımcı olacak.
Macera arayışın, yeni deneyimlere açık olmanla birleşiyor. Kendi sınırlarını zorlamaktan çekinmemelisin. Sosyal ilişkilerinde samimiyetin ve iyimserliğin etrafındakilere bulaşıcı olacak; bu, yeni arkadaşlıkların kapılarını aralayabilir. Eğitim veya kişisel gelişim alanında atacağın adımlar, uzun vadede fayda sağlayacak. Kendini ifade etmenin farklı yollarını keşfetmek için ideal bir zaman. Girişimcilik ruhun öne çıkarken, yaratıcı projeler veya hobilerle ilgilenmek, enerjini olumlu bir şekilde yönlendirebilir. İçinde bulunduğun ortamda liderlik yapma fırsatı doğabilir. Düşüncelerini net bir şekilde iletmeye ve başkalarının fikirlerine değer vermeye özen göstermelisin. Unutma, her yeni macera, seni daha da zenginleştirecek bir deneyim dönüşümüdür. Bu süreçte sezgilerine güven, içsel rehberliğin seni doğru yolda yönlendirecektir.
İçsel bir güç ve kararlılıkla ilerleme zamanı. Bugün, hedeflerine odaklanmak ve planlarını gözden geçirmek için mükemmel bir fırsat. Geçmişte aldığın dersler, seni güçlü bir temel üzerine inşa etmeye yönlendirecek. Kariyerle ilgili meselelerde, sabrın ve azmin ödüllerini toplama aşamasına gelmiş olabilirsin. İlişkilerde ise, yakın çevrendeki insanların ihtiyaçlarını anlamak ve destek olmak, aranızdaki bağı güçlendirecek. Duygusal derinliklere dalmak, versiyonunu keşfetmeni sağlayacak. Anlık zevkler için değil, uzun vadeli mutluluk için adım atmaya yönel. Unutma, her şey zamanla yerine oturacak. Önündeki zorlukları aşacak cesarete sahipsin. Hayatında neyin gerçekten değerli olduğunu yeniden değerlendirme zamanı.
Bugün, özgürlük arayışın daha da belirginleşebilir. Farklı düşüncelere ve alternatif fikirlere açık olman, çevrendeki insanlarla olan etkileşimini zenginleştirecek. Sosyal bağlarını güçlendireceğin bir dönemdesin; arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni projelere ilham verebilir. Yenilikçi yaklaşımlar sergilemekte özgür hissedeceksin ve bu da seni öncelikle kendine, ardından çevrene daha çekici kılacak.Ancak, ani duygusal dalgalanmalarla karşılaşabilirsin; bu durum, bazen karmaşık hissetmene yol açabilir. Kendini ifade etmek için sanatsal bir yola yönelmek, bu duygusal dalgalanmaları dengelemene yardımcı olabilir. Özellikle yazı, müzik veya görsel sanatlarla meşgul olmak, içsel huzurunu bulmana vesile olabilir.Bir grup içinde liderlik vasfını gösterebileceğin fırsatlar doğabilir. Fikirlerini cesurca savunmaktan çekinme, zira bu durum senin özelliklerinden biri. Günün sonunda, enerjini toparlamak ve bireysel alanına çekilmek isteyebilirsin; bu, zihnini yeniden organize etmek için gerekli bir adım olabilir. Unutma, özgürlüğün kıymetini bilmek, seni daha da güçlü kılacak.
Bugün, derin duyguların ve sezgilerin ön planda olduğu bir gün. İçsel dünyana yönelmek, hissettiklerini anlamak için harika bir fırsat. Başkalarıyla olan ilişkilerinde empati yeteneğin öne çıkacak, insanların ruh hallerini anlama kabiliyetin sayesinde onları daha iyi destekleyebileceksin. Sanatsal ifadelere yönelmek, yaratıcılığını besleyecek. Belirsizliklere karşı daha sabırlı olmalı ve içgüdülerine güvenmelisin. Ayrıca, ruhsal bakımdan yenilenmek için meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapman fayda sağlayabilir. Bugün, hayallerine odaklanma ve gerçekleşmeleri için adım atma zamanı. Kendi ihtiyaçlarını göz ardı etmeden başkalarının da ihtiyaçlarına saygı göstermek, dengeyi sağlayacak. Unutma ki, duygusal derinliklerin ve sezgisel yeteneklerinle yol alırken, bencillikten uzak durmalısın.
