1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Enerjinin zirveye ulaştığı bir gün. Cesaretin ve kararlılığın, karşılaştığın zorlukları aşmanda en büyük yardımcıların olacak. Yeni projelere atılmak için harika bir zaman dilimi, bu fırsatları değerlendirmekten çekinme. İletişim konusunda öncelikli olmalı, düşüncelerini cesurca ifade edebilirsen, çevrendeki insanları etkileyebilirsin. Ayrıca, sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; dengeli beslenmeye ve spor yapmaya özen göstermelisin. Aşk hayatında tutku ön planda; partnerinle arandaki bağı güçlendirmek ve romantik anlar yaşamak için fırsatlar doğabilir. İçsel büyüme ve kişisel gelişim fırsatlarını kaçırmamalısın, esnek ol ve değişime açık kal. Günün sonunda, kendinle yüzleşmek ve içsel huzurun için meditasyon yapmak iyi bir seçenek olabilir.
Bugün, sabit ve kararlı doğanla uyum içinde olmanın keyfini çıkartacaksın. Finansal konularla ilgili bazı fırsatlarla karşılaşabilirsin. Özellikle yatırımlar ve tasarruflarının nasıl değerlendirileceği üzerine düşünmen yararlı olacak. Güzel bir gün geçirmek için doğaya çıkmak ya da sevdiklerinle vakit geçirmek harika olabilir. Duygusal olarak doyum arayışında olabilirsin, ilişkilerin derinleşmesine zemin hazırlayacak konuşmalar yapabilirsin. Karşılıklı güven ve samimiyet, seni besleyecek olan şeyler. Kendini ifade ederken dikkatli ol; sözlerin yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Bugün için içsel huzurunu sağlayacak aktivitelere yönelmen, stresini azaltmana yardımcı olacaktır.
Bugün iletişim ve sosyal etkileşim önemli bir rol oynayacak. Zihninde dolaşan fikirlerle çevrendekileri etkileyebilirsin. Yenilikçi düşüncelerin ve esnekliğin, olumsuz durumları bile avantaja çevirme becerisi sunacak. Sosyal bağlantılar güçlenecek; yeni insanlarla tanışabilir, ilginç tartışmalara katılabilirsin. Duygusal anlamda derinliklere inmeyi istemeyebilirsin, yüzeysel ilişkiler seni çekebilir. Ancak, içsel bir yolculuğa çıkıp, duygularını keşfetme fırsatını da değerlendirmeyi unutma. Öğrenmeye açık ol ve karşılaştığın yeni bilgilerle kendini geliştirme fırsatını yakala. Enerjin yüksek, bunu yaratıcı projeler veya hobiler için kullanmak faydalı olabilir. Eğlence ve keyif dolu anlar seni bekliyor; ama yüzeyde kalmak yerine, derinleşmeyi isteyen bir parça kalbin olduğunu hisset.
Duygusal derinliklerin keşfine çıkıyorsun. İlişkilerinde daha fazla samimiyet arayışında olabilirsin; yakınlarınla olan bağlarını güçlendirme isteği, kalbinin derinliklerinden gelen güçlü bir dürtü olarak ortaya çıkacak. İçsel dünyanın, hayatına anlam katacak yeniliklere açık olacak. Eğlenceli aktivitelere yönelmek isteyebilirsin; bu, ruh halini çiçeklendirirken stresini de hafifletecek. Kendine zaman ayırmak, yaratıcı yönlerini keşfetmek için harika bir fırsat. Duygularının dalgalı olduğu bu dönemde, sezgilerine güvenmelisin. Anlık ruh halindeki değişimler, başkalarıyla olan etkileşimlerini etkileyebilir; bu noktada sabırlı ve anlayışlı olman önemli. Ailevi konular ön plana çıkabilir; geçmişle yüzleşmek veya eski anıları hatırlamak, yeni bir perspektif kazandırabilir. Kendini toparlamak ve yeniden odaklanmak için, kişisel alanına ihtiyacın olacak. Unutma ki, ruhsal gelişimin ve sevgi dolu anların, hayatına ışık katacak.
Tüm gözlerin üzerinde olacağı bir gün. İçinde taşıdığın enerjiyi çevrene yansıtmak için harika bir zaman. Sosyal ortamlarda parlayacak, insanları kendine çekeceksin. Yaratıcı yeteneklerin, karşılaştığın sorunları çözmende büyük rol oynayacak. Kendine olan güvenin artıyor, bu da başkalarına ilham veriyor.Aşk hayatında, duygularını daha açık bir şekilde ifade etmek isteyebilirsin. Sevgi dolu sözlerin, karşı tarafı etkileyecek. Aynı zamanda, geçmişten gelen bazı duygusal yükler üzerine düşünmek için de uygun bir zaman. Kendi ihtiyaçlarına odaklanırken, sevdiğin kişilerin hislerini de göz ardı etmemeye çalışmalısın.İş veya kariyer alanında, yeni fırsatlar kapını çalabilir. Yeteneğinizi, özgünlüğünü ve liderlik vasıflarını sergilemek, üstlerinden takdir almanı sağlayacak. Ortaklıklar veya işbirlikleri konusunda dikkatli olmalı, güvenilir insanlarla çalışmaya özen göstermelisin.Bugün, içsel güç ve cesaretle dolup taşıyorsun. Her şeyi başarabilme potansiyelin yüksek, fakat bunu yaparken çevrendekilere karşı anlayışlı olmayı unutma. Kendi ışığını yayarken başkalarının da parlamalarına olanak tanı.
Sıklıkla mantık yürütmenin ve detaylara dikkat etmenin önemini anımsatacak olaylarla karşılaşabilirsin. Bugün her şeyi düzene sokma arzun artabilir; çevrendekilere yardım etmek veya onları organize etmek konusunda isteklisin. İş yerinde veya günlük yaşamında bazı küçük ama etkili değişiklikler yapma fırsatlarını değerlendir. İletişiminde daha açık ve net olman, başkalarıyla olan ilişkilerini derinleştirebilir.Duygusal durumunu gözden geçirip bazı meseleleri halletmek için zaman ayırmak iyi bir fikir olabilir. İçsel huzurunu korumaya özen göster. Kendine ayrı bir zaman yaratmak, ruhunu besleyecek ve kendini yenilemeni sağlayacak. Unutma, mükemmel sonuçlar almak için bazen mükemmel olman gerekmediğini bilmelisin. İnovatif fikirler ve yaratıcı projeler zihninde yeşeriyor. Eğitim veya yeni bir hobi edinme isteği ortaya çıkabilir, bunu değerlendirmek için fırsatlar gözlemle.
Uyum arayışında olduğun bir gün seni bekliyor. İlişkilerde denge sağlamak için çaba sarf etmen gerekecek. Sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek, aranızdaki bağı kuvvetlendirecek. Sosyal ortamlarda karizmatik ve çekici bir şekilde parlayacaksın. Dikkatini dağıtan unsurlardan uzaklaşmalısın; bu sana net düşünme ve karar alma fırsatı verecek. Estetik ve sanatsal konulara yönelik bir ilgin artabilir. Küçük bir dekorasyon değişikliği veya yaratıcı bir proje, içindeki yaratıcılığı ortaya çıkarabilir. Gün içinde bazı sürpriz gelişmelerle karşılaşabilirsin; bunlar senin için fırsat kapılarını aralayabilir. Duygularınla yüzleşmekten kaçınmamalı, içsel huzurunu sağlamak için gerekli adımları atmalısın. Kesin bir karar almadan önce düşünmekte fayda var; başkalarının görüşlerini dikkate almanın uzun vadede sana katkı sağlayacağına inanabilirsin. Balansını korumayı unutma.
Gizli kalmış duyguların yüzeye çıkma riski var. İçsel bir dönüşüm sürecinin eşiğindesin, cesaretini toplayarak kendine yeni bir yol açabilirsin. Kararlılığın ve tutkuların seni destekleyecektir. İletişim kurarken dikkatli olmalı, sözlerinin ağırlığını düşünmelisin. Eski ilişkilerden gelen dersler, yeni bağlantılara ışık tutacak. İçinde bulunduğun ruh halini anlamak, motive olmak için gereklidir. Kendine zaman ayırmalı, yenilenmeyi ve dinlenmeyi unutmamalısın. Güçlü içgüdülerinle hareket etmek, seni istediğin sonuca ulaştırabilir. Değişimden korkma; bu, seni geleceğine daha sağlam adımlarla götürecek. Sorumluluk alırken iyi düşün, güvenin ve arzuların arasındaki dengeyi bulmalısın.
Macera dolu bir gün seni bekliyor. İçinde bir keşif arzusu uyanacak ve yeni deneyimler peşinde koşacaksın. Sohbetlerinde kıvılcımlar yanacak, insanlarla olan etkileşimlerin seni besleyecek. Farklı bakış açılarına açık olman, zihnini genişletecek ve yeni fikirler oluşturmanı sağlayacak. Kendini ifade etme konusunda cesur adımlar atabilirsin. İlişkilerde samimiyet ön planda olacak; hislerini açıkça dile getirmen, bağlarını güçlendirebilir.Maddi konularda ise dikkatli olmanda fayda var. Hırsın seni yanıltmasın, harcamalarda abartıya kaçmamaya özen göstermelisin. Kendine küçük sürprizler yaparak günü renklendirebilirsin. İçsel huzurun için sık sık doğa yürüyüşleri veya meditasyon yapmak, ruhunu canlandıracak. İlham verici bir gün geçirebilir, yeni hobiler edinmeyi düşünebilirsin. Duyguların ve düşüncelerin arasında denge sağlamak, cömert ruhunu daha da parlatacak.
Bugün, planlarına ve hedeflerine yönelik kararlılığın artabilir. Organize olma ve sorumluluklarını yerine getirme isteğin, çevrendeki insanlara ilham verebilir. Aynı zamanda, geçmişteki deneyimlerini ve derslerini dikkate alarak, yeni fırsatlarla nasıl başa çıkacağını düşünmek için mükemmel bir zaman. Finansal konularda temkinli olmalısın; harcamalarını gözden geçirmek, gelecekteki hedeflerin için yol açabilir. İş hayatında, otoriteden gelen destek seni motive edebilir, bu nedenle iletişimde açık ve samimi olmaya çalış. Kişisel gelişim ile ilgili yeni kaynaklar veya eğitimler keşfetmek için harika bir zaman. Kendine olan güvenin pekişiyor, bu da yeni ilişkiler geliştirmene olanak tanıyabilir. Emeklerinin karşılığını alacağını bilmek, bugün seni daha da güçlendirecek.
Bugün, kendini ifade etme ve yeniliklere açık olma arzusunun yüksek olduğu bir gün. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin artarken, yaratıcı düşüncelerinle dikkat çekebilirsin. Alışıldık rutinlerinden sapma cesaretini göstermek hem seni hem de çevrendekileri heyecanlandıracak. Arkadaşlarınla planlar yapmak ve grup aktivitelerine katılmak, sosyal bağlarını güçlendirmene yardımcı olacak. İçsel bir huzursuzluk hissediyorsan, bunu yaratıcı projelerle aşabilirsin. Yeni fikirler geliştirmek, seninle aynı frekansta olan insanlarla bir araya gelmeni sağlayacak. Kendini ön plana çıkarırken, dikkatini başkalarına da vermeyi unutma; onların fikirleri de ilham kaynağın olabilir. Bugün, kişisel özgürlüğün ve bireyselliğinle parlayarak, toplum içerisindeki rolünü yeniden tanımlama fırsatını yakalayacaksın.
Duyguların derin sularında yüzmektesin, intihar eden duyguların yeniden yüzeye çıkma zamanı. Sanatı, yaratıcılığı ve sezgiyi beslemek için sevdiklerinle etkileşimlerde bulunmak, ruhunu canlandırabilir. Bilinçaltındaki korkuları serbest bırakma fırsatın var. Kendini ifade etmekten çekinme; hislerini kağıda dökmek ya da bir melodi yaratmak seni rahatlatabilir. Gün boyunca beklenmedik olaylarla karşılaşabilirsin, bu fırsatları yaratıcılığınla değerlendir. Dikkatini çevrene yönlendirirken empati gücünü kullanmayı unutma; başkalarının duygularını anlama yeteneğin, ilişkilerini güçlendirebilir. Kendine sabırlı ol, zorluklar geçici; içsel huzuruna ulaşmak için gereken adımları atmayı ihmal etme.
