1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjinin doruklarında olacaksın. Cesaretin ve kararlılığın, seni hedeflerine daha hızlı bir şekilde ulaştırabilir. Yaşamak istediğin değişiklikleri gerçekleştirmek için fırsatlar eline geçecek; bunları değerlendirmek için içsel sesini dinlemeyi unutma. Sosyal ilişkilerde ise, yeni tanışmalar ve can alıcı diyaloglar kurabilirsin. İçindeki lideri ortaya çıkartacak fırsatlar seni bekliyor. Duygusal konularda ise, daha önceki kalıplardan kurtulmak, sana özgürlük hissi verecek. Bugün ilerlemek için gerekli olan tutku ve motivasyona sahipsin, yalnızca adım atman yeterli!
Bugün, istikrar ve maddi konular ön planda olacak. Özellikle finansal planlamalar yapma isteğin artabilir. Taahhütlerde bulunmak ve hedeflerine ulaşmak için doğru zamanı değerlendirdiğini hissedeceksin. İlişkilerinde samimiyet ve güven arayışın da yoğunlaşacak. Sevdiklerinle geçireceğin vakit, bağlarınızı kuvvetlendirecek. Biraz da kendine vakit ayırmalı, doğanın keyfini çıkararak ruhsal dinginlik sağlamalısın. Sabırlı ve kararlı tavırların bu süreçte avantaj sağlayacak. Gerçekçi adımlar atarak, geleceğin için sağlam temeller oluşturma fırsatına sahip olacaksın. Unutma ki, zafer, zamana yayılmış disiplinli çalışmaların sonucunda gelir.
İletişim ve etkileşim açısından son derece verimli bir gün. Sosyal ortamlarda kendinizi ifade etmekte zorlanmayacaksınız. Yeni tanışmalar ve ilginç sohbetler, zihinsel olarak sizi canlandıracak. Karşılaştığınız fikirler, düşünce yapınızı zenginleştirebilir. Gün içerisinde spontane gelişmeler dikkatinizi çekebilir ve yaşamınıza heyecan katabilir. Esnekliğiniz sayesinde beklenmedik durumlara kolayca adapte olacaksınız. Ancak, kararsızlık hissi de yaşayabilirsiniz; bu nedenle, düşüncelerinizi netleştirmek için kısa bir mola almanız faydalı olacaktır. İş ve günlük yaşamda sorumluluklarınızı ihmal etmemekte fayda var. Göz önünde olmak, yeteneklerinizi sergilemek için iyi bir fırsat sunuyor. Unutmayın, yaratıcılığınızı ve cesaretinizi bir araya getirerek harika sonuçlar elde edebilirsiniz.
Duyguların bugün oldukça derin her zamankinden daha yoğun hissedebilirsin. İçsel huzuru bulmak için kendine alan tanıman gerekecek. Sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek, onlarla yapacağın samimi sohbetler, seni daha iyi bir ruh haline sokabilir. Geçmişe dair düşünceler aklını meşgul edebilir; bazı anıları yeniden gözden geçirmek, duygusal yüklerinden arınmana yardımcı olabilir. Maddi konularda dikkatli olmalısın; harcamalarını kontrol altında tutmak, ileride sana fayda sağlayabilir. Yaratıcılığını ifade etmek için müzik, resim veya yazma gibi aktivitelerle uğraşman seni besleyebilir. İçsel derinliklerine inmek, kendine karşı nazik olmak bu süreçte seni rahatlatacak. Unutma, dengeyi sağlamak her zaman önemlidir.
Bugün enerjin yüksek, etrafındaki insanlarla olan etkileşimlerin olumlu ve canlandırıcı olabilir. Kendini ifade etme biçimin, karizmatik ve ikna edici bir şekilde öne çıkıyor. Sanatsal yönlerin, projelerde küçük dokunuşlarla büyük değişimler yaratmana olanak tanıyor. İçinde bulunduğun sosyal ortamlarda dikkatleri üzerine çekebilir, liderlik özelliklerinle ön plana çıkabilirsin. Ancak başkalarını dinlemek ve empati kurmak da önemli. Geçmişte yaşanan bazı konular gün yüzüne çıkabilir; onları yapıcı bir bakış açısıyla ele alman, gelişim fırsatları sunacaktır. İçsel huzurunu bulmak için biraz zamana ve doğaya ihtiyaç duyabilirsin. Unutma, kendi olmanın en güzel yolu, başkalarının fikirlerine de değer vermekten geçiyor.
Günlük yaşamında detaylara verdiğin önem, mükemmel sonuçlar elde etmeni sağlayacak. Disiplinli yaklaşımın her alanda fark yaratmana olanak tanıyor. Sağlığınla ilgili konulara dikkat etmen, kendini daha enerjik hissetmene yardımcı olabilir. İş yerinde, ekip ruhunu ön planda tutman, projelerdeki başarını artıracaktır. Kendi ihtiyaçlarına öncelik vermek, içsel huzurun için faydalı olabilir. Yakın ilişkilerde ise empati yeteneğin, bu dönemde daha da değerli hale geliyor. Duygusal bağları güçlendirmek için zaman ayırmak, senin için kazançlı çıkmanı sağlayacak. Unutma, bazen mükemmeliyet arayışın, anı yaşamanı engelleyebilir; dengeyi bulmak önemli.
Bugün, ilişkilerinize ve sosyal etkileşimlerinize odaklanma zamanı. Karşılaştığınız insanlarla kurduğunuz bağlarınız derinleşebilir. Duygusal denge arayışınız, başkalarıyla olan bağlantılarınızı güçlendirecek ve daha anlayışlı olmanızı sağlayacak. Özellikle sevdiğiniz insanlar ile aranızdaki iletişim önem kazanıyor. Herhangi bir yanlış anlamayı gidermek için iletişim kurmaktan çekinmemelisiniz. Küçük bir çatışma veya anlaşmazlık, samimi bir diyalogla kolayca çözülebilir. İçsel huzurunuzu sağlamak adına, kendi duygularınızı da gözden geçirmeyi ihmal etmeyin. Ayrıca sanatsal yönünüzün açığa çıkmasına olanak tanıyacak fırsatlar bulabilirsiniz; belki bir sergi ziyaretine ya da yaratıcı bir projeye yönelmek isteyebilirsiniz. Kendi içsel güzelliğinizi ve estetik algınızı ifade etmek bugün keyifli olabilir. Arkadaşlarınızla geçireceğiniz zaman, ruh halinizi olumlu yönde etkileyecektir. Tüm bu etkileşimler, gününüzün renklenmesini sağlayacak ve içsel dünyanıza uyum katacaktır.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin güçlü bir biçimde ortaya çıkacağı bir dönemdesin. İçsel dünyana dönmek ve hislerini anlamak için mükemmel bir zaman. Geçmişte yaşadığın deneyimlerinle yüzleşmek, seni yeni bir anlayışa yönlendirebilir. Kendi içsel gücünün farkına vararak, başkaları üzerinde olumlu bir etki yaratma potansiyelin yüksek. Bugün, ilişkilerinde güven duygusu ön planda olacak. İş veya arkadaşlık ortamında yaşadığın gerilimi çözmek için şeffaf ve cesur bir iletişim kurabilirsin. Duygusal bağlarını derinleştirme fırsatı bulabilirsin; açık kalplilik, bu bağları güçlendirecektir. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir süreçtesin. Plan yaparken ve harcamalarını yönetirken temkinli davran. Büyük harcamalardan kaçınmak, ilerideki hedeflerin için önemli bir adım olabilir. Sağlığın da bugün biraz öne çıkabilir. Dinlenmek, bedenine zaman ayırmak ve ruhsal beslenmeye yönelmek, senin için ferahlatıcı olacaktır. Kendi içsel huzurunu bulmaya yönelik adımlar atabilirsin. Unutma, içindeki potansiyeli keşfetmek her zaman yeni kapılar açacaktır.
Maceraya doymak bilmeyen bir ruh hâline sahipsin; içindeki keşif arzusu, yeni deneyimlere yönelmeni sağlıyor. Bugün, daha önce düşünmediğin bir konuda cesur adımlar atabilirsin. Sosyal ortamlardaki etkileşimlerin, heyecan verici fırsatlar doğurabilir. Yeni insanlarla tanışma isteğin artarken, bu ilişkilerden ilham alabileceğin durumlar oluşabilir. İçsel özgürlüğünü hissetmek, seni daha yaratıcı ve dinamik bir ruh hâline sokacak. Gelecek ile ilgili hayallerini gerçeğe dönüştürmek için neden bekleyesin? Yıldızlar, cesaret ve özgüvenle dolu adımlar atmanı destekliyor. Bugün için akışta kal ve yüreğinin sesine kulak ver; yeni ufuklar seni bekliyor.
Bugün, hayatının farklı alanlarında disiplin ve azimle ilerlemek için mükemmel bir zaman. Hedeflerine olan bağlılığın artarken, kararlılığın etrafındaki insanlara da ilham verecek. İş yerinde beklenmedik fırsatlar karşına çıkabilir; bunları değerlendirirken pratik zekanı kullanman faydalı olacak. İletişimlerde dikkatli olmalısın, zira bazı diyaloglar yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Kendine zaman ayırmayı unutmamalısın; içsel huzurunu sağlamak için doğa yürüyüşü gibi basit aktiviteler bile faydalı olabilir. Özel ilişkilerinde güven ve sadakat duygusunu ön plana çıkarmak, bağlarını güçlendirecek. Bugün, kendine duyduğun güvenin artması, yeni başlangıçlar için cesaret verebilir. Unutma, sabrın ve çalışkanlığın her zaman karşılık bulur.
Bugün, zihin açıcı ve yenilikçi düşünceler ön planda. İçsel yaratım gücün artış gösterirken, alışılmışın dışına çıkmanın tam zamanı. Sosyal çevrendeki insanlarla güçlü bağlar kurabilir ve ilham verici fikir alışverişleri yapabilirsin. Geniş bir perspektiften bakarak, sorunlarına farklı çözümler bulabilirsin. Hislerin ve sezgilerinle kendini daha iyi ifade edeceğin bir dönemdesin. Duygusal bağların güçlenebileceği gibi, yeni arkadaşlıklar da geliştirebilirsin. Kendine güvenerek yola çıkarsan, seni bekleyen fırsatlar var. Ancak, başkalarına karşı duyarlılığı artırmak ve empati göstermek önemli olacak. Bugün, içsel özgürlüğüne ve bireyselliğine odaklanmak, seni daha da güçlü kılacak.
Duygusal derinlikler içinde kaybolacak, sezgilerinle güçlü bağlantılar kuracaksın. İçsel huzuru ararken, ruhsal anlamda beslenmeye ihtiyacın var. Yaratıcılığın zirveye çıkacak; sanatsal projeler veya yeni hobiler keşfetmek için harika bir zaman dilimi. İnsanlarla olan ilişkilerinde empati yeteneğin sayesinde derin bağlar kurabilirsin. Ancak, aynı zamanda sınır koymayı unutmaman gerektiğini hissetmelisin; başkalarının beklentilerine çok fazla kapılmamalısın. İçsel sesini dinleyerek karar alırsan, yolunda daha sağlam adımlar atacaksın. Hayal gücünle beraber yaratıcılığını kullanmak için uygun fırsatlar seni bekliyor. Kalbini açık tut ve sezgilerini takip et; hayatında güzel sürprizlerle karşılaşabilirsin.
