1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün kendini enerjik ve istekli hissedeceksin. Yeni başlangıçlar yapma arzusu içindesin; harekete geçmek için doğru zaman. Risk almaktan korkma, cesaretin seni başarıya götürecek. İş hayatında fark yaratacak fikirler geliştirebilir, liderlik vasıflarını ön plana çıkarabilirsin. Aşk hayatında ise tutku dolu bir gün seni bekliyor; duygularını açıkça ifade etmekten çekinme. Ancak ani çıkışlar yapmamaya özen göstermelisin; karşı tarafın duygularını dikkate alarak hareket etmen önemli. Sosyal bağlantıların güçlenecek; arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni fırsatlar doğurabilir. Sağlığına özen göstermelisin, enerjini dengede tutmaya çalış. Unutma ki bu güçlü enerjiyi doğru yönlendirmek, senin elinde!
Bugün, içsel huzurunuzu koruma arayışınız ön planda. Sakinliği ve dengeyi sürdürmek için kendinize zaman tanıyın. İletişim kurarken daha sabırlı olmanız gerekebilir; insanlarla olan ilişkilerinizde empati ve anlayış büyük rol oynayacak. Sanatsal veya estetik konulara yönelmek, yaratıcılığınızı harekete geçirebilir. Maddi konularda temkinli olmanız faydalı; yeni başlangıçlar yapmadan önce düşüncelerinizi netleştirin. Kendi ihtiyaçlarınıza dikkat edin, belki de biraz zaman ayırmak size iyi gelecektir. Doğanın içinde kendinizi bulmayı deneyin; bu, ruh halinizi güçlendirecek. Sabırlı ve pratik yaklaşımınızla, karşılaştığınız zorlukların üstesinden gelmeyi başaracaksınız. Unutmayın, güven içerisinde ilerlemek sizin elinizde.
Bugün sosyal etkileşimler ve iletişim senin için oldukça önemli bir hal alacak. Farklı düşüncelere açık olman, yeni dostluklar kurmana ve mevcut ilişkilerini derinleştirmene yardımcı olacak. Zihnindeki fikirleri açıkça ifade etmekten çekinme, çünkü karşındaki insanlar senin yaratıcı bakış açını takdir edecekler. İş veya eğitim alanında, grup çalışmaları senin için verimli geçebilir; takım arkadaşlarınla birlikte hareket etmek, başarını artıracak. Sezgilerin güçlü, bu yüzden içgüdülerini takip etmekten çekinme. Hızla değişen koşullara adaptasyonun dikkat çekici olacak, bu da seni avantajlı bir konuma getirecektir. Uzaklardan gelecek haberler, seni heyecanlandırabilir ya da yeni bir fırsat sunabilir. Kısa seyahatler ve kültürel etkinliklere katılım, zihnini açmana yardımcı olacak. Ancak, fazla dağılmaktan kaçınmalısın; odaklanarak sürprizlerle dolu bu günü en iyi şekilde değerlendirebilirsin.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir dönemdesin. İçsel hislerin, çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerinde belirgin bir şekilde ortaya çıkabilir. Ailevi ilişkilerde yaşanabilecek küçük tartışmalara karşı dikkatli olmalısın; bu anlarda empati kurmak, gerginliği hafifletebilir. Mantık ile kalbin arasında bir denge kurmaya çalışmalısın; bazen hislerin seni yönlendirebilir, ama aklının sesini de dinlemek önemlidir. İş yerinde işbirliğine daha fazla açık olabilirsin; bu, takım ruhunu güçlendirecektir. Yakın dostlarınla vakit geçirmek, ruh halini olumlu yönde etkileyecektir. Kendine zaman ayırmayı unutma, ruhsal dengeyi sağlamak, bu dönemde ihtiyaç duyduğun en önemli şey.
Bugün içindeki yaratıcılığı serbest bırakmak için harika bir gün. İlginç projeler ve sanatsal girişimler peşinde koşarken doğal bir çekim gücü hissedeceksin. Sosyal ortamlarda dikkatleri üzerine çekmek, kendini ifade etmek ve başkalarının ilgisini çekmek için mükemmel bir zaman. Kendine güvenin artarken, bu öz güvenin çevrendeki insanlara da yansıyacak. İletişim becerilerin güçleniyor; bu yüzden fikirlerini paylaşmaktan çekinme. Aşk hayatında tutkuların kabarma eğiliminde, bu da romantik sürprizler ve güzel anlar getirebilir. Duygusal derinlik arayışında, partnerinle arandaki bağ güçleniyor. Aynı zamanda, arkadaş çevrende yaşanacak anlaşmazlıklar karşısında diplomasi ve nezaket gösterirsen, gerginliklerin üstesinden kolayca gelebilirsin. Olumlu enerjin, mevcut ilişkilerini besleyecek ve yeni bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Finansal konulara dair bazı fırsatlar karşına çıkabilir; harcamalarını dikkatli planlamak, kazanç sağlama şansını artıracak. Bugün kendine duyduğun sevgi ve saygının pekişeceği, hayattan ne kadar keyif aldığını fark edeceğin bir gün. Kendi gündemini oluştururken, kalbinin sesine kulak vermek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olacak.
Günün enerjisi, detaylara olan düşkünlüğünü ortaya çıkaracak. Elindeki projeler üzerinde yoğunlaşmak ve mükemmeliyet peşinde koşmak için harika bir fırsat. Ancak, bazı şeylerin zamana ihtiyaç duyduğunu unutma. Sağlık ve kişisel bakım konularında yeni alışkanlıklar geliştirmek isteyebilirsin; bu, ruhsal ve fiziksel sağlığını olumlu yönde etkileyecek. İletişim kurduğun kişilere karşı anlayışlı olman, özellikle özel ilişkilerde samimi bağlar kurmana yardımcı olacak. Aynı zamanda, kendine karşı eleştirini biraz daha hafifletmek, iç huzurunu bulmanın anahtarı olabilir. Unutma, zaman zaman kendine de nazik davranmak gerekir.
Bugün sosyal ilişkiler ön plana çıkıyor, iletişimde daha uyumlu olabilirsin. Duygusal denge arayışında, kararsızlıklar yaşanabilir. Ancak bu durum, başkalarıyla olan bağlarını kuvvetlendirmek için fırsata dönüşebilir. Sanatsal veya estetik konularda ilham alabilirsin; bu, ruh halini canlandıracak yeni projelere yönelmeni sağlayabilir. Kendi isteklerinle başkalarının beklentileri arasında bir denge kurmakta zorlanabilirsin. İçsel huzurunu bulmak için yalnız kalmak da faydalı olabilir. Unutma, karar vermek için acele etmemek, dengeyi koruman adına önemlidir.
Duyguların derinliklerinde bir yolculuğa çıkıyorsun; içsel dünyanda gizli kalmış hislerle yüzleşme zamanı. Bugün, ilişkilerdeki bağların test edileceği bir dönemdesin. Karşılıklı anlayış ve empati kurmak, aranızdaki mesafeyi kapatmana yardımcı olacak. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, güçlü bağların yeniden alevlenmesini sağlayabilir. Dış dünyadaki karmaşa, içsel huzuru bulmak için bir fırsat sunuyor. Düşüncelerini netleştirmek ve hedeflerine odaklanmak için yalnız kalma gereksinimi hissedebilirsin. Zihnindeki karışıklığı çözmek, yaşamına yeni bir düzen getirebilir. Karşılarına çıkacak zorlukları birer öğretici olarak görmelisin; bu süreç, sana kendi gücünü hatırlatacak. Gözlerini kapatıp içindeki sesi dinlemen, en doğru adımları atmanı sağlayacak. Bırak, sezgilerin seni rehberlik etsin.
Bugün enerjilerin hareketli olduğu bir gün. İçsel motivasyonun yüksek, yeni şeyler keşfetmek ve deneyimlemek için hevesli hissediyorsun. Seyahat planları veya yeni öğrenim alanlarına yönelme isteğin ön planda. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin artarken, serüven duygusu ağır basıyor. Belki de yeni arkadaşlarla tanışabilirsin veya mevcut dostluklarını daha derinleştirme fırsatı bulabilirsin.Aynı zamanda, ani değişiklikler karşısında esnek olman gerekiyor. İçindeki keşif arzusu, bazı kararların sorgulanmasına neden olabilir. Kendi içsel inançlarının tekrar gözden geçirilmesi gereken bir dönemdesin. Sonuçta, içsel huzurunu bulmak, hem macera duygunu tatmin edecek hem de ruhsal olarak büyümeni sağlayacak. Harekete geç, ama dikkatli ol; her yeni adım, yeni fırsatlar ve olasılıklar sunuyor. Güneş ışığının seni aydınlattığı bu gün, içindeki cesareti ortaya çıkaracak ve özgürlüğüne dair yeni kapılar açacak.
Bugün hedeflerine odaklanmanın getirdiği kararlılığı hissedeceksin. Planların üzerinde derinlemesine düşünmek, geleceğe dair sağlam adımlar atmana yardımcı olacak. İş yerinde veya kişisel yaşamında ortaya çıkacak fırsatları değerlendirmek için cesur bir tutum sergilemekten çekinmemelisin; çünkü bu dönemde riske girmeye hazır bir zihin yapısına sahipsin. İletişimde samimiyet ve netlik ön planda. Aşk veya arkadaşlık ilişkilerinde, karşı tarafı anlamak için dinleme becerini yanına almalısın. Kendini ruhsal olarak yenilemek için doğada zaman geçirmek, zihninin tazelenmesine yardımcı olacak. Günün sonunda motive edici bir sohbet bekleyebilirsin. Unutma, azim ve irade senin en büyük müttefikin.
Bugün, yenilikçi fikirlerin ve özgün düşüncelerinin ön plana çıkacağı bir gün. Sıradanlıktan uzaklaşma isteği, çevrendeki insanları da etkileyebilir. Sosyal ilişkilerde beklenmedik gelişmeler yaşanabilir. Yeni insanlarla tanışma ya da mevcut arkadaşlıkları derinleştirme fırsatları karşına çıkabilir. Duygusal olarak daha bağımsız hissetmen, görev ve sorumluluklarından kaçış arzusunu tetikleyebilir. İçsel motivasyonunu bulmak için kendine alan açmalısın. Bugün keşfetmek ve maceraperest ruhunu serbest bırakmak adına önemli fırsatlar sunuyor. Yaratıcılığını kullanabileceğin projelere yönelmek, keyif verici deneyimler yaşamanı sağlayabilir. Düşüncelerin ve hislerin arasında denge kurmayı unutmamalısın; içsel huzurun, beklenmedik yollara girmekte saklı. Gelecek kaygıları yerine anı yaşamak, ruh haline iyi gelecektir.
Duygusal derinliklerinle, sezgilerinin gücünü bir kez daha fark edeceksin. İçsel bir huzur arayışındasın ve bu arayış, seni ruhsal olarak yenileyecek. Başkalarının sorunlarına duyduğun empati artacak; bu, çevrendekilere büyük bir destek olmanı sağlayacak. Ancak kendine dikkat et, başkalarının yüklerini omuzlarında taşımamaya çalış. Yaratıcılığın zirveye çıkacak, sanat veya hobilerin için harika bir gün. İçsel sesine kulak ver ve yeni projelere adım at. Duygusal ilişkilerde ise samimiyet ve açık iletişim ön planda olmalı, kendini ifade etmekten çekinme. Balansını koruyarak ilerle ve sezgine güven; seni iyi bir yere götürecek.
1
2
3
4
5
6
