1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjin yüksek; cesaret ve kararlılıkla dolusun. Yeni başlangıçlar için harika bir zaman, bu fırsatı değerlendirmek için kendine güven. İletişim konusunda bazı zorluklarla karşılaşabilirsin, ancak bu, başkalarına biraz daha empatiyle yaklaşarak aşabileceğin bir durum. İkili ilişkilerde cesur adımlar atmak isteyebilirsin; karşındaki kişilere duyduğun hisleri açıkça ifade etmekten çekinme. İş hayatında, projelerini ilerletmek için gerekli motivasyonu bulabileceğin bir gün var. Yaratıcılığını ön plana çıkarabilirsin, bu da seni öne çıkaracak. Sağlığına özen göstermeni ve stresle başa çıkacak yöntemler bulmanı tavsiye ederim. İlerleyen saatlerde spontane etkinlikler ilginç fırsatlar getirebilir, açık fikirli ol.
Bugün sabah saatlerinde enerji dolu bir şekilde güne başlayacaksın. Kendini yaratıcı ve üretken hissetmek, seni ilham veren projelere yönlendirebilir. Maddi konular ve finansal durumun üzerine düşmek için güçlü bir motivasyon bulabilirsin. Harcamaların konusunda dikkatli olmalısın; sağduyunu kullanarak bütçeni dengelemeyi başarabilirsin. İlişkilerde ise yakınlarının yanında olmak ve onlar için güzel sürprizler hazırlamak kalbini dolduracak. Özellikle sevgi dolu anlar, ruhsal açıdan seni besleyecek. Gün ortasında biraz huzura ihtiyacın olacak; doğal alanlarda zaman geçirmek, seni yeniden güçlendirebilir. Gece saatlerinde ise duyguların derinleşiyor; içsel huzuru sağlaman için meditasyon veya derin düşünceye dalmak faydalı olacak. Bugün, kendine ve sevdiklerine karşı nazik olmayı unutmamalısın; küçük jestler, ilişkilerini güçlendirecek.
Bugün, zihnindeki aktif düşünceler ve çevrendeki enerjiler arasında bir kopuş hissedebilirsin. Sosyal ilişkilerinde beklenmedik durumlarla karşılaşman mümkün; bu, yeni bağlantılar kurmanın kapısını aralayabilir. Merak duygun, seni yeni bilgilere yönlendirecek. Kendini ifade etme konusunda daha özgüvenli hissedeceksin, bu da senin için faydalı iş birliklerine zemin hazırlayabilir. Ancak, dikkatin dağılabilir; bu yüzden odaklanmayı başarmak biraz zor olabilir. İletişimde net olman önemli; düşüncelerini açıklığa kavuşturmak, yanlış anlaşılmaları önleyecektir. Kısa seyahatler veya iletişim trafiğinde yoğunluk hissedebilirsin, bu da gününe dinamik bir hava katacak. Unutma, değişim seni her zaman daha güçlü kılar; bu fırsatları değerlendirmek için hazırlıklı ol.
Duygusal derinliklerindeki dalgalanmalarla bugün, kalbinin sesine kulak vermek isteyebilirsin. Ailevi ilişkiler, geçmiş anılar ve bağların üzerine düşüneceğin bir dönemdesin. İlişkilerdeki samimiyetin seni güçlendirecek, ruhsal açıdan da besleyecektir. Kendini ifade etme şeklinin, sevdiklerinle arandaki bağı güçlendirmesi muhtemel. Duygusal olarak kendini güvende hissetmek isteyeceğin bu günde, içsel dinginliğin, dış dünyadaki kaosa karşı bir sükunet sağlayabilir. Yaratıcılığını serbest bırakmak, yeni projelere adım atmak ya da sanatla uğraşmak için de güzel bir zaman dilimi. Gün içinde karşına çıkabilecek fırsatları değerlendirmek için esnek kalmalısın. İçsel rehberliğine güvenerek hareket edildiğinde, yolculuğun anlam kazanabilir.
Bugün enerji dolusunuz, etrafınızdaki insanlar üzerinde güçlü bir etki bırakabilirsiniz. Yaratıcılığınız yükselirken, sanatsal yönlerinizi keşfetmek için harika bir zaman. Kendinizi ifade etme ihtiyacı içinde olabilirsiniz; bu, sosyal ortamlarda dikkat çekmenizi sağlayabilir. Bireysel projelere yönelmek için ideal bir gün. İçsel motivasyonunuz, hedeflerinize ulaşmanızda önemli bir rol oynayacak. Kendinizle barışık olmanız, ilişkilerinizde de uyum yaratmanıza yardımcı olacak. Aşk konusunda, tutkulu anlar yaşayabilir ve duygusal derinliklere dalabilirsiniz. Partnerinizle olan bağlantınızı güçlendirmek için doğal bir akış içinde olacaksınız. Mali konularda dikkatli olmanızda fayda var; ani harcamalar yapma eğiliminde olabilirsiniz. Planlı hareket etmek, gelecekteki olası sıkıntılardan sizi koruyabilir. Sağlık odaklı kararlar almak, enerji seviyenizi yüksek tutmanıza yardımcı olacak. Kendinize oluşturduğunuz rutinler, günlük yaşamın stresini yönetmenizi sağlayabilir. Tüm bu dinamikler içinde, kendinize güvenmeniz ve cesur adımlar atmanız gereken bir dönemdesiniz. Hayatta karşınıza çıkan fırsatları değerlendirmekten çekinmeyin.
Dikkatli ve disiplinli yaklaşımın gün içinde seni başarılı kılacak. Detaylara olan ileri görüşlülüğün, karşılaştığın zorlukları aşmanda büyük rol oynayacak. Kendini organize etme yeteneğinle, projelerini ve hedeflerini daha net bir şekilde şekillendirebilirsin. İletişim becerilerin sayesinde çevrende dikkat çekmeye başlayacaksın. Arkadaşların veya iş arkadaşların ile olan ilişkilerini gözden geçirmek için harika bir zaman. Birbirinize destek olmak, bağları güçlendirecek. Ayrıca ruh halinin düzelmesi için doğayla vakit geçirmek seni rahatlatıyor, bu konuda kendine zaman ayırmayı unutma. Sağlığa dikkat etmen gereken bir dönemdesin; dengeli beslenme ve yeterince dinlenme konularında kendini ihmal etmemelisin. Özgüvenin artıyor, bu da kişisel projelerine odaklanmanda sana yardımcı olacak. Ancak, mükemmelliyetçi eğilimlerini dengelemeye çalışmalısın; mükemmel sonuçlar elde etme hedefi zaman zaman seni stresli hissettirebilir. Unutma ki, her adım bir öğrenme fırsatıdır.
Denge arayışın ön planda olacak. İlişkilerde uyum ve anlayış sağlamak için önemli adımlar atabilirsin. Sosyal ortamlarda öne çıkma arzun artabilir, çevrenle olan bağlantılarını güçlendirmek için fırsatların olacak. Estetik ve güzellik konularına yönelmen, hem fiziksel hem de ruhsal olarak kendini iyi hissetmene yardımcı olabilir. Ayrıca, bazı durumlarda karar vermekte zorlanman mümkün, bu nedenle içsel huzurunu bulmaya çalış. Kişisel projelerine yoğunlaşmak için gereken motivasyonu bulabilirsin. Başkalarının fikirlerine açık ol ama kendi isteklerini de göz ardı etme. İş ve özel hayatında denge sağlamaya yönelik çabaların kimse tarafından göz ardı edilmeyecek.
Bugün duygusal derinliklere dalma isteği içinde olabilirsin. İçsel dünyanda yoğun bir sorgulama süreci başlayabilir. Gizli kalmış hislerin su yüzüne çıkma eğiliminde. Bu süreçte kendini ifade etmekte zorlanabilirsin, fakat içsel gerçeklerinle yüzleşmek büyüme ve dönüşme fırsatı sunuyor. İlişkilerinde, karşı tarafın duygularını anlamak ve empati kurmak yoluyla daha derin bir bağ kurabilirsin. Ancak, kendini koruma içgüdülerine dikkat et; savunmaya geçmek ilişkilerinde engeller oluşturabilir. Çevrenden gelecek sürprizler, seni yeni fırsatlarla buluşturabilir; bu nedenle açık fikirli olmalısın. Kendi içsel zenginliklerini keşfetmeye yönelik aktiviteler, sana huzur ve içsel denge kazandıracak. Unutma, bugün ruh halin ve düşüncelerin, çevrendekilerle olan etkileşimini derinden etkileyebilir. Kendini ifade etmenin yeni yollarını keşfetmek, sana yeni ufuklar açabilir.
Macera arayışın, yeni deneyimlere açılma isteğin belirgin bir şekilde ortaya çıkıyor. Farklı bakış açıları ve kültürler ile etkileşim halinde olmak seni besleyecek. Bugün, sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçlenebilir; sevgi dolu sohbetler ve eğlenceli anlar seni bekliyor. Yeni bir hobiye yönelmek, yaratıcılığını özgürce ifade etmene olanak tanıyacak. Doğa yürüyüşleri veya açık hava etkinlikleri zihnini ferahlatacak. Sorumluluklarını yerine getirirken kendine de zaman ayırmayı unutma; dengeyi sağlamak, iç huzurunu artıracak. İçsel sesine kulak vererek, duygusal derinliklerine inmek isteyebilirsin. Bugün, kalbindeki cesareti sergileyerek, hayalindeki hedeflere bir adım daha yaklaşabilirsin.
Disiplin ve azmin en belirgin olduğu bir süreçtesin. Hedeflerine odaklanmakta zorluk çekmeyecek, kararlılığınla çevrendekilere ilham vereceksin. İş hayatında, tabiri caizse, taşları yerinden oynatacak fikirlere sahip olabilirsin. İletişimde samimiyet ön planda olacak; bulunduğun ortamlarda güvenilir biri olarak öne çıkacaksın. Aşk hayatında ise, duygusal derinlik arayışın belirebilir. Partnerinle paylaşımların artarken, birlikte geçireceğiniz zamanların kıymetini anlayacaksınız. Ailevi ilişkilerde bazı gerilimler yaşanabilir, sabırlı olmakta fayda var. Sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; stresle başa çıkmak için spor veya meditasyon gibi aktiviteler katkı sağlayabilir. Tüm bu süreçlerde içsel gücünü hissetmeyi unutma, kararlılığın her engeli aşmanı sağlayacak.
Bugün, içsel düşüncelerin ve yaratıcı fikirlerin gündeme gelebilir. Sosyal çevrendekilerle güçlü bir bağ kurma arzusu içindesin, bu durum yeni bağlantılar kurmana ya da mevcut ilişkilerini derinleştirmene olanak tanıyabilir. Farklı bakış açılarına açık olman, senin için faydalı olacaktır. Özgürlük ve bireysellik duygusu iç içe geçmişken, sıradışı projelere yönelmek isteyebilirsin. Duygusal derinliklerde gezmek yerine, daha mantıklı bir yaklaşım benimsemek sana rahatlık sağlayabilir. Karşılaştığın zorluklar, ileride alacağın dersler olarak geri dönebilir. Biraz zaman ayırarak kendini yenilemek ve kişisel gelişimine yatırım yapmakta fayda var. Unutma, yeniliklere ve değişimlere açık olmak, seni olduğun yerden daha ileriye taşır.
Duyguların derinliklerinde yüzeceğin bir gün. İçsel sezgilerin güçlü bir şekilde ortaya çıkacak ve çevrendekilerin ruh halini anlama yeteneğin artacak. Sanatsal ifade biçimlerine yönelmek, yaratıcılığını ortaya çıkarmanın yanı sıra ruhunu besleyecek. Başkalarıyla empati kurarken, kendi ihtiyaçlarını ihmal etmemeye dikkat etmelisin. İlişkilerinde daha açık olman, bağlarının güçlenmesine yardımcı olacak. Aynı zamanda, zihnini rahatlatacak aktiviteler bulmak için zamana ihtiyaç duyabilirsin; doğa yürüyüşleri veya meditatif uygulamalar, huzuru bulmana katkı sağlayabilir. Kendine biraz zaman ayırarak iç dünyanı dengeleyebilirsin. Sosyal ortamlarında ise, beklenmedik karşılaşmalar yeni dostlukların kapısını aralayabilir. Kalbinin sesini dinlemeyi unutma.
