1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün hedeflerinize ulaşmak için harika bir enerjiye sahipsiniz. Kararlılığınız ve cesaretiniz, karşılaştığınız zorlukları aşmanıza yardımcı olacak. Çevrenizdeki insanlarla iletişiminizde açık olun; düşüncelerinizi ve fikirlerinizi paylaşmak size beklediğinizden daha fazla destek getirebilir. Bir süredir ertelediğiniz projelere başlamak için mükemmel bir zaman. İçsel motivasyonunuz yükseldikçe, yaratıcılığınızı ortaya çıkaracak fırsatlar karşınıza çıkabilir. “Ben yaparım” yaklaşımınız, zorlukları aşmanıza ve beklenmedik başarılar elde etmenize olanak tanır. Kendinize güvenin ve bu fırsatları değerlendirmek için cesur adımlar atın. Unutmayın, engeller yerine hedeflerinize odaklandığınız sürece, başarı sizi bekliyor olacak. Hem bedensel hem de ruhsal sağlığınıza özen göstermeyi ihmal etmeyin; bu dönemde kendinize biraz dinlenme ve yenilenme zamanı ayırmak faydalı olacaktır.
Bugün, içsel huzur arayışınız ön planda. Gözlerinizi dış dünyadan daha çok içe çevirecek, ruhsal bir derinleşme deneyimleyeceksiniz. İçsel sesinize kulak vermek, sizi önemli bir karar aşamasına yönlendirebilir. İkili ilişkilerde duygusal derinlikleri keşfetmek, kalbinizi ağırlaştıracak gibi görünse de, uzun vadede sizi güçlü kılacak gelişmelere kapı aralayacak. Maddi konularda tutumlu olmanız gereken bir döneme giriyorsunuz; harcamalarınızı gözden geçirip tasarruf yapma gerekliliği hissedebilirsiniz. Öte yandan, doğanın tadını çıkarmak, zihninizi canlandıracak ve sizi yenileyecek. Kendinize zaman ayırmayı unutmayın, bu gün sonunda tatmin edici bir deneyim yaşamanıza yardımcı olacaktır.
Bugün zihnindeki yaratıcı düşünceler ve fikirlerle çevrendeki insanları etkileyebilirsin. İletişim becerilerin ön planda olacak, bu sayede sosyal ortamlarda kendini rahatça ifade etme şansın artacak. Arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, merak ettiğin konular üzerinde ilginç tartışmalara yol açabilir. Yeni insanlarla tanışma ve farklı bakış açıları edinme fırsatların var. Yalnız kalmamaya dikkat et, etrafındakilerin enerjisi seni besleyecek. İş veya eğitim alanında önüne çıkacak yeni fırsatları değerlendirmek için cesur olmalısın. İki yönlü düşünme becerin, karmaşık durumlar karşısında seni doğru yola yönlendirebilir. Bugün kendine ve hayallerine dair belirgin hedefler koymak için ideal bir zaman. Unutma, dış dünyayla kurduğun bağ, içsel dünyanı da besleyecektir.
Duygusal derinliklere inme, içsel huzur arayışı bugünün temalarını oluşturuyor. Sevdiklerinle geçen zaman kalbinin sıcaklığını artırırken, duygu paylaşımlarında samimiyet arayışın artabilir. İçsel sesini dinleyip, sezgilerini takip ettiğinde, gizli kalmış ihtiyaçlarını daha net görebilirsin. Rahat bir ortam yaratmaya çalışmak, seni ve sevdiklerini ruhsal olarak besleyecek. İletişimde özenli olman gerekebilir; bazı durumlarda empati göstermek, karşındakiyle daha güçlü bağlar kurmana yardımcı olacaktır. Anlık keyifleri kucaklama, küçük mutlulukları değerlendirerek kendine iyi bakma zamanıdır. Geçmişte kalan duygularla yüzleşmek için uygun bir gün. Ancak, geçmişin yükünden kurtulmayı seçmek, geleceğe daha umutla bakmanı sağlayacaktır.
Bugün kendini oldukça yaratıcı ve enerjik hissedebilirsin. İçindeki coşkuyu çevrenle paylaşmak, yeni projelere adım atmak için harika bir zaman. Sosyal ilişkilerde dikkat çekiciliğin artacak, çevrendeki insanları etkileme kabiliyetinle göz dolduracaksın. Fakat, biraz daha sabırlı olman ve aceleci davranmaman önemli. Bazı hedeflere ulaşabilmek için adım adım ilerlemen gerektiğini hatırla. Özgüvenin yüksek, ancak başkalarının düşüncelerine de saygı göstermeyi unutma. Aşk hayatında, romantik bir iletişim seni bekliyor; hislerini açıkça ifade etmekten çekinme. Kendine güvenerek attığın adımlar, hem kişisel gelişimine hem de ilişkilerine olumlu yansıyacak. Bugün aynı zamanda sağlık konularına dikkat etme zamanı; bedenine biraz daha özen göstermen gerekebilir. Yaratıcılığı besleyecek aktivitelerde yer alarak ruh halini iyileştirmek için fırsatlar bulabilirsin.
Dikkat ve titizlik gerektiren konular üzerinde yoğunlaşma zamanı. İş ve sorumluluk alanlarında yüksek bir performans sergilemek mümkün. Amaçların netleşiyor, bu da seni ilerlemeye yönlendiriyor. Gözlemlerine güven, ayrıntılara odaklanmak, başkalarının fark etmediği fırsatları yakalamanı sağlayabilir. İletişim konularında dikkatli ol, başkalarının hislerine duyarlı olmak, mevcut ilişkilerini güçlendirecektir. Sağlık ve günlük rutininle ilgili konulara önem vermen gerekebilir; belki de bir düzen oluşturma veya yeni alışkanlıklar edinme zamanıdır. Kendi içsel huzurunu bulmak için, doğadayken veya sakin ortamlarda zaman geçirmek faydalı olabilir; bu seni tazeleyecek ve daha pozitif bir bakış açısı kazandıracaktır. İçsel sezgilerin bu dönemde oldukça kuvvetli; kalbini dinle ve aklınla birlikte onu takip et. Bu, seni isabetli kararlar almaya yönlendirecek. Kendine güven, doğru yolda olduğundan emin ol.
Duygusal denge ve uyum ön planda. Sosyal ilişkilerde samimiyet arayışında olacaksın; mevcut dostluklarına yenileri eklemek isteyebilirsin. Ortak projelerde görünümün artıyor, bu da seni stratejik düşünmeye yönlendirecek. Estetik ve sanatla ilgili konulara ilgi göstermek, içsel huzuruna katkı sağlayabilir. Karar vermekte zorlanabilirsin; bu, daha fazla seçenek sunarak seni düşündürecek. Zihnini açacak yeni bilgiler edinmeye fırsatlar çıkabilir. Kendini yalnız hissetmemen için samimi bir arkadaşla vakit geçirmek iyi gelecektir. Ancak, dış dünyayla olan etkileşimini sağlıklı bir dengeyle sürdürmekte fayda var. Kalp sağlığına özen göster, stresli durumlar üzerinde daha dikkatli olmalısın. Aşk konusunda sürprizlere açık ol, kalbinin sesine kulak vermek keyifli anlar yaşatabilir.
Derin sezgilerle dolu bir gün. İçsel huzuru bulmak için sakin anlar yaratmak isteyebilirsin. Duygusal derinliklere inme arzusu, ilişkilerinde daha çok anlayış ve empati geliştirmene olanak tanıyacak. Bu süreç, başkalarının hislerini daha iyi kavramana yardımcı olurken, kendi içsel motivasyonlarını da gözden geçirmeni sağlayacak. Gizem ve tutkuyla dolu projelere yönelmek, yaratıcılığını artıracak. Ancak dikkatli ol; karanlık düşüncelere kapılmadan ilerlemek, sana güç katacaktır. İkili ilişkilerde ani tepkilerden kaçınmak, iletişimyı sağlamlaştırmana yardımcı olacak. İlerleyen saatlerde karşına çıkacak fırsatlar, senin için yeni kapılar açabilir, bu yüzden sezgilerine güvenmekte fayda var. Kendin ol, tüm potansiyelini yansıt.
Yeni başlangıçlara hazır hissedebilirsin. Yaratıcılığın ve özgür ruhun, bugün sosyal çevrende dikkat çekmeni sağlayacak. İletişim becerilerin artacak; insanlarla kuracağın derin ve anlamlı sohbetler, yeni bağlantılar kurmana yardımcı olabilir. Seyahat veya macera arayışın artabilir; bu isteğin, ruhsal olarak yeniden doğmana vesile olacak. İçsel bir keşif dönemine adım atıyorsun. Eski kalıpları geride bırakabilirsin. Yalnızsan, yeni bir karşılaşma ihtimali mevcut; bu, hayatında önemli bir dönüm noktası olabilir. Enerjini doğru yönlendirmeyi unutma, hislerine güven.
Bugün, hedeflerine ulaşmak için kararlılığın ve disiplinin ön planda. Uzun zamandır ertelediğin bir projeye başlamak için doğru bir zaman. Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini gözden geçirip, iletişimini güçlendirme fırsatı bulabilirsin. Kariyerinde bir atılım yapma isteği uyanabilir; bu, doğru adımlar atman durumunda oldukça verimli geçecektir. Kendine dürüst ol ve hislerine kulak ver. İçsel motivasyonun artıyor; bu da seni yeni fikirlere yönlendirebilir. Bilinçli tercihler, gelecekteki başarıların kapılarını sonuna kadar açabilir. Önceliklerini belirle ve hedeflerine odaklan. Başarının anahtarı, sabrın ve özverinle birleştiğinde seninle olacak.
Sosyal bağlantıların güçlendiği bir dönemdesin. Arkadaş çevrenle daha fazla zaman geçirmek ve yeni insanlarla tanışmak için uygun bir zemin oluşmuş. İnovatif fikirlerinle dikkat çekebilirsin; bu, iş veya hobi projelerinde yeni kapılar açabilir. Merak duygunuz seni harekete geçirecek, öğrenme arzun yüksek. Bireysel özgürlüğüne verdiğin önem, ilişkilerde dengeleri sorgulamana neden olabilir; bazı anlarda bağımsızlığını savunmaya çalışabilirsin. Duygusal derinliklere inmekten çekinme, bu sana hem kendini anlama hem de başkalarıyla daha samimi bağlar kurma fırsatı verecektir. Hedeflerin hakkında daha ciddiyete yönelmek isteyebilirsin; bu, sana tatmin edici bir yön haritası sunacak.
Duygusal derinlikler içinde yol alırken, sezgilerin seni yönlendirecek. İçsel huzur arayışında, anlık keyiflerin yanı sıra ruhsal bağların önem kazanmaya başlayacak. Aynı zamanda, yaratıcılığını ifade etmek için uygun bir zaman dilimi. Sanatsal projeler veya hobi olarak düşündüğün şeylere yönelmen, içindeki potansiyeli açığa çıkarabilir. Sosyal ilişkilerde daha açık ve samimi olmalısın; bu, yeni dostluklar kurmanın kapısını aralayabilir. Diğer insanlara karşı duyduğun merhamet, seni daha da parlatacak, unutma ki bu, karşılıklı güven inşa etmenin temelini oluşturur. Unutulmaması gereken, kendi sınırlarını belirlerken başkalarına destek olmanın da mümkündür. Sakin kal ve içindeki büzülmeyi bir kenara bırak, çünkü evren seni güzel fırsatlarla ödüllendiriyor.
