1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Yeni başlangıçlar için dolu dolu bir gün seni bekliyor. Enerjin yüksek, bu da çevrendeki insanlara ilham verebilir. Kariyerinde atılım yapmak için uygun bir zaman dilimindesin; cesur ve kararında kararlı ol. Sosyal çevrendeki dinamikler değişiyor, ilişkilerinde dengeyi sağlamak için biraz empati göstermelisin. Sağlığına dikkat et, spor yaparak ruhsal ve fiziksel enerjini artırabilirsin. İçsel sesine kulak ver, sezgilerin doğru yönlendirecek. Aşk hayatında tutku dolu anlar yaşanabilir, spontane davranmak seni mutlu edebilir. Güzel fırsatlar kapını çalacak; bunları değerlendirmek için hazırlıklı ol!
Güne huzurlu bir enerjiyle başlayacaksın. İçsel dinginliğin, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini olumlu yönde etkileyecek. Bugün, içsel arzularını daha net bir şekilde görebilirsin. Yaratıcılığının doruklarına ulaşacak ve yeni projeler için ilham kaynağı olabileceksin. Ayrıca, maddi konularla ilgili sağlam kararlar almak için uygun bir zaman. İletişim becerilerini kullanarak, başkalarıyla olan bağlarını güçlendirebilir; aynı zamanda kalabalık ortamlarda dikkat çekebilirsin. Gün ortasına doğru, bazı konularda karamsarlığa düşebilirsin; bu durum geçici ve üstesinden gelmek için kısa molalar alman yeterli olacak. Akşam saatlerinde ise sevdiklerinle vakit geçirmek, ruhunu besleyecek ve sana enerji katacak. Genel olarak, kendine güvenini pekiştireceğin, herkesle uyum içinde olacağın bir gün seni bekliyor.
Bugün iletişim becerilerin ön planda olacak. Düşüncelerini sakin ve açık bir şekilde ifade etmek, tartışmalarda sana avantaj sağlayabilir. Sosyal çevrendeki değişimlere adaptasyon gösterebilir, yeniliklere açık olabilirsin. Farklı bakış açıları seni zenginleştirirken, öğrendiklerin hayatına yeni bir yön katabilir. Kendi içsel düşüncelerine dönebilir, içsel huzurunu sağlamak için bir miktar yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsin. Unutma, düşüncelerin sadece senin değil, başkalarının da hayatını etkileyebilir; bu yüzden dikkatli ve saygılı olmalısın. Bugün karşılaşacağın sürpriz gelişmelere hazırlıklı ol, esneklik sağlamak seni daha da güçlendirecektir. Kendini ifade etme şeklin, başkaları üzerinde güçlü bir etki yaratabilir. Dinleme becerilerin de bu süreçte önemli olacak; karşındakilerin duygularını anlamak, ilişkilerini derinleştirebilir.
Duygusal derinliğin ve sezgisel yeteneklerin ön planda. İç dünyanda barış arayışındasın, bu nedenle kendine zaman ayırmak isteyebilirsin. Ailene ve sevdiklerine olan bağların güçleniyor; bu dönem onlarla geçireceğin anlar sana huzur verecek. Duygusal açıdan tatmin edici bir deneyim yaşama ihtimalin yüksek. Geçmişte yaşadığın olaylar üzerinde düşünmek; duygusal yüklerden arınmanı sağlayabilir. İş ya da kariyerde bazı belirsizlikler olabilir; acele etme, sakin kalmak ve düşünmek en iyisi. İçsel sesine kulak ver, seni yönlendirecek. Geleceğe dair önemli kararlar için daha doğru bir zaman; hislerinle hareket etmeni öneririm. Kendine güven ve ruhsal dengenle ilgili çalışmalara yönel. Doğa ile bağlantı kurmak, ruhunu besleyecek bir enerji kaynağı yaratabilir. Bu süreçte minik hobiler veya yaratıcı etkinlikler de sana ilham verebilir. Hayat, seni şaşırtacak sürprizlerle dolu; açık fikirli ol ve kaçırılmayacak fırsatlara göz kulak ol. Duyguların ve sezgilerinle ilerle; içsel yolculuğun, seni güçlendirecektir.
İçsel gücün ve karizmanın zirveye ulaşacağı bir gün. Çevrendeki insanlara ilham verebilir, liderlik özelliklerini ön plana çıkarabilirsin. Kendine olan güvenin, hedeflerine ulaşma arzunu güçlendirecek. Yeni projelere veya toplanmalara katılmak, hem sosyal çevreni genişletecek hem de yeni fırsatlar sunacak. Ancak, aşırı özgüven bazı tepkilere neden olabilir; bu yüzden hareketlerinde dikkatli ve düşünceli olmanda fayda var. İş hayatında, yaptığın işlerin takdir edilmesi moral verecek. Özel ilişkilerde ise, duygusal derinliklere inmek, ilişkini daha güçlü bir temele oturtabilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; sevdiklerinle geçireceğin anlar ruhunu besleyecek.
Bugün detaylara olan dikkatin ve analitik düşünme yeteneğin öne çıkacak. İş veya günlük işler içinde küçük sorunlar karşına çıkabilir, ama mükemmel gözlem yeteneğin sayesinde bunları kolayca çözebilirsin. Sağlığınla ilgili konulara odaklanmak isteyebilirsin, belki de bir diyeti gözden geçirip yenilikler yapmak için uygun bir zaman. İletişim kuracağın kişiler arasında bazı misafirliklerin, sohbetlerin seni derin düşüncelere sevk edebilir. Aşk hayatında ise samimi ve içten iletişimin, partnerinle olan bağını güçlendirebilir. Kendine güven ve düzen duygusu, gün boyunca seni destekleyici birer unsur olacak. Kendini ifade ederken mantığından uzaklaşmaman gereken durumlar da olabilir, bu nedenle duygusal tepkilerinle yüzleşebilirsin. Özel alanına daha fazla dikkat etmek, içsel huzurunu sağlamana yardımcı olacak. Çevrendeki insanlara yardımcı olma isteğin artabilir; başkalarının sorunlarına duyarlılık gösteriyorsun, bu da ilişkilerini kuvvetlendirecek.
Sosyal ilişkilerinde dengenin ve uyumun ön planda olduğu bir gün. İnsanlarla olan etkileşimlerin seni yeni fikirlere ve ilham verici tartışmalara yönlendirebilir. Bilinçaltındaki bazı duygular yüzeye çıkabilir; bu, kendini daha iyi anlamanda faydalı olacaktır. Estetik ve sanatsal yönlerin ortaya çıkabilir, yaratıcılığını ifade etmek için uygun bir zaman. İlişkilerinde dikkat etmen gereken en önemli şey, karşılıklı anlayış ve empati. Sevdiğin kişilerle olan bağlarını güçlendirmek için fırsatlar karşına çıkabilir. Duygusal anlamda biraz daha derinleşmeyi tercih edebilirsin, ancak bazen yüzeyde kalmak da yararlı olabilir. Kendi ihtiyaçlarına zaman ayırmayı unutma; dengeyi sağlamak sana iyi gelecektir.
Gizli kalmış duyguların su yüzüne çıkıyor; bu durum, hem içsel bir yüzleşme hem de dönüşüm için fırsatlar sunuyor. İletişimde karşı tarafın niyetini sorgulamakta haklısın, sezgilerin güçleniyor. İlişkilerde sahtekârlık ya da samimiyet eksikliği hissedebilirsin; bu nedenle, kendini açmak için güvenli bir zemin bulman gerekiyor. İş hayatında, kararlılık ve disiplin seni başarıya taşıyacak anahtarlar. Projelerine yenilik katmak için yaratıcı düşünmenden yararlanabilirsin. Arkadaşlarınla olan diyalogların senin için önemli bir destek alanı oluşturuyor, onlarla açık ve samimi bir iletişim kurmak faydalı olacak. Kendi içindeki güçle yüzleşmek, değişim ve dönüşüm için kapıları aralayacak. Unutma ki, dönüşüm süreci genellikle zorlayıcı olabilir ama sonunda yeni bir sen doğacak.
Bugün, özgürlük arayışın daha da belirginleşecek. Zihninde yeni fikirler, projeler ve yolculuk planları dönmeye başlayacak. Hayatının bu döneminde direkt olarak hislerine odaklanmak, seni doğru yola yönlendirebilir. Negatif düşünceleri geride bırakmak ve geniş bir perspektifle bakmak için fırsatlar sunulacak. Sosyal ilişkilerde samimiyetin ön planda olacağı bir gün. İnsanlarla olan etkileşimlerin, sana yeni bakış açıları kazandırabilir. Yaratıcılığını serbest bırak ve heyecan verici aktiviteler için kendine zaman ayırmayı unutma. Eğlenmek, spontane kararlar almak ve yeni deneyimlere açık olmak, ruh halini canlandıracak. Emniyet arayışın bugün baskın olabilir, işte ve özel yaşamında dengeyi sağlamakta zorlanabilirsin. İçsel huzurun için küçük adımlar atmayı ihmal etme. Kendini ifade etmekte de daha cesur olabilirsin; düşüncelerini açıkça paylaş, duygularını dile getir. Bugünün sunduğu olanakları değerlendirirken, kalbinin sesine kulak ver.
Bugün, kararlılığın ve disiplini ile parlayacaksın. Hedeflerine ulaşmak için gereken adımları atma isteğin oldukça güçlü. İş hayatında veya projelerinde sorumluluk alman gereken durumlar ortaya çıkabilir. Bu, senin liderlik becerilerini sergilemek için harika bir fırsat. Ancak, aşırı hırslı veya mükemmeliyetçi olmaktan kaçınmalısın, zira bu, çevrendekilerle olan ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Duygusal anlamda, belki de içsel bir sorgulama yapma ihtiyacı hissedebilir, geçmişle yüzleşmek gününü renklendirebilir. Kendi içindeki potansiyeli keşfetmek için zaman ayırman önemli. Sosyal çevrendeki insanlar için oldukça güven verici bir figürsün; onların sorunlarıyla ilgilenmek sana iyi gelebilir. Kendine de biraz zaman ayırmayı unutma, ruhsal dinlenme ve yenilenme, başarıyı destekleyecektir. Fiziksel sağlığına dikkat etmeli, doğa yürüyüşleri yapmak ruhunu canlandırabilir.
Bugün, zihninizin canlılığı ve yaratıcılığınızın artışı kendini hissettirecek. Yenilikçi fikirler aklınıza düşecek ve mesleki veya kişisel projelerinizde gerçekleştirmek istediğiniz hedefler için ilham kaynağı bulacaksınız. İletişim becerilerinizin güçleneceği bu süreçte, insanlarla kurduğunuz bağlantılar derinleşebilir. Sosyal çevrenizdeki etkinliklere katılmanız, yeni insanlarla tanışmanıza ve perspektif değişiklikleri yakalamanıza olanak tanıyacak.Duygusal açıdan bakıldığında, içsel huzurunuzu sağlamanız gereken bir dönemdesiniz. Kendinize ayırdığınız zaman, ruhsal dinginlik sağlayacak ve içsel yolculuğunuzda önemli bir role sahip. Arkadaşlarınızdan veya sevdiklerinizden beklediğiniz destek, aslında onların da sizinle aynı uyumda olduklarını görmenizi sağlayabilir. Unutmayın, kendinizi ifade etmekten çekinmeyin; fikirlerinizi cesurca paylaşmak, toplumsal düzlemde önemli değişimlere kapı açabilir. Anlayış ve empati, gün içerisinde ilişkilerinizi güçlendirecek unsurlar olacak. Bu dönem, aynı zamanda kendinizi keşfetmek ve sınırların ötesine geçmek için bir fırsat sunuyor. İçsel yaratıcılığınızı dış dünyayla buluşturmak için gerektiğinde cesur adımlar atmayı ihmal etmeyin.
Bugün iç selam verici ve yaratıcı bir enerji ortamı seni sarabilir. Duyguların derinleşirken, sezgilerin güçlenebilir. Başkalarıyla kurduğun bağlar, düşüncelerinden daha fazla önem kazanıyor, bu yüzden empati ve anlayışla yaklaşmak faydalı olacak. Sanatsal bir ifade veya yaratıcı projeler üzerinde çalışma isteği artabilir, bununla birlikte, başkalarının duygusal ihtiyaçlarına duyarlılığın seni destekleyebilir. Kendini açık bir şekilde ifade etme ihtiyacı hissedebilirsin; birikmiş duyguları dile getirmek, ruhsal rahatlama sağlayabilir. Unutma, aşk ve manevi bağlılık konularında da derinleşme fırsatları kapını çalabilir. İleriye dönük hayallerini düşünerek, bunları somut hale getirmek için atılacak adımlar için de uygun bir zaman. Bazen kendine biraz zaman ayırmak, zihnini ve ruhunu yenilemenin en iyi yolu olabilir.
