1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Enerjin yüksek, tutkuların peşinden koşmak için mükemmel bir zaman. Yeni başlangıçlar için motivasyonun artmış durumda. Beklenmedik fırsatlarla karşılaşabilirsin, cesaretini toplayarak harekete geçmekte tereddüt etme. Sosyal ilişkilerin canlanıyor; dostluklar güçlenebilir, yeni bağlantılar kurabilirsin. Ancak, sabırsızlık ve acelecilik senin en büyük düşmanın olabilir. Yavaşlamak ve düşünmekte fayda var. İçgüdülerine güven; kalbinin sesini dinlemek, doğru seçimler yapmana yardımcı olacak. Kendine inanmaya devam et, çünkü bu dönem hedeflerine ulaşmak için önemli adımlar atma fırsatı sunuyor. Duygusal enerjin de yükseliyor, sevgi ilişkilerinde derin bağlar kurmak için uygun bir dönemdesin. İletişim becerilerini kullanarak isteklerini net bir şekilde ifade etmelisin.
Bugün, sabrınızı ve kararlılığınızı test eden durumlarla karşılaşabilirsiniz. İş hayatında ciddi adımlar atmak için uygun bir zaman dilimi içinde olacaksınız, özellikle maddi konulara odaklanmak size önemli fırsatlar sunabilir. Duygusal bağlarınızı güçlendirmek ve sevdiklerinizle vakit geçirmek için harika bir gün. Sabit düşüncelerden sıyrılmak, yeni deneyimlere açık olmak size yenilikler getirebilir. Sağlığınıza dikkat etmeniz gereken bir dönemdesiniz; yogaya veya meditasyona yönelmek sizi dengeleyebilir. Unutmayın, içsel huzur ve dış dünyayla uyum içinde olmak bugün en büyük kazanımınız olacak.
Bugün, iletişimin ve etkileşimlerin ön planda olduğu bir gün. Eğitim veya bilgi paylaşımı açısından oldukça verimli bir dönemdesin. Yeni insanlarla tanışma fırsatları karşına çıkabilir; sosyal ortamlarda enerji dolu ve canlı bir şekilde öne çıkacaksın. Fikirlerini açıkça ifade etme isteği içindesin, bu da yeteneklerinle başkalarına ilham verme şansını getirebilir.Düşüncelerini net bir şekilde aktarabilmek ve başkalarıyla olan etkileşimlerini güçlendirmek sana fayda sağlayacak. Ancak, ani duygusal tepkilerden kaçınmak önemli; anlayışlı ve açık fikirli kal. Aklındaki projeler veya hayaller üzerinde düşünmek için ideal bir zaman dilimindesin; yaratıcılığını kullanarak ilham verici sonuçlara ulaşabilirsin.Özellikle kardeşler veya yakın akrabalarla olan ilişkilerine dikkat et; onları ihmal etmeme konusunda özen göster. Gelişen olaylar, birkaç önemli bağlantıyı güçlendirebilir ve sonraki adımlarını şekillendirebilir. Kendine güven ve akışa kapıl; fırsatlar seni bekliyor.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün. İçsel huzur arayışında olabilirsin ve çevrendekilerin duygularına daha fazla duyarlılık göstereceksin. Sevdiklerinle olan ilişkilerde samimi ve destekleyici bir tutum sergilemek, tüm günü pozitif geçirmene katkı sağlayacak. Geçmişteki anılara dönmek, seni huzurlu hissettirebilir; eski dostluklar veya kayıplar üzerine düşünmek, içsel bir rahatlama deneyimlemeni sağlayabilir. Duygusal durumunu ifade etmekten çekinme, bu hem seni hem de sevdiklerini rahatlatacaktır. İçsel dünyanla bağlantı kurmak için yaratıcı aktivitelerde bulunmak, ruh halini yükseltebilir. Bu dönemde aldığın kararlar, gelecekteki mutluluğunu şekillendirme potansiyeline sahip. Kendine karşı nazik olmayı unutma; ruhuna iyi gelecek olan şeyleri keşfetmek için zaman ayır.
Yıldızlar, enerjini parlatmak ve dikkatleri üzerine çekmek için meydan okuyor. Bugün, içsel gücünü ve karizmanı sergilemek adına mükemmel bir zaman dilimi. Etkileyici bir şekilde iletişim kuracak, çevrendeki insanları büyüleyecek ve ilgi odağı olacaksın. Yaratıcılığın doruk noktada, bu yüzden sanatsal projelere yönelmek ya da yeni fikirler geliştirmek için harika bir dönemdesin. Belki de liderlik niteliklerinle bir grubun öncüsü olmalısın; diğerlerini motive etme yeteneğin, başarıya ulaşmada anahtar rol oynamakta. Sosyal ilişkilerde ise kendini göstermekten çekinme. Yepyeni fırsatlar kapıda ve bunları değerlendirmek için cesaretini topla. Ancak, kendine dikkat et; bazen fazlasıyla etkileyici olmak, diğerlerinin tepkisini alabilir. Dengeyi bulmak, hem kendini ifade etmeni hem de başkalarını dikkate almanı sağlayacak. Aşk hayatında, tutkuların oldukça yoğun. Partnerinle ya da ilgilendiğin kişiyle arandaki bağı derinleştirmek için anlamlı zamanlar yarat. Sezgilerin güçlü, kalbini dinlemeyi unutma. Bugün, tüm bu enerjileri doğru bir şekilde yönlendirmek, potansiyelini en üst seviyeye çıkarmanı sağlayabilir. Kendine güven ve kalplerin sana açılmasına izin ver!
Bugün içsel huzur arayışında, detaylara odaklanma gereksinimi hissedeceksin. Küçük şeylerin büyük anlamlar taşıdığını fark ederek, çevrendeki gelişmelere farklı bir perspektiften yaklaşabilirsin. İş veya günlük yaşam rutinlerinde sistematik bir düzen kurmak için elverişli bir zaman. Ayrıca, sosyal ilişkilerde net ve dürüst iletişim, bazı sorunların üstesinden gelmende yardımcı olabilir. İkili ilişkilerde ise, karşındakilere karşı daha anlayışlı olman, duygusal bağları güçlendirebilir. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme; doğayla iç içe olmak, zihinsel ve ruhsal sağlığını tazelemek için mükemmel bir yöntem. Detayları gözden kaçırmamak ve hayatındaki küçük mutlulukları fark etmek, günün güzelliğini artıracak.
Denge arayışı ön planda. İlişkilerdeki tutku ve uyum, ruh halini derinden etkiliyor. Sosyal ortamlarda kendini gösterme ve iletişim becerilerini kullanma fırsatı bulacaksın. Karşıt fikirler ve görüşler arasında gidip gelirken, adalet ve uyum sağlama çabalarına önem vermelisin. Aşk hayatında beklenmedik yüzleşmelere hazır ol; içsel duygularını samimiyetle ifade etmen, bağlılıkları güçlendirebilir. Ayrıca, sanatsal yaratıcılığın canlanacak; yeni hobiler edinmek veya var olan yeteneklerini geliştirmek için elverişli bir dönemdesin. Sağlık konularında dengeyi sağlamak, huzurunu artıracaktır; belki de bir meditasyon veya yoga seansı yararlı olabilir.
Duyguların derinliği, içsel tutku ve anlayışla dolup taşabilir. Bugün, kendini yenileme ve dönüşüm için güçlü bir istek hissedebilirsin. İlişkilerde daha fazla samimiyet arayışında olacaksın; mevcut bağlarını güçlendirirken, ihtiyaç duyduğun mesafeyi de rahatça koyabilirsin. Yaratıcılık ve sezgi ön plana çıkacak, sanat veya kendini ifade etme yollarında harika fikirlerle dolabilirsin. Dış dünyadaki değişimlerin seni etkileyebileceği bir dönemdesin; içsel gücünü keşfettikçe, gelişim alanlarında daha cesur adımlar atabilirsin. Gizli kalmış bir konunun ortaya çıkma ihtimali, sana önemli dersler sunabilir. Fakat, her şeyi kontrol altına almaya çalışmaktansa, akışa bırakman durumları daha kolaylaştırabilir. Bugün, içsel rehberliğini dinlemek ve kalpten gelen sesin peşinden sürüklenmek en faydalı yol olacak.
Yeni fırsatlarla dolu bir gün seni bekliyor. Öğrenmeye ve keşfetmeye açık olacağın bu zamanda, fikirlerini geliştirecek insanlarla bir araya gelebilirsin. Seyahat tutkusu içindeki enerjini yükseltirken, farklı kültürlerle etkileşime geçmek sana ilham verecek. İçsel huzurun ön planda olduğu bir döneme giriyorsun; meditasyon veya doğada vakit geçirmek zihin açıcı olabilir. Sosyal ilişkilerinde şeffaflık ve dürüstlük önemli olacak; samimi konuşmalar, güçlü bağlar kurmana yardımcı olacak. Olumsuz düşüncelerden uzak dur ve pozitif enerjiyi yay. Kendine güven, hedeflerine ulaşmak için adım atmakta tereddüt etme. Bu süreçte içindeki maceracı ruhu serbest bırak, yaşadığın her anı neşeyle karşıla.
Bugün, kararlılığın ve azmin ön planda olduğu bir gün. Hedeflerine ulaşmak için gereken adımları atmak için içsel motivasyonunu bulabilirsin. İş hayatında, sana güvenenlerin beklentisini karşılamak üzeresin; bu durum, özgüvenini artıracak fakat baskı da yaratabilir. Bir sonraki aşama için net ve mantıklı bir plan yapman gerekiyor. Kendi sınırlarını zorlamadan, zamanı iyi kullanmalısın.Sosyal ilişkilerinde korumacı bir tavır takınmak isteyebilirsin; bu, sevdiğin insanlarla olan iletişimini etkileyebilir. Duygusal derinliklerini paylaşma ihtiyacı duyabilirsin fakat bunun için doğru anı beklemekte fayda var. Kendine karşı nazik olmayı unutma, tüm bu sorumlulukların arasında kendine alan aç.Akşam saatlerinde yaratıcı yönlerin öne çıkabilir; bir hobi veya sanatsal bir aktivite ile ilgilenmek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olacaktır. Doğru dengeyi sağlarsan, stresini de azaltabilirsin. Unutma, adım adım ilerledikçe ulaştığın noktalar daha da anlam kazanacak.
Bugün, yenilikçi düşüncelerinin ve sıra dışı yaklaşımlarının ön plana çıkacağı bir gün. Başkalarına ilham verecek fikirler bulabilirsin. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçlenecek; arkadaşlarınla ortak projeler üzerinde çalışmak, seni motive edecek. Ancak, kişisel alanına duyduğun ihtiyacı unutmamalısın. Kendi içsel sesine kulak vermek, yaratıcılığını besleyecek. Yeniliklere açıksın; bu fırsatları değerlendirirken, sezgilerine güvenmekte tereddüt etme. İçinde bulunduğun ruh hali, çevrendekilerle olan etkileşimlerini dönüştürebilir. Beklenmedik, heyecan verici olaylar gündeme gelebilir. Sosyal bağlantılarını güçlendirirken, farklı bakış açılarına açık olmak, seni daha da yenilikçi bir konuma getirebilir. Kendi değerin ve ilgi alanların üzerinde düşünmek, nihayetinde daha sağlıklı bir denge bulmana yardımcı olacak.
Duygusal derinlikler seni sarıp sarmalayacak, içgüdülerinle hareket etme zamanı. İlişkilerinde samimiyet vurgusu ön planda, duygularını yansıtmaktan çekinme. Sanatsal yaratıcılığın açığa çıkacağı bir gün, ilham perilerin seninle olacak. İçsel dünyanla bağ kurmak için meditasyon ya da doğa yürüyüşleri harika bir seçim olabilir. Bazı hayallerin, gerçekçi olmayan hayaller de olsa, cesaretinle öne çıkacak. Kendinle bağlantını güçlendirirken, çevrendeki insanlara da dokunmayı unutma. Sıcak kalpliliğin ve anlayışın başkalarına ilham verebilir. Unutma, kalbindeki sevgi her şeyi iyileştirebilir, bu yüzden sevgi dolu kalmaya özen göster.
