1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjin yüksek, cesaretinle çevrendekilere ilham verebilirsin. İçindeki lider ruhu ortaya çıkıyor; yeni projelere başlamak için harika bir zaman. Kendine güvenin artıyor, bu da sosyal ilişkilerinde olumlu bir ivme kazandırıyor. Aşk hayatında sürprizler kapıda; beklenmedik bir karşılaşma gerçekten kalbini fethedebilir. Sadece düşüncelerini dile getirirken dikkatli ol, zira anlık öfke veya sabırsızlık seni yanıltabilir. Sağlığına özen göster, fiziksel aktivitelere zaman ayırmalısın. Yıldızlar, içsel gücünü keşfetmen için seni cesaretlendiriyor. Bugün, sınırlarını zorlamak ve hayallerin için adımlar atmak için doğru zaman.
Bugün, içsel huzurun arayışında derin bir bağ kurma isteği hissedebilirsin. Maddi konularda daha dikkatli seçimler yapma zamanı. Finansal güvenliğine dair kararlar alırken sezgine ve deneyimlerine güvenebilirsin. İletişimde samimi ve açık olman, ilişkilerin derinleşmesine yardımcı olacak. Sevdiğinle geçireceğin zaman, mutluluğunu artırabilir. Sağlık konularında, vücuduna özen göstermek ve dengeli beslenmek ön planda. Hayatının ritmini bulmak için doğadaki sessiz anlardan faydalanmak ve kendine biraz zaman ayırmak önem taşıyor. Yaratıcı enerjini aktarabileceğin bir proje ya da hobi keşfetmek, zihnini canlandıracak.
İkizler, zihninizin hızlı düşünme kapasitesi ile bugün kendinizi ifade etme konusunda oldukça başarılı olacaksınız. Sosyal etkileşimlerde karşınızdaki kişilere duygularınızı aktarmaktan çekinmeyeceksiniz. Yeni bağlantılar ve arkadaşlıklar kurma fırsatlarıyla dolu bir gündesiniz; bu süreçte açık ve samimi bir iletişim, kalıcı ilişkilerin temelini oluşturacak. Ancak, bazen dikkatinizin dağılması ve bazı detayları gözden kaçırma ihtimaline karşı dikkatli olmalısınız. Zihinsel yoğunluğunuzun artması, odaklanmanızı zorlaştırabilir; bu nedenle, zaman zaman derin bir nefes alarak kendinizi yeniden toparlamaya çalışın. Küçük meselelerde bile çözümler bulmakta son derece yaratıcı olacaksınız. Öğle sonrası, kişisel projelerinizi geliştirmek için harika bir fırsat doğabilir. Kendi düşüncelerinizi net bir şekilde ifade edebilmek için gereken cesareti bulacak, belki de bilinçaltınızdan gelen yaratıcı fikirler sizinle buluşacak. Bu fikirleri yazıya dökmek ya da bir sanat dalında uygulamak, sizin için oldukça tatmin edici olabilir. Son olarak, ailenizle veya yakın arkadaşlarınızla yapacağınız derin ve anlamlı sohbetler, kendinizi daha iyi hissetmenize yardımcı olacak. Bugün, başkalarıyla olan bağlantını güçlendirmek ve kendinizi açmak için harika bir zaman.
Duygusal derinliklerinizi keşfetmeye açık olacağınız bir gün. Sevdiklerinizle aranızdaki bağı güçlendirmek için sevgi dolu adımlar atabilirsiniz. İçsel huzur arayışınız, ruhsal gelişiminize katkı sunacak. Kendinizi yalnız hissettiğiniz anlarda, sosyal çevrenizden destek almak önem kazanabilir. Geçmişte yaşadığınız bazı duygusal olaylar, bugün yeniden gündeme gelebilir. Anılar üzerinde düşündüğünüzde, kendinizi yeniden değerlendirme fırsatı bulacaksınız. Kendinize karşı nazik olun ve duygusal yükleri bırakmak adına hafiflemeyi deneyin. İş veya sosyal hayatınızdaki iletişimde hassasiyet göstermek, ilişkilerinizi olumlu yönde etkileyecektir. İçsel sezgilerinize güvenin; bu, sizi doğru yolda ilerletmek için katalizör görevi görebilir. Önemli insanlarla olan ilişkilerinizi pekiştirmeye yönelik samimi adımlar atmaktan çekinmeyin. Böylece, hem kalbiniz hem de zihniniz rahatlayacak.
Bugün içindeki enerji patlamasıyla birlikte, dikkatleri üzerine çekme arzusuyla dolup taşabilirsin. Kendini ifade etme biçimin, çevrendekilerin ilgisini çekecek ve etkileyici bir izlenim bırakmana vesile olacak. Sosyal ortamlarda daha fazla yer almak, yeni bağlantılar kurmak ve liderlik vasıflarını ön plana çıkarmak için mükemmel bir zaman. Bir projeye liderlik etmek ya da kendi fikirlerini hayata geçirmek için uygun bir fırsat mevcut. Ancak dikkatli ol; duygusal ve daha hassas arkadaşlarının ihtiyaçlarını göz ardı etmemelisin. İçsel olarak kendini zengin hissettiğin bu dönem, nefes almanı, yenilenmeni ve içsel huzurunu bulmanı sağlayabilir. Sezgilerin de oldukça güçlü, bu yüzden iç sesini dinlemekte fayda var. Eğlenceli bir gün geçirebilir, sevdiğin insanlarla kaliteli zaman geçirebilirsin. Duyguların ve ilgi alanların arasında denge kurmak, sana çok şey katacak. Unutma, gerçek liderlik yalnızca yön vermekle değil, aynı zamanda destek olmakla da ilgilidir.
Analitik düşünce yapın, bugün size birçok kapı açabilir. İşlerinizi planlama konusunda doğal bir yetenek sergileyeceksiniz. Detaylara dikkat etme arzunuz, sizi başarıya taşıyacak. Görevlerinizi tamamlamak için motivasyon bulacak, belirsizlikleri netleştirerek ilerlemeyi sağlayacaksınız. İletişim becerileriniz, önemli bağlantılar kurmanıza yardımcı olabilir. Duygusal olarak kendinizi daha kararlı hissedecek ve içsel huzura ulaşmak için gerekli adımları atabileceksiniz. Sağlığınıza yönelik dikkat etme zamanıdır; bedeninize ve ruhunuza yeterince özen gösterdiğinizden emin olun. İhtiyaç duyduğunuz değişimleri kabul etmeye açık olun; yenilikler hayatınıza tazelik getirebilir. Unutmayın, küçük adımlarla büyük sonuçlar elde etmek, bugün odaklanmanız gereken bir konu olabilir.
Bugün içsel denge arayışında olabilirsin. Duygusal ve mantıksal tarafların arasındaki zıtlıklar gün yüzüne çıkabilir. İlişkilerde daha empatik ve anlayışlı bir tutum sergilemek, var olan sorunları hafifletebilir. Özellikle sosyal çevrende bazı olaylar, sana arkadaşlarınla olan bağlarını sorgulatabilir. Sanatla ilgilenenler için yaratıcılık patlaması yaşanabilir; ilham kaynakların bu dönemde artış gösterebilir. Kendine zaman ayırmayı unutmamalısın. İçinde bulunduğun durumu değerlendirmek ve geleceği planlamak adına, yalnız kalmak sana iyi gelebilir. Kararsızlık hisleri üzerine düşünmek, çözüm arayışında faydalı olabilir. Uzun vadeli hedeflerine odaklanmak, seni daha huzurlu bir noktaya getirecektir.
Sıra dışı ve derin hisler içinde kaybolabilirsin. Bugün sezgilerin güçlenmiş durumda, çevrendeki insanları daha iyi anlama yeteneğine sahipsin. Duygusal derinliklerin, başkalarıyla olan etkileşimlerinde yoğun bir bağ kurmanı sağlıyor. Sosyal ilişkilerinde cesur ve kararlı bir tutum sergileyebilirsin; içsel gücünü keşfedeceğin bir dönemdesin.İş yerinde veya projelerinde sıkı bir odaklanma ile dikkat çekebilirsin. Karşılaştığın problemlerle başa çıkmak için yaratıcı ve etkili çözümler bulacaksın. Bu dönemde içsel dönüşüm ve yeniliklere açık olman, gelişim sürecini hızlandıracak.Aşk hayatında beklenmedik bir sürprizle karşılaşabilirsin. İlişkinde daha derinlere inmeyi, yeni bakış açıları keşfetmeyi arzulayacaksın. Kendine zaman ayırarak içsel düşüncelerinle yüzleşmek, ilişkilerini daha da güçlendirebilir. Geçtiğimiz günlerde hissettiğin belirsizliklerin yerini netlik alabilir, bu da seni rahatlatacak ve ileriye taşıyacaktır.Mali konularında dikkatli olman gerekebilir. Ani harcamalara karşı temkinli yaklaşmalısın. Bu dönemde tasarruf yapma ve bütçeni gözden geçirme fırsatını değerlendirebilirsin. Kendi özgüvenini besleyecek ve geleceğini sağlamlaştıracak adımlar atmak için doğru zaman.
Günün enerjisi, macera arayışını ve keşif isteğini alevlendirecek. Oldukça cesur ve hevesli bir ruh hali içindesin. Yeni bilgilere açlığın, seni hoş sürprizlerle karşı karşıya bırakabilir. Sosyal çevrende yapacağın etkileşimler, birlikte yeni fikirler üretmene zemin hazırlayacak. Farklı kültürlere ve bakış açılarına olan ilgin, seni derin düşüncelere yönlendirecek. Ancak, aceleci davranmamaya ve dikkatli olmaya özen göstermelisin; bazı durumlarda sakin kalmak, daha iyi sonuçlar elde etmeni sağlayabilir. Kendi iç yolculuğuna fırsat tanı ve sezgini dinlemeyi unutma, çünkü bu dönem içsel rehberliğin seni doğru yola yönlendirecek. Sevdiklerinle yapacağın samimi paylaşımlar, duygusal anlamda seni güçlendirecektir. Kendine güven, içindeki potansiyeli keşfetmek için harika bir zaman.
Gününüz, sorumluluklar ve hedefler etrafında dönecek. Kariyerinize dair önemli adımlar atabilir, uzun vadeli planlarınızı somutlaştırma fırsatı bulabilirsiniz. İletişim, karşılıklı anlayış ve işbirliği açısından yüksek bir verim sağlayacaktır. Arkadaşlarınızla veya iş ortaklarınızla yapacağınız toplantılar, yaratıcı fikirlerin ortaya çıkmasına vesile olabilir. Duygusal olarak, kendinizi biraz geride hissetseniz de, içsel gücünüzle bu durumu aşabileceksiniz. Sağlığınıza dikkat edin; fiziksel aktivite ve doğa yürüyüşleri zihinsel rahatlama sağlayacak. Kendinizi tamamen bir şeylere adamanız gereken bir süreçtesiniz, bu yüzden taviz vermemeye özen gösterin. Aşk hayatında, duygularınızı daha açık bir şekilde ifade etmek, aranızdaki bağı güçlendirebilir. Kendinizi ifade etmekten çekinmeyin; samimiyet ve dürüstlük ilişkilerinizi olumlu yönde etkileyecektir.
Bugün, özgürlüğe olan tutkun artıyor. Sıradanlıktan uzaklaşma arzusu içindesin, yenilikçi düşüncelerin etrafındaki insanları da etkileyebilir. Sosyal çevrende ilginç diyaloglar ve tartışmalar yaşanabilir. Ortak projelerdeki yaratıcılığın sayesinde dikkat çekeceksin. Duygusal olarak, kendini ifade etmek için daha fazla cesarete ihtiyacın olabilir; bu sebeple, hislerini paylaşmaktan çekinmemelisin. Beklenmedik bir sürpriz, günü senin için daha heyecan verici kılabilir. Bağlantı kurduğun insanlardan gelecekteki hayallerin için destek alabilirsin, bu fırsatları iyi değerlendirmelisin. Sağlık konularına da dikkat etmen gereken bir zaman dilimindesin; bedenine ve ruhuna iyi bakmayı unutma. Her şey, senin düşüncelerindeki özgürlüğü keşfetmelisin.
Derin duygular ve sezgilerle dolu bir gün seni bekliyor. İçsel dünyan daha da belirginleşebilir, yaratıcılığın ve hayal gücün artış gösterebilir. Bu, sanatsal ifadelere yönelmek için harika bir zaman. Ayrıca, karşındaki kişilere karşı duyarlılığın yüksek, bu da ilişkilerin daha da güçlenmesine yardımcı olabilir. Kendini ruhsal olarak beslemek adına meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapmayı düşünebilirsin. Yalnız kalma isteği ve kendi iç dünyanda kaybolma arzusu, sosyal ilişkilerinde dengesizlik oluşturabilir; bu yüzden kişisel sınırlarına dikkat etmelisin. Hayallerin ve hedeflerin hakkında düşünmek için uygun bir zaman; ilham veren bir konu hakkında yazmak veya yaratıcı bir proje üzerinde çalışmak, sana büyük bir tatmin sağlar. Duygusal derinliğini keşfetmek için açık fikirli ol. Unutma ki, sezgilerin ve içsel hislerin bugünkü kararlarında sana yol gösterecek.
