1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. İçindeki motivasyonla kendine yeni hedefler belirlemek isteyebilirsin. Kararlılığın, başkalarına ilham verebilir. İletişim konusunda daha açık ve samimi olman, takım çalışmalarında ve sosyal ilişkilerinde olumlu sonuçlar doğurabilir. Aniden ortaya çıkan fırsatları değerlendirmeye hazır ol, sezgilerin sana yol gösterebilir. Ancak sabırsızlığın, bazı durumlarda aceleci kararlar almanı tetikleyebilir. Duygusal ilişkilerdeki tutku artarken, karşılıklı anlayış ve destek, dengeleri koruyabilir. Kendini ifade etme biçiminde yaratıcılığın ön plana çıkacak. Hobilerine zaman ayırmak, zihnindeki yoğunluğu hafifletmesine yardımcı olabilir. Kendine bu konuda bir iyilik yapmayı unutma.
Bugün, maddi konulara odaklanabileceğin bir enerji içinde olacaksın. Finansal düzenlemeler yapmak, geleceğe yönelik planlar oluşturmak için doğru bir zaman. İkili ilişkilerde ise samimiyet ve güven arayışında olabilirsin. Yakın arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni bakış açıları kazandırabilir. Yaratıcılığını ortaya koyman gerekebilir; minik projeler veya hobi çalışmaları sana iyi gelecek. Sabırlı ve kararlı duruşun, seni hedeflerine adım adım yaklaştıracak. Sağlık açısından ise, doğa yürüyüşleri veya sakinleştirici aktiviteler öncelik kazanabilir. İçsel dinginliğini bulmak, gününe huzur katacak.
Sosyal etkileşimler konusunda oldukça aktif bir dönemdesin. Resmi olmayan toplantılarda veya arkadaş buluşmalarında fikirlerinle dikkat çekiyorsun. Zihinsel açıdan yoğun bir süreçten geçiyorsun; bu durum, öğrenme isteğini arttırıyor ve yeni konulara dair merakını tetikliyor. Bazen kendi düşüncelerini ifade etmede zorlanabilirsin, ancak bu anlarda içsel sesine güvenmek önem taşıyor. İkili ilişkilerde iletişimde açıklık sana avantaj sağlayacak. Sevdiğin kişilerle olan konuşmalarında samimiyetini korumak, yanlış anlaşılmaları önleyebilir. Unutma, esneklik ve uyum sağlama yeteneğin, çevrendekilerle ilişkilerini güçlendirecektir. Kendine güven, yeni insanlarla tanışırken veya fikirlerini savunurken sana yön gösterecek. Enerjin yüksek, bu yüzden spor yapmayı veya dışarıda vakit geçirmeyi tercih edebilirsin. Ayrıca, yeni projeler veya hobiler için mükemmel bir zaman. Hayal gücünü serbest bırak ve hayallerine adım at!
Duygusal derinliklerinle yüzleşmek için harika bir zaman dilimindesin. İçsel huzur arayışın, sevdiklerinle paylaşımlarında büyük bir samimiyetle kendini gösterebilir. Aile bağların güçlenecek; belki de geçmişten gelen anılar, kalbine dokunacak. Kendini güvende hissetmek, şu an için öncelikli bir konu. Sanatsal ve yaratıcı yönlerinle ilgili projelere girişmek, ruhunu besleyecek. Bir arkadaşın ya da aile bireyinle yapacağın samimi bir sohbet, sana önemli bir bakış açısı kazandıracak. Kendini ifade etme biçiminde daha cesur olabilirsin; bu sayede karşındakiler üzerindeki etkinliğin artacak. Kalbinin sesine kulak ver; sezgilerin güçlü ve sana doğru yolu gösterecek.
Özgüvenin zirveye çıkmış durumda, bu da çevrendekilere ilham verebilir. Kendini ifade etme arzusu ön planda; bu fırsatlardan yararlanarak yeni projelere başlayabilirsin. Sosyal ilişkilerdeki etkileşimler, seni daha da güçlendirecek. Ancak, dikkatli olmalı ve aşırı kibirden kaçınmalısın. İçsel keşifler yapabilir, derin düşüncelere dalabilirsin. Sevgi ve destek arayışın, sana yeni pencereler açabilir. Yeniliklere açık ol, hayatındaki değişiklikler üzerinde olumlu etkiler yaratabilir. Hayallerini gerçekleştirmek için önemli adımlar atıyorsun; cesaretin, başarıyı peşinden getirecek.
Bugün detaylar ön planda; gözlem gücün ve analitik yeteneklerinle etrafındaki her şeyi daha keskin bir şekilde kavrayacaksın. Küçük fakat önemli ayrıntılara dikkat etmen, çeşitli meselelerde vereceğin kararların doğru olmasını sağlayacak. İş ve sorumluluklar konusunda beklenmedik durumlarla karşılaşabilirsin, bu durumlar seni daha çok düşünmeye itebilir. İletişimde dikkatli olman gerek; söylediğin sözlerin yanlış anlaşılmalara yol açabileceğini aklında bulundur. Kendi sınırlarını korumak adına cesur adımlar atabilir, sosyal ilişkilerinde başkalarından beklentilerini sorgulayabilirsin. İçsel dinginlik arayışın, küçük bir yürüyüş veya meditasyon sayesinde daha da artabilir. Bugün, kendine yönelik hassasiyetinin arttığı bir dönemdesin, bu yüzden ruhsal durumuna dikkat ederek ilerlemen faydalı olacak. Unutma, içsel huzuru bulmak, dış dünyada daha dengeli olmanı sağlayacaktır.
Harmoni arayışında olacağın bir gün. Sosyal ilişkilerin ve çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin ön planda. Kendi içsel denge ve uyumunu sağlayarak, başkalarına da bu enerjini yansıtacaksın. Etrafındaki kişi veya kişilere karşı duyarlı olman, onların ihtiyaçlarını anlamana yardımcı olacak ve sağlıklı diyaloglar kurmanı kolaylaştıracak. İş veya bir proje ile ilgili yaratıcı fikirler içindesin, bu fikirleri paylaşmaktan çekinmemelisin. Duygusal bağların güçlenmesi için kendini ifade etmekten çekinmeyeceğin bir dönemdesin. Kendinle barışık olmak, iç huzurunu bulmana destek olacak, bu da düşündüğünden daha iyi sonuçlar doğuracak. İkili ilişkilerde daha açık ve net olursan, olasılıklar senin lehin olur. Kendi değerin üzerinde düşünmek, kendi tercihlerini gözden geçirmek için uygun bir zaman. Dış görünümüne özen göstermek, kendini iyi hissetmenin yanı sıra, özgüvenini artırmana yardımcı olacak. Günü sosyalleşerek geçirmek, yeni bağlantılar kurmak için fırsatlar sunacaktır.
Bugün, içsel derinliklerine daha fazla inme isteği hissedebilirsin. Gizli kalmış duyguların yüzeye çıkabilir, kendini daha açık ifade etmek için bir fırsat yaratabilirsin. İlişkilerde dürüstlük, samimiyet ve bağlılık arayışında olacaksın. Özellikle güven duygusu ön planda; ihanet veya güvensizlik hissi seni rahatsız edebilir. Arkadaşlarınla paylaşımlarını artırmak, yeni bağlar kurmak veya var olan dostlukları derinleştirmek isteyebilirsin. İş veya kariyer alanında, sabırlı olmalısın. Kısa vadeli kazanımlar yerine, uzun vadeli hedeflere odaklanmak daha faydalı olabilir. Kendini ruhsal olarak yenilemek için meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi aktiviteler tercih edebilirsin. Yaratıcılığının arttığı bir dönemdesin; sanatla ilgilenmek veya yeni hobiler edinmek sana iyi gelecektir. İçsel sesine kulak ver, sezgilerin bugün oldukça güçlü.
Macera ruhun canlanıyor, yeni deneyimlere açık olmalısın. Yaratıcılığın ve hayal gücün öne çıkıyor, bu durumun seni ilham dolu projelere yönlendirebilir. Sosyal ilişkilerde sıra dışı bir çekim gücün var, insanlarla etkileşimlerin keyifli ve samimi geçebilir. Fırsatların kapını çalmasına hazırlıklı ol. İçinde bulunduğun durumları sorgulayıp yeni perspektifler kazanacak fırsatlar bulabilirsin. İçsel ruhsal yolculuğun derinleşiyor, meditasyon veya doğada vakit geçirmek zihnini dinlendirip yeni bakış açıları kazandırabilir. Duygusal bağlar, özgürlük arayışınla dengelenmeli; sevdiklerinle arandaki bağı kuvvetlendirmek için empati yapmaya özen göster. Unutma, gezegen etkileri seni daha cesur ve kararlı olmaya yönlendiriyor.
Bugün, sorumluluklarınızla yüzleşmek için güçlü bir motivasyona sahip olacaksınız. Kariyerinize ilişkin hedeflerinizi net bir şekilde belirlemek ve bunlar üzerine odaklanmak faydalı olabilir. İş arkadaşlarınızla olan iletişiminizde daha açık ve net olmaya özen gösterin; böylece birlikte daha uyumlu bir ortam yaratabilirsiniz. Kendi içsel duygularınızı keşfetmek için biraz zaman ayırmak, size fayda sağlayacak. Duygusal olarak güçlü kalmak, çevrenizle olan ilişkilerinizi olumlu yönde etkileyebilir. İş veya finansal konularda dikkatli olmanız gereken bir dönemdesiniz; küçük detaylara dikkat etmeniz, büyük sorunların önüne geçmenize yardımcı olacaktır. Kendi değerlerinizi sorgulamak ve gelecekle ilgili güvenceler sağlamak için dikkatinizi içe yönlendirin; bu, ilerleyen günlerde size güç verecektir. Unutmayın, dengeyi bulmak ve kendinize alan tanımak her zaman önemlidir.
Bugün, yaratıcılığınızın zirveye ulaşacağı bir dönemdesiniz. Farklı düşünme yeteneğiniz sayesinde sıradan olanı aşarak göz alıcı fikirler üretebilirsiniz. Sosyal çevrenizdeki insanlarla etkileşiminiz derinleşecek; sohbetlerinizin, ilham verici düşüncelerle dolup taşması kaçınılmaz. İletişimdeki açıklık, hem kişisel hem de profesyonel ilişkilerde yeni kapılar açabilir. Havada bir yenilik ve değişim arzusu var. İçsel özgürlüğünüze düşkünlüğünüz, sizin için yanınıza alınmayacak kadar yükümlülükten kaçınmanıza neden olabilir. Bireyselliğinizi kutlayın, ancak başkalarıyla bağlantınızı koparmamaya özen gösterin. Finansal konularda dikkatli olmalı, harcamalarınızı gözden geçirmelisiniz. Sizi heyecanlandıran yeni projelerle ilgili fırsatlar belirse, hemen değerlendirin. Ancak aceleci kararlar vermekten kaçının. Kendinize zaman tanıyın ve içsel sesinize kulak verin; bu, alacağınız kararların altına sağlam bir temel koymanıza yardımcı olacaktır. Günün ilerleyen saatlerinde, ruh halinizi yükseltecek bir aktivite ya da bir hobiyle ilgilenmek size iyi gelecektir. Yenilenme hissini güçlü bir şekilde yaşayacağınız bir gün. Sosyal bağlarınızı güçlendirirken, kendinize zaman ayırmayı unutmayın. İçsel sesinizi dinleyin ve ruhunuzu beslemeyi ihmal etmeyin.
Duyguların denizinde yol alırken, sezgilerin ve hayal gücün ön planda. Kendini ifade etme ve yaratıcılığını ortaya koyma konusunda ilham dolu bir gün seni bekliyor. Sanatsal projelere yönelmen, ruhunu besleyebilir. Karşılaştığın insanlarla olan etkileşimlerin, derin düşüncelere ve duygusal bağı güçlendirici deneyimlere yol açabilir. Gündelik yaşamında bazı küçük değişiklikler yapmak, sana yeni perspektifler sunacak. Ancak, fazla duyarlı olabileceğin bir dönemde olduğun için, başkalarının duygularını anlamaya çalışırken kendi sınırlarını korumaya özen göster. Rahat bir nefes alarak, içindeki derin denizlere dalmak için fırsat yaratabilirsin. İş veya maddi konularla ilgili düşüncelerinde daha esnek olmalı, ani kararlar vermekten kaçınmalısın. Yakın çevrendeki destek, seni güçlendirirken, içsel huzuru bulmanı kolaylaştıracak. Hayal gücünü serbest bırak ve kalbindeki sesin peşinden git.
