1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün, enerjin yüksek ve kendini ifade etme arzusuyla dolup taşıyorsun. Cesaretinle yeni fırsatlarla karşılaşabilirsin. Özgüveninin doruklarında olduğu bu dönem, liderlik özelliklerini ortaya çıkarman için mükemmel bir zaman. Kendini tutkulu ve yaratıcı hissettiğin bu günlerde, projelerini hayata geçirmek için gerekli motivasyonu bulacaksın. İletişim becerilerin güçlü; bu, etrafındaki insanlarla ilişkilerini güçlendirebilir. Ancak ani tepkilere kapılmamaya dikkat et. İlişkilerinde dengeleri korumak adına, karşındaki kişileri de dinlemekte fayda var. İçsel bir refah arayışında olabilir, bu nedenle kendine zaman ayırmayı unutma. Zihnini ve bedenini uyum içinde tutarak, hem fiziksel hem de ruhsal sağlığını destekleyecek adımlar atabilirsin.
Bugün, içsel huzurun ve istikrarın ön planda olacağı bir gün. Keşfettiğin yeni ilgi alanları, seni daha da renklendirecek ve kendini ifade etmenin yeni yolları açacak. Maddi konulardaki titizliğin, seni kazançlı bir duruma sokabilir. Aşk hayatında, olduğun yerden memnun olman ve partnerinle olan iletişimini güçlendirmen, ilişkinize pozitif bir ivme kazandıracak. Sosyal etkileşimler artacak, yeni insanlarla tanışmak için fırsatlar doğacak. Kendine olan güvenin, harika sonuçlar doğurabilir; bu yüzden, fırsatları değerlendirmek için cesur ol. Bugün, günlük rutinin dışında küçük değişiklikler yaparak yaşamına renk katabilirsin. Kendi konfor alanının dışına çıkmak, sana yeni deneyimler kazandıracak. Duygusal olarak, geçmişle yüzleşmek ve içsel huzuru bulmak adına verimli bir zaman. Şimdi, içsel dünyana biraz daha yakından bakmanın ve duygularını anlamanın zamanı. Kendine vakit ayırmayı unutma.
Sosyal çevrende enerjik bir atmosfer hakim. Yeni insanlarla tanışabilir, ilginç fikirler paylaşabilirsin. İletişim becerilerin ön plana çıkıyor, bu yüzden kendini ifade etme fırsatını iyi değerlendir. Özellikle grup etkinliklerine katılmak, sana ilham verecek. Ancak dikkatli ol; bazı konularda yüzeysel kalmaktan kaçınmalısın. Derinlemesine bir anlayış ve empati, ilişkilerini güçlendirecektir. Ayrıca, fikirlerinle insanları etkilemek için yaratıcı yollar bulabilirsin. Bugün öğrenme arzusuyla dolusun, yeni bilgiler edinmek için güzel bir zaman. Kendine güven ve sevdiklerinle olan bağlarını derinleştir.
Duygusal derinliklerin ve içsel huzurun ön planda olduğu bir gün seni bekliyor. Etrafındaki insanlarla olan ilişkilerine odaklanabilirsin; iletişimde empati ve anlayışı artırmak önemli. Ailevi bağların güçleniyor, sevdiklerine vakit ayırmak sana iyi gelecek. Bugün, geçmişle yüzleşme fırsatı bulabilirsin; belki fark etmediğin bazı duygusal yaraların açığa çıkması normal. Kendine olan güvenin artıyor ve içgüdülerin güçlü bir şekilde seni yönlendirecek. Yaratıcı yanını keşfetmek için harika bir zaman, sanatsal faaliyetler ya da hobi edinmek zihnini rahatlatacak. Kendini ifade etme konusunda cesur olmalısın; bazen duygularını paylaşmak, seni özgürleştirir. Sağlığına dikkat etmeni öneririm; ruhsal dengeyi sağlamak için doğada vakit geçirmek faydalı olabilir. Kendi sınırlarını belirlemekte zorlanabilirsin; bu bağlamda başkalarının beklentileri ile kendi ihtiyaçların arasında bir denge kurmayı unutmamalısın.
Bugün enerjin yüksek, içindeki ateşi hissediyorsun. Göz alıcı ve karizmatik bir şekilde çevrendekilerin dikkatini çekiyorsun. Sosyal ortamlarda liderlik vasıfların ön planda olabilir; çevrendekilere ilham verebilirsin. Yaratıcılığın dorukta, sanatsal projelere yönelmek veya hobilerine zaman ayırmak sana büyük keyif verecek. İkili ilişkilerde ise duygusal derinlikler keşfedebilirsin, sevgi dolu anlar yaşanabilir. Kendine güvenin artacak, bu da seni daha açık ve cesur yapacak. Ancak, biraz sabırlı olmalısın; bazen işler istediğin gibi gitmeyebilir, bu durumda iç huzurunu korumaya dikkat et.
Disiplin, detaylara odaklanma ve sorumluluk alma ön planda. Bugün, iş yerinde veya kişisel projelerde dikkatli yaklaşımın sayesinde beklenmedik başarılar elde edebilirsin. Analitik zeka ve pratik çözümleme yeteneğin, sorunları hızla aşmanı sağlıyor. Gün içinde karşılaşabileceğin bazı müzakerelerde, sakin kalman ve mantıklı kararlar vermen etkili sonuçlar doğurabilir.Sağlık konusunda, kendine zaman ayırmayı unutma. Dinlenmek ve zihnini boşaltmak, verimliliğini artıracaktır. Aynı zamanda, sevdiklerinle geçireceğin kaliteli zaman, ruhsal dinginliğini getirecek. Sadece işle ilgili konulara odaklanmak yerine, hayatın diğer alanlarına da biraz dokunmak iyi gelebilir. Kendi ihtiyaçlarını ve hislerini göz ardı etmeden, dengeli bir gün geçirmen önemli olacak. İletişim alanında, düşüncelerini net bir şekilde ifade etme becerin artıyor. Bu, insanlarla olan ilişkilerinde olumlu gelişmelere zemin hazırlayabilir. Dikkat etmen gereken nokta, fazla eleştirel olmaktan kaçınmak. Yapıcı geri bildirimlerle etkileyici olabilir, ancak empati göstermeyi de unutmamalısın. Bugünün, kişisel ve profesyonel gelişim için verimli geçeceğine işaret ediyor.
Bugün sosyal etkileşimlerde olumlu bir aura taşıyorsun. Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin derinleşebilir ve yeni bağlantılar kurmanın eşiğinde hissedebilirsin. Duygusal denge arayışında olduğun için, başkalarının ihtiyaçlarına duyarlı olman önem kazanıyor. Bu enerji, iş veya kişisel yaşamındaki meseleleri daha uyumlu bir şekilde ele almanı sağlayacak.Estetik ve sanatsal konulara karşı artan bir ilgi duyabilirsin. Bu, yaratıcılığını ortaya koyma fırsatı sunabilir. İçsel güzellik arayışının dışavurumu, zamanını bu alanda değerlendirmene yol açabilir. Yanındaki insanlara ilham vermek, onları pozitif etkileyebilir.Bir zaman dilimi için, daha fazla özgürlük arayışında olabilir ve sınırların aşılmasına yönelik bir tutku hissedebilirsin. Fakat, bu süreçte dikkatli olman gereken noktalar var. Başkalarıyla olan ilişkilerin, bu özgürlük arzusuyla çatışmamalı; dolayısıyla dengeleri korumak adına dikkatli seçimler yapmalısın.Bunların yanı sıra, içsel huzurunu sağlamak adına kendine zaman ayırmayı ihmal etmemelisin. Bireysel olarak kendine dönmek, içsel barışını bulmanın anahtarı olabilir. Yine de, iade ettiğin sıcaklık ve sevgi dolu tutumla, çevrendeki insanları motive edebilme gücünü elinde bulunduruyorsun.
Bugün sezgilerin ve içsel hislerin öne çıkacak. Duygusal derinliklerinle yüzleşmek, belki de daha önce bastırdığın bazı duyguları yeniden değerlendirmeni sağlayacak. İlişkilerdeki dinamikler üzerinde düşünmek iyi gelecek. Aşkta kararlılık arayışındasın; bu, bazen cesur adımlar atmanı gerektirebilir. Yeni bir başlangıç için kendine izin ver; geçmişten ders alırken ileriye odaklanmak önemlidir.Kendi içsel gücünü ve kararlılığını keşfetmek, hayatında olumlu değişimlerin kapısını aralayabilir. Çevrendeki insanlarla daha derin bağlar kurmak için fırsatlar yakalayabilirsin. Araştırıcı ruhunu ön plana çıkararak, ilgi alanlarını genişletmek için yeni hobi ya da akademik konulara yönelmek isteyebilirsin. İçsel huzurunu koruyarak, odaklanman gereken konulara yönelmek, seni hedeflerine bir adım daha yaklaştıracak.
Bugün keşif ve macera arzusunun yüksek olduğu bir gün. Yeni fikirler ve projeler, ilginizi çekebilir. Sosyal bağlantılarınızda canlılık söz konusu; arkadaşlarınızla yapacağınız konuşmalar, yeni perspektifler kazanmanıza yardımcı olabilir. İçsel düşüncelerinizi eyleme dökme isteği ön planda. Kendi inançlarınızı sorgulamak ve belki de bazı tozlu kitapları açmak isteyebilirsiniz. Hayatınıza daha fazla anlam katacak yeni deneyimler ararken, içgüdülerinizi dinlemeyi unutmayın. Farklı kültürlere olan ilginiz artabilir; belki de bir yolculuk kararı almak üzeresiniz. Özgürlük hissi, günlük rutininizden çıkma isteğiyle dolup taşarken, samimi ilişkilerinize de dair önemli kararlar alma zamanıdır. Olumlu düşüncelerle çevrenizi etkilemek için yaratıcı projelere yönelmek isteyebilirsiniz. Cesaret ve kararlılıkla ilerlediğinizde, karşınıza çıkan fırsatlar sizi bekliyor.
Bugün, kararlılığın ve disiplinin ön planda olduğu bir atmosferdesin. İş hayatındaki sorumlulukların, seni hedeflerine daha da yakınlaştıracak. Stratejik düşünme yeteneğin sayesinde, karmaşık durumları kolayca çözümleyebilirsin. Ancak, yaratıcılığını da unutmamalısın; bazı durumlarda, alışılmışın dışında düşünmek faydalı olabilir. Ailevi ilişkilerin biraz baskı altında hissedilmesine sebep olabilir. Empatik yaklaşımın, aradaki gerginliği azaltmana yardımcı olacak. Kendi iç dünyana dönmek, sakinleştirici bir etki yaratabilir. Sağlığına dikkat et; enerjini doğru yönetmek, günün verimliliğini artıracaktır. Aşk hayatında ise, sürpriz gelişmelerin kapıda olduğu bir dönemdesin. Kalbini dinleme zamanının geldiğini unutma.
Bugün, olayların akışına uyum sağlamakta zorlanabilirsin. İçindeki yaratıcılığı ortaya çıkarmak için kendine bir alan yaratmalısın. İlişkilerdeki iletişim sorunları seni biraz zorlayabilir; açık ve net bir dil kullanmak, karışıklıkları önleyecektir.Sosyal çevrende olumlu etkileşimler ön planda. Beklenmedik buluşmalar yeni dostluklar getirebilir. Kendini açıkça ifade etmekten çekinme; fikirlerin başkalarına ilham verebilir.Maddi konularda dikkatli olman gereken bir dönemdesin. Harcamalarına daha fazla özen göstermelisin; ihtiyaç ve isteklerini iyi ayırt etmelisin. Beklenmedik masraflar çıkabilir, bu yüzden bütçeni planlamalı ve gereksiz harcamalardan kaçınmalısın.Bağışlayıcılık ve anlayış, bugün ruh halini dengelemek için önemli. Kendine birkaç dakikalık molalar vermek, zihnini temizlemek adına faydalı olabilir. Günün sonunda, içsel huzurunu yeniden bulabilmek için yalnız kalmayı tercih edebilirsin. Bu süreç, seni yeniden yenileyecek ve tazeleyecektir.
Duygusal dalgalanmalara kapılabilir, sezgilerinizi daha derinden hissedebilirsiniz. İçsel bir güven arayışı içindesiniz, bu nedenle yalnız kalmak isteyebilirsiniz. Sanatsal yönlerinizi keşfetmek veya yaratıcı aktivitelerle uğraşmak ruh halinizi yükseltebilir. Sevdiklerinizle duygu paylaşımı yapmanın getirdiği sıcaklık, kaygılarınızı hafifletebilir. Ayrıca, rüyalarınızda veya içsel düşüncelerinizde ilham verici mesajlar alabilirsiniz, bu yüzden kendinize zaman ayırmayı unutmayın. Duygusal derinliğe inmek, kendinizi yenilemenize yardımcı olabilir. Anlık kararlar almaktan kaçınarak, sabırlı kalmaya özen gösterin. Bu dönem, kendinizi tanıma ve içsel huzur bulma fırsatı sunuyor.
