1
Tiyatro sektörü, şimdiye kadar mevcut mali yasa ve yönetmelikler çerçevesinde ticari faaliyetlerini sürdürmekle birlikte Maliye Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı gibi kamu otoritelerinin yeterli ilgisine ve desteğine mazhar olamayan bir sektör oldu. Özellikle ülkemizde kavram karmaşası nedeniyle faaliyetleri 90 NACE kodu ile sınıflandırılan bu sektör, birçok hibe ve teşvik kalemlerinden de yararlanamıyor.
Tiyatromuz yaşasın inisiyatifi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile diğer sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla sektör gündemini ele alan görüşmelerin yanı sıra önce bakanlık ve ticaret odaları nezdinde birincil olarak tiyatro faaliyetinde bulunan işletmeleri ayrıştırabilmek için NACE kodlarının düzenlenmesi çalışmalarını başlattı. İkinci adım olarak da sektörün tam bir fotoğrafını çekebilmek ve ekonomik büyüklüğünü rakamlarla ortaya koyabilmek için hem kayıt içi ve kayıt dışı kaç tiyatro emekçisi ve kaç tiyatro işletmesinin olduğunu, mevcut tiyatro salonlarının kapasiteleri ve sahip oldukları teknik altyapıları kapsayan bir envanter çalışması yaptı.
Önümüzdeki günlerde Anadolu’da görünür olamayan amatör ve profesyonel sanatçı ve kumpanyaların yerelde yüklendiği misyonu, gelişimini ve bugünkü durumunu tespite yönelik sözlü tarih çalışmaları ve belgesel filmlerin yapımına yönelik fon arayışına girdi. İnisiyatif, sektöre ilişkin kurumsal hafızanın güçlendirilmesi için bu çalışmaların dijitale aktarılarak arşivlenmesi ve geleceğe kayıt düşülmesi gerektiğini savunuyor.
Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde bir “Tiyatro Yasası” hazırlığı yönünde çalışmalarımız başlayacak.
Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi Geçici Yürütme Kurulu üyesi, Tiyatro Eleştirmeni Ragıp Ertuğrul ile sürecin ayrıntılarını konuştuk.
– Tiyatrolar, özellikle de özel tiyatrolar, pandemi öncesinde yeterli desteği alamıyordu. Pandemi sürecinde ise çok daha zor durumdalar. Devletin nasıl bir politika izlemesi gerekirdi ve nasıl bir destek politikası uygulamalı?
Öncelikle Atatürk’ün evrensel değerlere dayanan, kültürel mirasımızın devamını sağlayan stratejilerini belirlediği, kurumlarını inşa ettiği, kültür insanlarını yetiştirdiği, Devlet güvencesi altına aldığı ancak maalesef zamanla zayıflatılan kültür politikasının dışında şimdiye kadar hiçbir devlet yönetimi bu şekilde kapsayıcı bir politikayı oluşturma cihetine gitmedi ki halen bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması bunun en önemli göstergesi.
O nedenle kültürün sahiplenilmesi ve yaşatılması her zaman, değişen iktidarların insafına kaldı. Tiyatro sektörü de pandemi krizine makus talihine uygun olarak zayıf, korunmasız, güvencesiz yakalandı.
Bu dönemde özellikle Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un diyaloğa açık yaklaşımını, bürokrasi tarafından çerçevelenmiş uygulamaları devam ettirmek yerine çözüm odaklı arayışlarını ve deneyimli bakanlık bürokratlarının da aslında tiyatro sektörünün sorunlarını ve çıkmazlarını iyi bildiğini; bunları bertaraf etme yönünde sınırlı da olsa gayret gösterdiğini gördük. 2020 ve 2021 yılları için özel tiyatroların projelerine yapılan yardımlar karşılığında alınan taahhütlere toleranslı davranılması, bakanlık koordinasyonunda bir tiyatro çalışma grubu kurulması, Özel Tiyatroların Projelerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Yönetmelik’te sektörün istek ve beklentileri doğrultusunda değişikliğe gidilmesi sektöre güven veren adımlar. Çoğu hizmet sektörüyle birlikte tiyatro biletlerine de getirilen vergi indirimlerinin sürekli kılınması zaruridir.
– Sanata erişim lüks sayılır durumda malesef ülkemizde.
Zira sanata erişim, lüks bir tüketim değil, sağlık gibi eğitim gibi toplumun tüm bireylerinin sahip olduğu anayasal bir haktır. Çağrıda bulunulan dijital arşiv, sesli oyun ve turne desteği projeleriyle ödeneksiz tiyatrolara can suyu olabilecek kaynaklar yaratılması da göz ardı edilmemesi ve mutlaka artarak devam etmesi gereken uygulamalar. Öte yandan vergi ve SGK borcu gibi ekonomik kriterler veya faaliyet kodlarının teşvik kapsamı dışında kalması, vergi mükellefi birçok tiyatro işletmesinin, devletin hibe ve teşvik kalemlerinden yararlanamamasına sebep oldu. Ekonomik kaygılardan ötürü yevmiyeye dayalı gelir paylaşımının yani kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu sektör, kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamadığı gibi esnafa yapılan maddi yardımlardan da yoksun kalıyor. Salonu olan tiyatro işletmeleri ise bu süreci en ağır yaşayanlardan oldu. Faaliyetler durmuşken, seyirciden uzak kalınmışken salon kira borçları birikmeye devam ediyor ve henüz bu konuya bir çözüm bulunamadı. Günlük ihtiyaçların karşılanmasında bile yaşanan zorluk ve uygun hijyen koşullarına sahip mekânların bulunmaması tiyatroların yeni oyunların provasına girmesinin, yeni projelerin üretmesinin önünde çok büyük engel.
– Tiyatro yasasından bahseder misiniz?
Yukarıda bahsettiğimiz tiyatro sektörünün maruz kaldığı tüm sorunların çözümü için gelip takıldığımız nokta; aslında bir “Tiyatro Yasası”nın olmaması. Sektörde kayıt dışılığın önüne geçecek olan yasadır. Sahne arkası çalışanlarının çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve mesleki gelişimlerinin sağlanması başta olmak üzere tüm tiyatro emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak olan yasadır.
Sektörde planlı bir istihdam politikası yürütülmesini sağlayacak olan yasadır. Türkiye coğrafyasında profesyonel veya amatör, geleneksel veya çağdaş, gerçek veya tüzelkişi, salonlu veya salonsuz tüm tiyatro emekçilerinin ve kumpanyaların, toplumun kültürel gelişiminde büyük oranda kamusal hizmet verdiği gerçeği, bir yasa ile teyid edilmelidir. Bu yasa, sektörde fırsat eşitliğinin de hem ekonomik hem de sosyokültürel açıdan tesis edilmesini sağlayacaktır.
Kültür endüstrileri için katma değer yaratan tüm eser ve tasarımlar da dahil olmak üzere bir bütün olarak doğrudan teşvikler ve vergi kolaylıkları, dağıtım kanallarının yaygınlaştırılması, bu alanda KOBİ ve “startup”ların desteklenmesi, bankacılık sektörünün kültür girişimlerine kredi imkânları sağlamaya yönelik yeni ürünler geliştirmek üzere bilgilendirilmesi, sanat ve sanat eğitimi kurumlarına vergi avantajları sağlanması ve sponsorluğun sahne sanatlarını geliştirici ve kalkındırıcı şekilde düzenlenmesi gibi ekonomik uygulamalar yasanın kazanımları olacaktır.
Sektörün kamusal alanları kullanımı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkileri, Türkiye’nin yurtdışında temsil edilmesi söz konusu olduğunda sanatçıların maddi olarak desteklenmesi, bürokratik işlemlerde kolaylıklar gösterilmesi, uluslararası sanatsal işbirlikleri için teşvik edilmeleri, bir kamu hizmeti sunmalarından dolayı reklam ve tanıtım olanaklarında önceliklendirilmesi tiyatro yasası kapsamında ele alınabilecek önemli konulardır.
Pandemi döneminin başında, bağımsız tiyatroları sosyal ve ekonomik çöküntüden kurtarabilecek, yaşamasını sağlayabilecek 7 maddelik talepleri içeren “Tiyatromuz Yaşasın” başlıklı kampanyanın 35 bine yakın imzayla desteklenmesinin ardından, tüm Türkiye’den 600’e yakın bağımsız tiyatronun gönüllü katılımıyla Tiyatromuz Yaşasın İnisiyatifi hareket etmeye başladı.
İnisiyatif, tüm bölgelerden de temsilcilerin bulunduğu yürütme kurulu ile tiyatroların hak temelli mücadelesini kamu otoriteleri nezdinde yürütüyor; sektörün, bu zorlu süreçten sağ çıkmasının ötesinde kayıt altına alınıp her türlü sosyal güvence, teşvik ve tesis edilecek bir “Tiyatro Yasası” ile AB standartlarına uyumlu bir sektör haline gelmesini hedefliyor.
Bugün enerjin yüksek, cesur adımlar atmaya hazır hissediyorsun. İlişkilerde bir tazelik arıyor, samimi iletişimlerle yakınlık kurma isteği içindesin. Hayatında yeni başlangıçlar için kendini hazır hissettiğin bu dönemde, içsel gücünü kullanarak kararlılıkla ilerleyebilirsin. Aceleci davranmak yerine, adımlarını dikkatlice atman faydalı olacak. İçsel motivasyonun, seni hedeflerine bir adım daha yaklaştıracak. Yaşamsal seçimlerde sezgine güven, içsel sesini dinlemek, doğru yolda ilerlemeni sağlayacak. Günün sonunda, başardıklarınla kendini zenginleşmiş hissedeceksin. Kendine karşı anlayışlı olmayı unutma; zaman zaman dinlenmeye de ihtiyaç duyabilirsin.
Bugün içsel huzuru bulma arayışında olacaksın. Kendine dönme ve derin düşüncelere dalma ihtiyacı hissedebilirsin. Bu, ruhsal olarak yenilenmene yardımcı olabilir. İlişkilerde iletişimde dikkatli olmalı, özellikle sevdiğin kişilerle ortaya çıkabilecek ufak pürüzleri aşmak için sabır göstermelisin. Duygusal açıdan hassas bir dönemdesin, hislerini ifade etmen, olan biteni anlaman açısından önemli. Maddi konularda beklenmedik fırsatlar karşına çıkabilir, bu fırsatları iyi değerlendirmek için açık fikirli olman faydalı olacak. Kendine güven duymak ve arzularını gerçekleştirmek için adım atma cesaretini bulabilirsin. Doğa yürüyüşleri ya da bir sanat etkinliği, zihnini tazelemek için harika bir seçenek.
Bugün zihnindeki karmaşa yerini yaratıcı fikirlere bırakabilir. Sosyal çevrendeki ilişkilerin sıradışı bir neşeyle dolup taşabilir. Hayatında yeni bağlantılar kurmak için mükemmel bir zaman. İletişim becerilerin öne çıkacak, bu da seni rahatsız eden bazı meseleleri çözmene yardımcı olabilir.Özellikle sanatsal ve yazılı ifade alanlarında kendini çok daha özgür hissedebilirsin. Bazen kendi iç dünyana dalmak ilginç olsa da, dışarıda seni bekleyen fırsatları kaçırmamaya dikkat etmelisin. Çift yönlülüğün bu dönemde sana esneklik kazandıracak. Duygularınla mantığın arasında bir denge kurabilirsen, her şey çok daha yolunda gidecek.Yeni bilgiler edinmek ve öğrenmek için mükemmel bir zaman. Bu dönemde bilmediğin konulara yönelmek sana keyif verebilir. Yakın arkadaşlarınla birlikte vakit geçirmek, senin için ilham verici bir serüvene dönüşebilir. İçsel huzurunu bulmak için bolca iletişim kurmaya özen göster. Kendini ifade etmekten çekinme; bu, ruhsal gelişimin için faydalı olacak.
Duygusal derinliklerinle yüzleşme zamanı. Kalbinin sesini dinleyerek, içsel huzurunu sağlamak için ihtiyaç duyduğun alanları belirlemelisin. Sevdiklerinle olan bağlantını güçlendirecek samimi anlar yaşayacaksın. Aile ilişkilerine odaklanmak, bazı gizli duyguları açığa çıkarabilir; sabır ve anlayışla yaklaşmalısın. İş yaşamında ise dengeyi sağlamak için işbirlikleri önem kazanacak. Duygusal zekânı kullanarak sorunları kolaylıkla aşabileceğin bir dönemdesin. İçgüdülerine güven ve kararlılıkla ilerle, hayat sana sürprizlerle dolu kapılar açabilir. Kendinle barışık olmak, sosyal ilişkilerindeki derinliği artıracak. Kendini ifade ederken samimi olmayı unutma, sıradan görünen bir gün bile unutulmaz anılar yaratabilir.
Bugün kendini sahnede, tüm ışıkların üzerinde hissetmek isteyeceksin. Yaratıcılığının doruklarına ulaşabilir, ilham verici projelerde yer alabilirsin. Sosyal etkileşimlerde cesur ve cömert tavrınla dikkat çekeceksin. Çevrendekiler sana hayran kalacak; bu durum özgüvenini artıracak. Ancak zaman zaman gururun, doğru kararlar almanı engelleyebilir. Özel ilişkilerde tutkulardan kaçınmak gerekirken, ani çıkışlar veya kıskançlık durumları yaşayabilirsin. Duygularını ifade ederken dikkatli ol, zira bazı kelimeler geri dönebilir. Sağlık açısından, enerjinin yüksek olması seni daha hareketli, spor yapmaya teşvik edebilir, bu fırsatı iyi değerlendirmelisin. Aşk yaşamında, partnerinle keyifli anlar geçirebilir, iletişimde derinleşmek için güzel fırsatlar bulabilirsin. Orijinal fikirlerin bir başkasını etkileme potansiyeli taşıyor, bu unutma!
Bugün, duygusal olarak oldukça yoğun bir gün geçirebilirsin. İletişim kurarken dikkatli olmalı, söylediklerin ve eylemlerinin geri dönüşlerini düşünmelisin. İş yerindeki projelerine odaklanmak isteyecek, detaylar üzerinde titizlikle çalışacaksın. Ancak, başkalarıyla olan etkileşimlerinde sabırlı olmalısın; eleştirilerin, istemeden de olsa can acıtabilir. Kendine zaman ayırmak, ruhsal sağlığını beslemek için önem kazanıyor. Yaratıcılığını kanıtlayacak fırsatlar söz konusu, bu nedenle ilhamını özgür bırak. Bu süreçte sevdiğin insanlarla güçlü bağlar kurma imkanı doğacak, duygusal paylaşımlarının derinleşmesi mümkün. Unutma, her dengeyi bulmak zaman alabilir, acele etme. Kendi iç huzurunu sağlamak için bazı şeylerde fedakarlık yapman gerekebilir, ama sonuçları buna değer.
Aşk ve ilişkilerde denge arayışın ön planda. Partnerinle olan iletişiminde hassas ve anlayışlı olmalısın; gözlem yeteneğini kullanarak, karşındakinin ihtiyaçlarını ama aynı zamanda kendi duygularını da ihmal etmemelisin. Sosyal yaşamında bazı yenilikler peşinde koşmak seni heyecanlandırabilir; yeni insanlarla tanışmak, fikir alışverişi yapmak için uygun bir zaman. Ancak, her durumu mantıklı bir çerçevede değerlendirmek, ani tepkiler vermekten kaçınmak faydalı olacak. İş veya kariyer alanında sabırlı olmanı gerektiren durumlarla karşılaşabilirsin; işleri aceleye getirmeden, detaylara odaklanarak ilerlemen önemli. Unutma, karmaşık durumların çözümü, çoğu zaman ince bir dengeyi bulabilmekte gizli. Kendi sağlığına dikkat etmeyi sakın ihmal etme, ruhsal ve fiziksel dengen için küçük ama etkili adımlar atmak büyük fark yaratabilir.
Bugün derin duygular ve duygusal bağlar ön planda. İçsel dünyana yönelerek geçmişle yüzleşmek, şu anki ilişkilerini derinlemesine sorgulamak isteyebilirsin. İletişimde ani değişiklikler yaşanabilir; düşüncelerini açıkça ifade etmek, net olmayan konuları aydınlatmak için önemli bir fırsat sunuyor. Herhangi bir anlaşmazlığa karşı sabırlı olman faydalı olacak. Sıradışı bir yaratıcılıkla parlayabilir, sanatsal bir projeye yönelmek isteyebilirsin. Sırların, güç dinamiklerin ve bağımlılıkların üzerinde çalışmak için de uygun bir zaman. Kendini güvenli hissetmek, ruhsal derinliğine ulaşmak için gerekli adımları atmayı seçebilirsin.
Bugün, macera ve keşif arzusunun ön planda olduğu bir gün. Farklı fikirlere ve yeni deneyimlere açık olman, yaşamına taze bir enerji katabilir. Sınırlarını zorlamaktan korkma; bilinmeyenin ortaya koyacağı fırsatları kucakla. İletişimde ise cesur ve içten olmaktan çekinme. Sosyal çevrende kendini ifade etme biçimin, insanlarla olan bağlarını güçlendirebilir. İleriye dönük hedeflerinle ilgili düşüncelerini netleştirmek için uygun bir zaman. Görüşmelerde yapıcı yaklaşımın, hem iş hem de kişisel ilişkilerde olumlu sonuçlar doğurabilir. Bugün için plan yaparken programına esneklik katmayı unutma; sürprizler hazırda olabilir. İyimser bakış açın, zorlukları aşmanda sana yardım edecek. Şimdi, içindeki özgür ruhu serbest bırak ve hayatının tadını çıkar.
Disiplinin ve kararlılığının ön planda olacağı bir gün. Hayatta ulaşmak istediğin hedefler için gerekli olan adımlar konusunda net olmalısın. İçsel sesine güven, zira sezgilerin seninle birlikte ilerliyor. İş veya projelerde yaşanabilecek zorluklara karşı sakin kalmayı başarabilirsin; bu sayede başkalarına da ilham vereceksin. Aile ve arkadaşlarınla olan ilişkilerde daha fazla empati gösterme fırsatı bulabilirsin. Onların duygusal ihtiyaçlarını önemsemen, bağlarını güçlendirecek. Kendine ayıracağın zamanlar, ruh dengen için kritik önem taşıyor; bu yüzden biraz mola vermeyi ihmal etme. Yalnız kaldığında düşüncelerini toparlama ve geleceğe dair planlarını gözden geçirme şansı bulabilirsin. Maddi konularda kontrolü elden bırakma; harcamalarını gözden geçirip, bütçeni dengelemek önemli. Önemli bir adım atmak için cesaretlenebilirsin, ama acele etmemekte fayda var; sabırlı ol.
Bugün, içsel huzur ve yaratıcı enerji arasında bir denge kurma isteğiyle dolu olacaksın. Sosyal ilişkilerde samimiyet önemli hale gelirken, yakın arkadaşlarınla derin sohbetler yapma fırsatı bulabilirsin. Sıradan gündelik işlerin dışında yenilik arayışına girebilir, alışılmışın dışına çıkarak özgün fikirler geliştirebilirsin. Bu süreç, seni hem zihinsel olarak tazeleyecek hem de içsel motivasyonunu artıracak. Ancak, yine de çevrendeki insanların beklentilerine dikkat etmekte fayda var; bazı durumlarda bağımsızlığını korumak isteyebilirsin. Olumlu düşüncelerin ve umut dolu tavırların, sana yeni kapılar açacak fırsatlar sunabilir. Bu dönem, özgürlük duygusunun önemini daha iyi kavrayacağın bir zaman dilimi. Geleceğinle ilgili planlar yaparken, iç sesine kulak vermeyi unutma; çünkü içindeki yaratıcı potansiyel seni yönlendirebilir.
Duygusal derinliklerinize yolculuğa çıkmaya hazır olun. İçsel sezgileriniz ön planda, bu nedenle hislerinizi takip etmekten çekinmeyin. Sanatsal yeteneklerinizin parlayacağı, yaratıcılığınızın sınırlarını zorlayacağı bir dönemdesiniz. İlişkilerde, karşı tarafın duygularını anlamak için daha fazla çaba göstermek faydalı olacak. Belirsizliklere karşı açık olmalısınız; hayat size yeni fırsatlar sunabilir. Kendi sınırlarınızı belirleyip, sağlığınıza daha fazla dikkat etmeye başlamanızda fayda var. Bugün sakinleşmek ve ruhunuzu dinlendirmek adına doğa ile iç içe olmayı deneyin.
1
2
3
4
5
6
