1
New York Üniversitesi’nde Davranış Bilimi ve İstatistik Profesörü olan Selçuk Şirin anne babalara rehberlik eden “Yetişin Çocuklar’ kitabının devamı olan ‘Yetişin Gençler’i birkaç ay önce çıkardı. Şirin, ‘Ergenlikten Yetişkinliğe Geçiş Kılavuzu’ alt başlığında aslında bugün tartışılan Z kuşağı gençlerini daha iyi anlamamıza yardımcı oluyor. Başarı hikayesiyle de gençlere örnek olan Şirin, kitapta Ardahan’ın köyünden ODTÜ’ye ve ABD’ye uzanan bilim yolculuğuna da değiniyor. Şirin’e çok tartışılan Z kuşağı gençliğini sordum. Çarpıcı analizler yaptı.
ASLINDA PANDEMI KUŞAĞI…
– Neden herkes Z kuşağı gençliğini tartışıyor?
Kuşakları harfle bir kalıba sokma işi batı toplumlarındaki pazarlamacıların işine yarayan bir çerçeve. Ben gençleri anlamak için bu kavramsallıştırmayı pek kullanmam. Eğer illa bir kuşaktan söz edeceksek pandemi kuşağından söz edebiliriz. Tıpkı 68 Kuşağı, 12 Eylül kuşağı gibi şu an 10’lu ve erken 20’li yaşlarda olanlar gençliklerini ciddi manada ortak ve global bir kırılma anında yaşıyor. Şu an Z kuşağı dediğimiz 1997’den sonra doğanları temsil ediyor. Bu kuşak kendi özgürlüklerine düşkün, yaşanmışlığa yani bireyselliğe önem veriyorlar, kariyer anlamında anlamlı bir tercih peşindeler. Bu kuşak internetin içine doğdu, akıllı telefonlar onlarla aynı yaşta. Bu kuşak aynı zamanda hem refah bakımından hem de eğitim seviyesi bakımından gelmiş geçmiş en ayrıcalıklı kuşak. Bu kuşağın siyasal tercihleri de önceki kuşaklara göre daha bireysel. Geleneksel partilerin, geleneksel mesajların bu kuşağa ulaşması zor.
25 yıldır Amerika ile Türkiye arasında gidip gelerek birçok proje üreten Şirin, 100’ü aşkın bilimsel yayına imza attı. Şimdi de
“Yetişin Gençler” adlı eseriyle karşımızda.
KAPİTALİZMİ KÖKÜNDEN SARSIYOR
– Bu gençlere kapitalizmin oyuncağı benzetmesi yapıldı…
Saçmalık… Gençleri aşağılamak gelmekte olanı anlamamak demektir. Dünya tarihi boyunca gençler her zaman ilerlemeyi temsil etmiştir. O nedenle de gençlik hareketleri hep devrimcidir. O bakımdan Z kuşağı kapitalizmin değil, tam tersine bu kuşak her bakımdan kapitalizmi kökünden sarsan bir kuşak olarak tarihe geçecek. Amerika’da ilk defa bu kuşak sosyalizmi bir tercih olarak çoğunlukla tercih ediyor. Biz yetişkinler bir gezegende yaşadığımız bilincine sahip olamadık ama bu gençler biraz da global sosyal medyanın etkisiyle bu bilincin içine doğdular.
– Yetişin Gençler’de ergenlikten yetişkinliğe geçişi kaleme aldınız. En zor dönem diyebilir miyiz?
Ebeveynler için en zor dönem. Gençler için ise durum biraz yaşadıkları ortama bağlı. Türkiye gibi gençlerine umut vermeyen bir sosyo politik ortamda maalesef bir kuşağı kaybetmekle karşı karşıyayız. Özellikle pandeminin dayattığı ek sorunları da hesaba katarsak Türkiye’nin her şeyi bırakıp gençlerin dertlerine odaklanması gerek. Şu an ülkemizdeki genç kuşak tarihimiz boyunca elimizde olan en kalabalık grup. Bundan sonra nüfus azalıyor, yaşlanıyor. O nedenle ya bu gençleri anlayıp onlara güzel bir gelecek kurmaları için adım atacağız ya da hem bu kuşağı hem de bu yüzyılı kaybedeceğiz. Böylesine aciliyet arzeden bir noktada ben de bu kitabı bir kılavuz olarak kaleme aldım. Amacım hem gençlere hem gençleri dert eden evebeynlere, eğitimcilere ve yöneticilere somut uygulanabilir çözümler sunmak. 10 yaşından 25 yaşına kadar geçen süreçte bir gence nerede nasıl hangi araçlarla yarımcı olunacağını kitapta sunmaya çalıştım.
TEK BAŞINA YETİŞMİYORLAR
– Kitapta gençleri anlamak için ekosistemi anlamak gerek diyorsunuz…
Maalesef bizde bazen çocuk gelişimi bireysel ve zamandan ve mekandan kopuk bir uğraş olarak algılanılıyor. Bu çok eksik bir bakış açısı. Çocuklar tek başına yetişmiyor. Çocuklar bir fanusta yetişmiyor. ‘Bir çocuğu yetiştirmek için bir köy gerek’ atasözünü işte bu yüzden çok seviyorum. Burada köy dediğimiz ekosistem, yani sosyal politik ortam. İşte bu noktada iyi ebeveynliğin ilk kuralı iyi bir yurttaş, bilinçli bir seçmen olmaktır. Çünkü ülkenin gidişatı en çok gençleri etkiliyor. Eğitim politikası, istihdam politikası en çok çocuklarımız etkiliyor. Bütün bunlara karışmadan ben çocuğumu yetiştireceğim demek biraz başını kuma gömmek demek.
YAPILAN ATAMA POLİTİK…
– Boğaziçi’nde yaşananlara yorumunuz nedir?
Çok üzgünüm. Boğaziçi sadece orada okuyanların değil bu ülkenin milli bir değeridir. Orayı hırpalamak, sadece orada okuyan ya da ders verenleri değil tüm ülkeyi yaralar. Bunu sadece itibar olarak söylemiyorum, sofradaki ekmek olarak da söylüyorum. Yapılan atama politik olduğu için bu söylediklerim boşlukta kalacak ama inanın bu atamaya alkış tutanlar da bir gün gelecek faturayı görecek. Bu çağda araştırma geliştirme olmazsa başka ülkelere mahkumsunuz. Araştırma ve geliştirmenin olması için de üniversitelerin özgür ve bağımsız olması gerek. Özgürlük yoksa sefalet vardır. 18 yaşında biat etmekten başka bir şey bilmeyen bir gencin ne kendisine ne ülkesine bir faydası olur.
– Türkiye’deki gençlerin mutsuz olduğuna değinmişsiniz. Bu mutsuzluğun kaynağı nedir?
Son bir yılda elime geçen pekçok araştırmada ortaya çıkan basit bir realite var: Gençlerimizin ezici çoğunluğu sağlıklı ve mutlu bir hayat kurmak için başka bir ülkeye yerleşmek istiyor. Buradaki yükleme dikkat. Başka bir ülkeye gidip okuyup geri gelmek, ya da orada geçici olarak kalmak değil, oraya yerleşmek istiyor. 60’larda Almanya’ya gidenler bile geri gelmek için gidiyordu. 90’larda benim gibi gidenler eğitim alıp gelme hayaliyle gitti. 2020’de ülkenin en iyi yetişmiş gençleri başka bir ülkeye yerleşip bir daha geri gelmek istemiyor. İşte beni umutsuzluğa iten tablo bu. Ne ettik de bu gençler ülkeyi terketmeyi tek çare olarak görüyor? Hepimizin üstünde durması gereken soru budur.
25 yıldır Amerika ile Türkiye arasında gidip gelerek birçok proje üreten Şirin, 100’ü aşkın bilimsel yayına imza attı. Şimdi de “Yetişin Gençler” adlı eseriyle karşımızda.
– Atatürk’ün “Biz her şeyi gençliğe bırakacağız” sözüne dayanarak biz gençlere ne bırakıyoruz?
Gençlerimize ağır bir fatura bırakıyoruz. Bu fatura keşke sadece ekonomik olsaydı. Değil, onlara aynı zamanda kamplara ayrılmış bir toplum bırakıyoruz. O nedenle gençler bu tabloya bakıp umutsuzluğa kapılıyor haklı olarak. Bizim bir an önce kendimize gelip bu tabloyu değiştirmemiz gerek…
– Hayat hikayenizle siz de gençlere rol modelsiniz. Onlara tavsiyeniz neler olur?
Sözünü ettiğimiz bütün bu sorunlar insanların ortaya çıkarttığı bir tablo ve istersek değiştiririz. Bu anlamda ilham vermesi için kitapta idam fermanıyla aranan Mustafa Kemal’in 1919’da Erzurum’da bir gece yarısı arkadaşına hayallerini nasıl tek tek yazdırdığını anlattım. Koşullar zor deyip kenara çekilen hiç kimse tarihte kalıcı bir iz bırakmadı. O nedenle bu kadar kaynak içinde oturup aman koşullar çok kötü kenara çekilelim diyemeyiz. Bu ülkeye her birimizin borcu var. Elimizden gelenin en iyisini yapmak için gayret edecek, özellikle çocuklarımız ve gençler için yaşanır bir ülke kurmanın yollarını arayacağız.
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. İçsel motivasyonun ayrıca bir ivme kazanacağı bu süreçte hedeflerine daha kararlı adımlarla yaklaşabilirsin. Sosyal çevrendeki dinamikler, yeni bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Özellikle takım çalışmalarında liderlik yeteneklerin ön plana çıkacak. İletişim becerilerinle etkili bir şekilde kendini ifade etme fırsatını iyi değerlendirmelisin. Nefes almak için biraz zaman yaratmalısın; içsel huzurunu bulmak, verimliliğini artıracak. Beklenmedik durumlarla karşılaşman muhtemel, esnek ol ve akışa uyum sağlamaya çalış. Aşk alanında ise spontane anlar seni bekliyor, kalp atışlarının hızlanacağı gelişmelere hazır ol. Kendinle barışık olmanın getirdiği güvenle, duygularını paylaşmaktan çekinme; içten bir iletişim, bağlarını güçlendirebilir.
Bugün içsel huzur ve dinginlik arayışında olabilirsin. Duygularını ifade etme ihtiyacı hissediyor ve bu konuda cesur adımlar atıyorsun. Kendini biraz daha açık ve samimi hissetmek, iletişimde etkileyici olmanı sağlıyor. Güven arayışın artarken, sevdiklerinle paylaştığın anların değeri de gözler önüne seriliyor. İş hayatı ve maddi konularla ilgili atacağın adımlar, uzun vadede olumlu sonuçlar getirecek. Yaratıcılığın ön plana çıkıyor; sanatsal, estetik ya da yenilikçi projelere yönelmek için harika bir dönemdesin. Kendinle ilgili keşifler yaparken, sağlığına da özen göstermeyi unutma. Tazelenmek ve yenilenmek istemen, enerji seviyeni artıracak. Bu dönemde dengeyi bulmak, hem ruhsal hem de fiziksel olarak seni güçlendirecek. Aşk ve ilişkilerde derinleşme, duygusal bağların daha da kuvvetlenmesine olanak tanıyor. Kendini sevdiğin şeylere adarken, aynı zamanda içsel sesini dinlemekten de çekinme.
Bugün iletişim becerilerin öne çıkacak. İkili ilişkilerde daha fazla anlayış ve empati göstermen gereken bir dönemdesin. Yaratıcılık adına yeni fikirler peşine düşebilirsin, bu süreçte arkadaşlarınla olan etkileşimleri güçlendirmek sana yarar sağlayacak. Hayatındaki bazı belirsizliklerin üzerine gitmeli, netlik kazandırmalısın. Duygusal yanlarını ifade etmekten çekinmemelisin; bu, sana içsel bir huzur getirecek. Düşüncelerini açıkça paylaşabileceğin yeni platformlar bulmak, senin için faydalı olabilir. Kendine güvenerek adım atmayı unutma; fırsatların kapıda, sadece onları değerlendirmek için cesur olmalısın. Gün sonunda, yaşadıkların hakkında derin bir düşünme fırsatı bulabilirsin, bu da sana yeni yönler sunacak.
Duygusal derinliklerin ve içsel hislerin ön planda olduğu bir gün. Kendini ifade etme ihtiyacı hissedebilirsin; sevdiklerinle olan ilişkilerini yeniden gözden geçirip, bağlarını güçlendirmek isteyeceksin. Aile içindeki dinamikler seni etkileyebilir; onların ihtiyaçlarına daha duyarlı olmalısın. İçsel huzur arayışı, seni yenilikler yapmaya yönlendirebilir. İş veya günlük görevlerde akışa kapılma, esnek olman ve anlık fırsatları değerlendirebilmen önemli. Özellikle, kalp sesine kulak vermek, sana içsel bir rehberlik sağlayacak. Kendine zaman ayırmayı unutma, biraz geri çekilmek, düşüncelerini netleştirmene yardımcı olacak. Duygusal olarak besleyici bir ortamda olmak, seni yeniden canlandıracaktır. Yaratıcılığını serbest bırakacak fırsatlar da kapıda. Sezgilerin güçlü; alacağın hissel kararlar, seni tatmin edici sonuçlara götürebilir.
Işığının parlayacağı, kendini ön plana çıkarma fırsatları bulacağın bir gün. Yaratıcılığın ve cesaretin, etrafındaki insanları etkileyebilir. Sosyal ortamlarda dikkat çekiyorsun, bu yüzden karşına çıkabilecek yeni fırsatları iyi değerlendirmelisin. Kitap ya da bir sanat eseri gibi, içindeki tutku ve enerji etrafındaki dünyayı da renklendirecek. Sevgi ilişkilerinde, partnerine karşı samimi ve açık olman önemli. Empati yeteneğin sayesinde, onun duygularını daha iyi anlayabilirsin. Kariyerinde ise, liderlik yönündeki becerilerin ön plana çıkabilir; başkalarını etkileme gücün arttı. Bu dönemde, kendinle ilgili hedeflerini yenilemek adına olumlu bir zihinsel alan oluşturabilir, içsel motivasyonunu iyileştirebilirsin. Anlık kararlar almaktanse, düşünerek ilerlemen faydan olabilir. Arkadaş çevrendeki bazı kişilerle derin bağlar kurma isteği doğabilir; bu, hayatına yeni bir heyecan katabilir. Kendine güven, hayata karşı daha hevesli bir yaklaşım içinde olmana zemin hazırlayacak.
Bugün detaylara olan düşkünlüğün, çevrendeki insanlarla kurduğun iletişimi derinleştirebilir. Eleştirel bakış açınla, iş ve sosyal hayatında önemli fırsatlar yakalayacaksın. Sağlığın konusunda dikkatli olmaya devam et, küçük sıkıntılar büyük sorunlara yol açabilir. Oldukça analitik düşünme yeteneğin, sorunları çözerken sana rehberlik edecek. Gün boyunca karşına çıkan yeni bilgiler, zihnini açacak ve merak duygunu tetikleyecek. Aşk hayatında ise, sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek adına samimi ve içten bir tutum sergilemek faydalı olacak. Kendini ifade etme biçimin, ilişkilerine derinlik katabilir. Unutma, bazen basit bir jest bile büyük anlamlar taşıyabilir!
Sosyal ilişkilerde denge arayışın ön planda. Bugün çevrendeki insanlarla iletişim kurmak, yeni arkadaşlıklar edinmek için mükemmel bir zaman. Fakat, başkalarının fikirlerine aşırı duyarlı olmaktan kaçınmalısın; kendi ihtiyaçlarını görmezden gelme. Estetik ve sanatsal yönlerin canlanıyor, belki bir sanat etkinliğine katılmak ya da sanatsal bir proje üzerinde çalışmak seni mutlu edebilir. İçsel huzurunu sağlamak için doğadayız daha fazla zaman geçirmek, zihinsel olarak rahatlatıcı olabilir. Aşk hayatında ise, sevgi dolu ve uyumlu bir iletişim ortamı yaratmak için çaba gösterebilirsin; ortak zevklerinizi ön plana çıkararak ilişkinizi güçlendirebilirsin. Unutma, denge senin en büyük silahın.
Duyguların derinliklerine inmeyi isteyeceğin bir zaman dilimi içindesin. Gizli kalmış duygular, belki de yıllardır içinde biriktirdiğin şeyler su yüzüne çıkabilir. İçsel huzurunu sağlamak için yalnız kalmaya ihtiyaç duyabilirsin. Bu durum, çevrendekilerle olan ilişkilerini etkileyebilir; dikkatli ol, zira kırılgan bir dönemdesin.Kendini ifade etme şeklin, aniden açığa çıkardığın bir tutku ya da ilgi ile şekillenebilir. Cesur adımlar atabilirsin, karşına çıkan yeni fırsatlar seni heyecanlandırabilir, ancak risk alırken dikkatli olmalısın. Aynı zamanda, sevdiklerinle derin bir bağ kurma arzusu içinde olabilirsin; fazla sorgulayıcı olmaktan kaçınmalısın. Finansal konularda meraklı bir bakış açısı geliştirebilir, yatırımlarını sorgulayabilirsin. İçine sinmeyen harcamaları gözden geçirerek daha sağlam temeller atmak isteyebilirsin. Bu süreçte sezgilerin oldukça güçlü. İhtiyaç duyduğun bilgiyi, derin bir araştırmayla kolayca bulacak potansiyele sahipsin. Kendini dönüşüm yolunda bulabilir, ruhsal olarak yeniden şekillenme fırsatlarını değerlendirebilirsin. Cesaretin, karanlıktan aydınlığa geçmek için bir anahtar olur. Unutma ki, karanlık, aydınlığı daha da belirgin kılar. Bu dönem, kendine dair farkındalığın artacağı ve potansiyelini keşfedeceğin bir zaman dilimi.
İçsel keşiflerin ve yeni ufukların peşindesin. Macera ruhun, sıradanlıktan uzaklaşmanı sağlıyor. Bugün, farklı düşüncelere ve bakış açılarına açık olman gereken bir gün. Öğrencilik ruhun ortaya çıkabilir; yeni öğrenim sahalarına yönelmek, sana ilham verebilir. Kendi inandıklarını sorgulamak, daha derin bir anlayış kazanmana yardımcı olacak. Sosyal ilişkilerde de enerjin yüksek; dostluk bağlantılarını kuvvetlendirmek için ideal bir zaman. Eğlence ve yaratıcılığın el ele gideceği bir atmosferde, spontane aktiviteler seni bekliyor. Akılcı ve mantıklı düşünme yeteneğin, karşılaştığın zorluklar karşısında seni güçlü kılacak. Aynı zamanda, duygusal dengeyi sağlamak için içe dönme ihtiyacı hissedebilirsin; bu da seni daha iyi anlaman için önemli bir fırsat. Unutma, hedeflerine giden yolda açık fikirli olman, seni başarılı kılacak.
İş yaşamında yeni fırsatlar kapını çalabilir. Kendini kanıtlama isteği, sana motive edici bir enerji verecek. Bugün, hedeflerine daha da yaklaşabileceğin stratejik düşüncelerin öne çıkacak. Sosyal çevrendeki ilişkilerde dikkatli ol, yanlış anlaşılmalar ve iletişim kopuklukları yaşanabilir. Duygusal olarak ise daha içe dönük bir ruh halindesin. Kendine zaman ayırmak, düşüncelerini toparlamak ve geleceğini planlamak için harika bir dönem. Sağlık konularına da daha fazla önem vermelisin. Küçük detaylara odaklanarak büyük değişimler gerçekleştirebilirsin.
Düşüncelerin özgürleştirici bir tazelik taşıyor. Yenilikçi fikirlerinle çevrendekileri etkileme gücüne sahipsin. Sosyal ilişkilerde, dostlukların derinleşebilir; ilginç insanlarla tanışma fırsatlarını değerlendirmekte fayda var. İş ve projelerdeki yenilikçi yaklaşımlar, beklenmedik başarılara kapı aralayabilir. Duygusal alanda, kendi sınırlarını belirlemek önemli; içsel dengenin sağlanması için kendine zaman ayırmalısın. Sağlıkla ilgili konularda, enerjini yükseltmek adına doğada vakit geçirmek ruhuna iyi gelecektir. Önünü aydınlatacak yenilikler için cesur adımlar atmalı, içsel sezgine güvenmelisin. Unutma, bağımsızlığın her zaman en büyük gücün!
Hayal gücünün ve sezgilerinin yoğun bir şekilde aktive olduğu bir zaman dilimdesin. Kendini duygusal bir derinlikte bulacak, geçmiş anılara ve ilişkilerine dönüp bakarken nostaljik duygular içerisinde kaybolabilirsin. İçsel yolculuğun, ruhsal dönüşümüne yardımcı olacak. Sanat ve yaratıcılık alanındaki yeteneklerin öne çıkacak; belki yeni projelere veya hobilerine yönelmek isteyebilirsin. Empati yeteneğin bu dönemde daha da güçleniyor; başkalarının duygularını anlama ve onlara destek olma arzusuyla dolabilirsin. Ancak dış dünyadan biraz uzaklaşma ihtiyacı hissedebilirsin; yalnız kalmak, zihnini dinlendirmen ve enerji toplaman için faydalı olabilir. Sezgilerine güven, çünkü doğru yolda olduğunu hissedeceksin. Aşk hayatında ise duygusal bağların derinleşmesi, samimi iletişim ve paylaşımlar gündeme gelebilir. Kendinle barışık olmanın, başkalarıyla olan ilişkilerine olumlu yansıyabilir; bu da sana büyük bir huzur getirecektir. Hayatındaki küçük güzelliklere dikkat et; doğadan veya sevdiğin aktivitelerden alacağın ilham, ruhunu besleyecek.
1
2
3
4
5
6
