1
“Ölüyorum tanrım, bu da oldu işte.
Her ölüm erken ölümdür, biliyorum tanrım.
Ama, ayrıca, aldığın şu hayat, fena değildir…
Üstü kalsın…”
Şiirin yanı sıra deneme, çocuk kitabı, günce, derleme ve tenkit yazıları kaleme alan, şiir ve tercümeler yapan edebiyatçının gerçek adı Cemalettin Seber.
1931 yılında Erzincan’da doğan Cemal Süreya, annesi Gülbeyaz ve babası Hüseyin ile birlikte çocukluk dönemini burada geçirdikten sonra, 1938 yılında çıkan Dersim İsyanı ile ailesi Bilecik’e sürgün edildi.
Sürgünden kısa bir süre sonra henüz 23 yaşında olan annesini kaybetti. Bu dönemde babası, öğrenimini büyük kentte yapması için İstanbul’a halasının yanına gönderdi.
Babası Hüseyin Bey, bir yıl sonra annesiyle iki kızını da İstanbul’a gönderdi, üçüncü yıl da kendisi çocuklarının yanına giderek İstanbul’da çalışmaya başladı. Ancak bir süre sonra yeniden sürgün yurtları olan Bilecik’e geri dönmek durumunda kaldılar.
Süreya’nın edebiyatla ilgisi çok küçük yaşlarda başladı. Küçük yaşlarda annesinden dinlediği halk hikayeleri “şairlik duygusunun” ortaya çıkmasına yardımcı oldu.
Ortaokul yıllarında okuduğu Dostoyevski ise ona adeta yeni bir dünyanın kapısını araladı.
Bu yıllarda şair olma arzusunun ilk nüvelerini hisseden Cemal Süreya, ilk aşkı olan (sonradan ilk eşi) Seniha’ya şiirler yazmış ve bu yüzden kendisine “Şair”, Âşık” gibi adlar verildi.
1944’te Bilecik Ortaokulu’na başlayan Cemal Süreya, üvey anne Esma’nın gelişiyle evden kurtulmak için babasından gizli sınava girip “parasız yatılı” okumaya hak kazandı. Okul yıllarında Türkçe ve edebiyat derslerindeki başarısı ile öğretmenlerinin dikkatini çekti.
Okuldan arta kalan vakitlerini Bakırcılar Çarşısı’ndaki Halkevi Kitaplığı’nda geçiren Cemal Süreya, bu dönemde kendi ifadesiyle “kötü romanlar” okudu.
1947’de yine parasız yatılı olarak Haydarpaşa Lisesi’ne girdi. Lise yıllarında edebiyata ilgisi oldukça derinleşmiş, kendi kendine eski yazıyı öğrendi ve özellikle eski edebiyata araştırmacı bir gözle bakmaya başladı.
Liseyi bitirdikten sonra 1950’de Mülkiye’nin Maliye bölümünü kazanınca hayatına Ankara’ya devam etti. Ankara’daki dört yıl, dünya görüşünün, kişiliğinin ve sanatının oluşumunda önemli bir rol oynadı.
1953’te henüz daha üniversite öğrencisiyken Seniha Hanım ile evledi.
Şiire çocuk yaşlarda ilgi duyan Süreya’nın ilk şiiri “Şarkısı Beyaz”, 1953’te “Mülkiye” adlı okul dergisinde çıktı. Cemal Süreya, “İkinci Yeni” şiir hareketinin öncülerinden biri kabul edildi.
Şiirlerindeki ironiyi ortaya koyan “Gül” şiiri, Yeditepe dergisinde yayınlandığında 23 yaşında olan Süreya, Sezai Karakoç, Muzaffer Erdost, Nihat Kemal Eren ve Hasan Basri ile yakın arkadaş oldu.
1954 yılında Mülkiye’den mezun oldu ve aynı yıl Eskişehir Vergi Dairesi’nde stajyer olarak göreve başladı. 1955’te Ayçe adlı bir kızları oldu ve aynı yıl Maliye Müfettiş Muavini olarak İstanbul’a atandı.
Usta şair, hem şiirleri hem de yazılarının yayımlanmasının ardından dergi çıkarma düşüncesi içine girdi. Süreya, “Papirüs” dergisinin ilk sayısını yayımladı, ikinci sayıdan sonra 8 ay ara veren şair, üç sayı sonra dergiyi kapattı.
1959’da askere giden Süreya, askerliğini yaparken bir taraftan da Hukuk fakültesini bitirdi.
1961’de “Maliye denetim usulleri ve iktisadi devlet teşekkülleri”ni incelemesi için Paris’e gönderildi. Paris’te bir yıl kaldıktan sonra teftiş göreviyle 1963’te Kars ve Ağrı, 1965’te Çanakkale ve Tekirdağ’a gitti.
1965’te, arkadaşları Sezai Karakoç ve Doğan Yel ile Maliye Teftiş Kurulundan istifa ederek, edebiyata ağırlık verdi.
1 Haziran 1966’da 3. kez “Papirüs”ü okuyucuyla buluşturdu ve1970’e kadar dergiyi her ay düzenli yayımladı.
Maliye Bakanlığındaki memuriyetine 1971’de geri döndü. İstanbul Hocapaşa Vergi Dairesi, Maliye Tetkik Kurulu, İstanbul Darphane ve Damga Matbaası Müdürlüğünde görev aldı.
Başyazılarını yazdığı “Oluşum” dergisinde ve kurucularından olduğu “Türkiye Yazıları” dergisinde yöneticilik de yapan Süreya, 1977’de “Politika” gazetesinin sanat sayfasında haftada bir yazdığı “Günübirlik” yazılarıyla gazete yazarlığına başladı.
Kültür Bakanlığı Kültür Yayınları Danışma Kurulu üyeliği yaptı. “Papirüs”ü son olarak 15 Mart 1981’de çıkardı.
“Yeni Ulus” ve “Aydınlık” gazetelerinde de yazan Süreya, çeşitli devlet kademelerinde görev aldıktan sonra 1982’de emekli oldu.
Cemal Süreya, eserlerini, Osman Mazlum, Adil Fırat, Ali Fakir, Ali Hakir, Ahmet Gürsu, Hüseyin Karayazı, Birsen Sağanak, Dr. Suat Hüseyin gibi farklı mahlaslarla kaleme aldı.
Şiirin yanı sıra deneme, çocuk kitabı, günce, tenkit yazısı, şiir ve düz yazı tercümesi ve derleme de yazan Süreya, ilk kitabı “Üvercinka” ile 1958’de Yeditepe Şiir Ödülünü, Arif Damar’la paylaştı.
Süreya, ikinci kitabı “Göçebe”yle 1966’da Türk Dil Kurumu Edebiyat Ödülüne, “Sıcak Nal” ve “Güz Bitiği” kitaplarıyla 1988’de Behçet Necatigil Şiir Ödülüne değer görüldü.
Usta şair, girdiği şeker koması sonucu 9 Ocak 1990’da hayatını kaybetti ve Kulaksız Mezarlığı’na defnedildi.
1990 yılında ölen Cemal Süreya’nın anısına 1991’den yılından beri “Cemal Süreya Şiir Ödülü” veriliyor. 2003 yılında Cemal Süreya Kültür ve Sanat Derneği kuruldu.
Cemal Süreya ile ilgili pek çok dergi özel sayı hazırlamış ve armağan kitaplar yayımlandı. 2001’de Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından, Doğan Hızlan editörlüğünde Cemal Süreya armağan kitabı çıkarıldı.
Miras bıraktığı eserlerinden bazıları şöyle:
“Şapkam Dolu Çiçekle, Göçebe, Günler, Güz Bitiği, Sevda Sözleri, Üvercinka, Uzaktan Seviyorum Seni, Günübirlik, Uzat Saçlarını Frigya, Aydınlık Yazıları / Paçal, Papirüs’ten Başyazılar, Onüç Günün Mektupları, Aritmetik İyi Kuşlar Pekiyi, Güvercin Curnatası, Mülkiyeli Şairler, Oluşum’da Cemal Süreya ve Yüz Aşk Şiiri.”
Enerji dolu bir gün seni bekliyor. İçinde bulunduğun atmosfer, cesaretini ve kararlılığını artıracak. Yenilikler konusunda heyecan duyacak, yeni fikirlere açık olacaksın. İletişimde daha samimi ve tutkulu bir dil kullanabilirsin. Kişisel hedeflerine odaklanmak için harika bir zaman. Ancak, aceleci davranmaktan kaçınmalısın; attığın adımların sonuçlarını düşünerek ilerlemek faydalı olacak. Duygusal ilişkilerde ise sıcak bir etkileşim kurabilirsin, sevgi ve karşılıklı anlayış bu dönemde önem kazanacak. Yeni tanışmalar veya eski bağların güçlenmesi gündemde. Sağlığına özen göstermeyi unutma; fiziksel aktivite seni daha zinde hissettirecek. Günü tiyatro, konser veya sosyal etkinliklerle renklendirmek ruh haline olumlu yansıyacak.
Bugün, sağlam temeller üzerinde durma isteğin baskın olabilir. Alışkanlıkların, güven arayışın ve konfor alanın ön planda. Finansal konulara odaklanmak için ideal bir zaman. Yatırımlarını gözden geçirmek ve uzun vadeli planlar yapmak için aklını kullanmak, sana fayda sağlayabilir. Duygusal ilişkilerde, istikrar ve sadakat arayışın belirginleşecek. Partnerinle derin sohbetler yapma isteği, ilişkinizi güçlendirebilir. Ancak, zaman zaman tahammülsüzlük ve sabırsızlık hissi ortaya çıkabilir, bu durumda derin bir nefes almak faydalı olacak. Ayrıca, sanatsal yönlerin açığa çıkabilir. Yaratıcılığını ifade etmek için uygun bir gün, belki bir hobiyle ilgilenmek veya yeni bir şeyler denemek hoşuna gidecek. Doğayla iç içe olma arzusu da seni dışarı çıkmaya teşvik edebilir; bir yürüyüş yaparak ruhunu beslemek iyi gelecek. Uyum arayışın, hem içsel huzurunu hem de çevrendekilerle ilişkilerini olumlu etkileyecek.
Bugün zihnindeki düşüncelerin yoğun bir hareketlilik içinde. Yaratıcılığın, sıradanlıktan uzaklaşmanı sağlayarak yeni projelere yönelmeni tetikleyebilir. Sosyal çevrenle olan iletişimin güçlenecek; yeni insanlarla tanışma fırsatları karşına çıkabilir. Duygusal anlamda zayıf hissettiğin anlar olabilir, ancak bu anları derin nefesler alarak ve sevdiklerinle paylaşımlar yaparak aşabilirsin. Eski hatıralar, bir arkadaşın yardımıyla gün yüzüne çıkabilir ve bu, geçmişle barışmanı kolaylaştıracak. Haftanın başındaki enerjin, iş hayatında daha proaktif olmanı sağlayacak, fırsatları değerlendirme konusunda dikkatli olmalısın. Özgürlüğüne düşkünlüğün gün içinde kendini belli edecek; içsel sesine kulak vermeyi unutma. Kalbinde beslediğin umutlar, seni doğru yolda ilerlemeye teşvik edecek.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün. Yaşadığın anların tadını çıkarırken, içindeki hislerin seni yönlendirebilir. Ailenle vakit geçirme isteği artış gösterebilir. Sevdiklerinle paylaştığın anlar, iç huzurunu pekiştirecek. İçsel beslenmene ihtiyaç duyduğun bugün, yaratıcılığın da ön plana çıkabilir. Gün içinde kendine küçük mutluluklar yaratmayı unutma; bir kitap, bir film veya keyifli bir yürüyüş sana iyi gelecektir. Duygusal konularda daha açık ve samimi olman, ilişkilerini güçlendirebilir. Karar alırken sezgilerine güvenmeyi dene, iç sesin doğru bir yol haritası sunacaktır. Kendini göstermekten çekinme; hislerini paylaşmak, hem seni hem de çevrendekileri derin bir bağla birleştirebilir. Kendi iç dünyanı keşfettiğin bu süreçte cesur adımlar atmak istemen oldukça doğal. Unutma, güçlü bir bağ kurduğun her şey, yaşamına anlam katacak.
Bugün, kendini güçlü ve karizmatik hissetmek için harika bir gün. Çevrendeki insanlar senin liderlik özelliklerinden etkilenebilir ve bu, sosyal ilişkilerini güçlendirebilir. İçindeki yaratıcılığı dışa vurmak için fırsatlar doğacak, belki de yeni bir hobiye başlamak isteyebilirsin. Duygusal anlamda biraz daha açık olman gerekebilir; sevdiğin kişilerle samimi iletişim kurmak, aranızdaki bağı kuvvetlendirecek. Ayrıca, finansal konularda dikkatli olmalısın; harcamalarını dengelemek için akıllıca tercihler yapmalısın. Bugün, yaşamın tadını çıkarırken, kendine güvenini yansıtmak seni daha da ileri taşıyacaksın. Unutma, sahnedeki ışık senin üzerine düşüyor ve bu fırsatı en iyi şekilde değerlendirmelisin.
Bugün, detaylara olan eğilimlerin ön plana çıkacak. Gözlem yeteneğinle çevrendeki küçük ama önemli şeyleri fark etmen kolaylaşacak; iş hayatında bu, pek çok insanın gözünden kaçan fırsatları değerlendirmene yardımcı olabilir. Titizlik ve disiplinle yaklaşacağın projeler, beklediğinden daha fazla memnuniyet sağlayacak. Sağlık konularında da dikkatli olmalısın; belki basit bir egzersiz rutini oluşturarak bedeninle yeniden bir bağ kurmak isteyebilirsin. İletişim konusunda, sevdiklerinle açık ve dürüst bir diyalog kurmak, ilişkinizi derinleştirebilir. Duygusal anlamda, kendi iç dünyanda yaptığın sorgulamalar, sana yeni ufuklar açacak. Unutma ki, mükemmeliyet arayışın bazen yıpratıcı olabilir; kendine karşı nazik olmayı öğrenmek, ruhsal sağlığını destekleyecek.
Dengede kalmak, her zamankinden daha önemli hale geliyor. İlişkilerdeki denge arayışın, yakın çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerinle derinleşebilir. Gereksinimlerinle başkalarının ihtiyaçları arasında bir denge kurmaya çalışırken, zaman zaman kendini göz ardı etmemen gerektiğini unutmamalısın. Sanatsal ve yaratıcı yeteneklerin yeni bir boyut kazanabilir, bu alanlarda kendini ifade etmek için fırsatları değerlendirebilirsin. Sosyal çevrende hoş sürprizler ve keyifli anlar yaşanabilir. Daha açık fikirli olmak, farklı bakış açılarını anlamana yardımcı olacak. Kendine güvenin artacak, bu da seni cesur adımlar atmaya yönlendirebilir. Duygusal yönlerinle sezgisel olarak etrafındakilere daha yakından bakarak beklenmedik bağlantılar geliştirebilir, yeni dostluklar kurabilirsin. Kendini ifade etmekten çekinmeden, içindeki yaratıcılığı serbest bırakmalısın.
Tutkulu ve sezgisel bir enerjiyle dolup taşabilirsin. Duygusal derinliklerin, çevrendekilere ilham verebilir. İlişkilerde anlayış ve bağlılık arayışında kararlı olabilirsin. Gizli kalmış hisler gün yüzüne çıkabilir; bu, seni hem zorlayabilir hem de özgür kılabilir. İçsel bir dönüşüm sürecine girebilirsin, bu da çeşitli alanlarda güçlü bir motivasyon sağlayabilir. İş ve kariyer meselelerinde cesur adımlar atma isteği içindesin; içsel sesine güvenerek kararlar alabilirsin. Değişimler kapıda, ancak sabırlı olmalısın. Gün boyunca karşılaşabileceğin zorluklar, derinlemesine bir anlayış ve beceri geliştirmene olanak tanıyabilir. Kendini ifade etme biçiminde, samimiyetin ve otantik duruşunla dikkat çekebilirsin. Eğlence ve sosyal etkinliklerde güçlü bağlantılar kurma fırsatları karşına çıkabilir; bunları değerlendirmek önem taşıyor. Güne pozitif bir bakış açısıyla başlamak, motivasyonunu artırabilir. Duygusal olarak zenginleşeceğin, derin ilişkilerin peşinde koşacağın bir zaman dilimindesin.
Disiplinin ve azminle tanınan bir karakterin olduğu için, bugün hedeflerine ulaşman adına önemli bir fırsatla karşılaşabilirsin. Çalışkanlığın, çevrendeki insanlar üzerinde olumlu bir etki yaratıyor; bu durum, senin liderlik vasıflarını belirginleştiriyor. Duygusal alanında ise geçmişle yüzleşmek, içsel huzurunu sağlaman için esansiyel. Belki de, yaşadıklarını değerlendirerek geleceğine daha sağlam adımlarla ilerlemek isteyeceksin. Planlar yaparken gerçekçi olmayı unutma; adım adım ilerlemek ve hedeflerine ulaşmak için zaman ayırmak, seni daha da güçlendirecektir. Bugün, kendine karşı nazik olmayı unutma; duygusal ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmak, ruhsal dengen için faydalı olacaktır. Unutma, başarıya giden yolda kendine güvenmen ve sabırlı olman en önemli anahtarlar.
Bugün yenilikçi fikirler ve özgün yaklaşımlar ön planda. Sosyal çabaların ve ilgi alanların, etrafındaki insanlarla olan bağlarını güçlendirecek. Arkadaşlarınla planlar yaparak keyifli vakit geçirebilir, ortak projeler üzerinde çalışarak motivasyonunu arttırabilirsin. Duygusal derinlikten ziyade entelektüel hırslar seni öne çıkaracak. Merkür'ün etkisi sayesinde iletişim konusunda akıcı bir gün geçirecek, düşüncelerini net bir şekilde ifade edebileceksin. Ancak başkalarının fikirlerine kapalı kalmamaya özen göstermelisin; esnek olabilmek birçok kapıyı açabilir. Gelecek için yaratıcı çözümler geliştirmek adına ilham verici anlar yaşayabilirsin. Unutma, farklılıkların seni güçlü kılıyor.
Bugün, duygusal derinliğin ve sezgilerin ön planda olabilir. İçsel dünyana dair yoğun hisler barındırıyor olabilirsin. Sanat, müzik veya yaratıcı faaliyetlerle uğraşmak ruhunu besleyebilir. Başkalarıyla olan iletişiminde empati gücün artıyor; bu, ilişkilerinde derin bir anlayış ve bağ kurmana olanak tanıyabilir. Geçmiş deneyimlerini değerlendirip, kendine yeni hedefler belirlemek için ideal bir dönemdesin. Fakat karar alırken, anlık duygusal tepkilere kapılmamaya özen göstermelisin. Biraz dinlenmek ve içsel huzuru bulmak adına zamana ihtiyaç duyabilirsin. Duygusal dengenin ve ruhsal sağlığının ön planda olması, kişisel gelişimine olumlu katkılar sağlayabilir. Aşk hayatında da tatlı sürprizler ve sıcak anlar yaşanabilir; kalbinin sesine kulak vermek için kendine bir şans tanı. Hayatta küçük şeylerin mutluluk getirdiğini unutmadan, keyifli anların tadını çıkar.
