1
“Ölüyorum tanrım, bu da oldu işte.
Her ölüm erken ölümdür, biliyorum tanrım.
Ama, ayrıca, aldığın şu hayat, fena değildir…
Üstü kalsın…”
Şiirin yanı sıra deneme, çocuk kitabı, günce, derleme ve tenkit yazıları kaleme alan, şiir ve tercümeler yapan edebiyatçının gerçek adı Cemalettin Seber.
1931 yılında Erzincan’da doğan Cemal Süreya, annesi Gülbeyaz ve babası Hüseyin ile birlikte çocukluk dönemini burada geçirdikten sonra, 1938 yılında çıkan Dersim İsyanı ile ailesi Bilecik’e sürgün edildi.
Sürgünden kısa bir süre sonra henüz 23 yaşında olan annesini kaybetti. Bu dönemde babası, öğrenimini büyük kentte yapması için İstanbul’a halasının yanına gönderdi.
Babası Hüseyin Bey, bir yıl sonra annesiyle iki kızını da İstanbul’a gönderdi, üçüncü yıl da kendisi çocuklarının yanına giderek İstanbul’da çalışmaya başladı. Ancak bir süre sonra yeniden sürgün yurtları olan Bilecik’e geri dönmek durumunda kaldılar.
Süreya’nın edebiyatla ilgisi çok küçük yaşlarda başladı. Küçük yaşlarda annesinden dinlediği halk hikayeleri “şairlik duygusunun” ortaya çıkmasına yardımcı oldu.
Ortaokul yıllarında okuduğu Dostoyevski ise ona adeta yeni bir dünyanın kapısını araladı.
Bu yıllarda şair olma arzusunun ilk nüvelerini hisseden Cemal Süreya, ilk aşkı olan (sonradan ilk eşi) Seniha’ya şiirler yazmış ve bu yüzden kendisine “Şair”, Âşık” gibi adlar verildi.
1944’te Bilecik Ortaokulu’na başlayan Cemal Süreya, üvey anne Esma’nın gelişiyle evden kurtulmak için babasından gizli sınava girip “parasız yatılı” okumaya hak kazandı. Okul yıllarında Türkçe ve edebiyat derslerindeki başarısı ile öğretmenlerinin dikkatini çekti.
Okuldan arta kalan vakitlerini Bakırcılar Çarşısı’ndaki Halkevi Kitaplığı’nda geçiren Cemal Süreya, bu dönemde kendi ifadesiyle “kötü romanlar” okudu.
1947’de yine parasız yatılı olarak Haydarpaşa Lisesi’ne girdi. Lise yıllarında edebiyata ilgisi oldukça derinleşmiş, kendi kendine eski yazıyı öğrendi ve özellikle eski edebiyata araştırmacı bir gözle bakmaya başladı.
Liseyi bitirdikten sonra 1950’de Mülkiye’nin Maliye bölümünü kazanınca hayatına Ankara’ya devam etti. Ankara’daki dört yıl, dünya görüşünün, kişiliğinin ve sanatının oluşumunda önemli bir rol oynadı.
1953’te henüz daha üniversite öğrencisiyken Seniha Hanım ile evledi.
Şiire çocuk yaşlarda ilgi duyan Süreya’nın ilk şiiri “Şarkısı Beyaz”, 1953’te “Mülkiye” adlı okul dergisinde çıktı. Cemal Süreya, “İkinci Yeni” şiir hareketinin öncülerinden biri kabul edildi.
Şiirlerindeki ironiyi ortaya koyan “Gül” şiiri, Yeditepe dergisinde yayınlandığında 23 yaşında olan Süreya, Sezai Karakoç, Muzaffer Erdost, Nihat Kemal Eren ve Hasan Basri ile yakın arkadaş oldu.
1954 yılında Mülkiye’den mezun oldu ve aynı yıl Eskişehir Vergi Dairesi’nde stajyer olarak göreve başladı. 1955’te Ayçe adlı bir kızları oldu ve aynı yıl Maliye Müfettiş Muavini olarak İstanbul’a atandı.
Usta şair, hem şiirleri hem de yazılarının yayımlanmasının ardından dergi çıkarma düşüncesi içine girdi. Süreya, “Papirüs” dergisinin ilk sayısını yayımladı, ikinci sayıdan sonra 8 ay ara veren şair, üç sayı sonra dergiyi kapattı.
1959’da askere giden Süreya, askerliğini yaparken bir taraftan da Hukuk fakültesini bitirdi.
1961’de “Maliye denetim usulleri ve iktisadi devlet teşekkülleri”ni incelemesi için Paris’e gönderildi. Paris’te bir yıl kaldıktan sonra teftiş göreviyle 1963’te Kars ve Ağrı, 1965’te Çanakkale ve Tekirdağ’a gitti.
1965’te, arkadaşları Sezai Karakoç ve Doğan Yel ile Maliye Teftiş Kurulundan istifa ederek, edebiyata ağırlık verdi.
1 Haziran 1966’da 3. kez “Papirüs”ü okuyucuyla buluşturdu ve1970’e kadar dergiyi her ay düzenli yayımladı.
Maliye Bakanlığındaki memuriyetine 1971’de geri döndü. İstanbul Hocapaşa Vergi Dairesi, Maliye Tetkik Kurulu, İstanbul Darphane ve Damga Matbaası Müdürlüğünde görev aldı.
Başyazılarını yazdığı “Oluşum” dergisinde ve kurucularından olduğu “Türkiye Yazıları” dergisinde yöneticilik de yapan Süreya, 1977’de “Politika” gazetesinin sanat sayfasında haftada bir yazdığı “Günübirlik” yazılarıyla gazete yazarlığına başladı.
Kültür Bakanlığı Kültür Yayınları Danışma Kurulu üyeliği yaptı. “Papirüs”ü son olarak 15 Mart 1981’de çıkardı.
“Yeni Ulus” ve “Aydınlık” gazetelerinde de yazan Süreya, çeşitli devlet kademelerinde görev aldıktan sonra 1982’de emekli oldu.
Cemal Süreya, eserlerini, Osman Mazlum, Adil Fırat, Ali Fakir, Ali Hakir, Ahmet Gürsu, Hüseyin Karayazı, Birsen Sağanak, Dr. Suat Hüseyin gibi farklı mahlaslarla kaleme aldı.
Şiirin yanı sıra deneme, çocuk kitabı, günce, tenkit yazısı, şiir ve düz yazı tercümesi ve derleme de yazan Süreya, ilk kitabı “Üvercinka” ile 1958’de Yeditepe Şiir Ödülünü, Arif Damar’la paylaştı.
Süreya, ikinci kitabı “Göçebe”yle 1966’da Türk Dil Kurumu Edebiyat Ödülüne, “Sıcak Nal” ve “Güz Bitiği” kitaplarıyla 1988’de Behçet Necatigil Şiir Ödülüne değer görüldü.
Usta şair, girdiği şeker koması sonucu 9 Ocak 1990’da hayatını kaybetti ve Kulaksız Mezarlığı’na defnedildi.
1990 yılında ölen Cemal Süreya’nın anısına 1991’den yılından beri “Cemal Süreya Şiir Ödülü” veriliyor. 2003 yılında Cemal Süreya Kültür ve Sanat Derneği kuruldu.
Cemal Süreya ile ilgili pek çok dergi özel sayı hazırlamış ve armağan kitaplar yayımlandı. 2001’de Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından, Doğan Hızlan editörlüğünde Cemal Süreya armağan kitabı çıkarıldı.
Miras bıraktığı eserlerinden bazıları şöyle:
“Şapkam Dolu Çiçekle, Göçebe, Günler, Güz Bitiği, Sevda Sözleri, Üvercinka, Uzaktan Seviyorum Seni, Günübirlik, Uzat Saçlarını Frigya, Aydınlık Yazıları / Paçal, Papirüs’ten Başyazılar, Onüç Günün Mektupları, Aritmetik İyi Kuşlar Pekiyi, Güvercin Curnatası, Mülkiyeli Şairler, Oluşum’da Cemal Süreya ve Yüz Aşk Şiiri.”
Bugün enerji ve azim dolusunuz. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman. İçsel motivasyonunuzla çevrenizdekileri de etkileyebilir, liderlik vasıflarınızı parlatmalısınız. İletişim kurarken cesur adımlar atın, düşüncelerinizi açıkça ifade etmekten çekinmeyin. Ancak sabırsızlık tuzağına düşmemeye dikkat edin; kararlarınızı aceleyle vermek, pişmanlık getirebilir. Yakın ilişkilerde daha duyarlı olun, sevdiklerinizin hislerine önem vermek, aradaki bağı güçlendirecektir. Fiziksel aktivitelere zaman ayırmak, hem enerjinizi dengelemeye hem de stresinizi azaltmaya yardımcı olacaktır. Endişeleri geride bırakıp ilerleme kaydetmenin vakti geldi.
Bugün, güven arayışın ve istikrar istemen ön planda olacak. İlişkilerde duygusal bağları kuvvetlendirmek adına adımlar atabilirsin. Özellikle aşk hayatında, sevgiye dayalı bir iletişim kurmak her zamankinden daha önemli olacak. İş yerinde ise pratik zekânla sorunları hızlıca çözüme kavuşturacak ve ekip arkadaşlarının takdirini kazanacaksın. Finansal anlamda dikkatli olmalısın; harcamalarını kontrol altına almak, gelecekte daha rahat bir dönem geçirmeni sağlayabilir. Kendine zaman ayırmak ve doğayla bağlantı kurmak ruh halini iyileştirecek. Sanatsal yönünü keşfetmek, sana ilham verebilir. Sabırlı ve kararlı duruşunla, hedeflerine ulaşman mümkün. Unutma, sabır en büyük erdemin.
Bugün, iletişim becerilerin ön plana çıkıyor; düşüncelerini akıcı bir şekilde ifade etmekte zorlanmayacaksın. Sosyal çevrendeki etkileşimler, yeni fırsatlar doğurabilir. Arkadaşlarınla yapacağın konuşmalar, fikirlerini yeniden şekillendirme fırsatı sunabilir. Yenilikçi düşüncelerinle dikkat çekmekte; ancak sabırsızlık, bazı projelerde aksamalara neden olabilir. Kendine alan tanı, aceleci olma. Aynı zamanda, kişisel ilişkilerinde denge kurmak için daha fazla empati göstermekte fayda var. Bu sayede bağlarını kuvvetlendirebilir, derinlemesine bağlantılar kurabilirsin. Öğrenmeye açık ol; yeni bilgiler şimdiki durumunu değiştirmen adına ışık tutacaktır. Yaratıcılığın tavan yapacak, sanatsal projelere yönelmen verimli sonuçlar getirebilir. Bolca seyahat veya yeni yerler keşfetme arzusu duyabilirsin; bu seni ruhsal olarak besleyecek. Unutma, eylemlerinin düşüncelerini nasıl etkilediğini gözlemlemek önemli olacak.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olduğu bir gündesin. Ailevi ilişkiler ve ev hayatınla ilgili konulara odaklanabilir, sevdiklerinle vakit geçirmenin huzurunu hissedebilirsin. İçsel dünyanı yansıtan anlık ruh hali değişimleri, kararlarını etkileyebilir. Kendine dönme ve geçmişle yüzleşme zamanıdır. Yaratıcı projelerine yönelmek için ilham bulabilirsin; içsel sesini dinleyerek yeni fikirler geliştirebilirsin. İçsel dengeyi sağlamak için meditasyon veya doğa yürüyüşleri sana iyi gelebilir. Sosyal çevrendeki belirsizlikler canını sıkabilir, bu yüzden hislerini paylaşmaktan çekinme. Unutma, empati kurduğun her birey, senin ruh halinin destekleyicisidir.
Bugün, içindeki yaratıcılığın ve liderlik potansiyelinin parlamasına izin ver. Cesaretinle çevrendekilere ilham verebilir, sosyal çevrendeki dinamikleri değiştirebilirsin. Kendine güvenin yüksek, bu da yeni fırsatları yakalamana yardımcı olacak. Kalabalıkların içinde parlayacağın bir atmosferdesin. Takım çalışmalarında öne çıkmak, projelerinde liderlik rolü almak için harika bir zaman. Duygusal ilişkilerde derin ve sıcak bir bağ kurma isteğin artmış, sevdiklerinle geçireceğin zaman, ilişkilerinizi güçlendirecek. Ancak, zaman zaman kibirli ya da bencil bir tutum sergilememeye özen göstermelisin; bu, başkalarıyla olan ilişkinin dengesini bozabilir. İçsel huzurunu sağlarken, dışarıda da parlamanın yollarını bulabilirsin. Kendine güvenerek ilerlersen, başkalarını etkileyebilir ve kendi hedeflerine ulaşabilirsin. Hayatın keyfini çıkar, çünkü bu gün senin günün!
Detaylara olan düşkünlüğün bu dönemde ön plana çıkacak. Gün içerisinde yapman gereken işlerin listelerini oluşturmak, gününün daha verimli geçmesine yardımcı olacak. Alışveriş veya günlük harcamalar konusunda daha dikkatli olmalısın; planlı hareket etmek, gelecekteki maddi kaynaklarını korumana yardımcı olur. İletişim kurduğun insanlarla olan ilişkilerini gözden geçirmek, gereksiz tartışmalardan kaçınmana katkı sağlayabilir. Sağlığınla ilgili küçük değişiklikler yaparak kendini daha iyi hissedebilirsin; egzersiz programına birkaç dakikalık yürüyüşler eklemek bile ruh halini olumlayıcı yönde etkileyebilir. Yaratıcılığını ifade etmeye çalış, ilham perilerin etrafında olduğunu hissedebilirsin. Sosyal hayatında daha açık fikirli olman, yeni bağlantılar kurmanı sağlayabilir. Etrafındaki insanlara karşı empatik yaklaşımın, ilişkilerinde derinleşmene yardımcı olacak.
Dengede kalmanın, uyumun ve güzelliğin önem kazandığı bir gün. İlişkilerdeki dengeyi sağlama isteği artabilir; bu nedenle, sevdiklerinle olan iletişimine özen göstermelisin. Göz önünde olmak, sosyal ortamlarda yer almak senin için keyif verici olabilir. Duygusal derinlikleri keşfetmek isteyebilir, yeni bağlantılar kurmak için şanslı bir dönemdesin. Ancak karar alırken dikkatli olman gerekebilir; içsel huzurunu korumak, senin için öncelikli hale gelecek. Yaratıcılığını konuşturmak, sanatsal ifadelere yönelmek için harika fırsatlar sunulabilir. Günlük rutinine estetik dokunuşlar eklemek, motivasyonunu artırabilir. Kendine olan güvenin, başkalarıyla olan ilişkilerine zenginlik katacak.
Duyguların derinleşiyor, içsel bir keşif sürecindesin. Bugün bağ kurduğun kişilerle olan iletişimin daha da önemli hale gelecek. Gizli kalmış hislerin, belki de daha önce açılmadığın kapılar olarak karşına çıkabilir. Kendini ifade etme konusunda cesaret gösterebilirsen, etrafındakilere ilham verebilirsin. Biraz daha sabırlı olman gerekebilir; her şeyin zamanla yerine oturacağını unutma. Bu dönemde sezgilerin kuvvetli, bu yüzden iç sesine güvenmekte fayda var. Kendi sınırlarını belirlemek ve sağlıklı ilişkiler kurmak, ruhsal dengeni koruyacak. Kalp ve zihin arasındaki dengeyi sağlamak için biraz içe dönmek iyi gelebilir. Patlayıcı duyguların kontrolünü sağlayarak, zorluğa dönüşebilecek durumları fırsata çevirebilirsin.
Aceleci kararlar almaktan kaçınmalısın. İçsel sezgilerini dinle ve anı yaşa. Güçlü hayallerin, geleceğinle ilgili ilham kaynağın olacak. Aşk hayatında mücadele etmeden, doğal akışa bırakmalısın. Şans seninle, bu dönemde karşına çıkan fırsatları değerlendirmekten çekinme. Doğa ve açık havada zaman geçirme isteğin, ruhsal enerjini toparlamana yardımcı olacak. Kendini ifade etmekte daha cesur olabilirsin, bu da yeniliklerle dolu bir gün geçireceğini gösteriyor.
Disiplinin ve kararlılığının her zamankinden daha belirgin olacağı bir dönemdesin. Hedeflerine ulaşmak için adımlarını dikkatle planlıyor, kendine güveniyorsun. İşle ilgili konularda beklenmedik fırsatlar karşına çıkabilir, bu fırsatları değerlendirmek için cesaretini ortaya koymalısın. Sosyal çevrendeki insanlar, destekleyici tavırlarıyla sana ilham verebilir. Özellikle arkadaşlarınla geçireceğin zamanlar, içsel motivasyonunu artıracak. Ailevi ilişkilerde ise anlayışlı ve sabırlı olman gerekiyor. İçsel huzurunu koruyarak, sevdiklerinle birlikte geçireceğin anların değerini bilmelisin. Kendine biraz zaman ayırmak, zihinsel dinlenmeni sağlayacak ve seni gelecekteki zorluklara daha iyi hazırlayacak. Kendi sınırlarını zorlayarak, ilerlemeye odaklanmalısın. Unutma, azim ve kararlılığın seni zirveye taşıyacak.
Bugün, özgür ruhun ve yenilik arayışının yoğun bir şekilde hissedildiği bir zaman dilimindesin. Yaratıcılığın zirve yaparken, alışılmışın dışına çıkma isteğin artıyor. Arkadaş çevrenden ilham alarak yeni projelere yönelme fırsatın var; bu süreçte fikir alışverişi yapmayı unutma. Belirli konularda karar verirken içgüdülerine güvenebilirsin. İletişim becerilerin güçlü; bu sayede başkalarıyla kurduğun diyaloglar, senin için faydalı sonuçlar doğurabilir. Duygusal olarak bağımsızlık arayışındasın; bu, ilişkilere yaklaşımını etkileyen bir faktör. Kendine yer açarken başkalarına da alan tanımak, ilişkilerini güçlendirebilir. Yeniliklere ve farklı deneyimlere açık ol, bu sana büyük bir tatmin getirecektir. Unutma, değişim ve dönüşüm senin en güçlü yanların.
Bugün, sezgisel yeteneklerin ön planda olabilir. İçinde bulunduğun duygusal dalgalanmalar, seni derin düşüncelere sevk edebilir. Kendini ifade etme konusunda zorlanabilirsin, fakat içindeki yaratıcılığı ortaya çıkarmak için harika bir zaman. Sosyal ilişkilerde empati kurarak, başkalarının duygularını daha iyi anlama fırsatın olacak. Aşk hayatında da duygusal derinlikler keşfedebilirsin, karşındaki kişiyle bağlarını kuvvetlendirmek adına anlamlı sohbetler gerçekleştirebilirsin. Kendine ayıracağın zamanı ihmal etme, ruhunu dinlendirmek için doğayla iç içe olmaya çalış. Geleceğe dair umut dolu düşünceler seni sarabilir, hayallerinin peşinden gitmekten çekinme. Unutma, unutulmaz anılar biriktirmek için adım atmak cesaret ister.
