1
Tiyatrocu, oyuncu, yönetmen ve sanat yönetmeni olan Rutkay Aziz (74), henüz lise eğitimi aldığı dönemde tiyatroya başlamış ve sanat dünyasına ilk adımını Peter Weiss’ın ‘Marat-Sade’ oyunundaki ‘Marat’ rolüyle atmıştı. O günden bu güne sanat camiasında kendisine yer edinen usta tiyatrocu, unutulmaz eserleri seyirciyle buluşturmaya devam ediyor.
En son 12 Kasım Cuma akşamı, Caddebostan Kültür Merkezi’nde, Nazım Hikmet’in unutulmaz eseri, ‘Memleketimden insan manzaraları’ oyununu oynayan usta tiyatrocu, SÖZCÜ’nün sorularını yanıtladı.
Geçmişten günümüze tiyatro izleyicisinde nasıl bir değişim var? Bunun tiyatro sanatçıları üzerindeki etkisi nasıl oldu?
70’li yıllara baktığımızda tiyatroya ilgi çok daha yüksek gidiyordu. Ama 12 Mart’la bir çöküş, bir durağanlık yaşandı. Sonra tekrar bir çıkış oldu ama derken 12 Eylül geldi. Yani demokrasi, özgürlükler sıkıntıya uğradığında, tiyatro da hem sahnede hem seyirci açısından kayıplara uğramıştır. Bu son yıllarda pandemi öncesi-sonrası diye ayıracağız herhalde bakacağız. Seyircide başta bir ürkeklik vardı ama giderek bu ürkekliği attığını ve tekrar tiyatrosuyla buluştuğunu görüyorum, bu da sevindirici.
Pandemi süreci devam ediyor. Tiyatro sanatçıları bu süreçten nasıl etkilendi? Devlet bu konuda destek sağladı mı, sağladıysa yeterli oldu mu?
Hiç öyle bir destek sağlamadı. Tabi çok çekti tiyatro. Özel tiyatrolar özellikle. Ama sabırla, inatla bu günlerin de geçeceğini düşünerek. Kendimizi pandemi sonrasına hazırladık. Bugün de zaten bunun sonuçlarını görüyoruz. Arkadaşlarıma onu dedim, yani kendimizi o günlere hazırlayalım. Provaları yapalım, Kasım’a oyunu çıkartırız. Hazır olalım. Silahlarla donatalım kendimizi dedik. Galiba da doğru yaptık.
‘Sanatçı toplumun aynasıdır’ sözünden yola çıkarsak, Türkiye’nin toplumsal anlamda geldiği noktayı nasıl değerlendirirsiniz? Toplumsal ve ekonomik değişimlerin sanat dünyasına yansımaları nasıl oldu?
Pek olumlu oldu diyemem. Ama bu Shaksper’in, ‘Tiyatro toplumun aynasıdır’ lafı, iyi düşünmek lazım. Kimileri bunu yorumsuz kurarak yorumluyor. Yani tarafsızdır. Aynaya bakış, bireyi taraflı yapar. Yani en azından aynaya baktığınızda kendinizi bir değişime sokarsınız. Tiyatro da kanımca böyledir. Yani muhakkak, ‘Tevrat’ta söz varmış ama önemli olan son sözdür’ der. O son sözü söylemelidir tiyatro. Bir mitinge, vaaz yerine dönüşmeden, sanatın estetiklerini bünyesinde toplayarak, o anlamdaki gücünden ödün vermeyerek, tiyatro olarak sunmalıdır o son sözleri. Biz hep buna çalıştık.
Sosyal medyada düşüncelerini ifade eden bazı sanatçılara ve vatandaşlara davalar açılıyor. Bu konu hakkındaki düşünceleriniz neler?
İktidar, bir korku imparatorluğu yaratmaya kalktı. Bunun da etkisini her alanda bir biçimde görüyoruz. Ama bu konu da yine de ilkeli, onurlu insanlarımız da var. Yaşamın her alandan var ve bunlar da direniyorlar. Mesela bir Osman Kavala’ya bakıyorsunuz, neredeyse 5’inci yılına girdi. Suçunun ne olduğunu bilmiyor. Buna benzer örnekler çok ve bu günlerin de geçeceğine inanıyoruz. İnanmadan da yaşayamazsınız.
Bu yoğun tempoda ailenize ve kendinize vakit ayırabiliyor musunuz? Ailenizle ilişkileriniz nasıl?
Geçmişte, oyun çıkacağı zaman bir 10 gün kala, kızım Doğa ile annesini İstanbul’a gönderiyordum, ‘beni rahat bırakın’ diye. Yani son böyle finale doğru insan yalnız kalmak istiyor açıkçası. Bu aileye karşı sevgisizlik değil, saygısızlıkta değil, aile de bu konuda anlayış gösteriyorlar sağ olsunlar.
Gündelik yaşantınızda neler yapıyorsunuz? Hobileriniz var mı?
Ne olabilir ki hobi Allah aşkına. İçinde bulunduğumuz koşullar insana hobi şansı tanımıyor.
Ömrünüzün büyük bir bölümünü sanata adadınız, size getirileri veya götürüleri neler oldu?
Bütün sıkıntılara, olumsuz koşullara rağmen, ben yine de kendimi şanslı saydım. Halkı sevdim, halkta beni sevdi. Onun için en ufak bir pişmanlık yaşamadım, asla. İyi ki tiyatro var. İyi ki o seyirci var, iyi ki onların alkışları var. Zaten tiyatrocu öylesine bir bireydir ki, oyun bittiğinde de, perde kapandığında sadece kulakları kalır sahne üstünde. Alkışı dinler. Ne kadar içten, ne kadar uzun, ne kadar samimi böyle.
Pandemi nedeniyle sahnelerden uzun süre uzak kaldınız, bu zamanı nasıl değerlendirdiniz? Usta bir sanatçı olarak geçirdiğiniz yıllarınıza dair anılarınızı kitaplaştırmayı düşünüyor musunuz?
Sahnelerden uzak kaldığım dönemde, yarınlara dönük umudumu diri tuttum. Kitap yazmayı düşünmüyorum çünkü anılarınızı yazdığınız zaman gerçeği yazmak zorundasınız. Anılarımı yazdım diye yalan yazamazsınız. Gerçekleri yazmaya kalkarsam hem kendimi hem arkadaşlarımı üzebilirim. Onun için o kitap konusuna asla girmem.
Maceraya atılma isteğin artıyor, bu da seni yeni başlangıçlara yönlendirecek. Enerjinin yüksek olduğu bir dönemdesin; bu nedenle sağlığınla ilgili konulara dikkat etmelisin. Ani kararlar almaktan kaçın, aceleci davranmak ileride hayal kırıklığına yol açabilir. İletişim becerilerin güçlü, bu sayede iş yerinde veya sosyal çevrende etki yaratma fırsatların var. Dikkatini dağıtan konulardan uzaklaşarak, hedeflerine odaklanmak faydalı olacak. İlişkilerde samimiyet ön planda; açık ve dürüst bir iletişim, bağlarını güçlendirecektir. Akşam saatlerinde bir etkinliğe davet alabilirsin; bu, sosyal yaşamında yeni bağlantılar kurma fırsatı sunacak. Unutma, içsel sesini dinlemek senin için önemli.
İçsel huzur arayışın bugün daha baskın. Yavaş ve temkinli adımlar atmak, düşüncelerini netleştirmek için harika bir zaman. Anlık zevkler ve lüks arayışı seni tatmin etse de, derin bir bağ kurma arzusuyla hareket ediyorsun. Yavaşlamak ve çevrendekilere derinlemesine odaklanmak, sana önemli gözlemler kazandırabilir. Maddi konulara dair yeni fırsatlar gündeme gelebilir. Acele etmeden, kararlı ve sağlam adımlarla ilerlemek en iyisi. Dostluk ilişkilerinde bazı sıcak sürprizler seni bekliyor. İçindeki güven duygusunu besle, kendi değerini bil ve bulunduğun anın tadını çıkar.
Bugün, zihninin sürekli hareket halinde olduğu bu dönemde, sosyal çevrenle olan etkileşimlerin oldukça canlı geçecek. Fikir alışverişlerinin ve tartışmaların ön planda olacağı bu zaman diliminde, başkalarının bakış açılarını anlamak için açık olman sana yeni ufuklar açacak. Esnek düşünmen, beklenmedik bağlantılar kurmana ve yeni projelere ilham almanı sağlayacak. Ayrıca, gün içinde aniden ortaya çıkabilecek fırsatları değerlendirmek konusunda dikkatli olman önemli. Empati yeteneğin ve iletişim becerilerin, insanlarla daha derin bağlar kurmanı sağlayacak. İçinde bulunduğun durumları sorgulamak yerine, deneyimlerinle büyümeye odaklandığında, sana yeni kapılar açılacak. Unutma, merak duygun her zaman senin en büyük destekçin.
Duygusal derinliklerin ve içsel dünyanla yüzleşme zamanındasın. Bugün, kalbinin sesini dinlemek, geçmişle ilgili anıları gözden geçirmek ve geleceğine dair sorular sormak için uygun bir dönem. Ailevi konular, duygusal bağlarını güçlendirmek adına ön plana çıkabilir. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, sana huzur ve mutluluk getirecek. Yaratıcılığını ifade etmenin yollarını keşfetmeye açık ol. Sosyal ilişkilerde empati ve destekleyici bir tutum sergilemek, ilişkilerinde derinleşmene yardımcı olacak. İçsel huzur bulmak için zaman ayırdığında, kendini daha güçlü hissedeceksin. Akışa bırak ve ruhunun ihtiyaçlarını fark et.
Gökyüzündeki etkiler, kendine güvenini artıracak ve karizmatik yanlarını ön plana çıkaracak. Sosyal ortamlarda dikkat çekici bir varlık sergileyeceksin. İnsanların gözünde parlamak, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Yaratıcılığının doruklarına ulaşabilirsin; sanatsal projeler veya liderlik gerektiren durumlarda başarılı olman muhtemel. Ancak, özgüvenin yanında mütevaziliği de dengelemeyi unutma. İlişkilerde anlaşmazlıklar olabileceği için empati yaparak iletişimini güçlendirmek önemli. Sevdiklerinle olan bağlarını kuvvetlendirmek için küçük sürprizler yapabilir, onların takdirini kazanabilirsin. Bugün, içsel tutku ve motivasyon seni harekete geçirecek. Unutma ki, ilhamını çevrendeki güzelliklerden ve insanların iyi yönlerinden alabilirsin.
Bugün, pratik zekân ve analiz yeteneğin ön plana çıkacak. Detaylara olan dikkatin, iş ve günlük sorumluluklarında seni bir adım öne taşıyabilir. Var olan projeleri gözden geçirmek ve düzenlemek için harika bir gün. Kendine güven ve kararlılıkla hareket etmelisin; bu, başkaları üzerinde de olumlu bir etki bırakacak. Sosyal ilişkilerde ufak tefek sürtüşmeler olabilir, ancak yapıcı bir tavırla bunların üstesinden geleceksin. İçsel huzuru sağlamak için doğayla zaman geçirmek faydalı olabilir; zihin dinlenmeye ihtiyaç duyuyor. Kendine nazik davran ve planlarını esnek tut. Unutma ki, en iyi sonuçlar sabır ve kararlılık ile gelir. Bugün, kişisel gelişimine ağırlık vermek ve yeni bilgiler edinmek için oldukça verimli bir zaman dilimi.
Denge arayışın gün boyunca ön planda olacak. Sosyal ilişkilerde uyum sağlamak için çaba gösterirken, içsel huzurunu korumaya dikkat etmelisin. Samimi bir iletişim, kısa sürede keyifli sohbetlere dönüşebilir, burada karşına çıkan insanlarla arandaki bağı güçlendirebilirsin. Özellikle estetik konulara olan ilgin, sanatsal bir etkinlikle kendini ifade etme fırsatı sunabilir. Alışveriş yapmayı düşünüyorsan, zevklerine uygun güzel bir şeyler bulabilirsin. Ancak, harcamalarına dikkat etmelisin; gereksiz lükslerden kaçınmak, bütçeni koruman için önemli olacak. Güneşin ve Venüs’ün harmoni içinde olması, aşk hayatında da güzel sürprizlerle karşılaşabileceğini müjdeliyor. Unutma, kalbinin sesini dinlerken aklını da ihmal etme; dengeyi sağlamak, her zaman senin yönetiminde.
Bugün içsel derinliklerinle yüzleşme fırsatın var. Hislerin ve sezgilerin oldukça güçlü. Belki de geçmişle ilgili çözüme kavuşturman gereken bazı konular var. Duygusal bağların alevlenebilir, bu da ilişkilerinde derinlemesine bir anlayış geliştirebilir. Kendine ve başkalarına karşı daha açık olmaya çalış. Anlayış ve empati, seni düşündüğünden çok daha güçlü bir hale getirebilir. İş alanında dikkatli olman gereken durumlar olabilir; sezgilerini dinlemeyi unutma. Kendi iç huzurunu bulmak üzere meditatif pratikler yapman iyi gelebilir. Geleceğe dair hedeflerin varsa, onlara odaklanmalısın; planlı ve disiplinli bir yaklaşım, istediğin sonuçları getirecek. Unutma, karanlıkta bile bir ışık bulabilirsin.
Bugün hayal gücünle gerçeklik arasında dans ediyorsun. İçsel serüvenler peşindesin ve geçici zorluklar bile seni daha ileriye taşıyabilir. Kendine olan güvenin artıyor; bu durum yeni fırsatlarla kapılarını açacak. Sosyal çevrende enerjini yükselten dostluklar kuruyor, eğlenceli etkinliklerde yer alıyorsun. Meraklı ruhun, farklı kültürleri keşfetme ve yeni insanlarla tanışma isteği uyandıracak. Ancak, aşırı iyimserliğin seni yanıltmasın; gerçekleri göz ardı etmemeye çalış. Geleceğe dair planlarını gözden geçirirken, iç sesine kulak ver ve sezgilerini takip et. Unutma, özgürlüğünü kısıtlayacak durumlardan uzaklaşmak, ruhsal dengeyi sağlamak adına önemli. Kendine güven, tüm gözlemlerini değerlendir ve ilerle!
Bugün kararlılığın ve azminle öne çıkacaksın. Hedeflerine ulaşmada yeni stratejiler geliştirmek için mükemmel bir fırsat var. Sabırlı olman gerektiği durumlarla karşılaşabilirsin, ancak bu süre zarfında güçlü kalmalısın. Duygusal olarak kendini biraz kapalı hissedebilirsin; bu yüzden sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmeye çalış. İş yerinde, ekip çalışması ve işbirliği sana yardımcı olacak. Fikirlerini paylaşmaktan çekinme, bu senin yeteneklerini daha da ön plana çıkaracak. Ayrıca, sağlığına dikkat etmeli ve dinlenmeyi ihmal etmemelisin; zihinsel olarak tazelenmek, verimliliğini artıracak. Bugünün getirdiği zorluklar, karakterini daha da güçlendirecek ve ilerleyen dönemlere sağlam bir temel atmanı sağlayacak.
Bugün, yenilikçi fikirler ve sıra dışı düşünceler peşinde koşma arzusu içinde olacaksın. Toplumsal konulara duyduğun ilgi artacak, başkalarına yardımı öncelikli hedeflerin arasına alacaksın. Eski kalıpların dışına çıkmaya ve kendi özgün tarzını bulmaya yönelik bir isteğin var. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçlenirken, yeni insanlarla tanışma fırsatları kapını çalabilir. Bu süreçte, sezgilerinle hareket etmek, seni güçlendirecek ve fırsatları değerlendirme konusunda doğru kararlar almanı sağlayacak. Rahatlaman ve kendine zaman ayırman, zihnini tazelemeni sağlayacak. Ayrıntılara dikkat et, çünkü bugün kaçırdığın bir fikir ya da öneri seni beklediğinden fazlasıyla etkileyebilir. Cesur ol ve sıradanlıktan uzaklaş, senin için keşfedilmemiş olan yollar açık.
Hayal gücünün ve sezgilerinin güçlü olduğu bir dönemdesin. İçsel dünyanı derinlemesine keşfetme arzusuyla dolup taşıyorsun. Bu, yaratıcılığını artıracak ve sanatsal ifadelerin için ilham kaynağı olabilecek bir zaman dilimi. Duygusal bağlantıların güçlenecek, ilişkilerinde daha anlayışlı ve empatik bir tutum sergileyeceksin. Ayrıca, toplumsal sorunlara duyarlılığın artabilir; başkalarının ihtiyaçlarına yardım etme isteği taşıyabilirsin. Kendine zamanı ayırmak, ruhsal sağlığın için faydalı olacak. İçsel bir denge bulmak ve geçmişle yüzleşmek, seni ileriye taşıyacak. Kendi sınırlarını korurken, açtığın kapılar karşına mucizeler çıkarabilir. Unutma, sezgilerin bu dönemde senin en büyük rehberin.
