


Tiyatrocu, oyuncu, yönetmen ve sanat yönetmeni olan Rutkay Aziz (74), henüz lise eğitimi aldığı dönemde tiyatroya başlamış ve sanat dünyasına ilk adımını Peter Weiss’ın ‘Marat-Sade’ oyunundaki ‘Marat’ rolüyle atmıştı. O günden bu güne sanat camiasında kendisine yer edinen usta tiyatrocu, unutulmaz eserleri seyirciyle buluşturmaya devam ediyor.
En son 12 Kasım Cuma akşamı, Caddebostan Kültür Merkezi’nde, Nazım Hikmet’in unutulmaz eseri, ‘Memleketimden insan manzaraları’ oyununu oynayan usta tiyatrocu, SÖZCÜ’nün sorularını yanıtladı.

Geçmişten günümüze tiyatro izleyicisinde nasıl bir değişim var? Bunun tiyatro sanatçıları üzerindeki etkisi nasıl oldu?
70’li yıllara baktığımızda tiyatroya ilgi çok daha yüksek gidiyordu. Ama 12 Mart’la bir çöküş, bir durağanlık yaşandı. Sonra tekrar bir çıkış oldu ama derken 12 Eylül geldi. Yani demokrasi, özgürlükler sıkıntıya uğradığında, tiyatro da hem sahnede hem seyirci açısından kayıplara uğramıştır. Bu son yıllarda pandemi öncesi-sonrası diye ayıracağız herhalde bakacağız. Seyircide başta bir ürkeklik vardı ama giderek bu ürkekliği attığını ve tekrar tiyatrosuyla buluştuğunu görüyorum, bu da sevindirici.
Pandemi süreci devam ediyor. Tiyatro sanatçıları bu süreçten nasıl etkilendi? Devlet bu konuda destek sağladı mı, sağladıysa yeterli oldu mu?
Hiç öyle bir destek sağlamadı. Tabi çok çekti tiyatro. Özel tiyatrolar özellikle. Ama sabırla, inatla bu günlerin de geçeceğini düşünerek. Kendimizi pandemi sonrasına hazırladık. Bugün de zaten bunun sonuçlarını görüyoruz. Arkadaşlarıma onu dedim, yani kendimizi o günlere hazırlayalım. Provaları yapalım, Kasım’a oyunu çıkartırız. Hazır olalım. Silahlarla donatalım kendimizi dedik. Galiba da doğru yaptık.
‘Sanatçı toplumun aynasıdır’ sözünden yola çıkarsak, Türkiye’nin toplumsal anlamda geldiği noktayı nasıl değerlendirirsiniz? Toplumsal ve ekonomik değişimlerin sanat dünyasına yansımaları nasıl oldu?
Pek olumlu oldu diyemem. Ama bu Shaksper’in, ‘Tiyatro toplumun aynasıdır’ lafı, iyi düşünmek lazım. Kimileri bunu yorumsuz kurarak yorumluyor. Yani tarafsızdır. Aynaya bakış, bireyi taraflı yapar. Yani en azından aynaya baktığınızda kendinizi bir değişime sokarsınız. Tiyatro da kanımca böyledir. Yani muhakkak, ‘Tevrat’ta söz varmış ama önemli olan son sözdür’ der. O son sözü söylemelidir tiyatro. Bir mitinge, vaaz yerine dönüşmeden, sanatın estetiklerini bünyesinde toplayarak, o anlamdaki gücünden ödün vermeyerek, tiyatro olarak sunmalıdır o son sözleri. Biz hep buna çalıştık.

Sosyal medyada düşüncelerini ifade eden bazı sanatçılara ve vatandaşlara davalar açılıyor. Bu konu hakkındaki düşünceleriniz neler?
İktidar, bir korku imparatorluğu yaratmaya kalktı. Bunun da etkisini her alanda bir biçimde görüyoruz. Ama bu konu da yine de ilkeli, onurlu insanlarımız da var. Yaşamın her alandan var ve bunlar da direniyorlar. Mesela bir Osman Kavala’ya bakıyorsunuz, neredeyse 5’inci yılına girdi. Suçunun ne olduğunu bilmiyor. Buna benzer örnekler çok ve bu günlerin de geçeceğine inanıyoruz. İnanmadan da yaşayamazsınız.
Bu yoğun tempoda ailenize ve kendinize vakit ayırabiliyor musunuz? Ailenizle ilişkileriniz nasıl?
Geçmişte, oyun çıkacağı zaman bir 10 gün kala, kızım Doğa ile annesini İstanbul’a gönderiyordum, ‘beni rahat bırakın’ diye. Yani son böyle finale doğru insan yalnız kalmak istiyor açıkçası. Bu aileye karşı sevgisizlik değil, saygısızlıkta değil, aile de bu konuda anlayış gösteriyorlar sağ olsunlar.
Gündelik yaşantınızda neler yapıyorsunuz? Hobileriniz var mı?
Ne olabilir ki hobi Allah aşkına. İçinde bulunduğumuz koşullar insana hobi şansı tanımıyor.
Ömrünüzün büyük bir bölümünü sanata adadınız, size getirileri veya götürüleri neler oldu?
Bütün sıkıntılara, olumsuz koşullara rağmen, ben yine de kendimi şanslı saydım. Halkı sevdim, halkta beni sevdi. Onun için en ufak bir pişmanlık yaşamadım, asla. İyi ki tiyatro var. İyi ki o seyirci var, iyi ki onların alkışları var. Zaten tiyatrocu öylesine bir bireydir ki, oyun bittiğinde de, perde kapandığında sadece kulakları kalır sahne üstünde. Alkışı dinler. Ne kadar içten, ne kadar uzun, ne kadar samimi böyle.
Pandemi nedeniyle sahnelerden uzun süre uzak kaldınız, bu zamanı nasıl değerlendirdiniz? Usta bir sanatçı olarak geçirdiğiniz yıllarınıza dair anılarınızı kitaplaştırmayı düşünüyor musunuz?
Sahnelerden uzak kaldığım dönemde, yarınlara dönük umudumu diri tuttum. Kitap yazmayı düşünmüyorum çünkü anılarınızı yazdığınız zaman gerçeği yazmak zorundasınız. Anılarımı yazdım diye yalan yazamazsınız. Gerçekleri yazmaya kalkarsam hem kendimi hem arkadaşlarımı üzebilirim. Onun için o kitap konusuna asla girmem.
Enerjinin yüksek olduğu bir gündesin. İçsel motivasyonun seni hedeflerine daha da yaklaştıracak. Cesaretin ve kararlılığın, zorluklarla başa çıkmanı sağlayacak. İletişimdeki açık ve etkili tutumun, çevrendeki insanlar üzerinde olumlu bir etki bırakabilir. Ayrıca, yeni fikirler ortaya koymak için harika bir zaman. Spor ve fiziksel aktiviteler ile enerjini dengelemeyi unutma; bu, hem zihinsel hem de bedensel sağlığını destekleyecek. İçgüdülerinle hareket et ve yeni fırsatları değerlendirmekten çekinme. Kendine güvenin, seni başarıya taşıyacak. Duygusal ilişkilerde ise, dürüstlük ve samimiyet her zamankinden daha fazla ön plana çıkacak; bu sayede derin bağlar kurma fırsatın artacak.
Bugün, duygusal derinlikler ve maddi güven arayışın daha belirgin hale gelecek. Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin, geçmişteki deneyimlerin ışığında yeniden şekillenebilir. Özellikle sevgi dolu anlar, ruhsal beslenmene katkı sağlayacak. Aynı zamanda, estetik ve güzellik arayışın sayesinde kreatif projelere yönelmen mümkün. İş veya finansal konularda ise birikim yapma isteği ağır basacak, doğru kararlar alarak geleceğini güvence altına alma yolunda ilerleyebilirsin. Gün içerisinde karşına çıkabilecek sürprizler, seni beklenmedik yollar açmaya zorlayabilir; bu yüzden esnek olmaya çalış. Kendine zaman ayırmayı unutma; doğayla baş başa kalmak, zihin ve beden dengen için faydalı olacaktır.
Zihninde dönen düşünceler, yoğun bir iletişim ve etkileşim arayışını işaret ediyor. Bugün, içsel merakın dışavurumu olarak, farklı konulara dair bilgi edinme isteğin yükselebilir. Sosyal çevrenle yapacağın sohbetler, yeni fikirlerin ortaya çıkmasına vesile olacak. Ancak, bu yoğun iletişim sürecinde dikkat etmen gereken bir husus var; dinleme becerini güçlendir. Başkalarının görüşlerine de değer vermek, sana yeni perspektifler kazandırabilir. Kendini ifade etme konusunda oldukça başarılı olacağın bir dönemdesin. Yaratıcılığın ve eğlenceli fikirlerin, etrafındaki insanları etkilemek için muazzam bir fırsat sunuyor. Ancak, sabırsızlık hissiyle hareket etmemek önemli. Anlık heyecanlarla karar almaktan kaçınmalısın. Aşk ve ilişkiler alanında bileşkelerin dikkatini çekebilir. Duygularını ifade ederken, kelimelerin güçlerini kullanarak derin bağlar kurmak isteyebilirsin. Ayrıca, sürpriz bir davet ya da buluşma, gününe heyecan katma potansiyeline sahip. Özellikle eski dostlarla olan bağlantılarını canlandırmak için harika bir fırsat doğuyor. Kendine dair farkındalığın artması, kişisel gelişim alanında adımlar atmana yardımcı olacak. Her şeyin hızla geliştiği bir gündesin; bu yüzden esnek olmayı unutma, akışa kapıl. Bugünün sunduğu olanakları değerlendirmeyi ihmal etme.
Duygusal derinlikler ve içsel yolculuklar bu dönemde ön plana çıkıyor. Aile bağlarına, sevdiklerine olan hislerin bir kez daha gözden geçireceği bir zaman dilimindesin. Onların yanında olmanın, desteklemenin ve anlayış göstermen çok önemli. Belirsizlikler ve kaygılar kapını çalabilir, bu yüzden ortaklarınla iletişimini güçlendirmen faydalı olacaktır. İçsel huzuru bulmak, kendini yenilemek ve ruhsal dengeyi sağlamak adına doğal ortamlara yönelmek ya da sanatsal faaliyetlerde bulunmak oldukça etkili olacak. Geçmişe dönük anılar canlanabilir; geçmişe ait meseleleri çözmek için uygun bir zaman. Kendi ihtiyaçlarına saygı göstermek ve duygularını ifade etmek de bu süreçte büyük bir önem taşıyor. Hayatındaki akış, yaşadıkların ve yapacakların arasında bir denge kurmana olanak tanıyacak. Kendine karşı nazik olmayı unutma!
Bugün enerjin yüksek; çevrendeki insanlar üzerinde büyük bir etki bırakabileceğin bir dönemdesin. İfade gücün ve karizma, ilgi odağı olmanı sağlayacak. Sosyal ortamlarda kendini rahat hissedeceksin, yeni bağlantılar kurmaya açık ol. İçindeki lider ruh, projelerde ön plana çıkmana ve diğerlerine ilham vermene yardım edecek.Ama dikkat, aşırı cesaret ve özgüven seni bazı risklere de açık hale getirebilir. Hırslı yaklaşımlarına bir nebze fren yaparak, çevrendekilerin fikirlerine de kulak vermen faydalı olabilir. Bu gün, yaratıcılığını ön plana çıkar; sanatsal veya kelimelerle ifade edebileceğin bir şey yaratmak, ruhunun ihtiyaç duyduğu tatmini sunabilir.Aşk hayatında heyecan verici gelişmeler yaşanabilir. Kendini çekici hissettiğin bu anlarda, duygusal bağlarını kuvvetlendirmek için fırsatlar doğabilir. Ancak, duygusal derinliklere inmeye cesaret etmelisin; yüzeyde kalmaktan kaçın. Unutma, gerçek yakınlıklar sahici duygularla inşa edilir. Bugün, kalbini açmak ve sevdiklerinle paylaşımda bulunmak için mükemmel bir zaman.
Bugün detaylara olan düşkünlüğün, iş ve günlük hayatında önemli bir rol oynayacak. Yaratıcılığını konuşturmak için uygun bir zaman. Gözüne çarpan küçük hatalar, içsel huzurunu kaçırabilir; bu nedenle sabırlı olmalı ve daha büyük resme odaklanmalısın. İletişim açısından verimli bir dönemdesin, başkalarıyla olan ilişkilerini güçlendirmek için fırsatlar karşına çıkabilir. Sağlık konularında dikkatli olman gerektiğini bilmelisin; sağlıklı alışkanlıklar edinmek için motive olabilirsin. İçsel disiplinin ve özverinle yeni hedeflere yönelmek, başarılarını artıracak. Unutma, mükemmeliyetçi yapını dengede tutmak, seni daha huzurlu kılabilir.
Bugün sosyal ilişkilerde dikkatli olma zamanı. Yeni tanışmalar ya da akraba ve arkadaşlarla olan etkileşimlerde yanlış anlaşılmalara açık bir dönemdesin. Duygusal dengeyi korumak adına içsel huzurunu sağlaman önemli. Önemli kararlarda aceleci davranmamak, düşüncelerini netleştirmek faydalı olacaktır. Sanat veya estetik alanında yaratıcı projelerle ilgilenmek, ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. Kendi değerlerinle uyumlu seçimler yapmak, ilerleyen günlerde seni daha da rahatlatacak. İlişkilerde şeffaflık ve dürüstlük arayışı, aradığın bağlantıları bulmanda kilit rol oynayacak. Dikkatini içsel dünyana yöneltip, neye ihtiyaç duyduğunu keşfetmek adına meditasyon veya doğa yürüyüşleri denemen yararına olabilir.
Derin duygularınla yüzleşme zamanın. İçsel dünyana daha fazla odaklanarak, gizli hislerinle barışmak isteyebilirsin. Yakın ilişkilerde samimiyet vurgusu öne çıkıyor; partnerinle veya dostlarınla daha derin bir bağ kurma arzusundasın. Ayrıca, ruhsal anlamda kendini yenilemek için meditasyon veya doğayla iç içe aktiviteler sana iyi gelebilir. Gizli kalmış yeteneklerin veya tutkuların yüzeye çıkabilir; bu potansiyelini keşfetmek adına adım atabilirsen büyük fırsatlar elde edebilirsin. Unutma, karanlıkta parlayan yıldız gibi, senin de içindeki ışığı dışarı yansıtma vakti geldi.
Dünyaya açık bir zihinle yaklaşacağın olaylar seni bekliyor. Keşif arzun yüksek; yeni deneyimlere ve insanlara yönelmek isteyeceksin. İçsel huzuru bulmak için doğayla bağını güçlendirmek, dışarıda vakit geçirmek faydalı olabilir. İletişimdeki samimiyet, karşılaştığın insanlarla derin bağlantılar kurmana yardımcı olacak. Farklı bakış açıları edinecek ve zihin açıklığı sayesinde yeni fırsatlar yakalayacaksın. Esnek olmalı, biraz spontane davranmaktan zarar gelmeyecek. İşle ilgili konularda ise sabırlı olman, belirlediğin hedeflere ulaşmanda sana yardımcı olacak. Eğlenceli bir gün geçirebilir, sosyal hayatını renklendiren aktivitelere katılabilirsin. İçsel motivasyonunu koruyarak ilerlemekte fayda var; hislerini dinlemek, seni daha yukarı taşıyacak adımlar atmana olanak tanıyacaktır.
Bugün, kararlılığın ve disiplininin ön planda olduğu bir dönemdesin. Sorunları çözme yeteneğin ve pratik yaklaşımın, çevrendekilere ilham verebilir. İleri görüşlülüğünle, hedeflerine ulaşmak için sağlam adımlar atma fırsatı bulacaksın. İlişkilerinde sadık ve güvenilir biri olarak, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için çaba harcamak isteyebilirsin. İş hayatında ise, birikimlerinle ve deneyimlerinle başkalarına yol gösterebilir, fark yaratabilirsin. Duygusal anlamda biraz içe dönük hissedebilirsin; bu, derin düşünceler ve kişisel gelişim için fırsat sunar. Kendine zaman ayırmayı unutma, böylece içsel dengeni bulabilirsin. Şans ve fırsatlar, planlarını gerçekleştirme yolunda seninle olacak.
Bugün, zihnindeki yenilikçi fikirlerle çevrendekilere ilham verebilirsin. Düşüncelerini serbestçe ifade etme fırsatını yakalayacak, özgün projelere adım atmaya cesaret edeceksin. Sosyal ilişkilerin güçlenecek, beklenmedik insanlarla tanışma şansı bulabilirsin. İçsel huzurunu artıran aktivitelerle meşgul ol, bu seni daha da canlandıracak. Arkadaşların ve sevdiklerinle geçireceğin zaman, keyifli anılar biriktirmeni sağlayacak. Ancak, ani değişimlere karşı dikkatli olmalı ve sabırlı kalmalısın; zira bazı durumlar beklediğinden farklı gelişebilir. İçgüdülerini dinlemek, bu tür belirsizliklerle başa çıkmanda yardımcı olacak. Unutma, özgürlüğün en büyük kaynağı, sınırlarını doğru belirlemekte yatar.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olduğu bir dönemdesin. İçsel huzur arayışın, günlük yaşamına yansıyor. Sanatsal yeteneklerin ve yaratıcılığın için mükemmel bir zaman dilimi; ilham peşinde koşarken, zihnindeki projeleri hayata geçirebilirsin. Duygusal bağların güçlenecek, sevdiklerinle olan iletişimin derinleşecek. Kendini açıkça ifade edebilmek birkaç zorlayıcı durumla karşılaşmanı sağlayabilir, ancak bu süreçte içsel bilgelik ve sezgine güvenmen önemli. Maddi konularda daha dikkatli olmalı, harcamalarını gözden geçirmelisin. Geçmişin izleri bugününü etkileyebilir; affetmek ve geçmişle barışmak, kendine yapacağın en büyük iyilik. Çevrende seni destekleyen insanlar var; onlarla vakit geçirmek, ruhunu besleyecek. Kendi sınırlarını belirlemek, gereksiz yüklerden kurtulmanı sağlayacak. Unutma ki ruhsal ve duygusal dengeni sağlamak için kendine zaman ayırmak, bu dönem için oldukça kıymetli.