

Konuk yazar: Serfiraz Ergun
“Makine Hatıraları: Uzay” sergisini gezmeye, Pilevneli Galeri’ye giderken Refik Anadol ismini ilk kez 2011’de İstanbul Bienali’ne paralel etkinlik olarak Yapı Kredi Kültür Sanat (YKKS) binasının üzerine düşürdüğü ses-görüntü yerleştirmesiyle duyduğumu hatırlıyorum. Hoş bir etkinlik tabii; kamusal alanda, tam Galatasaray Meydanı’nın göbeğinde İstiklal Caddesi’nin seslerini kaydet, görsel işitsel bir dijital giydirme yap binaya. Daha sonra PSM’de 2016’da açılan “Digital Revolution” isimli karma dijital sergide Refik Anadol ile bir söyleşi yapmıştık. O sergi de bayağı hoştu. Ama bu “Makine Hatıraları: Uzay” sergisi, Anadol’un henüz 34-35’indeyken olgunluk sergisi.
Bilgi Üniversitesi’nde fotoğraf ve video okumuş, eşi Efsun’la orada tanışmış, o da görsel iletişim tasarımı okuyormuş ve 2008’den beri birlikteler, 2016’da evlenmişler. Şimdi Refik Anadol Studio’nun (RAS) ortakları, Los Angeles’ta yaşıyor ve çalışıyorlar.
Pilevneli Galeri, Anadol’un işlerini sergilemek için ideal mekân. Kolonsuz kocaman salonları, yüksek duvarları, brüt beton döşemesi dijital görüntülerin istilasına uğruyor, sonra okyanus dalgaları gibi çekilip gidiyor. Derken tepelere tırmanıyor, renkler, grafikler değişiyor, birden tropikal bir dijital ormanda ses-dijital grafik siklonunun içerisinde buluyorsunuz kendinizi. Duvarlardaki görüntüler aşağı doğru kayarken bir ara yanılsamayla başım dönüyor, gerçekten insana, uzaya doğru kayıyoruz hissi veriyor.
Siyahlar içindeki Refik Anadol’la söyleşiye başlıyoruz. Önce hangi makinelerin hatıralarından söz ettiğini soruyorum. “Bu sergideki hatıralar NASA’nın 60 yıldır peşinde koştuğu ‘Evrende yalnız mıyız? Başka neler ve kimler var’ sorusunu ararken kullandığı makineler. Üç makine var: ISS teleskopu, 1958’lerde bir uzay istasyonuna yolladığı ve dünyanın selfie’sini çeken, iklimini kontrol eden, birçok duyarlı sensöre sahip bir teleskop; diğeri MRO isimli Mars’ın bugüne kadar görülmedik hiçbir yerinin kalmamasını sağlayan fotografik bir teleskop; sonuncusu ise Hubble, 1990 yılında uzaya çıkan ve uzaydaki gözümüz galaksinin fotoğraflarını çeken başka bir cihaz. Üç teleskopun da ortak noktası fotografik hatıralar. Gidemediğimiz yerler ama bizim adımıza görüp fotoğraf çeken makineler. Benim de kullandığım bu makinelerin arşivi. Bunlar NASA tarafından dünyaya açık kaynaklar. Bu sergideki her veri noktası kamuya açık. Bu verilere ulaşmak kolay olmadı ama bu hatıralar orada duruyormuş, biz talep ettik, yollandı ve kullandık.” Peki, herhangi bir kişi bu veriye ulaşıp bu işleri yapabilir mi? “Tabii ki” diyor Refik Anadol. Ben istesem bu veritabanına ulaşabilir miydim yoksa Refik Anadol olduğun için mi eriştin? “Tamamen meraklı bir bilimsever olduğum için ulaştım” diyor sanatçı.
Anadol’a soruyorum: Ben şimdiye kadar işin teknolojisini anlamaya çalıştım. Sanat, bu işin neresinde? Neden biz sana sanatçı diyoruz? “Bu işteki sanat, hayal gücü. Bir insanın hayal gücü kapasitesinde. O veri orada duruyor. İlham ve motivasyon yeni sorular sorduruyor. Sanat, teknoloji ve bilim, kamusal alanda bir araya geliyor ama aynı zamanda izleyiciye sorular da sorduruyor. Düşünsenize bir makinenin hatırasından bir hayal çıkaran bir kavram ve ondan ortaya çıkan yapay zekâ sineması. Veri resmi, veri heykeli, yani hayal gücü sınırını zorlayabilmek işin kilit noktası. İşte sanat burada yatıyor.”
Serginin başlığı Makine Hatıraları iki nokta üst üste Uzay. Yani bu sergi “Uzay” ama yeni makine hatıraları da gelecek. “Evet” diyor hemen Anadol. “Yüzlerce insanın verilerinden yola çıkarak kolektif bilincin, kolektif hatıraların anlamlı olabileceğine inandım. Yani sadece uzay değil, doğa, başka bir şey de olabilir, devamı gelir. Hayalim gerçekten herkese ait olan hatıralarla bir yapay zekâ ne yapabilir sorusunun cevabına erişmek.” Benim aile albümüm de Refik Anadol’a veritabanı olabilir mi? Ondan da dijital bir yerleştirme yapabilir mi? “Elbette” diye cevap veriyor.
Astrofizikçi Carl Sagan demiş ki “Hayal gücü bizi genellikle hiç var olmamış dünyalara taşır. Ama o olmadan hiçbir yere gidemeyiz.” Bu sözden yola çıkarak şunu soruyorum: Veritabanının niteliği ve niceliği yaratacağın işlerin sonucunu etkiliyor mu? Yani hayalini gerçekleştiriyor mu? “Temelini oluşturuyor” diyor. Peki, acaba Anadol hangi üretim aşamasında çıkacak olan yapıtın renkleri, hareketleri, akışı şekillendiriyor? Refik Anadol, “İşte orası işbirliği” diyor. “Yapay zekâ orada benim fırçam değil, bir ekip arkadaşım. Örneğin Mars’ın yüzeyi, bugüne kadar gidemediğimiz bir gezegen ama 12 telebaytlık her alanı karış karış görüntülenmiş. Yapay zekâ elbette benden daha iyi biliyor. Ben 2 milyon fotoğrafı tek tek açıp bakabilir miyim? Neden yapay zekâyla işbirliği yapmayayım ki? Neden birlikte öğrendiğimiz bir şeyin rüyasını o da görmesin ki?”
Burada Refik Anadol, NVIDIA isimli büyük bir teknoloji firmasından bahsediyor. RAS’ı öncü buldukları için çok desteklemişler. Bu sergideki algoritmalar da NVIDIA’nın desteğiyle olmuş. “Bu algoritmaları herkes indirip kullanabilir mi” diye soruyorum. “Gizli saklı değil. Tabii herkes bu kadar deneyimli olmadığı için bu sonuçları çıkaramaz. Üzerinde bir emek var. Yapay zekâyla uğraşan, üreten herkesin bu teknolojinin her şeyini anlatması, paylaşması gerekir. Bunun korkusu da var tabii, aynı işi yapan insanlar ortaya çıkıyor. Olsun, yeter ki herkes öğrensin” diyor.
Cesaretin ve kararlılığın bugün ön planda. Yeni projelere atılmak için harika bir zaman. İçindeki lider ruhu parlıyor ve çevrendeki insanları etkilemekte sorun yaşamayacaksın. İletişim konularında başarılı olacak, duygularını açıkça ifade edebileceksin. Fakat sabırsızlık yapmamaya dikkat et; bazı durumlarda aceleci olmak, senin için ters tepebilir. Enerjini başkalarına yansıttığında, güçlü ilişkiler kurma fırsatı bulacaksın. Sağlığına özen göstermeyi unutma, bedenine dinlenme ve yenilenme fırsatı ver. Bugün şans senin yanında, risk almaktan çekinme ama önce iyi düşün!
Bugün, kararlılığın ve dayanıklılığının ön plana çıkacağı bir gün. Maddi konulara yönelik düşüncelerini derinleştirebilir, yatırım fırsatlarını değerlendirme şansını elde edebilirsin. Güvence arayışı içindeyken, sevdiklerinle geçirdiğin anların değerini bilmek önem kazanıyor. Duygusal bağlarını güçlendireceğin bu süreçte, çevrendeki insanların fikirlerine açık olmalısın. Merkür’ün etkisinde, iletişimde daha dikkatli olmak faydalı. Geçmişteki olayları analiz etme arzusu, gelecekteki adımlarını şekillendirmende yardımcı olacak. Kendine güven, harekete geçmek için uygun bir zaman dilimindesin. Sosyal çevrenle daha fazla zaman geçirmek, ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Yaratıcılığını ortaya koymak için ilham verici anlar yaşayabilirsin. Unutma, hedeflerin doğrultusunda sağlam adımlar atarak ilerlemek sana heyecan katacak.
Zihin açıcı etkiler altında yeni fikirler ve ilham dolu anlar yaşayabilirsin. Sosyal çevrende yeni bağlantılar kurma isteği artarken, iletişim becerilerin sayesinde öne çıkabilirsin. Eski projelerin veya planların hakkında düşünmek için bir fırsat bulabilir, belki de bunları yeniden değerlendirerek bir yenilik getirmek isteyebilirsin. İçsel dönüşüm ve kişisel gelişim adına adımlar atmak için uygun bir dönemdesin. Duygusal olarak daha derin bağlantılar arayışında olabilirsin; sevdiklerinle olan diyaloglarını güçlendirmek için çaba göstermek faydalı olacaktır. Yaratıcılığının artacağı bu günleri, projelerine entegre ederek yeni bir boyut kazandırabilirsin. Kendi içsel sesine kulak ver ve sezgilerini takip etmekten çekinme. Sosyal aktivitelerin ve toplumsal olayların gündeminde yer alması, seni dışa dönük ve aktif olmaya teşvik edebilir. Zihinsel enerjinin yüksek olduğu bu dönem, öğrenme ve bilgi paylaşımında oldukça avantajlı bir zaman dilimi sunuyor.
Duyguların derinliklerine dalma zamanıdır. İçsel huzur arayışında, ailenle ve sevdiklerinle olan bağların güçlenecek. Kendini ifade etme isteğin artarken, bu duygusal samimiyet seni daha güçlü kılacak. Geçmişle yüzleşmek ve eski hatıraları yeniden değerlendirmek için fırsatlar yakalayabilirsin. Unutma ki, koruyucu ve şefkatli doğan, çevrendekilere güven aşılayacak. İçsel sezgilerin, seni doğru yolda yönlendirecek, bu yüzden hislerine kulak ver. Yaratıcılığın yüksekken, sanatsal faaliyetlere yönelip kendini ifade etmek sana iyi gelecek. Her ne olursa olsun, içindeki merhameti beslemeyi unutma.
Bugün, içsel gücünü ve karizmanı hissettiğin bir gün. Sosyal ortamlarda parlamak, dikkatleri üzerine çekmek için harika bir fırsat. Yaratıcılığın yükseldiği bu zaman diliminde, kendini ifade etmenin yollarını bulabilirsin. Kendine güvenin, başkalarını etkilemekte büyük rol oynayacak.Romantik ilişkilerde samimiyet ön planda. Duygusal bağları güçlendirmek, ortak hayaller kurmak için ideal bir atmosfer var. Bugün biraz lükse ve keyifli aktivitelere yönelebilirsin; buna hem maddi hem de manevi anlamda kendine bir ödül vermek olarak düşünebilirsin.Ancak dikkat etmen gereken şey, aşırı gurur veya benmerkezci bir tavırda bulunmaman. Başkalarının duygularını dikkate almayı unutma, aksi takdirde tartışmalar kaçınılmaz olabilir. İlginin tam merkezinde duruyorsun, bu yüzden etrafındakilerle sevgi dolu bir bağlantı kurmak, pozitif enerjinin daha da yayılmasını sağlayacaktır. Kısacası, yaratıcılığını ve karizmanı sergilemek için harika bir gün!
Bugün, detaylara olan dikkatin ve organizasyon becerilerin ön planda olacak. Gün içerisinde karşılaşabileceğin zorluklar, seni daha çözüm odaklı düşünmeye yönlendirebilir. Hızlı düşünmen gereken anlar olabilir, ancak sakinliğini korumak her şeyin anahtarı. Sosyal ilişkilerde, iletişim kurmak için doğru kelimeleri bulmakta zorlanabilirsin; ancak sevdiğin insanlarla dertleşmek sana iyi gelecek. Birikmiş duygularını açığa çıkarmak için zaman ayırmalısın. İş hayatında ise, ekip çalışmasına yatkınlığın sayesinde olumlu sonuçlar elde edebilirsin. Bugün, sağlığın da önemli bir tema olacak; fiziksel ve zihinsel dinlenmeye ihtiyacın olabilir. Kendine zaman ayırmayı unutma. Unutma, mükemmeliyetçilik bazen seni geride tutabilir; kendine nazik ol ve akışa bırak.
Denge ve uyum arayışın, hayata karşı olan bakış açını derinleştiriyor. İlişkilerin önemi bugün daha belirgin hale gelecek; sevdiklerinle arandaki bağlar güçlenebilir. Sanatsal ve estetik konulara duyduğun ilgin, yaratıcılığını açığa çıkarmanı sağlayacak. Karar verirken içsel sesine güvenmen, senin için önemli. Dengeyi bulmak için gerekli adımları atmaya istekli olmalısın; bu, kişisel gelişimine katkı sağlayacak. Sosyal çevrenle yapacağın konuşmalar, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Unutma, huzur ve içsel dinginlik, dışarıda aramaktan çok içsel bir yolculuktur.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerinle bugün özellikle güçlü hissedeceksin. İçsel bir huzur arayışı içinde olabilirsin, bu da seni ruhsal anlamda yeni keşiflere yöneltebilir. İlişkilerde samimiyet ve güven arayışının önem kazandığı bir gün. Belirsizlik hissettiğin durumlarda sezgilerine güvenmek, sana yol gösterecek. Hayatındaki bazı ilişkilerde eski yaraların yeniden açılması mümkün; bu, içsel bir iyileşme sürecine davetiye çıkarabilir. Arkadaş çevrenden ya da sevdiğin birinden alacağın destekle, duygusal yüklerinden kurtulma fırsatı bulabilirsin. Finansta ise sürpriz gelişmelere açık ol. İhtiyaçlarına göre radikal kararlar alabilirsin, harcamalarına dikkat etmen önemli. Bugün yaratıcılığını gözlemle, ilham kaynaklarını açığa çıkarmak seni heyecanlandırabilir.
Serbest ruhunla yeni maceralara atılma isteğin bugün daha da artıyor. Gözlerinin önünde yeni ufuklar açılacak ve bu durum seni heyecanlandıracak. Eğitim veya seyahatle ilgili fırsatlar karşına çıkabilir. Kendi inançlarına sadık kalmak, iç huzurunu bulmanda keyif verici bir yol olacak. Yeteneklerini sergilemekte cesur olmalısın; bu, başkalarının da dikkatini çekmeni sağlayacak. Sosyal ilişkilerinde esnek kalmayı başardıkça, derin bağlar kurma şansın yükselecek. Eğlenceli bir etkinlik ya da arkadaş buluşması ruh halini canlandıracak. Tutkulu hislerin, tutku dolu anlar yaşamanı sağlayabilir, bu nedenle akışa bırak ve anın tadını çıkar. Aynı zamanda, bakış açılarını genişletmek için hoşlandığın insanlarla samimi sohbetler gerçekleştirmek, zihninde yeni kapılar açmanı sağlayabilir.
Bugün, kararlılığın ön plana çıkacak. Hedeflerine ulaşmak için gereken azmi gösterebilir, yeni stratejiler geliştirebilirsin. İş hayatında dikkat çekici bir performans sergilemekle kalmayıp, takım üyelerinle uyumlu çalışarak büyük başarılar elde etme şansı yakalayacaksın. Ancak, kişisel ilişkilerde daha fazla empati göstermeye ihtiyaç duyabilirsin. Sevdiklerinle olan iletişiminde dikkatli ol, duygusal iniş çıkışlar meydana gelebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; meditasyon ya da doğada zaman geçirmek, zihnini ferahlatmana yardımcı olabilir. Geleceğinin planlamasını yaparken, içgüdülerine güvenmeyi ihmal etme. Unutma, bugün attığın adımlar kalıcı sonuçlar doğurabilir, bu yüzden sağlam temeller üzerine inşa etmeye odaklan. Kendi içindeki liderliği ortaya çıkararak yeni fırsatların kapılarını aralayabilirsin.
Bugün, yenilikçi ve sosyal yönlerin ön plana çıkabilir. Çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin, fikir alışverişleriyle zenginleşecektir. Bu dönemde ilham almak ve ilham vermek için harika fırsatlar söz konusu. Bağımsızlık arayışın, seni sınırlarını zorlamaya ve alışılmadık fikirleri keşfetmeye yönlendirebilir. İçine en çok sinen projelere odaklanırken, toplumsal meseleler ve grup aktiviteleri de dikkatini çekebilir. Sevdiklerinle olan ilişkilerde samimi ve açık bir iletişim kurmaya özen göster. Empati yeteneğin, başkalarının duygularını anlamanda yardımcı olacak. Ancak duygusal derinlikten kaçmamak için söylentiler ve eleştiriler karşısında sağlam durman önemli. Kalbinde taşıdığın özgürlük arzusunu, iş ve sosyal hayatında doğruda kullanarak daha anlamlı bir dönüşüm yaratabilirsin. Kendin olmayı ve özgünlüğünü korumayı unutma; bu sana güç katacak.
Duygusal derinliklerinin peşinden koşma zamanıdır. İçsel dünyanda, sezgilerin ve hayal gücün seni yeni keşiflere yönlendirebilir. Sanatla ilgili işlere yönelmek, yaratıcılığını besleyen bir kapı açacaktır. Bugün, sevgi dolu ilişkilerine öncelik vermek, konusunda önemli bir fark yaratabilir. Başkalarının hislerine duyarlı olman onları etkilemekle kalmayacak, aynı zamanda öz güvenini pekiştirecektir. Özellikle yakın ilişkilerde karşına çıkacak insani ve duygusal durumlar, derin bir anlayış geliştirmeni sağlayabilir. Sağlık konularına dikkat etmelisin; fiziksel ve ruhsal dengeni korumak, genel iyilik halini yükseltebilir. Ancak, karamsar düşüncelere kapılmamaya özen göstermelisin. Kendini ifade etme biçiminde özgür olmalısın; bu, hayatında taze bir nefes açacaktır. Kayıpların ve ayrılıkların ardından yeni başlangıçlar için ruhunu hazırlamak, en iyi yol göstercin olabilir. İkna edici sözlerin sayesinde, başkaları üzerinde olumlu bir etki bırakabilir, kendini gün içinde güçlü bir konumda hissedebilirsin. Yeni fırsatlarla dolu günün tadını çıkar!