1
Konuk yazar: Serfiraz Ergun
“Makine Hatıraları: Uzay” sergisini gezmeye, Pilevneli Galeri’ye giderken Refik Anadol ismini ilk kez 2011’de İstanbul Bienali’ne paralel etkinlik olarak Yapı Kredi Kültür Sanat (YKKS) binasının üzerine düşürdüğü ses-görüntü yerleştirmesiyle duyduğumu hatırlıyorum. Hoş bir etkinlik tabii; kamusal alanda, tam Galatasaray Meydanı’nın göbeğinde İstiklal Caddesi’nin seslerini kaydet, görsel işitsel bir dijital giydirme yap binaya. Daha sonra PSM’de 2016’da açılan “Digital Revolution” isimli karma dijital sergide Refik Anadol ile bir söyleşi yapmıştık. O sergi de bayağı hoştu. Ama bu “Makine Hatıraları: Uzay” sergisi, Anadol’un henüz 34-35’indeyken olgunluk sergisi.
Bilgi Üniversitesi’nde fotoğraf ve video okumuş, eşi Efsun’la orada tanışmış, o da görsel iletişim tasarımı okuyormuş ve 2008’den beri birlikteler, 2016’da evlenmişler. Şimdi Refik Anadol Studio’nun (RAS) ortakları, Los Angeles’ta yaşıyor ve çalışıyorlar.
Pilevneli Galeri, Anadol’un işlerini sergilemek için ideal mekân. Kolonsuz kocaman salonları, yüksek duvarları, brüt beton döşemesi dijital görüntülerin istilasına uğruyor, sonra okyanus dalgaları gibi çekilip gidiyor. Derken tepelere tırmanıyor, renkler, grafikler değişiyor, birden tropikal bir dijital ormanda ses-dijital grafik siklonunun içerisinde buluyorsunuz kendinizi. Duvarlardaki görüntüler aşağı doğru kayarken bir ara yanılsamayla başım dönüyor, gerçekten insana, uzaya doğru kayıyoruz hissi veriyor.
Siyahlar içindeki Refik Anadol’la söyleşiye başlıyoruz. Önce hangi makinelerin hatıralarından söz ettiğini soruyorum. “Bu sergideki hatıralar NASA’nın 60 yıldır peşinde koştuğu ‘Evrende yalnız mıyız? Başka neler ve kimler var’ sorusunu ararken kullandığı makineler. Üç makine var: ISS teleskopu, 1958’lerde bir uzay istasyonuna yolladığı ve dünyanın selfie’sini çeken, iklimini kontrol eden, birçok duyarlı sensöre sahip bir teleskop; diğeri MRO isimli Mars’ın bugüne kadar görülmedik hiçbir yerinin kalmamasını sağlayan fotografik bir teleskop; sonuncusu ise Hubble, 1990 yılında uzaya çıkan ve uzaydaki gözümüz galaksinin fotoğraflarını çeken başka bir cihaz. Üç teleskopun da ortak noktası fotografik hatıralar. Gidemediğimiz yerler ama bizim adımıza görüp fotoğraf çeken makineler. Benim de kullandığım bu makinelerin arşivi. Bunlar NASA tarafından dünyaya açık kaynaklar. Bu sergideki her veri noktası kamuya açık. Bu verilere ulaşmak kolay olmadı ama bu hatıralar orada duruyormuş, biz talep ettik, yollandı ve kullandık.” Peki, herhangi bir kişi bu veriye ulaşıp bu işleri yapabilir mi? “Tabii ki” diyor Refik Anadol. Ben istesem bu veritabanına ulaşabilir miydim yoksa Refik Anadol olduğun için mi eriştin? “Tamamen meraklı bir bilimsever olduğum için ulaştım” diyor sanatçı.
Anadol’a soruyorum: Ben şimdiye kadar işin teknolojisini anlamaya çalıştım. Sanat, bu işin neresinde? Neden biz sana sanatçı diyoruz? “Bu işteki sanat, hayal gücü. Bir insanın hayal gücü kapasitesinde. O veri orada duruyor. İlham ve motivasyon yeni sorular sorduruyor. Sanat, teknoloji ve bilim, kamusal alanda bir araya geliyor ama aynı zamanda izleyiciye sorular da sorduruyor. Düşünsenize bir makinenin hatırasından bir hayal çıkaran bir kavram ve ondan ortaya çıkan yapay zekâ sineması. Veri resmi, veri heykeli, yani hayal gücü sınırını zorlayabilmek işin kilit noktası. İşte sanat burada yatıyor.”
Serginin başlığı Makine Hatıraları iki nokta üst üste Uzay. Yani bu sergi “Uzay” ama yeni makine hatıraları da gelecek. “Evet” diyor hemen Anadol. “Yüzlerce insanın verilerinden yola çıkarak kolektif bilincin, kolektif hatıraların anlamlı olabileceğine inandım. Yani sadece uzay değil, doğa, başka bir şey de olabilir, devamı gelir. Hayalim gerçekten herkese ait olan hatıralarla bir yapay zekâ ne yapabilir sorusunun cevabına erişmek.” Benim aile albümüm de Refik Anadol’a veritabanı olabilir mi? Ondan da dijital bir yerleştirme yapabilir mi? “Elbette” diye cevap veriyor.
Astrofizikçi Carl Sagan demiş ki “Hayal gücü bizi genellikle hiç var olmamış dünyalara taşır. Ama o olmadan hiçbir yere gidemeyiz.” Bu sözden yola çıkarak şunu soruyorum: Veritabanının niteliği ve niceliği yaratacağın işlerin sonucunu etkiliyor mu? Yani hayalini gerçekleştiriyor mu? “Temelini oluşturuyor” diyor. Peki, acaba Anadol hangi üretim aşamasında çıkacak olan yapıtın renkleri, hareketleri, akışı şekillendiriyor? Refik Anadol, “İşte orası işbirliği” diyor. “Yapay zekâ orada benim fırçam değil, bir ekip arkadaşım. Örneğin Mars’ın yüzeyi, bugüne kadar gidemediğimiz bir gezegen ama 12 telebaytlık her alanı karış karış görüntülenmiş. Yapay zekâ elbette benden daha iyi biliyor. Ben 2 milyon fotoğrafı tek tek açıp bakabilir miyim? Neden yapay zekâyla işbirliği yapmayayım ki? Neden birlikte öğrendiğimiz bir şeyin rüyasını o da görmesin ki?”
Burada Refik Anadol, NVIDIA isimli büyük bir teknoloji firmasından bahsediyor. RAS’ı öncü buldukları için çok desteklemişler. Bu sergideki algoritmalar da NVIDIA’nın desteğiyle olmuş. “Bu algoritmaları herkes indirip kullanabilir mi” diye soruyorum. “Gizli saklı değil. Tabii herkes bu kadar deneyimli olmadığı için bu sonuçları çıkaramaz. Üzerinde bir emek var. Yapay zekâyla uğraşan, üreten herkesin bu teknolojinin her şeyini anlatması, paylaşması gerekir. Bunun korkusu da var tabii, aynı işi yapan insanlar ortaya çıkıyor. Olsun, yeter ki herkes öğrensin” diyor.
Bugün enerjinin oldukça yüksek olduğu bir dönemdesin. Kararlılık ve cesaret günün temalarını belirliyor. Yeni girişimlerde bulunmak, ani kararlar almak için ideal bir zaman. İlişkilerinde daha açık ve dürüst olman, iletişimdeki akıcılığı artıracak. İş hayatında dikkatini toplayarak ilerlemek, başarıyı beraberinde getirecek. Anlık fırsatları değerlendirmekten çekinme, bu senin için daha önce görmediğin kapıları açabilir. Kendine güvenin yüksek, bu güveni her alanda yansıtmalısın. Sağlığına da özen göstereceğin bir süreçtesin; küçük sıkıntılara takılmadan, daha sağlıklı alışkanlıklar geliştirmek için niyet etmelisin. Bugün, yaşamın tüm alanlarında cesur adımlar atmaya hazırlıklı ol!
Bugün, içsel huzurun ve güvenin ön planda olduğu bir dönemdesin. Hayatında dinginliğe ulaşmak için daha fazla zamana ve dikkatli düşünmeye ihtiyaç hissedebilirsin. Maddi konularda biraz daha temkinli olman gerekebilir; yeni yatırımlar için dikkatli düşünmek ve aceleci kararlar vermemek senin yararınadır.İlişkilerinde, yakınlarınla olan iletişimini güçlendirmek ve bağları kuvvetlendirmek isteyebilirsin. Empati ve anlayışla yaklaşarak derin bir bağlantı kurabileceğin fırsatlar doğabilir. Bu dönem, özellikle sevdiğin insanlar ile birlikte keyifli anlar geçirme şansı sunuyor.Kendine dönmek ve içsel dünyanı keşfetmek için gün içinde bazı anlar yaratmalısın. Doğadayken veya doğayı seyrederek, ruh halini daha da dengeleyebilirsin. Sanatsal faaliyetlere yönelmek de zihninin ve ruhunun beslenmesine yardımcı olabilir. Unutma, içinde taşıdığın güç ve kararlılık, seni istediğin hedeflere götürecektir.
Bugün zihninde bir hayli yoğun düşünceler cirit atıyor. Farklı konular üzerinde hızlıca dönebilirken, yaratıcılığını ortaya koymak için mükemmel bir zaman. Yeni fikirlerin gündeme gelmesi, sosyal ilişkilerinde de canlılık yaratabilir. Çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin, düşündüğünden daha derin anlamlar taşıyor. Etrafında dönen diyaloglar, dikkatini çekebilir. Eski bir arkadaşınla karşılaşma ihtimali var; bu durum, geçmişe dair nostaljik anılar uyandırabilir. Ayrıntılara gösterdiğin özen, yaptıklarının daha etkili olmasını sağlayacak. Ancak, karar verirken acele etmemekte fayda var; düşüncelerini biraz daha netleştirmekte fayda var. İçsel huzurunu sağlamanın yollarını aramak, ruh sağlığını olumlu yönde etkileyebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; bu, enerjini yenilemek için harika bir fırsat.
Duygusal derinliklerin ve içsel düşüncelerin ön planda olması bekleniyor. Aile bağları ve sevdiklerinle olan ilişkilerin önem kazanacak. Kalp sesini dinlemenin, hislerinin ardındaki nedenleri sorgulamanın tam zamanı. Gün içerisinde karşılaşacağın bazı durumlar, geçmişteki anılarını canlandırabilir. Empati gücünün yüksek olduğu bu süreçte, başkalarına destek olma ihtiyacı hissedebilirsin. Kendine biraz zaman ayırarak ruhsal dinginlik arayışı içerisine girmek, zihnindeki karmaşayı hafifletecek. İş ve sorumluluklar konusunda dikkatli olmalısın; aceleci kararlar almaktan kaçınmak, daha sağduyulu bir yaklaşım sağlayabilir. Gece saatlerinde, duygusal bir paylaşımda bulunmak için uygun bir zaman dilimi olabilir. Bu süreçte açılmak, kalbindeki yüceliklerin başkaları tarafından da takdir edilmesine yol açabilir. Unutma, senin içsel ışığın, karanlık anlarda bile bir rehber olacaktır.
Bugün öz güvenin zirveye çıkacak; kendini ifade etme arzun, etrafındaki insanlara ilham verecek. Kreatif projelere yönelmek için oldukça uygun bir zaman. Yeteneklerini sergilemekten çekinme; başkalarının takdirini kazanman mümkün. Sosyal çevrende dikkat çekeceğin anlar olabilir. İkili ilişkilerde açık iletişim, duygusal bağları güçlendirecek. Bu süreçte kendine karşı nazik olmayı unutma; kendi ihtiyaçlarına öncelik vermek, zihinsel ve duygusal sağlığın için yararlı olacak. Kaygılardan uzak durarak, pozitif bir enerjiyle hareket edeceksin. Yeniliklere açık olmalısın; hayatında küçük değişiklikler yaparak büyük farklar yaratabilirsin. Aşk hayatında ise tutku dolu anlar seni bekliyor, duygularını açıkça ifade etmekten çekinme.
Analitik düşünceniz bugün öne çıkacak, çevrenizdeki durumları incelemek ve çözüm yolları üretmek için harika bir zemin mevcut. Detaylara verdiğiniz önem, başkalarının fark etmediği noktalara dikkat etmenizi sağlayacak. İş yerinde veya günlük yaşamda küçük problemleri kolaylıkla halledebilir, dostlarınıza destek olabilirsiniz. Kendi sağlığınıza veya kişisel bakımınıza dikkat etmeniz gereken bir gün; ufak değişiklikler bile kendinizi daha iyi hissetmenize yol açabilir. Sosyal ilişkilerde kibarlığınız ve yardımlaşma isteğiniz, insanları çevrenizde toplamak için ideal bir atmosfer yaratıyor. Ancak, aşırı eleştiriden kaçınmak önem taşıyor; bu, iletişimde yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Kendinize dürüst olmanın yanı sıra, başkalarının hislerine de önem vermeniz bu günün ruhsal dengesini korumanıza yardımcı olacak.
Duygusal denge ve uyum arayışında olduğun bir zaman dilimindesin. Sosyal ilişkiler ön planda, sevdiklerinle daha derin bağlar kurma fırsatı bulabilirsin. Tüm bunlar arasında, içsel huzurunu bulmak adına biraz yalnız zaman geçirmeyi de ihmal etmemelisin. Sanatsal yönlerin canlanacak, yaratıcılığını ifade etme yolları arayabilirsin. Her anın tadını çıkararak, kararlılıkla ilerlemeye çalışmalısın. Unutma ki, ilişkilerde açık iletişim sağlamak, seni daha güçlü hissettirecek. Ayrıca, dikkatin dağılmasın diye düşüncelerini sadeleştirmeye özen göster. Günün sonunda, huzurlu bir akşam sana iyi gelecektir.
Bugün duygusal derinliklere dalmak, içsel düşüncelere yönelmek için mükemmel bir zaman. Gizli kalmış hislerle yüzleşmek, kendine dair farkındalığı artırabilir. Sosyal ilişkilerde ise tutkulu ama dikkatli bir yaklaşım sergilemek faydalı olacaktır. İlişkilerde ortaya çıkabilecek sürprizler, duygusal yoğunluğu artırabilir; bu yüzden sezgilerini dinlemek önem kazanıyor. Kariyer alanında stratejik düşünmek, uzun vadeli planlar yapmak için oldukça verimli bir dönemdesin. İletişimde açık olmak, karşı tarafın beklentilerini anlamak, olası anlaşmazlıkları önleyebilir. Kendi iç dünyana odaklanırken, başkalarının ihtiyaçlarına da duyarlı olman, dengeyi sağlamana yardımcı olacaktır. Kendine zaman ayırmayı unutma; bu, zihinsel ve ruhsal olarak yenilenmene destek olacak.
Bugün, maceralar ve yeni keşifler için mükemmel bir gün. İçsel merakın seni yeni şeyler denemeye itiyor, bu da ruhunu besleyecek. Sosyal çevrende, seni destekleyecek ilginç insanlarla tanışabilirsin. Esprili ve neşeli tavırların, karşındakiler arasında enerji yaymana yardımcı olacak. Fakat dikkat etmen gereken bir nokta var; düşüncelerini ifade ederken aceleci olmaktan kaçınmalısın, zira bazı durumlarda sakin ve düşünceli bir yaklaşım daha etkili sonuçlar getirebilir. Ayrıca, finansal konularda dikkatli olman faydalı olabilir; ani harcamalar yapmaktan kaçın. Kısacası, bu gün, özgür ruhunu keşfedecek fırsatlarla dolu, ancak dikkat ve sabır da oldukça önemli.
Gün, kararlılığın ve disiplininin öne çıkacağı bir zaman dilimi. Hedeflerine ulaşma konusunda gösterdiğin azim, başkalarının da dikkatini çekecek. Çalışma hayatında yeni fırsatlar kapını çalmaya başlayabilir. Özellikle liderlik vasıflarını ön plana çıkaracağın durumlar söz konusu. Ancak sabırlı olmayı unutma; acele kararlar almak yanlış yollara yönlendirebilir.Kişisel ilişkilerde ise, samimiyetini korumak önemli. Yakınlarınla olan bağlarını güçlendirmek için onlara zaman ayırmalısın. Kendini ifade etme biçimin, sevdiklerinle arandaki bağı derinleştirebilir. İçsel huzurunu sağlamak adına kısa molalar vermek faydalı olabilir.Bugün, manevi yönlerinizi keşfetmek ve kendine dönmek için iyi bir zaman dilimi. Meditasyon veya doğa yürüyüşü, zihin ve ruhunu dengelemek için harika bir seçenek olabilir. Duygusal olarak yüklerini bırakmak, seni daha da hafifleştirirken, geleceğe dair planlarını netleştirmene yardımcı olabilir.
Bugün, yaratıcılığın ve özgürlüğün ön planda olduğu bir dönemdesin. Sıra dışı düşüncelerin ve yenilikçi fikirlerin çevrendeki insanlar üzerinde ilgi uyandırabilir. Sosyal etkileşimlerin güçlü, bu nedenle arkadaşlarınla olan ilişkilerini derinleştirmek için harika bir zaman dilimindesin. Anlık kararlar vermek yerine, duygusal zekanı devreye sokarak daha rasyonel bir yaklaşım benimsemen faydalı olabilir. Beklenmedik olaylar karşısında esnek olmalısın; hayatın sürprizleri seni heyecanlandırabilir. Kendine yeni hedefler koymak, kişisel gelişimini destekleyecek ve motivasyonunu artıracak. Bugün çevresindeki insanlara ilham vermekten çekinme; senin öncüllüğün, başkalarının da değişim için cesaret bulmasına yardımcı olabilir.
Hayallerin peşinden koşma arzusu içindesin, duygular derinleşiyor. Sanat ya da yaratıcılık gerektiren alanlarda büyük bir ilham kaynağı bulabilirsin. İçsel dünyanda yaşadığın değişimler, dışa vurumunu etkileyebilir; bu süreçte kendini ifade etme biçimini gözden geçirmen faydalı olacaktır. Sosyal ilişkilerde daha samimi ve açık olman, bağlantılarını güçlendirebilir. Kendi duygusal sınırlarını belirlemek, başkalarıyla olan etkileşimlerinde dengeyi sağlamana yardımcı olacak. Unutma ki, hislerinin sesi önemli; zaman zaman içe dönmeyi de ihmal etme. Bu dönemde kişisel gelişimin için meditasyon ya da doğada vakit geçirmek, ruhunu besleyebilir.
