1
Konuk yazar: Serfiraz Ergun
“Makine Hatıraları: Uzay” sergisini gezmeye, Pilevneli Galeri’ye giderken Refik Anadol ismini ilk kez 2011’de İstanbul Bienali’ne paralel etkinlik olarak Yapı Kredi Kültür Sanat (YKKS) binasının üzerine düşürdüğü ses-görüntü yerleştirmesiyle duyduğumu hatırlıyorum. Hoş bir etkinlik tabii; kamusal alanda, tam Galatasaray Meydanı’nın göbeğinde İstiklal Caddesi’nin seslerini kaydet, görsel işitsel bir dijital giydirme yap binaya. Daha sonra PSM’de 2016’da açılan “Digital Revolution” isimli karma dijital sergide Refik Anadol ile bir söyleşi yapmıştık. O sergi de bayağı hoştu. Ama bu “Makine Hatıraları: Uzay” sergisi, Anadol’un henüz 34-35’indeyken olgunluk sergisi.
Bilgi Üniversitesi’nde fotoğraf ve video okumuş, eşi Efsun’la orada tanışmış, o da görsel iletişim tasarımı okuyormuş ve 2008’den beri birlikteler, 2016’da evlenmişler. Şimdi Refik Anadol Studio’nun (RAS) ortakları, Los Angeles’ta yaşıyor ve çalışıyorlar.
Pilevneli Galeri, Anadol’un işlerini sergilemek için ideal mekân. Kolonsuz kocaman salonları, yüksek duvarları, brüt beton döşemesi dijital görüntülerin istilasına uğruyor, sonra okyanus dalgaları gibi çekilip gidiyor. Derken tepelere tırmanıyor, renkler, grafikler değişiyor, birden tropikal bir dijital ormanda ses-dijital grafik siklonunun içerisinde buluyorsunuz kendinizi. Duvarlardaki görüntüler aşağı doğru kayarken bir ara yanılsamayla başım dönüyor, gerçekten insana, uzaya doğru kayıyoruz hissi veriyor.
Siyahlar içindeki Refik Anadol’la söyleşiye başlıyoruz. Önce hangi makinelerin hatıralarından söz ettiğini soruyorum. “Bu sergideki hatıralar NASA’nın 60 yıldır peşinde koştuğu ‘Evrende yalnız mıyız? Başka neler ve kimler var’ sorusunu ararken kullandığı makineler. Üç makine var: ISS teleskopu, 1958’lerde bir uzay istasyonuna yolladığı ve dünyanın selfie’sini çeken, iklimini kontrol eden, birçok duyarlı sensöre sahip bir teleskop; diğeri MRO isimli Mars’ın bugüne kadar görülmedik hiçbir yerinin kalmamasını sağlayan fotografik bir teleskop; sonuncusu ise Hubble, 1990 yılında uzaya çıkan ve uzaydaki gözümüz galaksinin fotoğraflarını çeken başka bir cihaz. Üç teleskopun da ortak noktası fotografik hatıralar. Gidemediğimiz yerler ama bizim adımıza görüp fotoğraf çeken makineler. Benim de kullandığım bu makinelerin arşivi. Bunlar NASA tarafından dünyaya açık kaynaklar. Bu sergideki her veri noktası kamuya açık. Bu verilere ulaşmak kolay olmadı ama bu hatıralar orada duruyormuş, biz talep ettik, yollandı ve kullandık.” Peki, herhangi bir kişi bu veriye ulaşıp bu işleri yapabilir mi? “Tabii ki” diyor Refik Anadol. Ben istesem bu veritabanına ulaşabilir miydim yoksa Refik Anadol olduğun için mi eriştin? “Tamamen meraklı bir bilimsever olduğum için ulaştım” diyor sanatçı.
Anadol’a soruyorum: Ben şimdiye kadar işin teknolojisini anlamaya çalıştım. Sanat, bu işin neresinde? Neden biz sana sanatçı diyoruz? “Bu işteki sanat, hayal gücü. Bir insanın hayal gücü kapasitesinde. O veri orada duruyor. İlham ve motivasyon yeni sorular sorduruyor. Sanat, teknoloji ve bilim, kamusal alanda bir araya geliyor ama aynı zamanda izleyiciye sorular da sorduruyor. Düşünsenize bir makinenin hatırasından bir hayal çıkaran bir kavram ve ondan ortaya çıkan yapay zekâ sineması. Veri resmi, veri heykeli, yani hayal gücü sınırını zorlayabilmek işin kilit noktası. İşte sanat burada yatıyor.”
Serginin başlığı Makine Hatıraları iki nokta üst üste Uzay. Yani bu sergi “Uzay” ama yeni makine hatıraları da gelecek. “Evet” diyor hemen Anadol. “Yüzlerce insanın verilerinden yola çıkarak kolektif bilincin, kolektif hatıraların anlamlı olabileceğine inandım. Yani sadece uzay değil, doğa, başka bir şey de olabilir, devamı gelir. Hayalim gerçekten herkese ait olan hatıralarla bir yapay zekâ ne yapabilir sorusunun cevabına erişmek.” Benim aile albümüm de Refik Anadol’a veritabanı olabilir mi? Ondan da dijital bir yerleştirme yapabilir mi? “Elbette” diye cevap veriyor.
Astrofizikçi Carl Sagan demiş ki “Hayal gücü bizi genellikle hiç var olmamış dünyalara taşır. Ama o olmadan hiçbir yere gidemeyiz.” Bu sözden yola çıkarak şunu soruyorum: Veritabanının niteliği ve niceliği yaratacağın işlerin sonucunu etkiliyor mu? Yani hayalini gerçekleştiriyor mu? “Temelini oluşturuyor” diyor. Peki, acaba Anadol hangi üretim aşamasında çıkacak olan yapıtın renkleri, hareketleri, akışı şekillendiriyor? Refik Anadol, “İşte orası işbirliği” diyor. “Yapay zekâ orada benim fırçam değil, bir ekip arkadaşım. Örneğin Mars’ın yüzeyi, bugüne kadar gidemediğimiz bir gezegen ama 12 telebaytlık her alanı karış karış görüntülenmiş. Yapay zekâ elbette benden daha iyi biliyor. Ben 2 milyon fotoğrafı tek tek açıp bakabilir miyim? Neden yapay zekâyla işbirliği yapmayayım ki? Neden birlikte öğrendiğimiz bir şeyin rüyasını o da görmesin ki?”
Burada Refik Anadol, NVIDIA isimli büyük bir teknoloji firmasından bahsediyor. RAS’ı öncü buldukları için çok desteklemişler. Bu sergideki algoritmalar da NVIDIA’nın desteğiyle olmuş. “Bu algoritmaları herkes indirip kullanabilir mi” diye soruyorum. “Gizli saklı değil. Tabii herkes bu kadar deneyimli olmadığı için bu sonuçları çıkaramaz. Üzerinde bir emek var. Yapay zekâyla uğraşan, üreten herkesin bu teknolojinin her şeyini anlatması, paylaşması gerekir. Bunun korkusu da var tabii, aynı işi yapan insanlar ortaya çıkıyor. Olsun, yeter ki herkes öğrensin” diyor.
Enerjinin yüksek olduğu bir gün seni bekliyor. İçsel motivasyonunu artıracak birçok fırsat karşına çıkabilir. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin güçleniyor; bu, yeni bağlantılar kurmana veya mevcut ilişkilerini derinleştirmeni sağlayabilir. Doğru kelimeleri bulacak, hislerini etkili bir şekilde ifade edeceksin. Bu dönemde, cesaretin ve kararlılığın, zorlukların üstesinden gelmene yardımcı olacak. İş hayatında ise yeni projelere atılmak için harika bir zaman. Yaratıcı fikirlerinle dikkat çekebilirsin. Kendi isteklerin doğrultusunda hareket etmekten çekinme, çünkü bu, sana çok şey kazandırabilir. Sağlığına özen göstermek ise uzun vadede fayda sağlayacak. Bu dönemde içsel huzurunu bulmak için yalnız kalmak veya kişisel ilgi alanlarına yönelmek isteyebilirsin. Kendine zaman ayırmayı unutma.
Bugün, duygusal ve maddi bağlamda güçlü bir denge arayışında olacaksın. İçsel huzurunu korumak için sakin ve rahat bir ortam yaratma isteği baskın. İlişkilerde samimiyete ve güvene büyük önem vereceksin. Yakın çevrendeki insanlarla derinlemesine konuşmalar yaparak, birbirinize nasıl daha iyi destek olabileceğinizi keşfedeceksiniz. Mali konularda dikkatli olman gereken bir dönemdesin; harcamalarını gözden geçirip, gereksiz mali yüklerden kaçınmak faydalı olabilir. Kendine olan güvenin, yeni fırsatların kapılarını aralayabilir; ancak, aceleci olmadan düşünerek ilerlemek en iyisi. Sanatsal ve estetik yönlerin, kendini ifade etmek için harika bir alan sunuyor. Yaratıcılığını konuşturmak, gününü daha anlamlı kılacak. Doğayla iç içe olmak ya da sevdiğin bir aktiviteyle meşgul olmak, zihin ve beden dengen için önemli bir katkı sağlayacaktır. Günün sonlarına doğru, huzurlu bir akşam sana iyi gelecek.
Bugün zihninizin pır pır ettiği bir gün. Sosyal ilişkilerinizde ve iletişimde güçlü bir akış hissedeceksiniz. Arkadaşlarınızla yapacağınız sohbetler, ilham verici ve dönüştürücü olabilir. Eski anılar canlanırken, yeni projeler için heyecan duymanız muhtemel. Çevrenizdeki insanlarla etkileşimde bulunmak, size yeni bakış açıları kazandırabilir. Ancak, çok fazla bilgi bombardımanına maruz kalmaktan kaçının; bu, zihinsel olarak sizi yıpratabilir. Duygusal anlamda, içsel dengeyi korumak için biraz yalnız kalmak iyi gelebilir. Bugün, özgürlüğünüzü kutlamak adına kendinize zaman ayırmayı unutmayın. Beklenmedik haberler, planlarınızı değiştirebilir ama bu değişimler yeni fırsatları da beraberinde getirecek. Yeniliklere açık olun ve akışta kalmayı tercih edin.
Duygusal derinliklerin, ince ruhsal durumların ve içsel dünyanla bağlantılı olduğun bir gün. Ailevi ilişkiler ön planda, bu bağlamda huzur arayışın artabilir. Sevdiklerinle geçirilen vakit, kendini iyi hissetmeni sağlayacak. İçinde bulunduğun durumları, duygusal zeka ile değerlendirmek, sorunların üstesinden gelmene yardımcı olacak. Gerekli olan desteği almak için sevdiklerine yönelmekten çekinme. Ayrıca, yaratıcılığın gün yüzüne çıkabilir; sanatsal faaliyetlere yönelmek, ruhunu besleyecek. Kalbini dinle, iç sesini takip et. Unutma, duygularını ifade etmekten çekinmemelisin. Bugün, kendine bir iyilik yaparak, sana iyi gelen şeylerle zaman ayırmayı düşünmelisin. Kendine olan güvenin artarken, sevdiklerinle paylaşım yapmanın huzurunu yaşayacaksın.
İçindeki yaratıcılık ateşi coşuyor, bu da seni hedeflerine daha da yakınlaştırabilir. Gün boyunca, etrafındakilerden ilham alarak yeni fikirler beyin fırtınası yapabilirsin. Sosyal ilişkilerinde samimi ve etkileyici bir iletişim tarzı sergileyerek insanların dikkatini çekmeyi başaracaksın. Öne çıkma arzun güçlü, bu nedenle kendine güvenmeli ve cesur adımlar atmalısın. Fakat dikkat et, ego savaşlarına girmekten kaçınmalısın; bu, ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Fiziksel ve zihinsel sağlığına özen göstermek, enerji seviyenin artmasını sağlayacak. Bugün, kendin için bir şeyler yapmak ve kişisel bakımına zaman ayırmak harika bir fikir. Sıcak bir kalple, severek yaptığın şeylere yönelmek, keyfini arttıracak ve ruh halini iyileştirecek. Unutma, gerçek ışıltın yalnızca kendinle barış içinde olduğunda parlayacak.
Detaylara olan düşkünlüğün bugünün en önemli teması olacak. Küçük şeylere, ince ayrıntılara dikkatin dağılabilir; bu da seni hem avantajlı hem de dezavantajlı bir duruma sokabilir. İş yerindeki ilişkilerde hassas bir denge gözetmen gerek, başkalarının duygularına karşı duyarlılığın sana büyük avantaj sağlayabilir. Yazışmaların ve iletişimlerin sürpriz gelişmelere açık; belki beklenmedik bir iş birliği kapını çalacak. Sağlık konularında ise içsel huzuru bulmaya yönelik adımlar atmalısın. Ruhsal ve fiziksel sağlığına özen göstererek, günlük rutininin bileşenlerini yeniden gözden geçirmek faydalı olacak. Akşam saatlerinde sosyal bir aktivite seni bekliyor; bu fırsatı değerlendir ve sevdiklerinle keyifli anlar paylaşmayı ihmal etme.
İlişkilerde denge ve uyum arayışın yoğunlaşacak. Ortaklıklar ve sosyal bağlantılar, ruh haline ve genel enerjine olumlu yansıyacak. Ancak, karar verme sürecinde acele etmemelisin; içsel sesini dinlemek, daha sağlam adımlar atmanı sağlayacak. Kendini ifade etme tarzın, başkaları üzerinde güçlü bir etki bırakabilir. Bu dönem, estetik ve sanatsal konularda ilham verici olabilir, yaratıcı projelere yönelmek için ideal bir zaman. Kendini güzellik ve armoni ile çevrele, bu seni daha da güçlü kılacak. Duygusal paylaşımlar ön planda; sevdiklerinle yapacağın derin sohbetler, ilişkilerini güçlendirecek. Kendine güven ve içsel huzurunu bulmak, hayatının her alanında olumlu yansımalar yaratacak.
Duygusal derinliklerinle yüzleşme fırsatı bulabilirsin. İçsel dönüşümler, gizli kalmış hislerinle yüzleşmeni gerektirecek. İletişim için uygun bir zaman olmayabilir; bu nedenle, düşüncelerini içe dönerek keşfetmek daha yararlı olacak. Özgüvenin artabilir, ancak dikkat etmen gereken karmaşık ilişkiler gündeme gelebilir. Başkalarının görüşlerine dikkat et; dışarıdan gelen etkilere karşı dikkatli ol. Kendi içsel sesine güvenmeye çalış. Tutku ve kararlılıkla hedeflerine yaklaşabilir, Macera arayışında yeni fırsatlar bulabilirsin. Yenilikçi fikirler aklını meşgul edebilir; bu süreçte, yaratıcılığını serbest bırakmak, seni bekleyen güzelliklere kapı açabilir.
Enerjinin zirveye ulaştığı bir gün. Yeni maceralara atılmak için cesaret bulabilirsin. Seyahat planları yapma isteği uyanacak, yanındaki insanların da destek olacağı bu süreçte, beklenmedik sürprizlerle karşılaşabilirsin. Farklı kültürler ve düşüncelerle etkileşimde bulunmak, ufkunu açacak. Sosyal bağlantıların güçlenecek, kalabalık ortamlarda kendini ifade etmekte zorlanmayacaksın. Ancak, dikkatini dağıtan unsurlara karşı temkinli olmalısın; bu, odaklanmanı zorlaştırabilir. İçsel bir huzur arayışında olabilirsin. Meditasyon veya doğada vakit geçirmek, ruhuna iyi gelecektir. Aşk hayatında ise heyecan verici sürprizler kapıda; kalp ritmin hızlanacak. İlerideki adımları düşünerek karar vermek doğru bir yaklaşım.
Bu günlerde sorumlulukların, hedeflerin ve kariyerinle ilgili konular ön planda. Kendini disiplinli ve kararlı hissedeceksin. Geçmişte yaptığın çalışmaların meyvelerini toplama zamanı. İletişim becerilerin artıyor, bu da iş yapma şeklin üzerinde olumlu bir etki yaratacak. İçsel bir huzur bulma eğilimindesin; bu, zihinsel dengeyi korumana yardımcı olacak. Kendine zaman ayırmayı unutma, doğayla bağlantı kurmak ruh halini canlandırabilir. Duygusal ilişkilerde ise güven arayışın belirgin olabilir; karşındakilerle daha derin bir bağlantı kurmayı isteyeceksin. Önemli adımlar atmadan önce mantığını dinlemeyi ihmal etme. Yarın için heyecan verici fırsatlar kapıda, bu süre zarfında kendine güven ve kararlı adımlar at.
Bugün, özgürlük arayışın ön planda olacak. Duygusal derinliklere inmekten kaçınma isteğin aklında dolanıyor. Sosyal çevrende yenilikçi fikirlerinle dikkat çekebilirsin, bu da etrafındakilerle ilginç diyaloglar yaşamanı sağlayabilir. Özellikle grup aktiviteleri, yaratıcılığını artıracak ve seni başka insanlarla buluşturacak.Eski alışkanlıklarından kurtulmak ve yeniliklere açık olmak için harika bir zaman dilimindesin. İçsel huzurun için kendine zaman ayırmayı ihmal etme; meditasyon veya doğa yürüyüşleri seni rahatlatacak. Aşk hayatında ise, sıradışı ve alışılagelmişin dışındaki yaklaşımları denemek için istekli olabilirsin. Partnerinle ortak hayaller kurmak ve onları gerçekleştirmek için harekete geçebilirsin. Kendini ifade etme biçimin, derin bir bağ kurmana olanak tanıyacak. Bugün, bağımsızlığını ve yenilikçiliğini ön plana çıkararak, içsel dünyanı beslemek için imkânlar yaratma şansın olacak. Unutma, hayatı renklendirmek için yaptığın küçük değişiklikler büyük farklar yaratabilir!
Duygusal derinliklerinle bu dönemde yüzleşmek, içsel huzurunu sağlayan bir yolculuğa davet ediyor seni. Sevgi ve şefkat dolu bir anlayış, ilişkilerini besliyor; başkalarına yardım etme isteğin, ruhsal olarak seni büyütüyor. Ancak, kendi ihtiyaçlarını da unutmamalısın. Hayal gücün yüksek ve yaratıcılığın sana birçok kapıyı aralayacak. Sanatsal bir proje üzerine çalışmak veya yeni bir hobi edinmek için harika bir zaman. Duygusal dalgalanmalar seni zorlayabilir; bu süreçte, kararlılık ve sabır, ruhunu toplamanı sağlayacak. Kalbindeki sezgileri dinleyerek, içsel rehberini takip etmen önem taşıyor. Unutma ki, bazen kendi sınırlarını korumak da bir sevgi göstergesidir. Kendine karşı nazik ol, huzuru bulmak için kendinle yüzleşmeyi tercih et. Uzaklarda bir fırsat, beklenmedik bir şekilde kapını çalabilir; bu dönem, hayatında yeni bir sayfa açma potansiyeli taşıyor.
