1
Konuk yazar: Serfiraz Ergun
“Makine Hatıraları: Uzay” sergisini gezmeye, Pilevneli Galeri’ye giderken Refik Anadol ismini ilk kez 2011’de İstanbul Bienali’ne paralel etkinlik olarak Yapı Kredi Kültür Sanat (YKKS) binasının üzerine düşürdüğü ses-görüntü yerleştirmesiyle duyduğumu hatırlıyorum. Hoş bir etkinlik tabii; kamusal alanda, tam Galatasaray Meydanı’nın göbeğinde İstiklal Caddesi’nin seslerini kaydet, görsel işitsel bir dijital giydirme yap binaya. Daha sonra PSM’de 2016’da açılan “Digital Revolution” isimli karma dijital sergide Refik Anadol ile bir söyleşi yapmıştık. O sergi de bayağı hoştu. Ama bu “Makine Hatıraları: Uzay” sergisi, Anadol’un henüz 34-35’indeyken olgunluk sergisi.
Bilgi Üniversitesi’nde fotoğraf ve video okumuş, eşi Efsun’la orada tanışmış, o da görsel iletişim tasarımı okuyormuş ve 2008’den beri birlikteler, 2016’da evlenmişler. Şimdi Refik Anadol Studio’nun (RAS) ortakları, Los Angeles’ta yaşıyor ve çalışıyorlar.
Pilevneli Galeri, Anadol’un işlerini sergilemek için ideal mekân. Kolonsuz kocaman salonları, yüksek duvarları, brüt beton döşemesi dijital görüntülerin istilasına uğruyor, sonra okyanus dalgaları gibi çekilip gidiyor. Derken tepelere tırmanıyor, renkler, grafikler değişiyor, birden tropikal bir dijital ormanda ses-dijital grafik siklonunun içerisinde buluyorsunuz kendinizi. Duvarlardaki görüntüler aşağı doğru kayarken bir ara yanılsamayla başım dönüyor, gerçekten insana, uzaya doğru kayıyoruz hissi veriyor.
Siyahlar içindeki Refik Anadol’la söyleşiye başlıyoruz. Önce hangi makinelerin hatıralarından söz ettiğini soruyorum. “Bu sergideki hatıralar NASA’nın 60 yıldır peşinde koştuğu ‘Evrende yalnız mıyız? Başka neler ve kimler var’ sorusunu ararken kullandığı makineler. Üç makine var: ISS teleskopu, 1958’lerde bir uzay istasyonuna yolladığı ve dünyanın selfie’sini çeken, iklimini kontrol eden, birçok duyarlı sensöre sahip bir teleskop; diğeri MRO isimli Mars’ın bugüne kadar görülmedik hiçbir yerinin kalmamasını sağlayan fotografik bir teleskop; sonuncusu ise Hubble, 1990 yılında uzaya çıkan ve uzaydaki gözümüz galaksinin fotoğraflarını çeken başka bir cihaz. Üç teleskopun da ortak noktası fotografik hatıralar. Gidemediğimiz yerler ama bizim adımıza görüp fotoğraf çeken makineler. Benim de kullandığım bu makinelerin arşivi. Bunlar NASA tarafından dünyaya açık kaynaklar. Bu sergideki her veri noktası kamuya açık. Bu verilere ulaşmak kolay olmadı ama bu hatıralar orada duruyormuş, biz talep ettik, yollandı ve kullandık.” Peki, herhangi bir kişi bu veriye ulaşıp bu işleri yapabilir mi? “Tabii ki” diyor Refik Anadol. Ben istesem bu veritabanına ulaşabilir miydim yoksa Refik Anadol olduğun için mi eriştin? “Tamamen meraklı bir bilimsever olduğum için ulaştım” diyor sanatçı.
Anadol’a soruyorum: Ben şimdiye kadar işin teknolojisini anlamaya çalıştım. Sanat, bu işin neresinde? Neden biz sana sanatçı diyoruz? “Bu işteki sanat, hayal gücü. Bir insanın hayal gücü kapasitesinde. O veri orada duruyor. İlham ve motivasyon yeni sorular sorduruyor. Sanat, teknoloji ve bilim, kamusal alanda bir araya geliyor ama aynı zamanda izleyiciye sorular da sorduruyor. Düşünsenize bir makinenin hatırasından bir hayal çıkaran bir kavram ve ondan ortaya çıkan yapay zekâ sineması. Veri resmi, veri heykeli, yani hayal gücü sınırını zorlayabilmek işin kilit noktası. İşte sanat burada yatıyor.”
Serginin başlığı Makine Hatıraları iki nokta üst üste Uzay. Yani bu sergi “Uzay” ama yeni makine hatıraları da gelecek. “Evet” diyor hemen Anadol. “Yüzlerce insanın verilerinden yola çıkarak kolektif bilincin, kolektif hatıraların anlamlı olabileceğine inandım. Yani sadece uzay değil, doğa, başka bir şey de olabilir, devamı gelir. Hayalim gerçekten herkese ait olan hatıralarla bir yapay zekâ ne yapabilir sorusunun cevabına erişmek.” Benim aile albümüm de Refik Anadol’a veritabanı olabilir mi? Ondan da dijital bir yerleştirme yapabilir mi? “Elbette” diye cevap veriyor.
Astrofizikçi Carl Sagan demiş ki “Hayal gücü bizi genellikle hiç var olmamış dünyalara taşır. Ama o olmadan hiçbir yere gidemeyiz.” Bu sözden yola çıkarak şunu soruyorum: Veritabanının niteliği ve niceliği yaratacağın işlerin sonucunu etkiliyor mu? Yani hayalini gerçekleştiriyor mu? “Temelini oluşturuyor” diyor. Peki, acaba Anadol hangi üretim aşamasında çıkacak olan yapıtın renkleri, hareketleri, akışı şekillendiriyor? Refik Anadol, “İşte orası işbirliği” diyor. “Yapay zekâ orada benim fırçam değil, bir ekip arkadaşım. Örneğin Mars’ın yüzeyi, bugüne kadar gidemediğimiz bir gezegen ama 12 telebaytlık her alanı karış karış görüntülenmiş. Yapay zekâ elbette benden daha iyi biliyor. Ben 2 milyon fotoğrafı tek tek açıp bakabilir miyim? Neden yapay zekâyla işbirliği yapmayayım ki? Neden birlikte öğrendiğimiz bir şeyin rüyasını o da görmesin ki?”
Burada Refik Anadol, NVIDIA isimli büyük bir teknoloji firmasından bahsediyor. RAS’ı öncü buldukları için çok desteklemişler. Bu sergideki algoritmalar da NVIDIA’nın desteğiyle olmuş. “Bu algoritmaları herkes indirip kullanabilir mi” diye soruyorum. “Gizli saklı değil. Tabii herkes bu kadar deneyimli olmadığı için bu sonuçları çıkaramaz. Üzerinde bir emek var. Yapay zekâyla uğraşan, üreten herkesin bu teknolojinin her şeyini anlatması, paylaşması gerekir. Bunun korkusu da var tabii, aynı işi yapan insanlar ortaya çıkıyor. Olsun, yeter ki herkes öğrensin” diyor.
Bugün enerjinin en yüksek olduğu zaman dilimlerinden birindesin. İçindeki ateş, kendini ifade etme isteğinle birleşiyor. Fikirlerini cesurca paylaşman gereken anlar doğabilir. Cesaretin, başkalarının gözünde seni öne çıkaracak. İleriye dönük planların konusunda çevrendekilerin görüşlerini dinlemekte fayda var. Karşıt görüşler, düşüncelerini daha da derinleştirmene yardımcı olabilir.Aşk hayatında ise tutku dolu anlar yaşanabilir. Sevgilinle ya da ilgini çeken biriyle yapacağın samimi bir konuşma, ilişkinizin dinamiklerini değiştirebilir. Tek başına olanlar için de ilginç karşılaşmalar söz konusu. Neşeli ve cömert tavrın, etrafındakileri cezbedecek.Çalışma alanında ise yeni projelere yönelmek için cesaret bulabilirsin. Bugün yeni başlangıçlar yapma isteği ortaya çıkabilir; yeni bir şey denemek için mükemmel bir zaman. Fırsatları değerlendirmek için aklını açık tutman önemli olacak. Kendine güvenmen, başkalarının da sana güven duymasını sağlayacaktır. Sağlık açısından, fiziksel aktiviteler ile enerjini artırabilirsin. Spor yapmak, hem bedenine hem de ruhuna iyi gelecek. Bu dönemde kendine zaman ayırmayı unutma; içsel huzurunu bulmak, seni çok daha güçlü kılacak.
İçsel huzur arayışın, günlük hayatının karmaşası içerisinde daha da belirginleşebilir. Gün boyunca parlak fikirler ve yaratıcı yaklaşımlar sana yol gösterecek. Sakin kalmayı başardığın anda, sezgilerin oldukça güçlü hale gelecek. Karar verme aşamasında sabırlı olman, gelecekteki başarıların için kritik öneme sahip. İlişkilerde sağlam temeller oluşturmak isteyebilirsin; bunu yaparken, başkalarının duygularını ve ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmak da önemli. Maddi konularda dikkatli olman, ani harcamalardan kaçınmanı sağlayacak. Kendine zaman ayırmak, ruh halini dengelemek açısından faydalı olacak. Eğlenceli ve keyifli anlar yaşamak için fırsatları değerlendirmeyi unutma, içsel mutluluğunu artıracak küçük detaylar seni bekliyor.
Bugün zihinsel enerjinin zirveye ulaşacağı, iletişimde parlama yaşayacağın bir dönemdesin. Fikirlerinle etrafındakileri etkileyebilir, ilgi çekici sohbetler yapabilirsin. Yeni bilgiler öğrenmek için harika bir zaman. Sosyal ortamda kendini ifade etme isteği artacak; bu, yeni bağlantılar ve arkadaşlıklar kurma fırsatları doğurabilir. Koşullar seni maceralara, keşiflere yönlendirebilir. Ancak dikkatin dağılabilir; düşüncelerini toparlamak için biraz kendine zaman ayırmayı unutma. Duygusal ilişkilerde daha açık ve özgür hissetmen mümkün, sevdiklerinle güzel vakit geçirebilirsin. Yaratıcılığın yüksek, sanatsal uğraşlar için harika bir gün.
Duygusal dalgalanmaların yoğun olduğu bir gün seni bekliyor. İçsel hislerin ön planda olacaktır. Özellikle sevdiklerinle olan ilişkine odaklanman, onları anlamak ve desteklemek adına önemli. Kendini ifade ederken dikkatli olmalısın; söylediklerin yanlış anlaşılmalara yol açabilir. İçinde bulunduğun ortamda huzur arayışın artabilir, bu nedenle yalnız kalmayı isteyebilirsin. Kendini dinlemek için sakin ve huzurlu bir zaman yaratmalısın. Ayrıca, geçmişe dönük düşünceler ve anılar zihninde belirginleşebilir; bu da seni duygusal olarak etkileyebilir. Kendine karşı nazik ol, bu süreçte kendini yeniden keşfetme fırsatını değerlendir. Ruhsal olarak yenilenme ihtiyacı hissedebilirsin; meditasyon veya doğaya çıkmak, içsel dengenin sağlanmasına yardımcı olabilir.
Bugün, kendine olan güvenin ve karizman parlayacak. Çevrendeki insanlar üzerindeki etkini hissetmeye başlayacaksın; sahip olduğun yetenekleri ve fikirleri paylaşma fırsatları çıkabilir. Yaratıcı yönlerin ön plana çıkacak, bu da sana yeni projelere yönelme cesareti verebilir. Sosyal aktivitelerde dikkatleri üstüne çekmek isteyebilirsin; bu süreçte liderlik özelliklerinle başkalarına ilham verme şansın var. Öte yandan, ilişkilerinde özel bir an yaşayabilir, duygusal bağlarını derinleştirmek isteyebilirsin. İçsel dünyanı dinlemek ve kendine alan tanımak da önem kazanacak; bu sayede ruhsal açıdan denge kazanabilirsin. Tüm bu gelişmelere açık ol, çünkü gün seni olumlu sürprizlerle buluşturabilir.
Bugün, ayrıntılara verdiğin önem ön planda olacak. Kendini bir proje veya günlük rutin içinde kaybolmuş hissedebilirsin, ancak bu durum seni daha üretken hale getirecek. Analitik düşünme yeteneğinle sorunlara çözüm bulmakta zorlanmayacak, başkalarına da ilham vereceksin. Kendi sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin, fiziksel aktiviteleri ihmal etmemek önemli. Ayrıca, duygusal zekanı kullanarak sevdiklerinle olan ilişkilerini güçlendirebilir, derinlemesine konuşmalar yapabilirsin. Mükemmeliyetçi doğan, bazen seni zorlayabilir; bu yüzden kendine esneklik tanımayı unutma. Ruh halinin dengesizleştiği anlarda, doğayla temasa geçmek sana iyi gelecek. Gün sonunda, başardıkların sayesinde huzur bulacak ve yarın için motive olacaksın.
Bugün, içsel denge arayışın başrolde. Sosyal ilişkilerinde kendini ifade etme konusunda daha cesur olabilir, düşüncelerini açıkça iletebilirsin. Karşıt görüşler arasında kalmaktan kaçınmak adına samimiyetle yaklaşmalı, empati kurmakta zorlanmamalısın. Bir iş birliği ya da ortaklık girişimi için uygun bir zaman. Yaratıcılığın artmış, sanatsal projelerin için ilham verici bir gün olabilir. Karşılaştığın zorluklar, senin için büyüme fırsatları sunuyor. Sağlık ve bedenine dikkat etmen gereken dönemdesin; ruh sağlığını güçlendirmek için küçük molalar verebilirsin. Unutma, güzellik ve uyum senin kozan. İçsel huzurun dışa yansıması, çevrendekilere de olumlu bir etki getirecek.
Bugün derin duygular ve sezgisel düşünceler ön planda. İçsel dünyana dalmak, geçmişle yüzleşmek ve duygusal bağlarını yeniden değerlendirmek için harika bir zaman. Gizli kalmış hislerin ortaya çıkabilir, bu süreçte kendini daha iyi tanıma fırsatı bulabilirsin. İlişkilerde açık olmak, hislerini ifade etmek iletişimini güçlendirecektir. Duygusal yoğunlaşma, aşk hayatında da farklı bir boyut arayışına sokabilir. Fakat her şeyin sınırlarını bilmek, seni olumsuz durumlardan koruyacaktır. Ayrıca, yaratıcı projelere yönelmek, ilham dolu bir gün geçirmeni sağlayabilir. Kendine güven ve içindeki tutkuyu ateşle besle; hayallerinin peşinden gitmek için atılacak adımlar seni daha ileriye taşıyacaktır. Unutma, dönüşüm sürecin senin güçlenmene el verecek.
Bugün heyecan verici maceralara yelken açabilirsin. Yeni bilgiler öğrenme arzun ve keşif ruhun, sosyal çevrende dikkatleri üzerine çekmene neden olacak. Yaratıcılığın zirveye çıkarken, sanatsal projelere yönelmek için mükemmel bir fırsat. İlişkilerde samimiyet arayışın artabilir; derin ve anlamlı konuşmalar, kalbine dokunacak anlar yaratma potansiyeline sahip. Fiziksel aktivitelere yönelmek, enerjini dengelemek açısından faydalı olacak. Feminine ve maskuline enerjiler arasında bir denge bulmak için kişisel alanına ve başkalarının ihtiyaçlarına dikkat etmen gerekebilir. Büyük fikirlerden kaçınmak yerine, onları gerçekleştirme yolunda küçük ama etkili adımlar atmak, günün getirdiği olanakları en iyi şekilde değerlendirmeni sağlayacak. Kendini ifade etmekte özgür ol; içindeki tutku, başkalarına ilham verebilir. Hayatın sunduğu sürprizlere açık kal, çünkü mutluluğun kapılarını aralayacak fırsatlar seni bekliyor.
Bugün, hedeflerine odaklanma ve kararlılıkla ilerleme zamanı. İçsel bir güç ve disiplin hissi, seni zorlu görevlerle başa çıkmaya yönlendirecek. İş hayatında ya da kişisel projelerinde yaptıkların, uzun vadede meyve verecek. Başarı ve tanınma elde etme arzun giderek artıyor, bu da seni motive ediyor.Duygusal alanda, sevdiklerinle olan iletişimin önemini anlaman an meselesi. Onlarla olan bağını güçlendirmek için samimi bir paylaşımda bulunabilirsin. Aileyle ilgili konular gün yüzüne çıkabilir, bu durumun üstesinden gelmek için sabırlı ve anlayışlı olmalısın. Kendi içsel dengeni korumak için biraz zamana ihtiyacın olacak.Sağlık konularıyla ilgili küçük değişiklikler yapmak, fiziksel ve zihinsel sağlığına olumlu katkılar sağlayacak. Spor ya da meditasyon gibi aktiviteler sana iyi gelebilir. İş veya sosyal hayatındaki iniş çıkışları daha sakin ve kararlı bir şekilde karşılamak, sana yeni fırsatlar sunacak. Unutma, zaman her şeyin ilacı ve senin sabrın bu süreçte en büyük dostun.
Hayal gücünün ve yaratıcılığının zirveye çıkacağı bir gün. Beklenmedik ilham kaynakları seni sarabilir, bu durum yeni projelere yönelmeni sağlayacak. Sosyal çevrendeki dinamikler, daha önce fark etmediğin bazı kapıları açabilir. Yeniliklere karşı duyduğun tutku, mevcut kalıpları kırmana yardımcı olacak. Kendi iç dünyanda yapacağın yolculuk, hayatındaki bazı tutum ve alışkanlıklara yeni bir bakış açısı kazandırabilir. İletişime verdiğin önem, dostluk ilişkilerini güçlendirip derinleştirebilir. Eski bağlantıların canlanabilir; tarih ve anılara dair nostaljik hisler içinde bulabilirsin kendini. Kendini ifade etme biçiminde özgürlük arayışın, yeni bakış açıları edinmene ve ilginç insanlarla tanışmana vesile olabilir. Anlık kararlar almaktan kaçınmakta fayda var; aceleci adımlar, daha sonra pişmanlık yaratabilir. Kendi iç sesine kulak ver ve ruhunu dinlendir, bu süreçte özgünlüğün seni her zamankinden daha fazla yansıtacak.
Duygusal derinliklerin daha da belirginleşeceği bir gün. İçsel dünyanda yaşadığın dalgalanmalar seni daha yaratıcı ve sezgisel yapabilir. Sanat veya yazı gibi ifade biçimlerine yönelmek, içindeki duygularla yüzleşmene yardımcı olabilir. Çevrendeki insanlarla empati içinde olmanın derinliği, ilişkilerini yeni bir boyuta taşıyabilir. Bugün, karmanın gücünü hissedeceğin anlar yaşanabilir; verdiğin sevgi ve destek, ileride sana geri dönebilir. Sosyal hayatında kendini daha fazla ifade etme isteği duyabilirsin; arkadaşlarınla geçireceğin zamanın olumlu etkileri, ruh halini yükseltecektir. Ancak duygusal olarak fazla açılma ihtiyacı hissetme konusunda dikkatli olmalısın; sınırlarını korumak, içsel dengen için önemli. İçine kapanmak yerine sezgilerine güvenerek hareket etmek, seni doğru yola yönlendirecektir. Noatik düşünceler ve rüyalar günün gizli mesajlarını sunabilir, bu nedenle bu inspirational anları not almayı unutma. Unutma ki, duygusal çalkantıların seni güçlendirecek ve yeni ufuklar açacaktır.
