1
Konuk yazar: Serfiraz Ergun
“Makine Hatıraları: Uzay” sergisini gezmeye, Pilevneli Galeri’ye giderken Refik Anadol ismini ilk kez 2011’de İstanbul Bienali’ne paralel etkinlik olarak Yapı Kredi Kültür Sanat (YKKS) binasının üzerine düşürdüğü ses-görüntü yerleştirmesiyle duyduğumu hatırlıyorum. Hoş bir etkinlik tabii; kamusal alanda, tam Galatasaray Meydanı’nın göbeğinde İstiklal Caddesi’nin seslerini kaydet, görsel işitsel bir dijital giydirme yap binaya. Daha sonra PSM’de 2016’da açılan “Digital Revolution” isimli karma dijital sergide Refik Anadol ile bir söyleşi yapmıştık. O sergi de bayağı hoştu. Ama bu “Makine Hatıraları: Uzay” sergisi, Anadol’un henüz 34-35’indeyken olgunluk sergisi.
Bilgi Üniversitesi’nde fotoğraf ve video okumuş, eşi Efsun’la orada tanışmış, o da görsel iletişim tasarımı okuyormuş ve 2008’den beri birlikteler, 2016’da evlenmişler. Şimdi Refik Anadol Studio’nun (RAS) ortakları, Los Angeles’ta yaşıyor ve çalışıyorlar.
Pilevneli Galeri, Anadol’un işlerini sergilemek için ideal mekân. Kolonsuz kocaman salonları, yüksek duvarları, brüt beton döşemesi dijital görüntülerin istilasına uğruyor, sonra okyanus dalgaları gibi çekilip gidiyor. Derken tepelere tırmanıyor, renkler, grafikler değişiyor, birden tropikal bir dijital ormanda ses-dijital grafik siklonunun içerisinde buluyorsunuz kendinizi. Duvarlardaki görüntüler aşağı doğru kayarken bir ara yanılsamayla başım dönüyor, gerçekten insana, uzaya doğru kayıyoruz hissi veriyor.
Siyahlar içindeki Refik Anadol’la söyleşiye başlıyoruz. Önce hangi makinelerin hatıralarından söz ettiğini soruyorum. “Bu sergideki hatıralar NASA’nın 60 yıldır peşinde koştuğu ‘Evrende yalnız mıyız? Başka neler ve kimler var’ sorusunu ararken kullandığı makineler. Üç makine var: ISS teleskopu, 1958’lerde bir uzay istasyonuna yolladığı ve dünyanın selfie’sini çeken, iklimini kontrol eden, birçok duyarlı sensöre sahip bir teleskop; diğeri MRO isimli Mars’ın bugüne kadar görülmedik hiçbir yerinin kalmamasını sağlayan fotografik bir teleskop; sonuncusu ise Hubble, 1990 yılında uzaya çıkan ve uzaydaki gözümüz galaksinin fotoğraflarını çeken başka bir cihaz. Üç teleskopun da ortak noktası fotografik hatıralar. Gidemediğimiz yerler ama bizim adımıza görüp fotoğraf çeken makineler. Benim de kullandığım bu makinelerin arşivi. Bunlar NASA tarafından dünyaya açık kaynaklar. Bu sergideki her veri noktası kamuya açık. Bu verilere ulaşmak kolay olmadı ama bu hatıralar orada duruyormuş, biz talep ettik, yollandı ve kullandık.” Peki, herhangi bir kişi bu veriye ulaşıp bu işleri yapabilir mi? “Tabii ki” diyor Refik Anadol. Ben istesem bu veritabanına ulaşabilir miydim yoksa Refik Anadol olduğun için mi eriştin? “Tamamen meraklı bir bilimsever olduğum için ulaştım” diyor sanatçı.
Anadol’a soruyorum: Ben şimdiye kadar işin teknolojisini anlamaya çalıştım. Sanat, bu işin neresinde? Neden biz sana sanatçı diyoruz? “Bu işteki sanat, hayal gücü. Bir insanın hayal gücü kapasitesinde. O veri orada duruyor. İlham ve motivasyon yeni sorular sorduruyor. Sanat, teknoloji ve bilim, kamusal alanda bir araya geliyor ama aynı zamanda izleyiciye sorular da sorduruyor. Düşünsenize bir makinenin hatırasından bir hayal çıkaran bir kavram ve ondan ortaya çıkan yapay zekâ sineması. Veri resmi, veri heykeli, yani hayal gücü sınırını zorlayabilmek işin kilit noktası. İşte sanat burada yatıyor.”
Serginin başlığı Makine Hatıraları iki nokta üst üste Uzay. Yani bu sergi “Uzay” ama yeni makine hatıraları da gelecek. “Evet” diyor hemen Anadol. “Yüzlerce insanın verilerinden yola çıkarak kolektif bilincin, kolektif hatıraların anlamlı olabileceğine inandım. Yani sadece uzay değil, doğa, başka bir şey de olabilir, devamı gelir. Hayalim gerçekten herkese ait olan hatıralarla bir yapay zekâ ne yapabilir sorusunun cevabına erişmek.” Benim aile albümüm de Refik Anadol’a veritabanı olabilir mi? Ondan da dijital bir yerleştirme yapabilir mi? “Elbette” diye cevap veriyor.
Astrofizikçi Carl Sagan demiş ki “Hayal gücü bizi genellikle hiç var olmamış dünyalara taşır. Ama o olmadan hiçbir yere gidemeyiz.” Bu sözden yola çıkarak şunu soruyorum: Veritabanının niteliği ve niceliği yaratacağın işlerin sonucunu etkiliyor mu? Yani hayalini gerçekleştiriyor mu? “Temelini oluşturuyor” diyor. Peki, acaba Anadol hangi üretim aşamasında çıkacak olan yapıtın renkleri, hareketleri, akışı şekillendiriyor? Refik Anadol, “İşte orası işbirliği” diyor. “Yapay zekâ orada benim fırçam değil, bir ekip arkadaşım. Örneğin Mars’ın yüzeyi, bugüne kadar gidemediğimiz bir gezegen ama 12 telebaytlık her alanı karış karış görüntülenmiş. Yapay zekâ elbette benden daha iyi biliyor. Ben 2 milyon fotoğrafı tek tek açıp bakabilir miyim? Neden yapay zekâyla işbirliği yapmayayım ki? Neden birlikte öğrendiğimiz bir şeyin rüyasını o da görmesin ki?”
Burada Refik Anadol, NVIDIA isimli büyük bir teknoloji firmasından bahsediyor. RAS’ı öncü buldukları için çok desteklemişler. Bu sergideki algoritmalar da NVIDIA’nın desteğiyle olmuş. “Bu algoritmaları herkes indirip kullanabilir mi” diye soruyorum. “Gizli saklı değil. Tabii herkes bu kadar deneyimli olmadığı için bu sonuçları çıkaramaz. Üzerinde bir emek var. Yapay zekâyla uğraşan, üreten herkesin bu teknolojinin her şeyini anlatması, paylaşması gerekir. Bunun korkusu da var tabii, aynı işi yapan insanlar ortaya çıkıyor. Olsun, yeter ki herkes öğrensin” diyor.
Güç dolu bir enerjiyle güne başlayacaksın. İleriye dönük adımlar atmak için kendini hazır hissediyorsun. Cesaretin ve kararlılığın, seni bekleyen fırsatları yakalaman için önemli olacak. İkna kabiliyetin yüksek, bu yüzden etrafındaki insanlarla iletişimini güçlendirmekte başarılı olabilirsin. Ancak aşırı sabırsızlık, bazen işler yolunda gitmediğinde hayal kırıklığına yol açabilir. Duygusal ilişkilerde samimi ve açık ol; hislerini rahatça paylaşmak, aradaki bağı kuvvetlendirecek. İş hayatında yeni projelere adım atma isteği artacak, bu da yenilikçi fikirlerin ön plana çıkmasını sağlayacak. Kısa bir yolculuk ya da sosyal bir etkinlik, zihnini boşaltmana yardımcı olabilir. Kendini şımartmayı unutma; spor yaparak enerjini atmak ve stresini azaltmak için harika bir gün.
Bugün, içsel huzur arayışın ön planda. Sakin bir ortamda düşünmek ve duygularını dengelemek için zaman ayırmalısın. Maddi konulara olan ilgin, seni yeni fırsatlarla karşılaştıracak; bazı projelerini hayata geçirmek için gereken cesareti hissetmen an meselesi. İlişkilerde, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için samimi iletişim kurma isteği içindesin. Kendini ifade ederken duygularını açıkça paylaşman, aranızdaki mesafeyi ortadan kaldıracak. Sağlık konularında, daha düzenli bir yaşam tarzı benimsemek için plan yapabilirsin; bu, enerjini yükseltecek ve zihinsel olarak daha dinç hissetmene yardımcı olacak. Bugünü, kendini şımartacak küçük keyif anlarına dönüştürmek için kullanmalısın. Yeniliklere açık olman, günün getireceklerine karşı hazırlıklı olmana yardımcı olacak.
İletişim becerilerinin zirveye çıkacağı bir dönemdesin. Düşüncelerini aktarma konusunda daha hevesli ve açık olabilirsin. Sosyal ortamlarda kendini rahatça ifade edecek, başkalarına ilham verecek etkin konuşmalar yapacaksın. Yeni insanlarla tanışmak, fikir alışverişlerinde bulunmak sana heyecan verecek. Bununla birlikte, konsantrasyonunu dağıtabilecek bazı dikkate değer durumlarla karşılaşabilirsin. Düşüncelerinin dağılmasına izin verme, önceliklerini belirlemek için zihnini disipline etmen faydalı olacaktır. Kısa seyahatler veya yürüyüşler, zihnini ferahlatabilir. Aşk hayatında ise heyecan verici gelişmeler olabilir. Eski ilişkilere dair düşünceler yeniden gündeme gelebilir. Bu süreçte içsel sezgilerine güvenmek, sana doğru yolu gösterecektir. İletişim becerilerin pekiştikçe, ilişkilerin güçlendiğini hissedeceksin. Kendi ihtiyaçlarına ve hislerine dikkat etmek, dengeyi sağlamana yardımcı olacak.
Duygusal derinlik içinde kaybolabilir, çevrendeki insanlarla daha fazla empati kurma arzusunu hissedebilirsin. Ailevi bağların güçleniyor, geçmiş anılar zihninde canlanabilir. Sevdiklerinle paylaşacağın sıcak anlar, ruhuna büyük bir tatmin getirecek. İş hayatında belirsizlikler olabilir, ancak içgüdülerine güvenerek sorunların üstesinden gelebilirsin. Kendine güvenmeli ve içindeki yaratıcı potansiyeli açığa çıkarmalısın. Sosyal ortamlarda öne çıkmayı isteyeceğin bir gündesin, dostlukların derinleşeceği diyaloglar seni bekliyor. Unutma, duygusal hassasiyetlerin seni güçlü kılıyor; kalbini dinle ve akışa bırakarak en iyi kararları al.
Bugün, içindeki yaratıcılığı uyandırmak için harika bir gün. Kendini ifade etme isteğin artacak, bu da seni bir adım öne çıkarabilir. Sosyal çevrendeki insanlarla etkileşimlerin zenginleşebilir; yeni tanışıklıklar fırsatlar getirebilir. Fakat, aynı zamanda dikkatli olmalısın; aşırı gurur ve kibir sergilemek bazı ilişkilerde engeller oluşturabilir. Kalbinin sesini dinlemeli, sezgilerine kulak vermelisin. Risk almaktan çekinmemelisin; yeniliklere açık olmak, seni başarıya götürebilir. Bugün, güvenin arttığı bir dönemde, liderlik vasıflarını ön plana çıkarabilirsin. Enerjini doğru yönlendirdiğinde, hayal ettiğin hedeflere daha hızlı ulaşacağını hissedeceksin. Kendine bu fırsatı yarat; ilham verici bir gün seni bekliyor.
Gün, detaylara odaklanman için harika bir fırsat sunuyor. Titizliğin ve analitik bakış açın, üzerinde çalıştığın projelerde büyük avantaj sağlayabilir. Gözlemlerini abartmadan, pratik bir yaklaşım benimseyerek yaratıcılığını serbest bırakabilirsin. Etrafındaki insanlarla olan iletişimin, özellikle iş ilişkilerinde, daha da güçlenecek. Sorumluluklarına olan bağlılığın takdir edilecek, ancak bu zamanda kendi ihtiyaçlarına da dikkat etmeyi unutma. Zihinsel olarak rahatlamak ve yenilenmek için küçük bir mola vermek faydalı olabilir. Sağlık konularında, bedenine daha fazla özen gösterme isteğin artabilir; beslenme alışkanlıklarını gözden geçirmek ve egzersize yönelik yeni yollar aramak için ideal bir zaman. Aşk hayatında ise, duygusal derinliklere gitme arzusu, ilişkini güçlendirebilir. Samimiyet arayışın, bağlantıları derinleştirmen için kapıları aralayacak. Sonuç olarak, bu gün, kişisel ve sosyal hayatında dengeleri kurmak için fırsatlarla dolu.
Harmoni arayışı içinde olacağın bir gün. İlişkilerine ve çevrendekilere göstereceğin özen, her zamankinden daha fazla önem taşıyacak. Sosyal aktivitelerde yer almak, insanlarla bir araya gelmek ve fikir alışverişinde bulunmak, ruh halini canlandıracak. Duygusal dengeyi bulma çabasında, kararsızlık hissi zaman zaman belirebilir. Ancak içgüdülerine güvenmek, alacağın kararları kolaylaştıracak. Kendine zaman ayırmayı unutma; birkaç anlık sessizlik, içsel huzuru yeniden kazanmanı sağlayabilir. Aşk hayatında ise samimi ve açık iletişim, derin bağlar kurmana yardımcı olacak. Yeni başlangıçlara kapı aralarken, sabırlı ve nazik olmayı ihmal etme. Dostlarla geçireceğin keyifli anların, seni mutlu kılacak daha büyük sosyal bağlantılar kurmana da vesile olabilir.
Duygusal derinliklerin, içsel yüzleşmelerin ve tutku dolu anların ön planda olduğu bir gün. İçsel kaynaklarına yönelerek, arzuladığın hedeflere ulaşmak için gerekli cesareti bulabilirsin. İkili ilişkilerde, hislerin daha yoğun hale gelebilir ve sırların ifşa olma ihtimali var. Güvendiğin kişilerle sağlam bağlar kurmaktan çekinme, zira bu bağlar seni destekleyecek. Aynı zamanda sezgilerin güçleniyor; içsel sesine kulak vermek, harika sonuçlar doğurabilir. Kendine dönüp, isteklerini ve ihtiyaçlarını net bir şekilde değerlendirmek için harika bir zaman. Bugün, kararlılıkla hareket ettiğin sürece, engelleri aşman çok daha kolay olacak. Ayrıntılardaki güzelliği fark et, bu senin yaratıcılığını besleyecek ve sana ilham verecek.
Bugün, özgürlüğe olan tutkunuz bir kez daha parlayacak. Farklı fikirler peşinde koşarken, çevrenizdeki insanlara ilham verme gücüne sahip olacaksınız. Seyahat etme arzusuyla dolup taşarken, yeni deneyimlere açık olmalısınız. Öğrenmeye olan hevesiniz, alışılmadık bilgi kaynaklarına yönelmenizi sağlayabilir. Sosyal çevrenizdeki hareketlilik, canlı ve keyif dolu sohbetleri beraberinde getirecek. Kalbinizde yer alan idealler, sizi başkalarına ilham verme konusunda cesur kılabilir. Ancak, dikkatinizi dağılabilecek unsurlara karşı korumaya özen gösterin; bazı anların tadını çıkarmak için derin bir nefes almanız gerekebilir. Bugün, kendi sınırlarını aşmak için içsel bir yolculuğa çıkabilirsiniz.
Güçlü bir disiplin ve sorumluluk duygusu ile bugüne adım atıyorsun. Çalışma alanındaki hedeflerin göz önünde, yapılması gereken işleri başarıyla tamamlama isteğin artmış. Ancak bazı zorluklarla karşılaşabilirsin, bu durum sinirin gerilmesine yol açabilir. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme; dinlenmek, zihnini boşaltmak ve yeniden enerji toplamak için önemli. İlişkilerde iletişime dikkat et, duygularını açık bir şekilde ifade etmek, sorunları çözmene yardımcı olacaktır. Bir yanın yeniliklere açıkken, diğer yanın geleneksel değerlere bağlı kalmayı tercih ediyor. Dengeyi bulmak, seni içsel huzura ulaştıracak. Kendi ihtiyaçlarını görmekten çekinme; bu, çevrendeki insanlarla olan etkileşimini derinleştirir. Başarılar, senin için süregelen bir yolculuk; adımlarını sağlam at ve her durumda kararlılığını koru.
Farklı bir bakış açısıyla yaklaşma arzusu içinde olabilirsin. Düşüncelerini özgürce ifade etmek, zihninde taşıdığın karmaşıkları çözmene yardımcı olacak. Sosyal çevrende dikkat çekici bir etki yaratma potansiyelin yüksek. Yeni bağlantılar kurmak için uygun bir zaman, zira yaratıcı fikirlerinle ilham kaynağı olabilirsin. İçsel huzurunu sağlamak adına biraz yalnız kalmayı tercih etmek de faydalı olabilir. Yenilik ve değişim rüzgârlarına kapıl; içindeki merak duygusuyla yeni şeyler keşfetmek, sana unutulmaz deneyimler sunabilir. Geleceğe dair hedeflerini sorgulamak ve bu hedeflere ulaşmak için sağlam adımlar atmak isteyebilirsin. Unutma, içsel özgürlüğünü kucaklarken, başkalarının düşüncelerine karşı da açık olmalısın. Duygusal ilişkilerde yapıcı bir iletişim kurmak, karşılıklı anlayışı güçlendirecek. Kendine güven, en büyük müttefikin.
Duyguların derinliklerine yolculuk yapma zamanı. İçsel dünyanda yeni görüşler ve ilham kaynakları açığa çıkacak. Sanatsal yönlerin ön plana çıkabilir, yaratıcılığını ifade etme fırsatları yakalayabilirsin. Çevrendeki insanların duygusal ihtiyaçlarına karşı daha duyarlı olmalısın; sıcak bir sohbet ya da yakın bir arkadaşınla paylaşım yapmak, kalbini hafifletebilir.Ruhsal arayış ve sezgilerin güçleniyor, bu durum yeni bağlantılar kurmana yardımcı olacak. Belki de hayatında kimlerin gerçekten değerli olduğunu anlaman için bir ayna gibi hizmet edecek olan insanlar karşına çıkabilir. Biraz yalnız kalmak, düşünmek ve kendini dinlemek için fırsat bulabilirsin. İş veya sosyal hayatında ise bazı yaratıcılığını sergilemek için harika fırsatlar doğabilir; bunları değerlendirmekten çekinme.İnsanlarla olan iletişimin yoğun ve anlamlı. Geçmişteki bazı travmalarla yüzleşmeyi gerektiren anlar yaşamış olabilirsin; bu süreçte kendine nazik olmalısın. Gerekirse profesyonel bir destek almak, içsel huzuru bulma yolunda faydalı olabilir. Bugün kendine olan inancını yenilemek, sıkıntılarla başa çıkmak için önemli bir adım atmana yardımcı olacaktır. Başkalarının gözlerinden ziyade, kendi iç sesine kulak vermen gereken bir gün.
