1
Konuk yazar: Serfiraz Ergun
“Makine Hatıraları: Uzay” sergisini gezmeye, Pilevneli Galeri’ye giderken Refik Anadol ismini ilk kez 2011’de İstanbul Bienali’ne paralel etkinlik olarak Yapı Kredi Kültür Sanat (YKKS) binasının üzerine düşürdüğü ses-görüntü yerleştirmesiyle duyduğumu hatırlıyorum. Hoş bir etkinlik tabii; kamusal alanda, tam Galatasaray Meydanı’nın göbeğinde İstiklal Caddesi’nin seslerini kaydet, görsel işitsel bir dijital giydirme yap binaya. Daha sonra PSM’de 2016’da açılan “Digital Revolution” isimli karma dijital sergide Refik Anadol ile bir söyleşi yapmıştık. O sergi de bayağı hoştu. Ama bu “Makine Hatıraları: Uzay” sergisi, Anadol’un henüz 34-35’indeyken olgunluk sergisi.
Bilgi Üniversitesi’nde fotoğraf ve video okumuş, eşi Efsun’la orada tanışmış, o da görsel iletişim tasarımı okuyormuş ve 2008’den beri birlikteler, 2016’da evlenmişler. Şimdi Refik Anadol Studio’nun (RAS) ortakları, Los Angeles’ta yaşıyor ve çalışıyorlar.
Pilevneli Galeri, Anadol’un işlerini sergilemek için ideal mekân. Kolonsuz kocaman salonları, yüksek duvarları, brüt beton döşemesi dijital görüntülerin istilasına uğruyor, sonra okyanus dalgaları gibi çekilip gidiyor. Derken tepelere tırmanıyor, renkler, grafikler değişiyor, birden tropikal bir dijital ormanda ses-dijital grafik siklonunun içerisinde buluyorsunuz kendinizi. Duvarlardaki görüntüler aşağı doğru kayarken bir ara yanılsamayla başım dönüyor, gerçekten insana, uzaya doğru kayıyoruz hissi veriyor.
Siyahlar içindeki Refik Anadol’la söyleşiye başlıyoruz. Önce hangi makinelerin hatıralarından söz ettiğini soruyorum. “Bu sergideki hatıralar NASA’nın 60 yıldır peşinde koştuğu ‘Evrende yalnız mıyız? Başka neler ve kimler var’ sorusunu ararken kullandığı makineler. Üç makine var: ISS teleskopu, 1958’lerde bir uzay istasyonuna yolladığı ve dünyanın selfie’sini çeken, iklimini kontrol eden, birçok duyarlı sensöre sahip bir teleskop; diğeri MRO isimli Mars’ın bugüne kadar görülmedik hiçbir yerinin kalmamasını sağlayan fotografik bir teleskop; sonuncusu ise Hubble, 1990 yılında uzaya çıkan ve uzaydaki gözümüz galaksinin fotoğraflarını çeken başka bir cihaz. Üç teleskopun da ortak noktası fotografik hatıralar. Gidemediğimiz yerler ama bizim adımıza görüp fotoğraf çeken makineler. Benim de kullandığım bu makinelerin arşivi. Bunlar NASA tarafından dünyaya açık kaynaklar. Bu sergideki her veri noktası kamuya açık. Bu verilere ulaşmak kolay olmadı ama bu hatıralar orada duruyormuş, biz talep ettik, yollandı ve kullandık.” Peki, herhangi bir kişi bu veriye ulaşıp bu işleri yapabilir mi? “Tabii ki” diyor Refik Anadol. Ben istesem bu veritabanına ulaşabilir miydim yoksa Refik Anadol olduğun için mi eriştin? “Tamamen meraklı bir bilimsever olduğum için ulaştım” diyor sanatçı.
Anadol’a soruyorum: Ben şimdiye kadar işin teknolojisini anlamaya çalıştım. Sanat, bu işin neresinde? Neden biz sana sanatçı diyoruz? “Bu işteki sanat, hayal gücü. Bir insanın hayal gücü kapasitesinde. O veri orada duruyor. İlham ve motivasyon yeni sorular sorduruyor. Sanat, teknoloji ve bilim, kamusal alanda bir araya geliyor ama aynı zamanda izleyiciye sorular da sorduruyor. Düşünsenize bir makinenin hatırasından bir hayal çıkaran bir kavram ve ondan ortaya çıkan yapay zekâ sineması. Veri resmi, veri heykeli, yani hayal gücü sınırını zorlayabilmek işin kilit noktası. İşte sanat burada yatıyor.”
Serginin başlığı Makine Hatıraları iki nokta üst üste Uzay. Yani bu sergi “Uzay” ama yeni makine hatıraları da gelecek. “Evet” diyor hemen Anadol. “Yüzlerce insanın verilerinden yola çıkarak kolektif bilincin, kolektif hatıraların anlamlı olabileceğine inandım. Yani sadece uzay değil, doğa, başka bir şey de olabilir, devamı gelir. Hayalim gerçekten herkese ait olan hatıralarla bir yapay zekâ ne yapabilir sorusunun cevabına erişmek.” Benim aile albümüm de Refik Anadol’a veritabanı olabilir mi? Ondan da dijital bir yerleştirme yapabilir mi? “Elbette” diye cevap veriyor.
Astrofizikçi Carl Sagan demiş ki “Hayal gücü bizi genellikle hiç var olmamış dünyalara taşır. Ama o olmadan hiçbir yere gidemeyiz.” Bu sözden yola çıkarak şunu soruyorum: Veritabanının niteliği ve niceliği yaratacağın işlerin sonucunu etkiliyor mu? Yani hayalini gerçekleştiriyor mu? “Temelini oluşturuyor” diyor. Peki, acaba Anadol hangi üretim aşamasında çıkacak olan yapıtın renkleri, hareketleri, akışı şekillendiriyor? Refik Anadol, “İşte orası işbirliği” diyor. “Yapay zekâ orada benim fırçam değil, bir ekip arkadaşım. Örneğin Mars’ın yüzeyi, bugüne kadar gidemediğimiz bir gezegen ama 12 telebaytlık her alanı karış karış görüntülenmiş. Yapay zekâ elbette benden daha iyi biliyor. Ben 2 milyon fotoğrafı tek tek açıp bakabilir miyim? Neden yapay zekâyla işbirliği yapmayayım ki? Neden birlikte öğrendiğimiz bir şeyin rüyasını o da görmesin ki?”
Burada Refik Anadol, NVIDIA isimli büyük bir teknoloji firmasından bahsediyor. RAS’ı öncü buldukları için çok desteklemişler. Bu sergideki algoritmalar da NVIDIA’nın desteğiyle olmuş. “Bu algoritmaları herkes indirip kullanabilir mi” diye soruyorum. “Gizli saklı değil. Tabii herkes bu kadar deneyimli olmadığı için bu sonuçları çıkaramaz. Üzerinde bir emek var. Yapay zekâyla uğraşan, üreten herkesin bu teknolojinin her şeyini anlatması, paylaşması gerekir. Bunun korkusu da var tabii, aynı işi yapan insanlar ortaya çıkıyor. Olsun, yeter ki herkes öğrensin” diyor.
Bugün, cesaretin ve kararlılığının ön plana çıktığı bir gün. İçsel motivasyonun yüksek, hedeflerine odaklanmış durumdasın. Bu enerjiyi kullanarak yeni projelere adım atabilir veya mevcut işlerini daha ileri bir düzeye taşıyabilirsin. Yakın çevrendeki insanlar üzerinde olumlu bir etki bırakma gücün var; liderlik vasıfların, takipçilerini harekete geçirebilir.Duygusal dünyanda ise tutkulu anlar yaşayabilirsin. İlişkilerde ani değişimler söz konusu olabilir, bu durum seni heyecanlandıracak. Ancak, hislerini kontrol altında tutmakta fayda var; aceleci davranışların yanlış anlamalara yol açabilir. Sağlık açısından enerjin yüksek, spor yaparak bu enerjiyi olumlu bir şekilde değerlendirebilirsin.Bugün, içsel sesine kulak vererek kararlar almak, seni doğru yola yönlendirecek. Unutma, cesaretin seni her zaman bir adım öne taşıyacak. Akışa güven, yeni yollar açılacak.
Bugün çevrenle kurduğun bağlantılarda derin bir etkileşim yaşayabilirsin. İçsel duyguların, seni yeni bir perspektife yönlendirebilir. İş hayatında, prestij kazandıracak fırsatlar karşına çıkabilir, ancak bunları değerlendirirken dikkatli olmalısın. İlişkilerinde ise, samimiyet ve güven ön planda. Aşk hayatında, ani duygusal dalgalanmalar hissedebilirsin; bu duyguları anlamak için kendine zaman tanımalısın. Aileyle ilgili konular gündeme gelebilir, destekleyici bir rol üstlenmen gerekebilir. Kendini dinlendirip, ruhsal dengenin korunmasına özen göster. Bu, yaratıcı projelerine odaklanmana yardımcı olacaktır. Günün sonuna doğru, içsel huzurunu bulacağın anlar yaşanabilir.
Bugün iletişim becerilerin ön plana çıkıyor, başkalarıyla kurduğun diyaloglar seni beklenmedik yerelere götürebilir. Fikirlerinle dikkat çekmek, yeni projelerde parlamak ve sosyal çevrende etkili olmak için harika bir zaman. Esnekliğin ve farklı bakış açıların, başkalarına ilham verecek. İçsel merakın seni yeni şeyler öğrenmeye teşvik ediyor. Arkadaşlarınla yapacağın sohbetlerde duygusal derinlik yakalayabilirsin; yüzeyde kalmamak sana yeni perspektifler kazandıracak. Ancak, bazı kararsızlıklar yaşanabilir; bu durumda içgüdülerine güvenmelisin. Yeni tanışmalar veya eski dostlukların tekrar canlanması olasılığı var. Gerçek anlamda kendini ifade etmekten çekinme; yaratıcı yanını keşfetmek için mükemmel bir gün. Kendine karşı nazik ol ve başkalarının da görüşlerine saygı göster, zira keyifli, ilham verici anılar biriktirebilirsin.
Bugün duygusal derinliklerinize inmeye yönelik güçlü bir eğilim hissediyorsunuz. İçsel dünyanızla bağlantı kurma çabası, kendinizi daha iyi anlamanıza yardımcı olacak. Ailevi ilişkilerde sıcak ve samimi bir atmosfer hâkim; sevdiklerinizle anı paylaşmak, ruh halinize olumlu katkı yapacak. Duygusal açıdan destek arayışınızda, yakın dostlarınızın yanınıza gelmesi muhtemel. Temasta olduğunuz kişilerle paylaşımlarınız, kalbinizdeki ağır yükleri hafifletmenizi sağlayacak. İş veya projelerde, dikkatinizin dağılmasına neden olabilecek dışsal etmenlerden uzak durmalısınız; iç huzurunuzu korumak adına bunları dengelemek önemli. Kendinize kısıtlamalar getirmemeye çalışarak, yaratıcı ve sezgisel yönlerinizi keşfetmeye odaklanın. Yazılı veya sözlü ifade yeteneğiniz ön planda, düşüncelerinizi aktarmak için mükemmel bir zaman. Günün sonunda, kendinize ayıracağınız birkaç dakikalık bir meditasyon veya kısa bir yürüyüş, ruh halinize büyük bir iyilik yapabilir. Duyguların su yüzüne çıkmasına izin verin; bu, iyileşme ve büyüme süreciniz için gerekli.
Bugün, içindeki yaratıcılığı ortaya çıkarmak için mükemmel bir zaman. Kendini ifade etme isteğin artacak, bu da sosyal çevrenle olan etkileşimlerine yansıyacak. İlişkilerinde daha tutkulu ve cesur olabilirsin. Öne çıkma arzun, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Ancak, başkalarının görüşlerini de dinlemeye özen göstermelisin; etrafındaki insanların düşüncelerine daha fazla ilgi göstermek, iletişimini güçlendirecek. İş veya projelerde liderlik özelliklerinle öne çıkabilir, çevrendekilere ilham verebilirsin. Kendine güvenin artarken, risk almak konusunda daha istekli olabilirsin. Fakat, kibir ve gururdan kaçınmak, ilişkilerini daha sağlıklı kılacak. Bugün, içsel gücünle beraber çevrendekilere de ilham vermek için harika bir fırsat. Rahatını bozma, yeni şeylere açık ol. Kendi potansiyelini görmek, bugün sana birçok kapı açacak.
İçsel huzur arayışında olduğun bir gün. Günün erken saatlerinde belirsizlik hissi, zihninde karmaşaya yol açabilir. Ancak bu duyguları geride bırakıp, net bir hedefe odaklanmak için fırsat yakalayacaksın. İş yerindeki projelerde detaylara daha fazla dikkat etmek, başarı getirebilir. Sosyal ilişkilerde de iletişim becerilerin ön planda; insanlar senin mantıklı yaklaşımlarından faydalanmak isteyebilirler.Duygusal alanında ise sevgi dolu bir destek bulabilirsin. Partnerinle veya sevdiklerinle birlikte zaman geçirmek, ruhunu besleyecek. Kendine dönüp bakmak ve içsel gelişim için fırsatlar yaratmak isteyeceğin bir dönemdesin. Yoga veya meditasyon gibi aktivitelerle zihinsel dinginliğini artırabilirsin. Unutma ki, küçük detaylar büyük değişimlere yol açabilir; bu yüzden elindeki fırsatları değerlendirmeyi ihmal etme.
Denge arayışı içinde olacağın bir gün. Sosyal ilişkilerin, dostluk bağların ön plana çıkacak ve ortak projelerdeki yaratıcı fikirlerin dikkat çekecek. Etrafındaki insanlarla iletişiminde uyum ve güzellik ön planda olacak. Kendi iç dünyanı dengelemek için biraz yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsin. Kendi isteklerini ve başkalarının beklentilerini dengede tutmakta zorlanabilirsin; bu nedenle öz disipline odaklanmakta fayda var. Bu süre zarfında sanatla ilgili bir şeyler yapma isteği doğabilir, yaratıcılığını ifade etmek iyi bir seçenek olabilir. Ayrıca, sürpriz bir teklif ya da fırsat karşına çıkabilir, bu fırsatı değerlendirmek için cesaret göster. Unutma, içsel huzurunu sağlamak, dış dünyada da denge bulmana yardımcı olacak.
Bugün, içsel duyguların ve gizli tutkuların ön planda olacağı bir gün. İlişkilerde derinlik arayışın artabilir; bu, seni ya sevdiğin kişiyle daha yakın bir bağ kurmaya ya da bazı şeylere açık bir şekilde yüzleşmeye yönlendirebilir. Akrep ruhunun karanlık köşelerini aydınlatma isteği, belki geçmişle ilgili bir konunun yeniden gündeme gelmesine sebep olabilir. Duygusal zekânı kullanarak bu durumları yönetmek, seni daha güçlü hale getirecektir. Kendi sınırlarını bilmek ve gerektiğinde kendini korumak da önemli olacak. İçsel dönüşüm ve yeniden doğuş fırsatları kapını çalabilir; bu nedenle, kendine güven ve cesaretle hareket et. Her şeyin bir parçası olduğunu kabullenerek, ruhsal yolculuğunda derinliklere inmeye hazır ol. Bugün, kendini keşfetmek için mükemmel bir zaman. жаса
Serbest ruhun ve maceracı doğanla bugün keşif ve yenilik dolu bir gün seni bekliyor. Yeni deneyimlere açık ol ve günlük rutinini renklendirecek fırsatları değerlendirmekten çekinme. Sosyal çevrende kendine yeni dostlar edinme şansı var; bir parça cesaretle, ilgi alanların etrafında yeni insanlarla keyifli sohbetler gerçekleştirebilirsin.Bugün, tutku ve heyecan dolu bir enerjiyle dolup taşacaksın. İçindeki yaratıcılığı açığa çıkarmak için uygun koşullara sahip olduğunu hissedebilirsin. Belki bir sanat projesine ya da yazma çalışmalarına dalmak isteyeceksin. Bunun yanı sıra, sezgilerin güçlenecek; duygusal olarak derin bağlantılar kurmak için ideal bir zaman dilimindesin.Dikkatini dağıtan şeylere karşı dikkatli ol; bazen anlık heyecanlar seni baştan çıkarabilir. Sakin kalmaya çalış ve finansal kararlarını sağlam bir temel üzerine inşa et. Gün sonunda, ruhsal bir tatmin yaşayacak ve içsel bir huzur bulacaksın. Kendini şanslı hissetmekten çekinme; evren sana destek veriyor!
Bugün, kararlılığın ve disiplininin ön planda olduğu bir gün. Hedeflerine ulaşma yolunda attığın adımlar seni başarıya götürebilir. Çevrendekilerle olan ilişkilerinde sabırlı olman, iletişimini güçlendirecek. İş yerindeki projelerde liderlik niteliklerin sergileyeceğin fırsatlar doğabilir, fikirlerini cesurca paylaşmaktan çekinme. Kişisel yaşamında ise, geçmişten gelen bazı duygusal yükler seni zorlayabilir. Bu duyguları kabullenmek ve onlarla yüzleşmek, sana özgürlük hissi verecektir. Dikkatini iç dünyana yönlendirmenin, içsel huzurunu bulmanda büyük katkısı olacak. Sağlığına dikkat etmelisin; dinlenmeyi ve düzenli beslenmeyi ihmal etme. Unutma, başarı sadece dışarıda değil, içsel denge ve huzurda da yatar.
Bugün, yenilikçi fikirlerin ve yaratıcı çözümlerin ön planda olduğu bir gündesin. Sosyal ilişkilerinde yapıcı ve cesur olma eğilimindesin. Arkadaşların ya da topluluklarla olan etkileşimlerin, seni sıra dışı düşüncelere yönlendirebilir. Olumsuz yorumlara karşı duyarsız kalabilme kapasiten, seni daha güçlü kılacak. Duygusal olarak bağımsızlık arayışında olabilirsin, bu da bireyselliğine vurgu yapıyor. İçsel huzuru sağlamak için kişisel alanına ihtiyaç duyacaksın. Kendine zaman ayırmayı unutma. Herhangi bir projeye başladığında, özgün yaklaşımlar geliştirerek kendini ifade etmek isteyeceksin. Bu süreçte karşına çıkabilecek gizli düşmanlıklara dikkat et, sezgilerini kullanarak bu durumları aşabilirsin. Gelecek odaklı düşüneceğin bir dönemde olacaksın; hayallerinin peşinden koşmak için yeterince motivasyona sahipsin. Hayatındaki yenilikleri karşılamak için açık olmalısın.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin yoğun olarak ortaya çıkacağı bir gün. İçsel huzuru bulmak için meditasyon veya doğayla vakit geçirmek çok faydalı olabilir. Başkalarıyla olan ilişkilerinde empati ve anlayış egemen olacak; bu, çevrendekilerle olan bağlarını güçlendirebilir. Hayal gücünün tavan yaptığı bu dönem, yaratıcı projeler için ilham verebilir. Kendi içsel benliğinle bağlantı kurmak, ruhsal olarak büyüme fırsatlarını getirecek. Gün boyunca karşılaşabileceğin ufak engeller, aslında seni daha iyi bir çözüme yönlendirebilir. Yaradıcı enerjini ifade etme fırsatlarını değerlendirmeyi unutma. Bırak, sezgilerin seni yönlendirsin.
