1
Borusan Contemporary’deki görevine pandeminin hayatımızı tam anlamıyla işgal etmesinden kısa bir süre önce başlayan Dr. Kumru Eren aradan geçen iki yılın ardından bir kez daha sorularımızı yanıtladı. Başında olduğu kurumun yeni sergilerine de değinen Eren ile özellikle de son zamanların moda kavramı NFT’yi konuştuk.
– Bundan iki yıl önce tam da pandeminin başladığı günlerde yaptığımız söyleşide ‘Pandemi sonrası çok şey değişecek’ demiştiniz. Pandemi henüz bitmedi ama biz yine de soralım; neler değişti, tahminlerinizin gerçekleştiğini söyleyebilir misiniz?
Pandemi herşeyden önce sanat alanı dahil tüm alanlarda iş yapış biçimlerimizi değiştirdi. Kurumsal yaşamın dinamikleri dahi yeniden yapılandı. Bundaki en büyük etken mekan-uzam algımızı değiştiren dijital teknolojilerin, pandemi koşullarında imdada yetişmesi elbette. Artık tamamen fiziki mekana dönmek pek mümkün değil. Yine bu konuşmamızda, pandemi öncesinde sessiz sedasız varlığını sürdüren fenomenlerin görünür hale geleceğinden bahsetmiştik. Bunlar arasında kamusal alanın yeniden tanımlanması, küreselleşmenin yerini lokalleşmeye bırakacak olması, ekoloji fikrinin iş yapış biçimlerine uyarlanırken karbon ayak izi hassasiyetinin benimsenmesi olacağını sıralamış, bir de kehanette bulunmuştum: Asıl yeniliğin üretim biçimleri/ sanatsal pratikler tarafında yaşanacağını söylemiştim. Ve NFT hayatımıza girdi. Pandeminin ilk fazlarından birinde yaptığımız bu konuşmayı düşündüğümde gülümsüyorum.
(Kumru Eren’in fotoğrafları: Fethi Karaduman)
– Son dönemde yeni kavramlar girdi hayatımızda, örneğin ‘Metaverse’… Bazı kurumlar hatta metaverse’de sergi bile açıyor. Nasıl bakıyorsunuz, metaverse ve sanat arasındaki ilişkiye?
Metaverse hali hazırdaki teknoloji altyapısıyla henüz oldukça primitif bir deneyim sunuyor, diye düşünüyorum. Elbette bu alan geliştiğinde kullanıcı deneyiminin çok daha gelişeceğini hayal etmek güç değil. Hali hazırda oyun altyapısına benzer bir sistemde yürüyor. Bu mecradaki sanat sunumunun Z kuşağının sanatla ilişkilenmesi adına fırsatlar sunduğunu düşünüyorum.
Metaverse’e 90’larda internet ve world wide web’lerin ilk yarattığı talebe benzer bir talep sözkonusu. Ancak bugünden baktığımızda web nasıl sıradan ve gündelik bir hal aldıysa, bu alanda da bir süre sonra içerik ayrıştırıcı fonksiyon olacaktır. Gelecekte internetin yerini alacak bir mecra olarak düşünmekte fayda var.
– Sizin de altını çizdiğiniz. gibi bir başka yeni ve gözde kavram da NFT. Sizce NFT gerçekten atfedildiği kadar mühim bir gelişme mi sanat dünyası için, yoksa geleceğe pek kalmayacak geçici bir moda mı?
Blockchain teknolijisinin genel anlamı itibariyle sanat eserlerinin fikri hakları ve mülkiyeti tarafında son derece yaratıcı bir çözüm getirdiği yadsınamaz. NFT’lerin sanatın araştırma konusu olmaktan çok, sanat eserinin fikri ve mali hakları, finansmanı ve sanatçılar açısından bir kariyer yönetimi konusu olduğunu düşünüyorum. Yalnızca 2021 Mart’ında Cristies’in, 69,3 Milyon USD’ye gerçekleştirdiği NFT satışının analizi bile aslında tabloyu özetliyor. O güne dek tanınmamış bir grafiker olan Mike Winkelman (Bepple)’ı da David Hockney ve Jeff Koons ligine yükseltiyor. Alıcıya bakıldığında, O’nun da kripto para yatırımcısı olduğu görülüyor. Yani kripto yatırımlarının ve bildiğimiz sermaye sistemi dışında pozisyon alışlarının, sanat alanındaki karşılığı gibi görünüyor. Zira, sanat sisteminin olağan kurumlarının ve aktörlerinin (galeriler ve müzeler gibi) çevriminden geçmemiş bir Sanatçı bu başarıyı gösterebiliyor.
Bildiğimiz sanat dünyası sisteminin ve iktidar hiyerarşisinin sonu mu geliyor?
Sanırım en temelde NFT bunu vaadediyor. Ancak avangard’ın başına geldiği üzere, o da kendini sistematize ederek aslında sistem içinde soğuruluyor.
Pandemi dönemi global borsa yatırımlarının, Asya başta olmak üzere milyonerlere yeni trilyonerler eklenmesine neden oldu. İstatistikler, NFT yatırımlarında bu profille birlikte, ‘millenial’ dediğimiz Y kuşağı ve kripto yatırımı aracılığıyla servet sahibi olanların başı çektiğini söylüyor. ‘Her sermaye sisteminin, kendi estetik rejimini yarattığı’nı söylemek yanlış olmaz. NFT’ler de merkezi olmayan bir sermaye sisteminde mübadele ediliyor. Dolayısıyla, geleneksel bir sanat yatırımcısı gibi provenans’tan başlayarak, lojistik, sigorta, vergi, telif hakları ve depolama gibi maliyetlerden muaf olmanın bir avantaj olduğu söylenebilir. Yani daha önce de sözettiğim üzere, bildiğimiz sanat sistemi içerisinde, sanat eserinin tabi olduğu dolaşım kurallarına tabi değil. Diğer taraftan, bir dönem gündemde olan ve 2008 hedge fonu kriziyle popülerliğini yitiren bir sistem olan sanat yatırım fonlarının alabilecek bir yatırım aracı olarak daha fazla şansa sahip. Gagosian gibi büyük finansal operasyonlara sahip galerilerin kendi coin’lerini piyasaya sürmeye hazırlanması da sanırım bu savı destekler nitelikte.
Bana göre NFT her ne kadar ‘yeni bir medya’ olsa da bu medyanın yalnızca lens bazlı bir pratiği temsil etmediğini, ancak sertifikasyon olarak sanat eserinin kendisi olduğunu hatırlamalıyız. Bu da NFT’leri formalist bakış açısının ötesinde ontolojik olarak ‘ikona’ya yakın bir noktaya düşürüyor.
Maurizio Nannucci – ‘Hareket’ (2011)
– Pandemi sonrası açtığınız ve VR gözlükleri ile deneyimlenen “Düş Suda” serginiz için nasıl geri dönüşler aldınız? Umduğunuz kadar çok kişiye ulaştı mı sergi, herkes hakkını vererek deneyimledi mi?
Serginin dijital sunumlarının neredeyse hepsi için gerek lokal gerekse de uluslararası platformlardan çok güzel geri dönüşler aldık. Ancak teknolojik enstrümanları sunum aracı olarak kullandığınızda elbette izleyici demografisinde kaybettiğiniz alanlar olması kaçınılmaz. Akıllı teknolojilere aşina olan yaş ve kullanıcı grupları için elbette çok daha keyifli ve merak uyandırıcı bir sergi deneyimi yaratmış olduk. Diğer taraftan da fiziki mekanın ötesinden dünyanın çok farklı noktalarından izleyiciye dokunduk.
– Dijital teknoloji sinemada hemen benimsendi ve yaygın olarak standartlaştı. Sanatta dijitalleşme için durum nedir sizce? Sanatçılar bu alanda yeterince yaratıcı, özgür ve rahat mı?
Dijitalleşme aslında buradaki özgürlük alanlarını daraltan bir ifade olabilir; video ile başlayan süreci düşünürsek ‘lens bazlı pratikler’ demek isterim bu çalışma alanına. Bu alanın, konvansiyonel medyumlardan çok, performans sanatını dökümante etme ile başlayan tarihini daha çok kadın hareketine, ötekinin sesinin duyulmasıyla ilişkilendiriyorum. Görsel sanatlarda önemli bir kırılma noktası.
Borusan Contemporary’nin yeni projesi Axel Hütte’ye sipariş edildi
– Sırada neler var Borusan Contemporary için? Hangi sanatçıların ne tür işlerini sergileyeceksiniz? Ve tabii tam anlamıyla fiziksel ziyaretler başlıyor mu?
Öncelikle fiziksel ziyaretin başlayacağını müjdelemek isterim. Elbette şu ana dek dijital sunumlar aracılığıyla izleyicilerimizle buluşan koleksiyon seçkimiz ‘Düş Suda’, Perili Köşk’ün mimarisini taçlandırdığı haliyle görülebilecek.
Geçici sergimiz ise, bizim için oldukça özel bir proje; Borusan Çağdaş Sanat Koleksiyonu siparişi ile üretilmiş bir fotoğraf projesi. Borusan Çağdaş Sanat Koleksiyonu, yalnızca alımlarla değil, stratejik olarak toplumsal alana katkı sağlayacak sipariş eser projeleriyle de büyümeyi sürdürüyor. Bu çerçevede, uluslararası fotoğraf sanatçılarına verilen, Türkiye’nin doğal ve kültürel değerlerini odağına alan eser siparişleri, coğrafyamızın kültürel değerlerinin uluslararası görünürlüğünü de artırmayı amaçlıyor. Bu izlekte Borusan Contemporary çatısı altında izleyici ile buluşan, sanatsal deneyimin yanı sıra güncel sosyal, çevresel ve politik konular üzerine düşünmeye ve harekete geçmeye davet eden bu projelere bakarsak; Ola Kolehmainen’in Mimar Sinan mimarisini odağına aldığı “Sinan Projesi”ni; Boomoon’un İstanbul Boğazı özelinde ürettiği projeyi; Edward Burtynsky’nin androposen kavramı çerçevesinde Türkiye’nin erozyon alanları üzerine geliştirdiği projeyi anabiliriz. Nisan ayı’nın sonuyle birlikte ise, Düsseldorf Okulu’nun öne çıkan temsilcilerinden fotoğrafçı Axel Hütte’ye sipariş edilen proje sergimizi (üstte) izleyicimizle buluşturacağız. Kalabalıklardan arınmış şehirleri ve görkemli manzaraları fotoğraflamasıyla tanınan ve önümüzdeki günlerde kariyerini Alman sanatçı Axel Hütte, Anadolu’da yer alan on dört antik kenti ziyaret ederek eski Anadolu uygarlıklarındaki kültürel yaşama dair yeni ip uçlarının izini sürdü. Borusan Contemporary olarak, önümüzdeki günlerde RIBA (Royal Institute of British Architects) in Honorary Fellowship ödülüne layık görünen Sanatçının kariyerini, sanat pratiğini kapsamlı bir küratöryal yaklaşımla ele alan görkemli bir sergiyle, izleyicilerimizle birlikte kutlayacağız.
Gün, yaratıcı enerjilerin yoğun olduğu bir zaman dilimini işaret ediyor. İçsel motivasyonların güçlü, cesaretin ve kararlılığın sayesinde zorlukların üstesinden gelme yeteneğin artmış durumda. Yeni başlangıçlar için uygun bir fırsat sunulabilir. Sosyal çevrende dikkatlerin üzerinde toplanması, ilişkilerini güçlendirme fırsatı veriyor. Özellikle işbirlikleri ve ortak projelerde dikkatli olman gerektiğini hatırlatırım; anlaşmazlıklar çıkabilir ama bunları yapıcı bir şekilde çözmek senin elinde. Kendi tutumların ve hedeflerin konusunda net ol, sezgilerin seni doğru yönlendirecek. Bugün, hislerini dinleyerek ve içgüdüsel kararlarla ilerleyerek önemli adımlar atabilirsin. Yalnızca başkalarının beklentileri değil, kendi isteklerine odaklanmak, başarılı olmanı sağlayacak. Gelecekteki hedeflerini düşünürken, bir adım geri atıp mevcut durumunu değerlendirmen faydalı olabilir. Sevgide tutkulu ve açık ol; duygularını ifade ederken tavrını da göz önünde bulundurman gerek.
Bugün, içsel huzurun ve kararlılığının ön planda olduğu bir dönemdesin. Kendi değerlerine olan bağlılığının güçlenmesi, çevrendekilere karşı daha sabırlı ve anlayışlı olmanı sağlıyor. İlişkilerinde daha derin ve anlam dolu iletişimler kurabileceğin bir zaman dilimindesin. Finansal konularda ise, harcamalarını dengelemeye özen göstermen gerekiyor; gelecekteki ihtiyaçların için biriktirmek iyi bir fikir olacak. Yaratıcılığını ifade edebileceğin yeni projelere yönelirsen, bu süreçten büyük tatmin duyabilirsin. Doğada vakit geçirmek, seni canlandıracak ve ruhsal dinginlik sağlayacak. Sevdiklerinle bir araya gelmek, moralini yükselten anlar yaratmana yardımcı olacak. Duygusal olarak kendini güçlü hissettiğin bu günlerde, iç sesine kulak vermek ve hayattan keyif almak adına kendine zaman ayırmayı unutma.
Sosyal ilişkilerde hareketlilik ve iletişimde akıcılık ön planda. Fikirlerinizin ve yaratıcılığınızın sınırlarını zorlayacak fırsatlar karşınıza çıkabilir. Bugün, çevrenizdeki insanlarla güçlü bağlantılar kurmak için elverişli bir zaman dilimi. İçinde bulunduğunuz sohbetler ve paylaşımlar, zihinsel açılımınıza katkıda bulunacak. Öğrenmek ve bilgi alışverişinde bulunmak adına heyecan verici bir dönemdesiniz. Duygusal açıdan ise biraz dalgalanma hissedebilir, birkaç önemli irtibat ya da duygu durumu üzerinde düşünmek isteyebilirsiniz. Kendinize zaman ayırmak, içsel huzurunuzu yeniden sağlamak için faydalı olacaktır. Kendinizi ifade ederken dikkatli olmalısınız; belki de önemli bir konuda daha dikkatli kelimeler seçmek gerekebilir. Anlayış göstermek ve empati kurmak, ilişkilerinizi güçlendirecek anahtar unsurlar. İletişim becerilerinizi kullanarak, her türlü sorunuzu ve endişenizi açıkça dile getirmekten çekinmeyin. Bu, hem sizin hem de çevrenizdekilerin doğru algıya ulaşmasını sağlayacaktır.
Duyguların yoğun olarak hissedileceği bir gün. İçsel dünyanda derin bir huzur bulmak istiyorsun. Aile ve sevdiklerinle vakit geçirmek, senin için büyük bir mutluluk kaynağı olacak. Belirsizlikler ve kaygılar seni etkileyebilir; bu nedenle içsel dengeyi sağlamak için meditasyon ya da doğa yürüyüşü gibi aktiviteler faydalı olabilir. İş hayatında, geçmişte yaşanan bazı olaylar yeniden gündeme gelebilir, ancak bunları olumlu bir dönüşüm için fırsata çevirme yeteneğine sahipsin. İletişimlerimde duygusal ve samimi bir dil kullanman, ilişkilerini daha da güçlendirebilir. Kendine güvenmeyi unutma; sezgilerinin seni doğru yolda yönlendireceğinden emin olabilirsin.
Sahip olduğun karizma ve kendine güven, bugün etrafındaki insanları etkilemekte. İçinde bir lider ruhu var ve bu, karar alma sürecinde sana büyük avantaj sağlayacak. Sosyal medya ya da grup etkinlikleri üzerinden yapacağın çalışmalar, yaratıcılığını sergilemen için harika bir fırsat sunuyor. Ancak ani tepkiler vermek yerine, duygularını kontrol altına alman önemli. Kendi iç dünyanda dengeyi sağlarken, sevdiklerinle geçirilecek zamanın değerini unutma; bu anlar ruhunu besleyecek. Ayrıca, kimseyle bir rekabete girmeden, özgün yanlarını ortaya koymak sana büyük bir tatmin hissi verebilir. Maddi konularda ise daha temkinli olmalısın; gereksiz harcamalardan kaçınarak geleceğe yönelik sağlam adımlar atabilirsin. Kendine olan güvenin, bugün belirsizlikleri aşmanda en büyük yardımcı olacak.
Detaycılığın ve analitik düşünce yeteneğinin ön planda olduğu bir gün. Bugün, gündelik yaşamında belirli bir düzene oturtmak istediğin konulara derinlemesine eğilmen mümkün. İlişkilerde ise, iletişimin büyük bir rol oynayacak; hislerini açıkça ifade etmekten çekinme. Bir arkadaşınla arandaki küçük bir anlaşmazlık, yapıcı bir diyalogla çözüme kavuşturulabilir. Özellikle iş veya projelerle ilgili olarak, yenilikçi fikirlerinle dikkat çekebilirsin, bu da kariyerinde olumlu gelişmelere kapı aralayabilir. Sağlık konularına da önem vererek yaşam alışkanlıklarını gözden geçirmek için uygun bir zaman. Kendini daha iyi hissetmek için küçük ama etkin değişiklikler yapabilirsin.
Denge arayışın bugün daha da ön plana çıkıyor. İlişkilerde uyum sağlama isteğin, çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerinde belirleyici olacak. Sosyal ortamlarda daha fazla zaman geçirebilir, yeni bağlantılar kurma fırsatlarıyla karşılaşabilirsin. Ancak, bazı durumlarda adalet ve denge sağlama konusunda zorluklar yaşayarak kendini çıkmazda hissedebilirsin. Aldığın kararların arkasında durmak için cesaret bulmalısın. İçsel huzuruna odaklanarak, sanatsal yönlerini keşfetmek için ideal bir zaman dilimi. Kendini ifade etmenin yollarını bulmak sana iyi gelecek. Bugün, sevgi ve estetikle dolu anlar yaşamak için fırsatları değerlendirmeyi unutma.
Duygusal derinliklerinizi keşfetmek için mükemmel bir dönemdesiniz. İçsel sorgulamalarınız, sizi daha fazla anlayışa ve bilgelik kazanmanıza yönlendirecek. Yakın ilişkilerde, geçmişten gelen kalıpları sorgulamak ve dönüştürmek için harika bir zaman. İletişim becerilerinizi kullanarak anlaşmaları kolaylaştırabilir ve birikmiş sıkıntıları çözebilirsiniz. Duygularınızı ifade etmenin ne kadar kıymetli olduğunu hatırlayın; kalbinizin sesine kulak verin. Bugün, daha önce göz ardı ettiğiniz şeylere dair bir farkındalık kazanabilir, karşılaştığınız zorlukların sizi daha güçlü kıldığını hissedebilirsiniz. Sosyal ortamlarda dikkat çekici olacaksınız; çevrenizdekilerden destek alarak kendinizi daha da ileriye taşıyabilirsiniz. Kendinizle barışık olmak, yeni projelere merak uyandırabilir ve sizi içsel bir tatmine yönlendirebilir. Unutmayın ki, güçlü sezgilerinizi takip etmek, hayallerinizin peşinden sürüklenmenizi sağlayabilir.
Hayata karşı duyduğunuz merak ve öğrenme isteği sizi meşgul ediyor. Bugün, yeni bilgiler edinmek, farklı bakış açılarını keşfetmek için mükemmel bir zaman. Seyahat veya farklı kültürleri deneyimleme arzusu içinde olacaksınız. Bu durum belki de yeni insanlarla tanışmanızı sağlayacak. Sosyal ilişkilerde fazlasıyla aktif ve neşeli bir dönemdesiniz. Sevdiklerinizle olan bağlarınız derinleşiyor; keyifli paylaşımlar yaparak ruhunuzun beslenmesine olanak tanıyacaksınız. İçsel yolculuğunuzda kendinizi keşfetmeye davet ediyorsunuz. Farklılıkların güzelliğini kutlayarak, özgür ruhunuzun peşinden gitmekten çekinmeyin. Duygusal olarak daha derin bağlantılar kurmak ve içsel huzurunuzu artırmak için gününüzü değerlendirin. Eğitim veya kişisel gelişim konularında adım atmanız için fırsatlar karşınıza çıkabilir. Bunları değerlendirmeye açık olun, bu yeni yollar hayatınıza büyük anlam katabilir.
Disiplinin ve azminle dikkat çeken bir gün içindesin. Hedeflerine ulaşma konusunda kararlı adımlar atmaya hazır ol. Belki de iş yerinde ya da eğitim hayatında beklenmedik fırsatlar karşısına çıkabilir; bunları değerlendirmek için esnek olmalısın. İlişkilerinde ise daha duygusal ve anlayışlı olmaya çağrılıyorsun; sevdiklerinle iletişim kurarken içtenliğini ön plana çıkarabilirsin. Sağlığınla ilgili bir konu dikkatini çekebilir; bedenine kulak vermek, bu sürecin sağlıklı geçmesine yardımcı olur. Maddi konularda dikkatli olmalı, harcamalarında ölçülü davranmalısın. Önündeki zorlukları aşmak için kararlı ve azimli tutumunu sürdürdüğünde, başarı kendiliğinden gelecektir.
Yaratıcılığının zirveye ulaşması muhtemel. İçsel huzurunu bulmak için biraz zamana ihtiyacın olabilir; bu süreçte yalnızlık, seni yenileyecek. Sosyal ilişkilerde bazı beklenmedik gelişmeler, düşündüğün kadar da büyük sorunlar değil. Enerjini doğru yönlendirdiğinde, etrafındaki insanlar seni daha çok takdir edebilir. İlgi alanlarını genişletmek için macera arayışına girebilirsin; yeni deneyimler seni oldukça besleyecek. Zihninde oluşan sorulara açık yanıtlar aramak, kararsızlıklarını aşmana yardımcı olacak. Samimi delillerle desteklemediğin inançlar, bazı hayal kırıklıklarına yol açabilir. İletişimde daha dikkatli olmalısın; yanlış anlamalar seni zor durumda bırakabilir. Unutma, sınırlarını korumak kadar esnek olabilmek de önemli. Kendine ve iç sesine güvenerek adım atmalısın, bu süreçte seni destekleyecek fırsatlarla karşılaşabilirsin.
Bugün, sezgisel yeteneklerin ve yaratıcılığın ön planda. Duygularına daha fazla odaklanmak, içsel dünyanı zenginleştirebilir. Sanatsal faaliyetler veya hobiler için harika bir gün. Hayallerini gerçekleştirmek için kendine fırsat tanı. Başkalarıyla empati kurmak, ilişkilerine derinlik katacak ve duygusal bağlarını güçlendirecek. Duygusal anlamda hassas olabilirsin; bu, çevrendeki insanlarla olan bağlantını derinleştirmek için bir fırsat. Sağlığına dikkat etmeyi unutma; ruhsal ve bedensel dengeyi sağlamaya özen göster. Hedeflerini belirleyip, onlara ulaşma konusunda kararlı adımlar atabilirsin. Hayatında yenilikler için açık ol, eski kalıpları kırma şansı elinde.
