1
Borusan Contemporary’deki görevine pandeminin hayatımızı tam anlamıyla işgal etmesinden kısa bir süre önce başlayan Dr. Kumru Eren aradan geçen iki yılın ardından bir kez daha sorularımızı yanıtladı. Başında olduğu kurumun yeni sergilerine de değinen Eren ile özellikle de son zamanların moda kavramı NFT’yi konuştuk.
– Bundan iki yıl önce tam da pandeminin başladığı günlerde yaptığımız söyleşide ‘Pandemi sonrası çok şey değişecek’ demiştiniz. Pandemi henüz bitmedi ama biz yine de soralım; neler değişti, tahminlerinizin gerçekleştiğini söyleyebilir misiniz?
Pandemi herşeyden önce sanat alanı dahil tüm alanlarda iş yapış biçimlerimizi değiştirdi. Kurumsal yaşamın dinamikleri dahi yeniden yapılandı. Bundaki en büyük etken mekan-uzam algımızı değiştiren dijital teknolojilerin, pandemi koşullarında imdada yetişmesi elbette. Artık tamamen fiziki mekana dönmek pek mümkün değil. Yine bu konuşmamızda, pandemi öncesinde sessiz sedasız varlığını sürdüren fenomenlerin görünür hale geleceğinden bahsetmiştik. Bunlar arasında kamusal alanın yeniden tanımlanması, küreselleşmenin yerini lokalleşmeye bırakacak olması, ekoloji fikrinin iş yapış biçimlerine uyarlanırken karbon ayak izi hassasiyetinin benimsenmesi olacağını sıralamış, bir de kehanette bulunmuştum: Asıl yeniliğin üretim biçimleri/ sanatsal pratikler tarafında yaşanacağını söylemiştim. Ve NFT hayatımıza girdi. Pandeminin ilk fazlarından birinde yaptığımız bu konuşmayı düşündüğümde gülümsüyorum.
(Kumru Eren’in fotoğrafları: Fethi Karaduman)
– Son dönemde yeni kavramlar girdi hayatımızda, örneğin ‘Metaverse’… Bazı kurumlar hatta metaverse’de sergi bile açıyor. Nasıl bakıyorsunuz, metaverse ve sanat arasındaki ilişkiye?
Metaverse hali hazırdaki teknoloji altyapısıyla henüz oldukça primitif bir deneyim sunuyor, diye düşünüyorum. Elbette bu alan geliştiğinde kullanıcı deneyiminin çok daha gelişeceğini hayal etmek güç değil. Hali hazırda oyun altyapısına benzer bir sistemde yürüyor. Bu mecradaki sanat sunumunun Z kuşağının sanatla ilişkilenmesi adına fırsatlar sunduğunu düşünüyorum.
Metaverse’e 90’larda internet ve world wide web’lerin ilk yarattığı talebe benzer bir talep sözkonusu. Ancak bugünden baktığımızda web nasıl sıradan ve gündelik bir hal aldıysa, bu alanda da bir süre sonra içerik ayrıştırıcı fonksiyon olacaktır. Gelecekte internetin yerini alacak bir mecra olarak düşünmekte fayda var.
– Sizin de altını çizdiğiniz. gibi bir başka yeni ve gözde kavram da NFT. Sizce NFT gerçekten atfedildiği kadar mühim bir gelişme mi sanat dünyası için, yoksa geleceğe pek kalmayacak geçici bir moda mı?
Blockchain teknolijisinin genel anlamı itibariyle sanat eserlerinin fikri hakları ve mülkiyeti tarafında son derece yaratıcı bir çözüm getirdiği yadsınamaz. NFT’lerin sanatın araştırma konusu olmaktan çok, sanat eserinin fikri ve mali hakları, finansmanı ve sanatçılar açısından bir kariyer yönetimi konusu olduğunu düşünüyorum. Yalnızca 2021 Mart’ında Cristies’in, 69,3 Milyon USD’ye gerçekleştirdiği NFT satışının analizi bile aslında tabloyu özetliyor. O güne dek tanınmamış bir grafiker olan Mike Winkelman (Bepple)’ı da David Hockney ve Jeff Koons ligine yükseltiyor. Alıcıya bakıldığında, O’nun da kripto para yatırımcısı olduğu görülüyor. Yani kripto yatırımlarının ve bildiğimiz sermaye sistemi dışında pozisyon alışlarının, sanat alanındaki karşılığı gibi görünüyor. Zira, sanat sisteminin olağan kurumlarının ve aktörlerinin (galeriler ve müzeler gibi) çevriminden geçmemiş bir Sanatçı bu başarıyı gösterebiliyor.
Bildiğimiz sanat dünyası sisteminin ve iktidar hiyerarşisinin sonu mu geliyor?
Sanırım en temelde NFT bunu vaadediyor. Ancak avangard’ın başına geldiği üzere, o da kendini sistematize ederek aslında sistem içinde soğuruluyor.
Pandemi dönemi global borsa yatırımlarının, Asya başta olmak üzere milyonerlere yeni trilyonerler eklenmesine neden oldu. İstatistikler, NFT yatırımlarında bu profille birlikte, ‘millenial’ dediğimiz Y kuşağı ve kripto yatırımı aracılığıyla servet sahibi olanların başı çektiğini söylüyor. ‘Her sermaye sisteminin, kendi estetik rejimini yarattığı’nı söylemek yanlış olmaz. NFT’ler de merkezi olmayan bir sermaye sisteminde mübadele ediliyor. Dolayısıyla, geleneksel bir sanat yatırımcısı gibi provenans’tan başlayarak, lojistik, sigorta, vergi, telif hakları ve depolama gibi maliyetlerden muaf olmanın bir avantaj olduğu söylenebilir. Yani daha önce de sözettiğim üzere, bildiğimiz sanat sistemi içerisinde, sanat eserinin tabi olduğu dolaşım kurallarına tabi değil. Diğer taraftan, bir dönem gündemde olan ve 2008 hedge fonu kriziyle popülerliğini yitiren bir sistem olan sanat yatırım fonlarının alabilecek bir yatırım aracı olarak daha fazla şansa sahip. Gagosian gibi büyük finansal operasyonlara sahip galerilerin kendi coin’lerini piyasaya sürmeye hazırlanması da sanırım bu savı destekler nitelikte.
Bana göre NFT her ne kadar ‘yeni bir medya’ olsa da bu medyanın yalnızca lens bazlı bir pratiği temsil etmediğini, ancak sertifikasyon olarak sanat eserinin kendisi olduğunu hatırlamalıyız. Bu da NFT’leri formalist bakış açısının ötesinde ontolojik olarak ‘ikona’ya yakın bir noktaya düşürüyor.
Maurizio Nannucci – ‘Hareket’ (2011)
– Pandemi sonrası açtığınız ve VR gözlükleri ile deneyimlenen “Düş Suda” serginiz için nasıl geri dönüşler aldınız? Umduğunuz kadar çok kişiye ulaştı mı sergi, herkes hakkını vererek deneyimledi mi?
Serginin dijital sunumlarının neredeyse hepsi için gerek lokal gerekse de uluslararası platformlardan çok güzel geri dönüşler aldık. Ancak teknolojik enstrümanları sunum aracı olarak kullandığınızda elbette izleyici demografisinde kaybettiğiniz alanlar olması kaçınılmaz. Akıllı teknolojilere aşina olan yaş ve kullanıcı grupları için elbette çok daha keyifli ve merak uyandırıcı bir sergi deneyimi yaratmış olduk. Diğer taraftan da fiziki mekanın ötesinden dünyanın çok farklı noktalarından izleyiciye dokunduk.
– Dijital teknoloji sinemada hemen benimsendi ve yaygın olarak standartlaştı. Sanatta dijitalleşme için durum nedir sizce? Sanatçılar bu alanda yeterince yaratıcı, özgür ve rahat mı?
Dijitalleşme aslında buradaki özgürlük alanlarını daraltan bir ifade olabilir; video ile başlayan süreci düşünürsek ‘lens bazlı pratikler’ demek isterim bu çalışma alanına. Bu alanın, konvansiyonel medyumlardan çok, performans sanatını dökümante etme ile başlayan tarihini daha çok kadın hareketine, ötekinin sesinin duyulmasıyla ilişkilendiriyorum. Görsel sanatlarda önemli bir kırılma noktası.
Borusan Contemporary’nin yeni projesi Axel Hütte’ye sipariş edildi
– Sırada neler var Borusan Contemporary için? Hangi sanatçıların ne tür işlerini sergileyeceksiniz? Ve tabii tam anlamıyla fiziksel ziyaretler başlıyor mu?
Öncelikle fiziksel ziyaretin başlayacağını müjdelemek isterim. Elbette şu ana dek dijital sunumlar aracılığıyla izleyicilerimizle buluşan koleksiyon seçkimiz ‘Düş Suda’, Perili Köşk’ün mimarisini taçlandırdığı haliyle görülebilecek.
Geçici sergimiz ise, bizim için oldukça özel bir proje; Borusan Çağdaş Sanat Koleksiyonu siparişi ile üretilmiş bir fotoğraf projesi. Borusan Çağdaş Sanat Koleksiyonu, yalnızca alımlarla değil, stratejik olarak toplumsal alana katkı sağlayacak sipariş eser projeleriyle de büyümeyi sürdürüyor. Bu çerçevede, uluslararası fotoğraf sanatçılarına verilen, Türkiye’nin doğal ve kültürel değerlerini odağına alan eser siparişleri, coğrafyamızın kültürel değerlerinin uluslararası görünürlüğünü de artırmayı amaçlıyor. Bu izlekte Borusan Contemporary çatısı altında izleyici ile buluşan, sanatsal deneyimin yanı sıra güncel sosyal, çevresel ve politik konular üzerine düşünmeye ve harekete geçmeye davet eden bu projelere bakarsak; Ola Kolehmainen’in Mimar Sinan mimarisini odağına aldığı “Sinan Projesi”ni; Boomoon’un İstanbul Boğazı özelinde ürettiği projeyi; Edward Burtynsky’nin androposen kavramı çerçevesinde Türkiye’nin erozyon alanları üzerine geliştirdiği projeyi anabiliriz. Nisan ayı’nın sonuyle birlikte ise, Düsseldorf Okulu’nun öne çıkan temsilcilerinden fotoğrafçı Axel Hütte’ye sipariş edilen proje sergimizi (üstte) izleyicimizle buluşturacağız. Kalabalıklardan arınmış şehirleri ve görkemli manzaraları fotoğraflamasıyla tanınan ve önümüzdeki günlerde kariyerini Alman sanatçı Axel Hütte, Anadolu’da yer alan on dört antik kenti ziyaret ederek eski Anadolu uygarlıklarındaki kültürel yaşama dair yeni ip uçlarının izini sürdü. Borusan Contemporary olarak, önümüzdeki günlerde RIBA (Royal Institute of British Architects) in Honorary Fellowship ödülüne layık görünen Sanatçının kariyerini, sanat pratiğini kapsamlı bir küratöryal yaklaşımla ele alan görkemli bir sergiyle, izleyicilerimizle birlikte kutlayacağız.
Bugün enerjin yüksek. İçsel motivasyonun, çevrendekilere ilham verecek güce sahip. Yeni projelere atılmak için harika bir zaman, bu motivasyonu değerlendir. Ancak dikkat etmen gereken bir durum, aceleci davranmak. Kendine zaman tanı ve düşünerek hareket et. Sosyal çevrendeki bazı gerginlikler, iletişimde dikkatli olmanı gerektirebilir. Ortaklıklar ve iş birlikleri konusunda net olmaya özen göster. Aşk hayatında ise tutkulu anlar yaşama potansiyelin var, duygularını ifade etmekte tereddüt etme. İçsel sezgilerine güven, bu sana doğru yolu gösterecektir. Sağlık açısından aktif kalmayı tercih et, spor ve açık hava yürüyüşleri fayda sağlayabilir. Güne pozitif bir bakış açısıyla başlamak, tüm gününe yayılan güzel bir enerji katacak.
Bugün, içsel huzur arayışında olduğun bir dönemdesin. İhtiyaç duyduğun güven ortamını sağlamak için sosyal çevrenle iletişimini güçlendirmen faydalı olacak. Duygusal anlamda derinleşme isteğin, ilişkilerini yeniden değerlendirmeni sağlayabilir. Kalbinin sesini dinleyecek ve içsel motivasyonlarını keşfedeceksin. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir dönemdesin. Harcamalarını gözden geçirip, bütçeni göz önünde bulundurarak hareket etmende yarar var. Kendini özellikle sanatsal ve estetik alanlarda yaratıcı hissetmek, ruhunun dinlenmesine yardımcı olacak. Günün sonunda, küçük bir yürüyüş veya doğada vakit geçirmek, enerjini tazelemeni sağlayabilir. Unutma, denge kurmak senin için her zaman mühim.
Zihin açıcı fikirler, yaratıcılığını ortaya koyma fırsatları gündemde. İletişim becerilerinle etrafındakilere ilham verebilir, sosyal bağlantılar kurabilirsin. Bugün düşüncelerini paylaşmaktan çekinme, zira etrafındakilerden alacağın geri dönüşler, seni yeni yönlere yönlendirebilir. Kısa yolculuklar ya da ani planlamalar adına uygun bir zaman dilimi. İlişkilerinde ise samimiyet ön planda; duygusal derinliklere inmek için doğru bir dönemdesin. Esneklik ve adaptasyon kabiliyetinle sorunların üstesinden gelebileceksin. Yaratıcılığını besleyen konulara yönelmek, ruhuna iyi gelecek. Bir şeyleri farklı bir perspektiften görmek, bilgi dağarcığını genişletecek. Bugün kendine güvenmeli ve iç sesini dinlemelisin.
Bugün içsel dünyanızda derin bir huzur bulabilirsiniz. Duygusal açıdan kendinizi daha stabil ve huzurlu hissediyorsunuz. Sevdiklerinizle geçirdiğiniz anların kıymetini daha fazla takdir edebilir, onlarla olan bağlarınızı güçlendirecek paylaşımlar yapabilirsiniz. Ailevi ilişkilerinizde olumlu bir dönüş yaşanması mümkün. Hayal gücünüzün güçlü olduğu bir gün; projelerinizi veya yaratıcılığınızı besleyecek aktivitelerle ilgilenmek için mükemmel bir zaman. Kendinize ve ruhunuza zaman ayırmayı unutmayın. İhtiyaç duyduğunuz sınırları koyarak, sağlıklı bir denge kurmak önem kazanabilir. Duygusal derinliklerinizi keşfederek, öz değerinizi yeniden tanımlamak için fırsatlar çıkabilir. Bugün, içsel yolculuğunuz yepyeni bir boyut kazanabilir.
Bugün, enerjinizin ve tutkularınızın zirveye ulaşacağı bir gün. İlişkilerdeki olumlu etkileşimler, çevrenizdekilerle aranızdaki bağı güçlendirecek. Kendinizi ifade etme isteği ve yaratıcılığınızın artması, projelerinizi hayata geçirmek için mükemmel bir fırsat sunuyor. Hatta ilham anları yaşamanız olası, bu da sanat ve yaratıcılıkla ilgili konularda sizi ileriye taşıyabilir. Ancak, dikkatli olmanız gereken bir konu var; başkalarının duygularını anlamak ve empati kurmak, iletişimdeki uyumu artıracak. Günün ilerleyen saatlerinde, bazı sürprizlerle karşılaşabilir ve bunlar sizi olumlu şekilde etkileyebilir. İçsel gücünüzü ve cesaretinizi kullanarak, yeni fırsatları değerlendirmek için cesur adımlar atabilirsiniz. Kendinize güvenin ve kararlılıkla ilerlemeye devam edin!
Analitik düşüncenin ön planda olacağı bir gün. Detaylara olan dikkatin ve titizliğin, iş ve günlük işlerindeki sorunları hızlıca çözmene yardımcı olacak. Kendini geliştirmek için yeni bilgi kaynaklarına yönelmek isteyebilirsin. Rutinin dışına çıkmak ve farklı bakış açıları edinmek, yaşamına tazelik katabilir. Kalabalık sosyal ortamlardan ziyade, güvenilir arkadaşlarla baş başa vakit geçirmek daha faydalı hissettirebilir. Hayatında bazı şeylerin tam yerini bulmadığını düşündüğünde, içsel huzurunu sağlamak için meditasyon veya doğayla iç içe zaman geçirmek iyi gelebilir. Duygusal ilişkilerde ise, açık ve dürüst iletişim kurman önem taşıyor. Sevdiklerinle daha derin bağlar kurmak için fırsatlar yaratabilirsin. Unutma, her şeyin bir dengesi var; iş ve özel yaşam arasında bir denge bulmak, ruhsal sağlığını besleyecek.
Harmoni arayışında olduğun bir gün. İlişkilerde denge sağlamak, başkalarıyla uyum içerisinde olmak ön planda. Sosyal çevrende kendini daha çok ifade etme ihtiyacı hissedebilirsin. Yeni insanlarla tanışmak, mevcut ilişkilerine derinlik katacak sohbetler yapman mümkün. Duygusal bağlar güçleniyor. Ayrıca, estetik ve sanata olan ilgin daha da artabilir, yaratıcılıkta yeni kapılar açılabilir. Bugün takım çalışmaları ve ortak projelerde başarı sağlayabilir, fikirlerinle kolayca öne çıkabilirsin. Unutma ki, adalet duygun seni doğru yolda yönlendirecek. Kendini ifade etme biçimine dikkat ederken, başkalarının ihtiyaçlarını da göz ardı etmemeye çalış. Kendin ile barışık olmanın, çevrendeki uyumu arttıracak. Bu dengeye ulaşmak için gereken her şeyi yapma kapasitesine sahipsin.
Bugün içsel dünyanla derin bir bağ kurma fırsatı var. Duygusal derinliklere inmeye ve bazı sırları gün yüzüne çıkarmaya hazır olabilirsin. Kendini keşfetme yolculuğunda karşına çıkan engeller, aslında daha güçlü bir birey olmanı sağlayan fırsatlar. İlişkilerdeki karmaşalar, güç dinamiklerini sorgulamanı gerektirebilir. İçten gelen sezgilerin sana yol gösterecek. Gizemli meselelerde açıklık arayışın, sana düşüncelerini ifade etme cesareti verebilir. Kendine güvendiğinde, başkalarını kendine çekebilirsin. Bugün, dönüşüm için uygun bir zaman dilimi; eskiyi geride bırakıp yeni bir başlangıç yapma arzusuyla dolabilirsin. Önemli kararlar almadan önce iç sesini dinlemeyi unutma.
Bugün, maceracı ruhun seni heyecanlı yolculuklara ve yeni keşiflere yönlendirebilir. İletişim becerilerin güçlü olacak, çevrendeki insanlarla derin ve anlam dolu sohbetler gerçekleştirme fırsatın var. Öğrenme arzusun artarken, yeni bilgileri sindirerek zenginleşeceksin. İş veya eğitim alanında karşına çıkacak fırsatları değerlendirme konusunda cesur olmalısın. Ancak, planlarını çok fazla ayrıntıya boğmaktan kaçınmalısın; esneklik önem kazanacak. Sosyal çevrende beklenmedik bir olay yaşanabilir, bu da sana yeni insanlarla tanışma imkanı sunacak. Bugün, içindeki özgürlük arayışını besleyen olaylarla dolu. Kendine güven ve sezgilerine kulak ver; içsel bilgi kaynağını takip ettiğin sürece, her şey daha net bir hale gelecek. Güneşin ve gezegenlerin önceliklerini belirleme konusunda seni destekliyor. Sevdiğinle geçireceğin keyifli zamanlar ruh halini olumlu yönde etkileyecek, bu yüzden anın tadını çıkar.
Bugün, duygusal derinliklerinle yüzleşmek zorunda hissedebilirsin. İçsel çatışmalar, belirli konularda bir dönüşüm sürecinden geçtiğini gösteriyor. Başkalarının beklentileriyle çatışma yaşayabilirsin; bu durum, kendi ihtiyaçlarını önceliklendirme fırsatı sunar. Sorumluluk yükümlülüklerin ağır gelebilir; bu da seni kendi sınırlarını belirlemeye yönlendirebilir. İş yerinde asıl hedeflerinle ilgili düşünmek, uzun vadede daha verimli olmanı sağlayacak. Duygusal olarak destek aramak ve güvenilir insanlarla bu meseleleri tartışmak, içsel huzurunu bulmana yardımcı olacaktır. Unutma, hayat denge gerektirir; kariyer ve özel hayat arasında bir uyum yakalamak, seni daha mutlu hissettirebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma, içsel sesine kulak ver. Alacağın kararlar, gelecekteki mutluluğunu şekillendirecek.
Bugün hayal gücünün sınırlarını zorlayacak ve cesur fikirlerle dolu bir gün geçiriyorsun. Sıradanlıktan uzaklaşmak, yenilikçi düşüncelerle dolu bir alan yaratmana olanak tanıyor. Sosyal bağların güçlenirken, çevrendeki insanları etkileyerek ilham verme potansiyelin oldukça yüksek. Beklenmedik sürprizler karşına çıkabilir; bu, yaşamına daha fazla renk katmak adına harika bir fırsat.Aynı zamanda, duygusal dünyanda dalgalanmalar hissedebilirsin. İçsel huzuru sağlamak için biraz yalnız kalmak ve kendi düşüncelerine yönelmek önem kazanacak. Duygularının derinliklerine inmekten çekinme; bu, ruhsal olarak eve dönüş yolunda önemli bir adım. Akışa bırak, spontane olayların gelişmesine izin ver. Bugün, kalbinin ve aklının beraber hareket ettiği bir denge bulma şansı sunuyor.
Duyguların derin sularında yol alıyorsun. İçsel sezgilerin son derece güçlü, bu nedenle başkalarının hislerini anlamak ve onlara destek olmak için harika bir fırsat. Sanatsal projelere zaman ayırmak, yaratıcılığını besleyebilir. Sosyal ilişkilerde göze çarpan bir yakınlık hissi var; sevdiğin insanlarla geçirdiğin zaman ruhunu besleyecek. Ancak, aşırı duygusallık ve hayalperest düşünceler, gerçeklerden uzaklaşmana neden olabilir. Kendine olan inancını korumaya çalış; içsel rehberliğine güvenmek, doğru yolda kalmanı sağlayacak. Fakat, sınırlarını belirlemeden başkalarının üzerindeki sorumluluklarını üstlenmekten kaçınmalısın. Bugün, içsel huzuru bulmak ve ruhsal dengeyi sağlamak için kendine zaman ayırmalısın. İçsel sesini dinle, hayat sana göstermek istediklerini sunuyor.
