1
Neş’e Erdok, evet, her daim çok üretken bir sanatçı ama Yapı Kredi bomontiada’daki son sergisi gösteriyor ki muhtemelen hayatının en verimli döneminde. O kadar ki sergide yer alan eserlerden biri katalog baskıya girdiğinde hazır değilken hatta belki de ortada yokken sergiye yetişmiş! Bunun da bir sebebi olmalı elbette; bu üretkenliğin, bu yarın yokmuşcasına resim yapmanın, bu büyük çabanın… Sergi mekânında bir araya gelip konuştuğumuz Erdok’la sohbetimiz de buradan başlıyor zaten:
“Aslında her şey 2019’daki hastalığımla başladı. Hemolitik anemi geçirdim. Onun tedavisi sırasında çok kortizon yapıldı ve sonuç olarak önemli bir kas zayıflığı oldu bende. Zor yürümeye başladım. O sırada da bir çocuk hastalığına tutuldum. Beşinci hastalık diye bir şey… Çocuklarda çok kısa sürede geçen bir hastalık ama beni çok kötü etkiledi. Derken bir gün evde bayıldım, beni apar topar Amerikan Hastanesi’nin aciline götürdüler. Kendimi kaybettim, artık bilmiyorum ne kadar sürdü ama ağır bir hemolitik anemi geçirdim. Üç ay hastanede kaldım. Sağ kolumu da kullanamıyordum. Hastaneden eve gittiğimde de evde fizik tedaviye başlandı. Hastalanmadan önce yaptığım, yarım kalmış bir resmim vardı, ‘Göç’ diye, ona çalışayım dedim. Tabii pandemi çıkınca da bizi eve kapattılar biliyorsunuz, benim yaşımdakileri… Ama resim yapmak biraz kapanmaktır yani, kapanıp resim yaparsınız.”
– Son yıllarda Türkiye çok fazla göç alan bir ülkeye dönüştü. Bazı resimleriniz tamamen bu konuya adanmış. Ne düşünüyorsunuz, bu meseleye dair?
Benim ailem, hem anne hem baba tarafı Rumelili. Babam Üsküp doğumlu… Balkan Savaşı sırasında, 1912-13, kaçıyorlar… Bir çıkın, kucaklarında çocukları falan öyle geliyorlar. Kuşadası’nda karaya çıkıyorlar vapurdan, sonra Bandırma’ya, orada Rumlar var, Yunan gemileri falan geliyor sahile, Bandırma’yı yakıyorlar Rumlar giderken Türk ordusu geliyor falan, onları dedemler çok anlatırdı. Camiye kapatmışlar dedemleri falan filan. Oradan Gönen’e gidiyorlar, Gönen’den Manisa’ya… Manisa’da hatta bir akıl hastanesivari bir yer, dedemi oraya müdür yapıyorlar, herhangi bir ilgisi olmamasına rağmen… Bir de kaçan Rumların bir bağını, evini veriyorlar. Fakat dedem istemiyor. Alıyor ailesini, İstanbul’a geliyor, at arabasıyla. İstanbul’da bir süre bir camide kalıyorlar, ondan sonra Üsküdar’da bitmemiş bir ahşap ev alıyorlar, öyle devam ediyor. Yani Rumelili göçmen bizim aile. hep anlatırlar bu göç olayını, çektikleri zorlukları… Şimdi yeni gördüğümüz göçmenler de çok acıklı aslında… Ülkesini bırakıp kaçmak çok zor bir şey. Yani ben öyle niye geldiler falan diye bakamıyorum. Herkesin başına gelebilir böyle bir şey.
– Etrafınızda olupbitenlere karşı resimlerinizle tepki veriyorsunuz. Manavgat’taki yangını da çizmişsiniz…
O tabii müthiş bir olay, cehennem gibi bir şeydi. Televizyona Sarı Keçililer diye bir grupta bir kadın çıktı… Köylü, kendi kendini yetiştirmiş bir kadın, müthiş güzel konuştu… Hayvanları var, keçileri, develeri falan… Spiker ona hayvanlarınız diyordu, o dedi ki onlar bizim yoldaşlarımız… Müthiş bir şeydi yani… Yine sonra spiker keçi deyince, kadın dedi ki onların isimleri var, işte şu İnci, bu bilmem ne, isimlerini saydı, yani müthiş bir hayvan ve insan sevgisi. Keçiler dedi kadın, ormanın yerdeki yapraklarını yerler, o zaman yangın çıkmaz… Kurumuş yapraklar yanar, biz biliriz bunları dedi. Yani müthiş bir eleştiri getirdi orada. O resme hatta ben öyle bir kadın da koydum, çiçekli elbiseli…
– Şu da ilgimi çekti doğrusu, bir iki resim hariç her resimde mutlaka kedi ya da kediler var…
Evet, aslında başlangıçtan beri bende hep bir kedi var resimlerimde. Benim kedim yok. Olmaması sevgiyi daha çok artırıyor galiba… Şey de öyle değil midir, en büyük aşklar kavuşamayanların aşkıdır. Artık kedi benim imzam gibi oldu, kendimi resme o şekilde sokuyorum.
– Kendinizi kediyle özdeşleştiriyorsunuz bir anlamda…
Evet. Eskiden çok fazla sokak satıcısı çizerdim ve bana hep size çok benziyor bu insanlar derlerdi. O da bir çeşit özdeşleşme aslında.
‘BEN OKUMAYI CUMHURİYET’LE ÖĞRENDİM’
– Resim yapmak dışında nasıl geçiyor günleriniz?
Çok okurum ben. Yeni kitapları takip etmeye çalışıyorum. Ben çok eski Cumhuriyet okuruyum, okumayı Cumhuriyet ile söktüm, o kadar eski… Daha okula gitmeden, C-u-m, cum-hu-ri falan diye… Ve Cumhuriyet’te o dönem roman tefrika edilirdi. “Cüzzamlı Kadınlar” diye bir roman vardı mesela. Sonra Yaşar Kemal’in “Teneke”si. Daha sonraları Aziz Nesin’in yazıları. Bedri Rahmi’nin Anadolu seyahatlerinde yazdıkları, siyah-beyazlarıyla basarlardı onları. Sonra Burhan Felek, sayfanın sağında bir sütunu olurdu onun. Cumhuriyet’i ben hiç bırakmadım.
Enerji dolu bir gün seni bekliyor. İçinde bulunduğun atmosfer, cesaretini ve kararlılığını artıracak. Yenilikler konusunda heyecan duyacak, yeni fikirlere açık olacaksın. İletişimde daha samimi ve tutkulu bir dil kullanabilirsin. Kişisel hedeflerine odaklanmak için harika bir zaman. Ancak, aceleci davranmaktan kaçınmalısın; attığın adımların sonuçlarını düşünerek ilerlemek faydalı olacak. Duygusal ilişkilerde ise sıcak bir etkileşim kurabilirsin, sevgi ve karşılıklı anlayış bu dönemde önem kazanacak. Yeni tanışmalar veya eski bağların güçlenmesi gündemde. Sağlığına özen göstermeyi unutma; fiziksel aktivite seni daha zinde hissettirecek. Günü tiyatro, konser veya sosyal etkinliklerle renklendirmek ruh haline olumlu yansıyacak.
Bugün, sağlam temeller üzerinde durma isteğin baskın olabilir. Alışkanlıkların, güven arayışın ve konfor alanın ön planda. Finansal konulara odaklanmak için ideal bir zaman. Yatırımlarını gözden geçirmek ve uzun vadeli planlar yapmak için aklını kullanmak, sana fayda sağlayabilir. Duygusal ilişkilerde, istikrar ve sadakat arayışın belirginleşecek. Partnerinle derin sohbetler yapma isteği, ilişkinizi güçlendirebilir. Ancak, zaman zaman tahammülsüzlük ve sabırsızlık hissi ortaya çıkabilir, bu durumda derin bir nefes almak faydalı olacak. Ayrıca, sanatsal yönlerin açığa çıkabilir. Yaratıcılığını ifade etmek için uygun bir gün, belki bir hobiyle ilgilenmek veya yeni bir şeyler denemek hoşuna gidecek. Doğayla iç içe olma arzusu da seni dışarı çıkmaya teşvik edebilir; bir yürüyüş yaparak ruhunu beslemek iyi gelecek. Uyum arayışın, hem içsel huzurunu hem de çevrendekilerle ilişkilerini olumlu etkileyecek.
Bugün zihnindeki düşüncelerin yoğun bir hareketlilik içinde. Yaratıcılığın, sıradanlıktan uzaklaşmanı sağlayarak yeni projelere yönelmeni tetikleyebilir. Sosyal çevrenle olan iletişimin güçlenecek; yeni insanlarla tanışma fırsatları karşına çıkabilir. Duygusal anlamda zayıf hissettiğin anlar olabilir, ancak bu anları derin nefesler alarak ve sevdiklerinle paylaşımlar yaparak aşabilirsin. Eski hatıralar, bir arkadaşın yardımıyla gün yüzüne çıkabilir ve bu, geçmişle barışmanı kolaylaştıracak. Haftanın başındaki enerjin, iş hayatında daha proaktif olmanı sağlayacak, fırsatları değerlendirme konusunda dikkatli olmalısın. Özgürlüğüne düşkünlüğün gün içinde kendini belli edecek; içsel sesine kulak vermeyi unutma. Kalbinde beslediğin umutlar, seni doğru yolda ilerlemeye teşvik edecek.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün. Yaşadığın anların tadını çıkarırken, içindeki hislerin seni yönlendirebilir. Ailenle vakit geçirme isteği artış gösterebilir. Sevdiklerinle paylaştığın anlar, iç huzurunu pekiştirecek. İçsel beslenmene ihtiyaç duyduğun bugün, yaratıcılığın da ön plana çıkabilir. Gün içinde kendine küçük mutluluklar yaratmayı unutma; bir kitap, bir film veya keyifli bir yürüyüş sana iyi gelecektir. Duygusal konularda daha açık ve samimi olman, ilişkilerini güçlendirebilir. Karar alırken sezgilerine güvenmeyi dene, iç sesin doğru bir yol haritası sunacaktır. Kendini göstermekten çekinme; hislerini paylaşmak, hem seni hem de çevrendekileri derin bir bağla birleştirebilir. Kendi iç dünyanı keşfettiğin bu süreçte cesur adımlar atmak istemen oldukça doğal. Unutma, güçlü bir bağ kurduğun her şey, yaşamına anlam katacak.
Bugün, kendini güçlü ve karizmatik hissetmek için harika bir gün. Çevrendeki insanlar senin liderlik özelliklerinden etkilenebilir ve bu, sosyal ilişkilerini güçlendirebilir. İçindeki yaratıcılığı dışa vurmak için fırsatlar doğacak, belki de yeni bir hobiye başlamak isteyebilirsin. Duygusal anlamda biraz daha açık olman gerekebilir; sevdiğin kişilerle samimi iletişim kurmak, aranızdaki bağı kuvvetlendirecek. Ayrıca, finansal konularda dikkatli olmalısın; harcamalarını dengelemek için akıllıca tercihler yapmalısın. Bugün, yaşamın tadını çıkarırken, kendine güvenini yansıtmak seni daha da ileri taşıyacaksın. Unutma, sahnedeki ışık senin üzerine düşüyor ve bu fırsatı en iyi şekilde değerlendirmelisin.
Bugün, detaylara olan eğilimlerin ön plana çıkacak. Gözlem yeteneğinle çevrendeki küçük ama önemli şeyleri fark etmen kolaylaşacak; iş hayatında bu, pek çok insanın gözünden kaçan fırsatları değerlendirmene yardımcı olabilir. Titizlik ve disiplinle yaklaşacağın projeler, beklediğinden daha fazla memnuniyet sağlayacak. Sağlık konularında da dikkatli olmalısın; belki basit bir egzersiz rutini oluşturarak bedeninle yeniden bir bağ kurmak isteyebilirsin. İletişim konusunda, sevdiklerinle açık ve dürüst bir diyalog kurmak, ilişkinizi derinleştirebilir. Duygusal anlamda, kendi iç dünyanda yaptığın sorgulamalar, sana yeni ufuklar açacak. Unutma ki, mükemmeliyet arayışın bazen yıpratıcı olabilir; kendine karşı nazik olmayı öğrenmek, ruhsal sağlığını destekleyecek.
Dengede kalmak, her zamankinden daha önemli hale geliyor. İlişkilerdeki denge arayışın, yakın çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerinle derinleşebilir. Gereksinimlerinle başkalarının ihtiyaçları arasında bir denge kurmaya çalışırken, zaman zaman kendini göz ardı etmemen gerektiğini unutmamalısın. Sanatsal ve yaratıcı yeteneklerin yeni bir boyut kazanabilir, bu alanlarda kendini ifade etmek için fırsatları değerlendirebilirsin. Sosyal çevrende hoş sürprizler ve keyifli anlar yaşanabilir. Daha açık fikirli olmak, farklı bakış açılarını anlamana yardımcı olacak. Kendine güvenin artacak, bu da seni cesur adımlar atmaya yönlendirebilir. Duygusal yönlerinle sezgisel olarak etrafındakilere daha yakından bakarak beklenmedik bağlantılar geliştirebilir, yeni dostluklar kurabilirsin. Kendini ifade etmekten çekinmeden, içindeki yaratıcılığı serbest bırakmalısın.
Tutkulu ve sezgisel bir enerjiyle dolup taşabilirsin. Duygusal derinliklerin, çevrendekilere ilham verebilir. İlişkilerde anlayış ve bağlılık arayışında kararlı olabilirsin. Gizli kalmış hisler gün yüzüne çıkabilir; bu, seni hem zorlayabilir hem de özgür kılabilir. İçsel bir dönüşüm sürecine girebilirsin, bu da çeşitli alanlarda güçlü bir motivasyon sağlayabilir. İş ve kariyer meselelerinde cesur adımlar atma isteği içindesin; içsel sesine güvenerek kararlar alabilirsin. Değişimler kapıda, ancak sabırlı olmalısın. Gün boyunca karşılaşabileceğin zorluklar, derinlemesine bir anlayış ve beceri geliştirmene olanak tanıyabilir. Kendini ifade etme biçiminde, samimiyetin ve otantik duruşunla dikkat çekebilirsin. Eğlence ve sosyal etkinliklerde güçlü bağlantılar kurma fırsatları karşına çıkabilir; bunları değerlendirmek önem taşıyor. Güne pozitif bir bakış açısıyla başlamak, motivasyonunu artırabilir. Duygusal olarak zenginleşeceğin, derin ilişkilerin peşinde koşacağın bir zaman dilimindesin.
Disiplinin ve azminle tanınan bir karakterin olduğu için, bugün hedeflerine ulaşman adına önemli bir fırsatla karşılaşabilirsin. Çalışkanlığın, çevrendeki insanlar üzerinde olumlu bir etki yaratıyor; bu durum, senin liderlik vasıflarını belirginleştiriyor. Duygusal alanında ise geçmişle yüzleşmek, içsel huzurunu sağlaman için esansiyel. Belki de, yaşadıklarını değerlendirerek geleceğine daha sağlam adımlarla ilerlemek isteyeceksin. Planlar yaparken gerçekçi olmayı unutma; adım adım ilerlemek ve hedeflerine ulaşmak için zaman ayırmak, seni daha da güçlendirecektir. Bugün, kendine karşı nazik olmayı unutma; duygusal ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmak, ruhsal dengen için faydalı olacaktır. Unutma, başarıya giden yolda kendine güvenmen ve sabırlı olman en önemli anahtarlar.
Bugün yenilikçi fikirler ve özgün yaklaşımlar ön planda. Sosyal çabaların ve ilgi alanların, etrafındaki insanlarla olan bağlarını güçlendirecek. Arkadaşlarınla planlar yaparak keyifli vakit geçirebilir, ortak projeler üzerinde çalışarak motivasyonunu arttırabilirsin. Duygusal derinlikten ziyade entelektüel hırslar seni öne çıkaracak. Merkür'ün etkisi sayesinde iletişim konusunda akıcı bir gün geçirecek, düşüncelerini net bir şekilde ifade edebileceksin. Ancak başkalarının fikirlerine kapalı kalmamaya özen göstermelisin; esnek olabilmek birçok kapıyı açabilir. Gelecek için yaratıcı çözümler geliştirmek adına ilham verici anlar yaşayabilirsin. Unutma, farklılıkların seni güçlü kılıyor.
Bugün, duygusal derinliğin ve sezgilerin ön planda olabilir. İçsel dünyana dair yoğun hisler barındırıyor olabilirsin. Sanat, müzik veya yaratıcı faaliyetlerle uğraşmak ruhunu besleyebilir. Başkalarıyla olan iletişiminde empati gücün artıyor; bu, ilişkilerinde derin bir anlayış ve bağ kurmana olanak tanıyabilir. Geçmiş deneyimlerini değerlendirip, kendine yeni hedefler belirlemek için ideal bir dönemdesin. Fakat karar alırken, anlık duygusal tepkilere kapılmamaya özen göstermelisin. Biraz dinlenmek ve içsel huzuru bulmak adına zamana ihtiyaç duyabilirsin. Duygusal dengenin ve ruhsal sağlığının ön planda olması, kişisel gelişimine olumlu katkılar sağlayabilir. Aşk hayatında da tatlı sürprizler ve sıcak anlar yaşanabilir; kalbinin sesine kulak vermek için kendine bir şans tanı. Hayatta küçük şeylerin mutluluk getirdiğini unutmadan, keyifli anların tadını çıkar.
