Namuslu Olmak Ne Zor Şeymiş Be Kardeşim!

Namuslu Olmak Ne Zor Şeymiş Be Kardeşim!

“…Maksadımız, sadece gülmek için gülmek değildir. Gülerek düşünmek ve faydalı olmaktır.” (1)

Romanları, öyküleri, oyunları, şiirleri ile üç isim: Sabahattin Ali, Aziz Nesin, Rıfat Ilgaz… Karikatürleriyle Mustafa Mim Uykusuz… Dört ismin yazıp çizdikleriyle adliyelerle soruşturmalarla hapishanelerle iç içe geçen yaşamları… Dört ismin basın tarihinde gülmece gazetelerini yaşatmak için matbaadan satışa; sansürden dağıtımın çıkışsızlığına; yüksek tirajlardan ismi her baskında değişen Markopaşa’ya! Sadece gülmek için değil, tarafsız haykırmak için geri adım atılmayan mücadele dolu yıllara; ölüme, sürgüne, yoksulluğa. Gülmecenin tarih yazdığı Markopaşa okuyuculuğuna!

“Bu işleri bırakıp nakliyeciliğe başlayacağım. Edirne’ye peynir götüreceğim,” diyen Sabahattin Ali, cezaevi ile ilk kez 23 yaşında tanışır. Öldürülene kadar yakasını bırakmayan ceza davaları dolayısıyla da 41 yaşında ülkeyi terk etmeye karar verir ve bir kamyon alır. Cezaevinden tanıştığı Berber Hasan, Sabahattin Ali‘yi insan kaçakçısı Ali Ertekin’e yönlendirir. Kırklareli’nde bir çoban, 16 Haziran 1948 günü Bulgaristan sınırına yakın bir noktada bir erkek cesedi bulup durumu jandarmaya bildirir. Kafasına sopa vurularak öldürülen cesedin kimliği ilk aşamada tespit edilemez. Aynı günlerde İstanbul’dan Bulgaristan’a insan kaçıran bir çete yakalanır. Bu çetenin üyelerinden Ali Ertekin, bulunan cesedin Sabahattin Ali olduğunu ve onu 2 Nisan’da komünist olduğunu yolda anladığında öldürdüğünü itiraf eder. İdam cezasıyla yargılandığı halde 4 yıl hapis cezası verilen, bu cezanın da sadece iki yılını hapishanede geçiren Ali Ertekin afla serbest bırakılır. Sabahattin Ali’nin ise öldürüldüğünde çantasından çıkan şahsi eşyaları “üzerlerinde haciz bulunduğu” gerekçesiyle ailesine dahi verilmez!

“Ey Cılız Bir Kalemden Dile Gelen Hakikat!”

Fatih Koyunoğlu, Markopaşa gazetesini henüz oyun yazılmadan iki yıl önce hayal edip oyunun da yönetmeni olan Emrah Eren ile konuştuklarını anlatır ekibin röportajlarında. Bu fikirle çalarlar oyunun yazarı Ahmet Sami Özbudak’ın kapısını. Özbudak’ın işi zordur; ancak Sabahattin Ali’nin sözü gibi cılız bir kalemden dile gelir hakikat; ki Ahmet Sami Özbudak’ın hakikat dile gelirken daha da güçlenir kalemi. Aslında Markopaşa’daki yazarların yazıları nasıl imzasızsa bu oyun da gazete gibi bir yönüyle imzasız özelliği taşır. Oyuncular, yönetmen ve yazar bir atölye çalışması içinde aylar süren araştırmalar, kaynak taramaları, provalar, silinen-yazılan-bir daha başlanan bir süreçten sonra çıkarlar seyirci karşısına. Ben de seyretmekte geç kaldığım Tiyatro Hayali’nin Meçhul Paşa oyununu nihayet Fişekhane Sahnesi’nde izledim. 

II. Dünya Savaşı, çok partili sisteme geçmeye çalışan Cumhuriyet, dönemin iktidarı CHP, CHP’nin yeni başbakanı otoriter eğilimleriyle bilinen Recep Peker, yeni kurulan Demokrat Parti, ABD’nin Truman Doktrini, Köy Enstitüleri’nin kurucularından Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel’in üstündeki baskı ve sonrasında istifaya zorlanması gibi birçok iktidar oyununun yaşandığı yıllarda siyasi mizah türünde yayımlanan ilk gazete olan Markopaşa’nın yayın hayatına başlamasında Tan’ın baskına uğraması ve gazetenin kapatılması etkili olmuştur denilebilir. Çünkü Hasan Âli Yücel, kapatılan gazetelerde yazan ve “komünist” olarak işaretlenen Sabahattin Ali’nin memuriyetine bakanlık emriyle son verir. Rıfat Ilgaz, 1944’te yayımlanan Sınıf kitabıyla hem adliyelerle hem de hapishane ile tanışmış, hapishanede geçen süreçte sağlığı bozulmuş ve Heybeliada Sanatoryumu’nda yatmaktadır. Aziz Nesin ile beraber o da Tan gazetesi baskınının ardından işsiz kalır.  

İşte o günlerde Aziz Nesin’in –Rıfat Ilgaz ile de konuştuğu- bir gülmece gazetesi çıkarma fikrini duyan Sabahattin Ali, Beyoğlu Balık Pazarı Cumhuriyet Lokantası’nda Nesin’le buluştuğunda Markopaşa için sermaye verebileceğini söyler ve Aziz Nesin, Sabahattin Ali ve Rıfat Ilgaz’dan oluşan üçlü yazar kadrosu ve karikatürleriyle Mustafa Mim Uykusuz o günden bugüne hakkında çok şey söylenebilecek Markopaşa için kadeh kaldırırlar.

“Toplatılmadığı Zamanlarda Çıkan Türkiye’nin İlk Siyasi Mizah Gazetesi”

Toplam 7 isim, 8 sahip, 10 yazı işleri müdürü, 9 matbaa, 10 adres değiştirerek dönemin çetin koşullarında ‘devleri bile korkutan’ ve ‘fırsat bulabildiği zamanlarda’ her şeye rağmen çıkan 77 sayı… Bu sayılar aleyhine açılan 16 dava sonucu yatılan toplam 8 yıl, 2,5 aylık mahpusluk da cabası…

Böyle yazıyor Markopaşa’nın Meçhul Paşa’ya doğru giden serüvenindeki oyun broşüründe. 

Ahmet Sami Özbudak, tek parti yönetimine ilk karşı duruşun da simgesi olan Markopaşa’yı üç periyle başlatıyor. 

Perilerle gazetenin kuruluş aşamasından, geçtiği zamandan, yazarlığın ilhamından, oyuncuların kimi canlandırdığından bahsederken Çaycı Seyfi ile de gazete dışındaki insanların dönemin içindeki tavırları hakkında bilgiler veriyor; tarafın diğer tarafı nasıl gördüğünü bizlere anlatarak metnini “tarafın içinde tarafsızlığıyla” zenginleştiriyor. 

Perilerden polise; martı seslerinden meyhanedeki soliste; gardiyandan evinin bir odasında oturan Rum okuyuculara,… Saniyeler içinde birçok farklı karakteri canlandıran üç oyuncudan Bülent Çolak, Rıfat Ilgaz ve Mahir Usta; Erdem Akakçe, Hamza Usta, Aziz Nesin ve Mustafa Mim Uykusuz; Fatih Koyunoğlu, Çaycı Seyfi ve Sabahattin Ali’yi canlandırıyor. Oyuncular oynadıkları kişileri o kadar içselleştirerek sahneliyor ki samimiyetleriyle anlattıklarının peşine düşmekten başka bir seçenek ne güzel ki bırakmıyorlar. Onların serüveninde zamanın nasıl geçtiğini anlamadım. 

Barış Dinçel ismini nerede görsem sahne tasarımının çok iyi olduğunu düşünürüm; bu oyunda da imzasını attığını söylemem gerek. Oyunun yönetmeni Emrah Eren ile öyle güzel hemfikirleşmiş olacaklar ki özellikle hapishane sahnesi, gazetelerin yırtılması, oyuncuların küçük aksesuarlarla karakterden karaktere geçişi; mektupların gönderilme detayı, ismi değişen gazetenin çerçeveleri… Sahne tasarımı ile yönetmenin rejisinin birlikteliği iki perdelik oyunu iki perde daha izleme hissi uyandırdı bende. Ezcümle ortaya koyduğu işe inanan dev kişilik bir ekip Meçhul Paşa. 

“Derdini Marko Paşa’ya Anlat!”

“Git derdini Marko Paşa’ya anlat” cümlesi II. Abdülhamit döneminde asıl adı Marko Apostolidis olan Marko Paşa’nın Osmanlı ordusunda korgeneral olan ilk hekim olmasına dayanır. Dr. Marko Paşa’nın şöhreti de hastalarını sabırla dinlemesindedir; ölümünden sonra bir metafor olarak “derdini ve şikâyetini dinleyecek, ilgilenecek hiç kimse yok” anlamında “Sen derdini Marko Paşa’ya anlat!” söylemine dönüşür. Aziz Nesin, bu metaforu mizah gazetesine Markopaşa ismini vererek ölümsüzleştirir. Gazete 7. sayısından itibaren halkın dertlerini dinleyen ve onlardan yana taraf olan yanına vurgu yapılarak yayımlanır. Okuyucu mektupları, güncel siyasi sorunlar ve halktan gelen gündelik şikâyetlere kadar birçok konu “Marko Paşa’ya anlat” köşesinde işlenir. 

Oyun boyunca seyirci de işte bu köşededir. Gazetenin şiarı gibi oyun metni de gülerken düşündürme niteliğiyle seyircisinin kalbini hedefinden vurur. Dakikalarca ayakta alkışlanan oyun ile Markopaşa, Tiyatro Hayali ile okunmaya devam eder.

Oyun bitiminde Sabahattin Ali’nin ardında kalan gözlüğüne Fatih Koyunoğlu gibi ağladım da ağladım. Aklıma Ali’nin Ayran öyküsü geldi. Küçük Hasan’ın soğuktan titreyen bedeni ile ayran satmak için tren istasyonunda yaşadıkları…

Hemen ardından daha on yaşındayken Aziz Nesin’in Madımak Oteli’nin yangın merdiveninde uğradığı şiddeti TV ekranında izleyişim…

Sonra Rıfat Ilgaz’ın yakın arkadaşı Asım Bezirci yakıldıktan beş gün sonra evinde ölü bulunduğunu öğrenmem.

Oyundan çıkarken okuduğum kitaplar, makaleler, izlediğim belgeseller, tanış olmayı dilediğim birçok isimle oyunun amaçladığı şeyin bende tamamlandığını hissettim. 

İyi ki tiyatro var, dedim; iyi ki uzun uzun…

ŞİRİN İNCİ

 

Oyunun Künyesi:

Yazan: Ahmet Sami Özbudak

Yöneten: Emrah Eren

Sahne ve Kostüm Tasarımı: Barış Dinçel 

Işık Tasarımı: Yakup Çartık

Müzik: Deniz Bayrak

Yönetmen Yardımcısı: Güney Zeki Göker

Oynayanlar: Erdem Akakçe, Bülent Çolak, Fatih Koyunoğlu

Fotoğraf: Mehmet Turgut, Emre Mollaoğlu

Reji Asistanları: İrem Güner, Sinan Çelik

Afiş Tasarım: Ethem Onur Bilgiç

Yararlanılan Kaynaklar:

(1)  25 Kasım 1946 tarihli ilk sayısında çıkış amacını bu sözle açıklıyor gazete. 

https://journo.com.tr/sabahattin-ali-markopasa

https://www.cnnturk.com/kultur-sanat/bir-hinzir-nesriyat-mechul-pasa

https://www.milliyetsanat.com/yazar-detay/seckin-selvi/bir-kadirsinaslik-ornegi-mechul-pasa/10910

https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/marko-pasa/

https://haber.sol.org.tr/haber/boyun-egmeyen-bir-karikaturist-mim-uykusuz-335472

https://web.archive.org/web/20070430162341/http://www.nesinvakfi.org/aziz%20nesin%20-%20marko_pasa_meselesi.html

*Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi (Cilt 6) “Türk Mizah ve Karikatürü” İletişim Yayınları

https://www.youtube.com/watch?v=3dvzCwtbROU

https://www.youtube.com/watch?v=-hfU_Uwe_ig

Markopaşa Yazıları ve Ötekiler / Sabahattin Ali / Yayına Hazırlayan: Haz. Hikmet Altınkaynak / Yapı Kredi Yayınları / 152 s. / (1. Baskı: Cem Yayınları / Ekim 1998).

https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/markopasa-yazilari-ve-otekiler-1852543

Sosyal Medyada Paylaşın:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • Koç
  • Boğa
  • İkizler
  • Yengeç
  • Aslan
  • Başak
  • Terazi
  • Akrep
  • Yay
  • Oğlak
  • Kova
  • Balık
KOÇ BURCU YORUMU

Bugün enerji dolu hissedeceksin; hayata karşı olan tutkun ve kararlılığın çevrendekilere de yansıyacak. Küçük engellerle karşılaşsan bile, bunların seni durdurmasına izin vermeyeceksin. Kendi yeteneklerine inanman, yeni fırsatların kapılarını açabilir. Sosyal çevrende birbirinden ilginç insanlarla etkileşim kurmak için harika bir zaman. Yaratıcılığını serbest bırakmalısın, zira içindeki sanatsal yön hemen ön plana çıkacak. Duygusal anlamda ise daha derin bağlar kurma zamanı. Sevgi ve destek aradığın kişilere yaklaş; onların da duygusal açıdan seninle olabileceğini unutma. Unutma, cesaretinle zorlukların üstesinden gelme kabiliyeti içindeki en güçlü silahın.

BOĞA BURCU YORUMU

Bugün, huzurlu bir ortamda kendini bulma ihtiyacı hissedebilirsin. Yenilik arayışında olsan da, geçmişin sıcak hatıraları seni sarabilir. Günü eve kapalı geçirme isteği, içsel dengeyi sağlama arayışının bir yansıması. Maddi konulara dair attığın adımlarının olumlu sonuçlarını almak, motivasyonunu artıracak. İletişim kurmak, hislerini ifade etmek için doğru bir zaman. Sevdiklerinle paylaşımların, bağları güçlendirebilir. Kendini ifade etmekte zorlanıyorsan, sanatsal bir aktivite veya doğada vakit geçirmek ruh halini canlandıracak. Sakin kalmak ve anı yaşamak, bugün sana en büyük faydayı sağlayacak.

İKİZLER BURCU YORUMU

Bugün, zihnindeki merak duygusu her zamankinden daha belirgin hale gelecek. İletişim becerilerin güçlü bir şekilde öne çıkacak ve etrafındaki insanlarla derinlemesine sohbetler yapma isteği günün atmosferini şekillendirecek. Yeni bilgiler edinme arzusu seni farklı alanlara yönlendirebilir. Sosyal çevrenden biriyle yapacağın bir konuşma, beklemediğin bir ilham kaynağı olabilir.Merakın, seni keşfe çıkmaya teşvik edecek. Yazılı veya görsel ifade yeteneklerin, düşüncelerini başkalarına aktarma konusunda sana yardımcı olacak. Ancak, her şeyin hızlı bir şekilde gelişmesi seni biraz çelişkili hissettirebilir. Kendine zaman tanımalısın. Duygusal yönden, içsel duygularını anlamak için biraz yalnız kalmayı da düşünebilirsin. İçsel yolculuğun, zihnini rahatlatacak ve daha net kararlar almanı sağlayacak. Akşam saatlerinde, duygusal bir bağ kurmak için uygun bir zaman dilimi. Sevdiklerinle geçireceğin anlar, kalbindeki sıcaklığı artıracak.

YENGEÇ BURCU YORUMU

Duygusal derinliklerin ön plana çıkacağı bir gün. Aile bağlarına, ev yaşamına dair hislerin güçlü bir şekilde su yüzüne çıkabilir. Sevdiklerinle birlikte geçirilecek zaman, ruhunu besleyecek ve huzurunu artıracak. Sıkışmış ya da unutulmuş bazı hislerinle yüzleşme fırsatı bulabilirsin. Yaratıcılığın artacak; sanatsal yönlerini keşfetmek için ideal bir atmosferde olacaksın. Kendini ifade ederken, içsel duygularını açıkça paylaşma isteği duyabilirsin. Şimdi, kendine karşı nazik olmanın ve öz bakım yapmanın tam zamanı. Yavaş temposunu koru, her adımda içsel dengeyi bulmaya çalış. İzlemesi keyif veren bir yolculuk seni bekliyor. İnvaziv düşüncelerden uzak durarak, sevdiğin çalışmalara odaklan. İletişimde hassasiyet ve anlayış, ilişkilerinde derinlik katacak. Unutma, içsel huzurunu bulmak en önemli öncelik.

ASLAN BURCU YORUMU

Kendini parlayan bir yıldız gibi hissetmen için harika bir gün. Yaratıcılığın ve enerjin çevrendekileri etkisi altına alacak. Sosyal ortamlarda geniş bir kitleye hitap etmek ve ilgi çekmek için mükemmel bir fırsat. Liderlik özelliklerin öne çıkacak; fikirlerini cesurca savunmaktan kaçınma. Ancak, etrafındaki insanlarla olan iletişimine dikkat etmelisin. Duygusal iniş çıkışlar yaşanabilir, bu yüzden kalp ve akıl arasında denge kurmak önemli olacak. Gün sonunda, içsel huzurun ve güvenin artacağını hissedeceksin. Kendine odaklanarak, içsel gücünü yeniden keşfetmek için bir fırsat yakalayabilirsin. Unutma, senin kararlılığın ve cesaretin, başkalarına ilham verecek.

BAŞAK BURCU YORUMU

Sorgulayıcı zihin yapın bugün, sizi içsel bir yolculuğa çıkartabilir. İletişimdeki incelikleri daha da derinlemesine anlamak isteyebilirsiniz. İş ve özel hayatınızdaki dengeyi bulmak, ruh halinizi olumlu yönde etkileyebilir. Akılda kalıcı detaylara odaklanarak, çevrenizdeki insanlara yardımcı olma arayışınız, dikkatinizi çekecek. Aşk hayatında samimiyet ve içtenlik ön planda olacak; duygusal bağlarınızı güçlendirmek için açık ve dürüst bir iletişim kurmaya özen gösterin. Sağlığınıza dikkat etmekte fayda var; belki de biraz molaya ihtiyacınız vardır. Verimliliğinizi artırmak için kendinize alan açın ve yaratıcılığınızı besleyin. Bugün, gündelik hayatınızda yapacağınız küçük düzenlemelerin, büyük fark yaratabileceğini unutmayın.

TERAZİ BURCU YORUMU

Dengede kalma ihtiyacı içindesin; ilişkilerinde uyumu sağlamak ve insanlarla olan etkileşimlerinde diplomasi kullanmak ön planda. Bugün, ikili ilişkilerin odak noktası haline gelebilir. Duygusal açıdan önemli diyaloglar kurabilir, sağlam temellere dayanan ortaklıklar geliştirme fırsatları ile karşılaşabilirsin. Hayatındaki estetik unsurlarına ve sanatsal yönüne dair yeni keşifler yapmak, ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. Sosyal ortamlarda aktif olman gerekebilir; yeni insanlarla tanışma veya mevcut bağları derinleştirme fırsatları seni bekliyor. Ancak, kendi isteklerini ve ihtiyaçlarını göz ardı etmemeye dikkat etmelisin. İçsel olarak huzurlu kalmaya yönelik adımlar atmak, günün genel atmosferini güzelleştirecek ve seni daha üretken hale getirecektir.

AKREP BURCU YORUMU

Bugün duygusal derinliklerin ve içsel dünyanın ön planda olacak. Hislerin seni yönlendirebilir, bu nedenle sezgilerine güvenmeyi ihmal etme. Maske takmayı bırakıp gerçek hislerini ortaya koyma cesareti gösterebilirsin. İlişkilerde yoğun ve tutkulu bir enerji var; partnerinle aranda geçmişe dair bir bağın yeniden canlanması mümkün. Bu, sağlıklı bir şekilde iletişim kurarak aranızdaki bağı güçlendirmenizi sağlayabilir.Aynı zamanda, yaşamındaki dönüşüm süreçleri hız kazanabilir. Eski kalıplardan kurtulma fırsatın doğuyor. Fakat bu değişim, başlangıçta rahatsız edici gelebilir; ancak güçlü yapın bu süreçte sana büyük fayda sağlayabilir. Kendine güven ve cesaretle ilerle, çünkü bu dönüşüm seni daha güçlü bir insan yapacak. Maddi konularda da dikkatli olmalı, harcamalarına özen göstermelisin. Kendi gücünü hissetmek, hem içsel hem de dışsal dünya ile dengede olmanı sağlayacak. Aşk, tutku ve dönüşüm bu günün ana temaları…

YAY BURCU YORUMU

Keşif ve macera arayışında bir gün. İçsel bir özgürlük hissi ile yeni deneyimlere aç olacaksın. Farklı kültürler ve bakış açıları seni etkileyecek, bu süreçte yeni arkadaşlıklar kurabilirsin. Eğiticilerle veya mentörlerle tanışmak, bilgi dağarcığını genişletmek için harika bir fırsat. Aynı zamanda, ruhsal ve zihinsel bir yoğunluk içinde kendini bulabilirsin; meditasyon veya doğa yürüyüşleri ile içsel huzuru yakalamaya çalış. Esnek ol, hayat yaşanacak anlarla dolu; anıların tadını çıkar. Yaratıcılığını ifade etmek için uygun bir zaman. Sanatsal bir aktivite, ruhunu besleyebilir. Kendine güven ve cesur adımlar at, ufuk açıcı fırsatlar kapını çalabilir. İyi şans!

OĞLAK BURCU YORUMU

Görev bilinci, kararlılık ve disiplinle dolu bir enerjiye sahipsin. Bugün, uzun zamandır üzerinde düşündüğün projelerin ya da hedeflerinle ilgili önemli ilerlemeler kaydedebilirsin. Çalışma temposunun yüksek olduğu bu dönem, sevdiğin işlere daha fazla odaklanmana yardımcı olacak. İletişim becerilerin güçlü, etrafındakilerle kuracağın bağlantılar, fikirlerini daha geniş kitlelere ulaştırman konusunda isabetli adımlar atmanı sağlayabilir. Ancak, bir miktar sabırlı olmakta ve olayları aceleye getirmemekte fayda var. Gözlemlerin sayesinde stratejik bir yaklaşım geliştirebilir, potansiyel zorlukları önceden sezip daha etkili bir yol haritası belirleyebilirsin.Kişisel ilişkilerinde ise, içten ve samimi bir iletişimin keyfini çıkarabilirsin. Bu, hem arkadaşlık hem de romantik bağlarını güçlendirme şansı sunar. Sevdiklerinle derin sohbetler yapabilmek, aranızdaki bağı daha da kuvvetlendirebilir. Kendini ifade etme becerin bu dönemde ön planda olacak.Finansal açıdan, dikkatli düşünmek ve harcamalarını gözden geçirmek önemli. Ani kararlar almaktan kaçınmalısın. Birikimlerini yönetmek için mantıklı adımlar atmayı hedefle. Bugün, kendi iç dünyanda derinleşebilir, geçmişe dair bazı olayları değerlendirerek geleceğine yönelik planlar yapabilirsin. Unutma, attığın her adımda kararlılığın daha sağlam bir gelecek inşa etmekte sana yardımcı olacak.

KOVA BURCU YORUMU

Bugün, özgürlük arayışın ve yenilikçi fikirlerin ön planda. Bağlı olduğun topluluklarla olan etkileşimlerin, sana ilham verebilir. Sosyal ortamlarda kendini ifade etmekten çekinme; yaratıcı projelerin için destek bulma fırsatı var. Özellikle sezgilerin güçlü, bu da karar almada sana avantaj sağlayacak. Dış dünyaya karşı duyarlılığın artarken, içsel dünyanda da önemli sorgulamalar yapabilirsin. Kendi değerlerinle ilgili düşünmek, geleceğindeki yol haritanı belirlemene yardımcı olacak. Tüm bunlar arasında, farklılıklara açık olmanın ve mevcut durumları kabullenmenin sana olumlu geri dönüşler getireceğini unutma. Her şey, sana yeni ufuklar açma potansiyeli taşıyor.

BALIK BURCU YORUMU
  • ÇOK OKUNAN
  • YENİ
  • YORUM