1
Aydınlanma ve demokrasi mücadelesinin simge isimlerinden Zülfü Livaneli, SÖZCÜ HaftaSonu’na konuştu. Dün, bugün ve yarın ekseninde önemli tespitlerde bulundu.
– Ülke nasıl bir kaosun içinde? Bize bir Türkiye fotoğrafı çeker misiniz?
Shakespeare’in Hamlet oyununda deniyor ki; “Kokuşmuş bir şeyler var Danimarka Krallığı’nda. Aslında bu her şeyi anlatıyor. Çünkü nereye baksak dökülüyor. Bunun siyaset, spor, eğitim, sağlık, organizasyon, birçok boyutu var. İşte bütün bunlar birleşik kaplar gibi hep birlikte çöküyor. Şu anda bir çöküntü içindeyiz. Nasıl Marmara Denizi’nde müsilaj deniz dibinden yüzeye vurduysa toplumsal hayatımızda da aynen böyle oldu.
– Toplumların inişli çıkışlı dönemleri olduğunu belirtiyorsunuz? Şu an dibe mi vuruyoruz?
Yurt dışındaki konferanslarda da “İnsanlık geri mi gider, ileri mi” diye çok sorulur bana. Ben de derim ki, insanlık yavaş da olsa ilerler. Çünkü her canlı organizma kendini yaşatacak ortama doğru gitmeyi içgüdüsel olarak bilir. İnsanlık da böyledir. Ama düz bir çizgi değildir bu ilerleyiş, zikzaklar yapar. Bir insanın ömrü ile ülkelerin ömrü arasında da büyük bir orantısızlık vardır.
Elbette biz kısacık ömrümüzde güzel günler görmek istiyoruz ama bu her zaman mümkün olmuyor. Kader denilen şey belki de bu. Dünyanın hangi yöresinde hangi dönemde doğduysanız bu da yaşamınızı belirliyor. Ama insanlık mutlaka ilerler. Ortaçağ’da meydanlarda cadı diye kadınların yakıldığı günlerden geldik, unutulmasın.
– Türkiye, uzun soluklu demokrasi serüveninde nasıl bir süreçten geçiyor?
Demokrasi bir Anglosakson icadıdır. Demokrasiyi içselleştirmiş güçlü bir orta sınıf ve herkesin karnının doyduğu bir ülke lazım. Bunlar olmadığı zaman demokrasi yerleşemiyor. Çünkü demokrasi orta sınıf ile mümkün olabilir. Türkiye’de yıllardır orta sınıf tahrip edilerek ortadan kalkıyor, zengini daha zengin, fakiri daha fakir yapan bir sistem. Bu da bizi çatışmalara ve bölünmelere götürüyor.
– AKP “3 Y: Yasaklar, Yolsuzluk, Yoksulluk ile Mücadele” vaadi ve dini referanslar ile gelmişti iktidara. Şu anda Siyasal İslamcılık’ın çöküşüne mi tanık oluyoruz?
Amerika’nın, özellikle Bush yönetiminin desteklediği “Ilımlı İslam – Siyasal İslam” meselesinin sonuna gelindiğini artık tüm dünya görüyor. AKP’nin iktidara gelme fırsatı bulduğu zemini hazırlayan, daha öncekiler oldu. Tansu Çiller, Mesut Yılmaz hükümetlerinin yaptıkları ve zaafları, bir başbakanın (Bülent Ecevit) çıkıp “Türkiye’nin en büyük ekonomik krizi başlamıştır” demesi…
Burada ben size ilk kez bir şey açıklayayım: 10. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ahbabımdır. Anayasa kitapçığı fırlatma iddiası doğru değildir. “Ben kitap fırlatmadım. Buyurun beyefendi okuyun anayasayı dedim. Zaten, Devlet Denetleme Kurulu’nu devreden çıkarmak için o krizi çıkarmaya hazırlıklı gelmişlerdi” dedi. Milli Güvenlik Kurulu toplantıları gizli olduğu için Sezer sustu ve sineye çekti. İşte tüm bunlar sonunda AKP iktidara geldi. Ayrıca, özellikle bu liberal denilen arkadaşlar (AKP’ye) nasıl inandılar. Bunların ne olduğu bilinmiyor muydu? Sonradan (liberallerin) “Biz bunların demokratik söylemlerine inandık” demeleri bana inandırıcı gelmiyor.
– Diyorsunuz ki; “Mustafa Kemal bu ülkenin kilit taşıdır.” Açar mısınız?
Camilerin kubbelerinde kilit taşı olur. Diğer taşlar bu kilit taşlarına dayanarak durur. O kilit taşını çektiğiniz zaman yapı gümbür gümbür dökülür. Mustafa Kemal bir kilit taşıdır. Bunu hamaset olsun diye değil, matematik bir gerçeklik olarak söylüyorum. Çünkü, imparatorluk çökerken üç kıtadan canını kurtaranlar geldi ve elden gitmek üzere olan son vatan toprağında kendine bir yaşam kurmaya çalıştı.
Abdülhamit, “Dünya yüzünde ne kadar insan çeşidi varsa hepsi bizde bulunur” diyor. Öyledir. Bir millet yoktu. Belgrad’tan gelen ile Şam’dan gelen ile Tiflis’ten gelen ile Gümülcine’den gelen birisi aynı apartmanda komşuluk yapmaya başladılar. Bunları birleştirecek bir tutkala ihtiyaç vardı. İşte bu tutkalın adı, o Cumhuriyet’i tasarlayan, kuran Mustafa Kemal’dir. Dolayısıyla Mustafa Kemal’e saldırdığınız zaman bizatihi milletin ve devletin varlığına saldırmış olursunuz.
– Türkiye bu kaostan nasıl çıkar? Demokrasi güçleri ne yapmalıdır?
En büyük zaaf biraraya gelememek. Yakın tarihe baktığımız zaman görüyoruz ki, 1994 yılında bütün büyük şehirler üç sol partinin (SHP, CHP, DSP) bölünmesi yüzünden kaybedildi. Oysa bu üç partinin toplam oyu Refah Partisi’nin çok üstündeydi. Burada da en büyük sorumluluğu sayın Ecevit’e yüklemek zorundayım. Çünkü kendisine çok yalvardım, “Ben zaten siyasetçi değilim, (İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Adaylığı) bana zorla kabul ettirilen bir görev. Ama lütfen bölünmeyelim” diye. Fakat böldü. Geçenlerde Hüsamettin Özkan (Dönemin DSP Genel Başkan Yardımcısı) dedi ki; “Siyasi hayatımızın en büyük hatası 94’te sizin oylarınızı bölmek oldu” dedi. Bunu şahsi bir şey olarak anlatmıyorum. Ama ne yazık ki ders alınmıyor. Bu olmadığı sürece de acı çekmeye devam edeceğiz. Çünkü karşı taraf bir bütün, biz ise kılcal damarlarına kadar ayrışan cepheyiz.
– Eğer halk seçimde Erdoğan ve AKP’ye iktidar görevi vermezse yeni dönem iktidarı ilk iş neler yapmalıdır?
Bu rejimler kişiye bağlıdır. Türkiye’nin sorunları o kadar birikti ki, iyi niyetli, dirayetli, çalışkan bir insan eğer işbaşına gelirse daha önceden kafasında hazırladığı kadrolar olmalı. Türkiye’yi yönetecek en az 40 – 50 hükümet çıkar. Bu ülkenin her konuda dünya çapında beyinleri var. Kutuplaşmayı bitirecek, sosyal barışı sağlayacak, herkesi tekrar yurttaş yapacak ve bir ulus haline dönüştürecek olan tedbirler başlıca projeler arasında olmalı. Cumhuriyet’in kuruluş ilkeleri doğrultusunda, büyük bir yeniden yapılanma seferberliği başlatılmalı. Ama laik Cumhuriyet’i demokratikleştirerek.
BALIKÇI VE OĞLU
Zülfü Livaneli’nin uzun süredir heyecan ile beklenen yeni romanı “Balıkçı ve Oğlu” çıktığı hafta en çok satanlar listesine oturdu. Livaneli, kitabında, Ege balıkçılarının ve hayal kurmaktan bile mahrum bırakılan göçmenlerin kaderini kaleme aldı. Livaneli, dört senedir çalıştığı Abdülhamit dönemine ilişkin kitap çalışmasını da bu yıl tamamlayacağını söyledi.
Bugün kendinizi son derece enerjik ve kararlı hissedeceksiniz. Hedeflerinizi belirlemek ve bunlara ulaşmak için ilham alabiliyorsunuz. Çevrenizdekilerden destek bulmak, sizi daha da motive edecek. İletişim tanışmalarında cesur olmak, yeni bağlantılar kurmanıza yardımcı olabilir. Ancak, düşüncelerinizi ifade ederken dikkatli olmalısınız; ani çıkışlar yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Biraz sabırlı olmanız, ruh halinizi dengelemenize yardım edecek. Kendinize zaman tanıyın ve neyin gerçekten önemli olduğuna odaklanın. Özellikle kişisel projelere yönelmek için uygun bir gün; yeteneklerinizi sergilemekten çekinmeyin. Sevgi açısından, samimiyet önemli; duygusal derinlikte, ortak paydalar bulabileceğiniz biriyle aranızda güçlü bağlar kurabilirsiniz.
Bugün kararlılığını ve sabrını en iyi şekilde test edebilirsin. Günün ilk saatlerinde bazı belirsizlikler seni rahatsız edebilir, ancak içsel huzurunu yeniden bulmak için gerekli adımları atman önemli. Maddi konularda dikkatli olmalı, harcamalarını gözden geçirmelisin. İkili ilişkilerde ise uyum arayışın bir adım daha ileriye gidebilir; bu, duygusal bağlarını güçlendirmek için harika bir fırsat. Taze başlangıçlar için açık kapılar gözetmelisin. Aşk hayatında, partnerinle birlikte geçireceğin zamanlarda daha derin bir anlayış ve kabul etme duygusu ortaya çıkabilir. Kendini ifade ederken hassas olmalısın, zira doğru kelimeleri bulmak her zamankinden daha önemli. Bugün, kendine yapacağın küçük yatırımlar, gelecekte beklenmedik kazançlar getirip seni mutlu edebilir. Enerjini pozitif düşünce ve sağlam adımlara yönlendir; kararlılığın, seni başarıya ulaştıracak olan en büyük güç.
Bugün, zihinsel enerjinin yüksek olduğu bir dönemdesin. Farklı fikirlerle dolup taşacak, yeni bağlantılar kurma konusunda hevesli olacaksın. Sosyal ortamlar seni çekiyor; güçlü iletişim becerilerinle etrafındakilere ilham verebilirsin. Ancak, dikkatini dağıtacak pek çok uyaran var. Hızlı düşünceler arasında kaybolmaktan kaçınmalısın. Esnek ol, çünkü sürprizlerle dolu bir gün seni bekliyor. Yaratıcılığını konuşturabileceğin projeler ortaya koyabileceksin; ilham kaynaklarını gözlemle. Anlık duygu değişimlerine dikkat et, başkalarının fikirlerine karşı açık olmak sana fayda sağlayacak. Kısa seyahatler veya iletişimsel aktiviteler keyifli bir nefes almanı sağlayabilir. Unutma, merak duygusunu beslemen, ruhunu canlandıracaktır.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün. İçsel hislerin seni yönlendirecek ve bazı duygusal bağlantılar yeniden gözden geçirilebilir. Ebeveynlerle olan ilişkilerine özen göster, empati kurarak karşı tarafın duygu dünyasına adım atmak önemli olacak. Evde kalmak ve sevdiklerinle vakit geçirmek sana huzur verebilir. İş yerinde ise, iş arkadaşlarınla iletişiminde dikkatli olmalısın; yanlış anlaşılmalar gündeme gelebilir. Finansal konularda temkinli olman gereken bir dönemdesin; harcamalarını kısıtlama zamanı. Sağlığına da özen göstermeyi unutma, kendine zaman ayırmalısın. Kreatif projelere yönelmek, düşüncelerini somutlaştırmak için harika bir dönemdesin. Kendini dışa vurmanın yeni yollarını keşfetmek, içsel huzurunu artıracak.
Kendine olan güvenin bugün zirveye çıkıyor. Çevrendeki insanlar senin enerji ve kararlılığından etkilenecek. Yeni girişimler veya projeler için harika bir zaman, cesaretle adım atabilirsin. Sosyal hayatında canlılık ve hareketlilik var; dostlarınla keyifli zamanlar geçirebilir, yeni bağlantılar kurabilirsin. Kendini ifade etme ve yaratıcılığını sergileme fırsatları karşına çıkacak. Duygusal açıdan ise içsel huzurun ön planda. Kendi ihtiyaçlarına odaklanmak ve içsel dengeyi sağlamak, sıkı bir çalışma ve sosyal yaşam arasında dengeyi bulmana yardımcı olacaktır. Kendin için biraz zaman ayırmayı unutma; bu, daha sonraki mücadelelerin için güç toplayacak.
Analitik düşüncelerinin ve detaylara olan dikkatin, bugün işlerindeki verimliliği artıracak. Küçük detayları gözden kaçırmamaya özen göster, zira bu, beklenmedik fırsatlar yaratabilir. İletişim becerilerin, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini güçlendirecek. Özellikle iş ortamında, takım çalışmalarında ortaya koyduğun katkılar, takdirle karşılanabilir. Hayatındaki bazı rutinlere yenilik katma arzusunda olabilirsin; bu, sana taze bir enerji verecek. Duygusal ilişkilerde, karşındaki insanların hislerine duyarlılığın, bağları daha sağlam hale getirecek. Sağlığın konusunda yapılan ince ayarlar, long-term faydalar sağlayabilir. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme; zihnini dinginleştirmen, yaratıcılığını artıracak. Kısacası, bugünü fırsatlarla dolu bir gün olarak gör, her anını değerlendir.
Bugün, ilişkilerde denge arayışında olacaksın. Aşk hayatındaki iletişimi güçlendirmek için açık ve net olmanın ne kadar önemli olduğunu anlayacaksın. Sevdiğinle yapacağın konuşmalar, eski meselelerin üstesinden gelmene yardımcı olabilir. Arkadaşlarınla vakit geçirerek keyifli anlar biriktirebilirsin; bu sosyal bağlantılar, ruh halini yükseltecek. İş hayatında ise yaratıcı bir projeye yönelmek, sana gereken motivasyonu sağlayabilir. Özellikle sanatsal yönlerini keşfetmek, verimli bir gün geçirmene yardımcı olacak. Duygusal karmaşalarla baş ederken, içsel huzuru sağlamak için biraz zamana ihtiyacın olabilir. Unutma, dengeye ulaşmanın yolu bazen kendine dönmekten geçer.
Gizli güçlerin ve içsel sezgilerin devrede olduğu bir dönemdesin. Sonsuz bir derinlik ve tutku hissi, ilişkilerinde belirgin bir şekilde ortaya çıkabilir. Kalbinin sesine kulak ver, duygularının akışına kapılmaktan korkma. Eski bağların revisited edilmesi, geçmişle yüzleşmen ve içsel dönüşüm yaşaman adına önemli bir fırsat sunuyor. Ayrıca iş hayatında, derin düşüncelerin ve stratejik planların meyvesini almaya başlayabilirsin. Maddi konularda daha cesur adımlar atmak için uygun bir zaman dilimi. Kendine olan inancının yükselmesi, başkaları üzerinde de olumlu bir etki yaratacak. Unutma, karanlığın içindeki ışığa odaklanmak, seni hedeflerine daha da yakınlaştıracak.
Macera arayışında olduğun bir gün. Hayatına farklı deneyimler katmak için içsel bir istek duyuyor olabilirsin. Yeni bir yere gitme, yeni insanlarla tanışma arzusu ruhunu canlandırıyor. Düşüncelerinin özgürlüğü seni özgüven dolu bir hale getiriyor. Öğrenme isteğin artmış ve bu, keyifli sohbetler ya da ilham verici kitaplarla pekişecek. Ancak dikkat, aşırı iyimserlik bazen yanlış anlaşılmalara yol açabilir. İletişimlerinde açık ve net olmalısın. Kararlarında dikkatli ol. İçinde bulunduğun durumları ve insanları iyi incelemen önemli. Macera arayışın yanı sıra, denge ve sorumluluk da önem kazanıyor. Maddi konularda da adım atmak istiyorsan, gerektiğinde mantıklı düşünmeye özen göstermelisin. Aşk hayatında da heyecan verici gelişmeler söz konusu. Kendini ifade etme konusunda cesur ol, duygularını dile getirmenin tam zamanıdır. Keşfetme arzusunu, içsel huzur arayışınla dengelemeyi unutma.
Hedeflerine ulaşma konusunda kararlı bir tutum sergileyeceğin bir gün. İş hayatındaki çabaların, başkaları tarafından takdir edilecek. Teyit edilmesi gereken bazı bilgiler, dikkatini gerçekten vermeni gerektiriyor. İletişim kurma yeteneğin sayesinde etrafındaki insanlarla daha derin bağlantılar kurabilirsin. Bu, gelecekteki birlikte çalışmalara kapı açabilir.Kendine bir mola vermek isteyebilirsin, ama zihin hep işte olacak. Ayrıca ilişkilere dair derin bir içgörü kazanabilirsin, bu sayede hem romantik hayatında hem de arkadaşlık ilişkilerinde denge sağlama fırsatın var. Kendini güvende hissetmek önemli, ama değişime açık olmak da seni daha da güçlendirecek. Duygusal olarak sağlam kalmak ve içsel sorunlarla yüzleşmek, hem kişisel hem de profesyonel olarak büyümeni hızlandıracak. İçsel sesini dinlemeyi unutma.
Gelecekle ilgili hayallere dalabileceğin, yaratıcı projelere yönelmenin peşinde koşabileceğin bir gün. Arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, taze fikirler ve ilham kaynakları sunabilir. Bağımsızlığın önem kazandığı bu dönemde, sınırlarını zorlamaktan korkma. Sıradanlıktan uzaklaşmak, sana yeni kapılar açacak. Duygusal derinlikten ziyade mantığını kullanman gereken bir zaman. Sosyal çevrenle olan iletişiminde daha önceki sorunları geride bırakmanın yollarını aramalısın. Yenilikçi ve sıradışı düşüncelerinle çevrendekilere ilham verebilirsin. Herhangi bir topluluk veya grup çalışmasında ön planda olabilirsin, bu da sana özgüven katacak. Kendine güven, ilerlemene yardımcı olacak. Unutma ki, değişim her zaman yenilik getirir.
Duyguların derinliklerinde dolaşırken, içsel sezgilerin daha da güçleniyor. Manevi bir yolculuğa çıkma arzusu sarabilir seni. Hayal gücün, sanatsal yaratıcılığını beslerken, hayallerini gerçekleştirmek için ilham alabileceğin fırsatlarla dolu bir gün. İnsanlarla kurduğun bağlantılar, empati yeteneğin sayesinde derinleşiyor. İçgörülerine güven; sorunların üstesinden gelmek için gereken içsel gücü bulabilirsin. Kendini ifade etme yolu olarak sanata veya yazıya yönelmek sana iyi gelebilir. Ayrıca, sevdiklerinle geçireceğin zaman, duygusal bağlarını güçlendirmen için bir fırsat sunuyor. İleriye dönük adımlar atmak için cesaret toplayabilirsin. Kendi iç dünyana dönmek, huzuru bulmanın anahtarı olabilir. Unutma, dengeyi kurmak ve kendine özen göstermek bugün önceliğin olmalı.
