1
Aydınlanma ve demokrasi mücadelesinin simge isimlerinden Zülfü Livaneli, SÖZCÜ HaftaSonu’na konuştu. Dün, bugün ve yarın ekseninde önemli tespitlerde bulundu.
– Ülke nasıl bir kaosun içinde? Bize bir Türkiye fotoğrafı çeker misiniz?
Shakespeare’in Hamlet oyununda deniyor ki; “Kokuşmuş bir şeyler var Danimarka Krallığı’nda. Aslında bu her şeyi anlatıyor. Çünkü nereye baksak dökülüyor. Bunun siyaset, spor, eğitim, sağlık, organizasyon, birçok boyutu var. İşte bütün bunlar birleşik kaplar gibi hep birlikte çöküyor. Şu anda bir çöküntü içindeyiz. Nasıl Marmara Denizi’nde müsilaj deniz dibinden yüzeye vurduysa toplumsal hayatımızda da aynen böyle oldu.
– Toplumların inişli çıkışlı dönemleri olduğunu belirtiyorsunuz? Şu an dibe mi vuruyoruz?
Yurt dışındaki konferanslarda da “İnsanlık geri mi gider, ileri mi” diye çok sorulur bana. Ben de derim ki, insanlık yavaş da olsa ilerler. Çünkü her canlı organizma kendini yaşatacak ortama doğru gitmeyi içgüdüsel olarak bilir. İnsanlık da böyledir. Ama düz bir çizgi değildir bu ilerleyiş, zikzaklar yapar. Bir insanın ömrü ile ülkelerin ömrü arasında da büyük bir orantısızlık vardır.
Elbette biz kısacık ömrümüzde güzel günler görmek istiyoruz ama bu her zaman mümkün olmuyor. Kader denilen şey belki de bu. Dünyanın hangi yöresinde hangi dönemde doğduysanız bu da yaşamınızı belirliyor. Ama insanlık mutlaka ilerler. Ortaçağ’da meydanlarda cadı diye kadınların yakıldığı günlerden geldik, unutulmasın.
– Türkiye, uzun soluklu demokrasi serüveninde nasıl bir süreçten geçiyor?
Demokrasi bir Anglosakson icadıdır. Demokrasiyi içselleştirmiş güçlü bir orta sınıf ve herkesin karnının doyduğu bir ülke lazım. Bunlar olmadığı zaman demokrasi yerleşemiyor. Çünkü demokrasi orta sınıf ile mümkün olabilir. Türkiye’de yıllardır orta sınıf tahrip edilerek ortadan kalkıyor, zengini daha zengin, fakiri daha fakir yapan bir sistem. Bu da bizi çatışmalara ve bölünmelere götürüyor.
– AKP “3 Y: Yasaklar, Yolsuzluk, Yoksulluk ile Mücadele” vaadi ve dini referanslar ile gelmişti iktidara. Şu anda Siyasal İslamcılık’ın çöküşüne mi tanık oluyoruz?
Amerika’nın, özellikle Bush yönetiminin desteklediği “Ilımlı İslam – Siyasal İslam” meselesinin sonuna gelindiğini artık tüm dünya görüyor. AKP’nin iktidara gelme fırsatı bulduğu zemini hazırlayan, daha öncekiler oldu. Tansu Çiller, Mesut Yılmaz hükümetlerinin yaptıkları ve zaafları, bir başbakanın (Bülent Ecevit) çıkıp “Türkiye’nin en büyük ekonomik krizi başlamıştır” demesi…
Burada ben size ilk kez bir şey açıklayayım: 10. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ahbabımdır. Anayasa kitapçığı fırlatma iddiası doğru değildir. “Ben kitap fırlatmadım. Buyurun beyefendi okuyun anayasayı dedim. Zaten, Devlet Denetleme Kurulu’nu devreden çıkarmak için o krizi çıkarmaya hazırlıklı gelmişlerdi” dedi. Milli Güvenlik Kurulu toplantıları gizli olduğu için Sezer sustu ve sineye çekti. İşte tüm bunlar sonunda AKP iktidara geldi. Ayrıca, özellikle bu liberal denilen arkadaşlar (AKP’ye) nasıl inandılar. Bunların ne olduğu bilinmiyor muydu? Sonradan (liberallerin) “Biz bunların demokratik söylemlerine inandık” demeleri bana inandırıcı gelmiyor.
– Diyorsunuz ki; “Mustafa Kemal bu ülkenin kilit taşıdır.” Açar mısınız?
Camilerin kubbelerinde kilit taşı olur. Diğer taşlar bu kilit taşlarına dayanarak durur. O kilit taşını çektiğiniz zaman yapı gümbür gümbür dökülür. Mustafa Kemal bir kilit taşıdır. Bunu hamaset olsun diye değil, matematik bir gerçeklik olarak söylüyorum. Çünkü, imparatorluk çökerken üç kıtadan canını kurtaranlar geldi ve elden gitmek üzere olan son vatan toprağında kendine bir yaşam kurmaya çalıştı.
Abdülhamit, “Dünya yüzünde ne kadar insan çeşidi varsa hepsi bizde bulunur” diyor. Öyledir. Bir millet yoktu. Belgrad’tan gelen ile Şam’dan gelen ile Tiflis’ten gelen ile Gümülcine’den gelen birisi aynı apartmanda komşuluk yapmaya başladılar. Bunları birleştirecek bir tutkala ihtiyaç vardı. İşte bu tutkalın adı, o Cumhuriyet’i tasarlayan, kuran Mustafa Kemal’dir. Dolayısıyla Mustafa Kemal’e saldırdığınız zaman bizatihi milletin ve devletin varlığına saldırmış olursunuz.
– Türkiye bu kaostan nasıl çıkar? Demokrasi güçleri ne yapmalıdır?
En büyük zaaf biraraya gelememek. Yakın tarihe baktığımız zaman görüyoruz ki, 1994 yılında bütün büyük şehirler üç sol partinin (SHP, CHP, DSP) bölünmesi yüzünden kaybedildi. Oysa bu üç partinin toplam oyu Refah Partisi’nin çok üstündeydi. Burada da en büyük sorumluluğu sayın Ecevit’e yüklemek zorundayım. Çünkü kendisine çok yalvardım, “Ben zaten siyasetçi değilim, (İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Adaylığı) bana zorla kabul ettirilen bir görev. Ama lütfen bölünmeyelim” diye. Fakat böldü. Geçenlerde Hüsamettin Özkan (Dönemin DSP Genel Başkan Yardımcısı) dedi ki; “Siyasi hayatımızın en büyük hatası 94’te sizin oylarınızı bölmek oldu” dedi. Bunu şahsi bir şey olarak anlatmıyorum. Ama ne yazık ki ders alınmıyor. Bu olmadığı sürece de acı çekmeye devam edeceğiz. Çünkü karşı taraf bir bütün, biz ise kılcal damarlarına kadar ayrışan cepheyiz.
– Eğer halk seçimde Erdoğan ve AKP’ye iktidar görevi vermezse yeni dönem iktidarı ilk iş neler yapmalıdır?
Bu rejimler kişiye bağlıdır. Türkiye’nin sorunları o kadar birikti ki, iyi niyetli, dirayetli, çalışkan bir insan eğer işbaşına gelirse daha önceden kafasında hazırladığı kadrolar olmalı. Türkiye’yi yönetecek en az 40 – 50 hükümet çıkar. Bu ülkenin her konuda dünya çapında beyinleri var. Kutuplaşmayı bitirecek, sosyal barışı sağlayacak, herkesi tekrar yurttaş yapacak ve bir ulus haline dönüştürecek olan tedbirler başlıca projeler arasında olmalı. Cumhuriyet’in kuruluş ilkeleri doğrultusunda, büyük bir yeniden yapılanma seferberliği başlatılmalı. Ama laik Cumhuriyet’i demokratikleştirerek.
BALIKÇI VE OĞLU
Zülfü Livaneli’nin uzun süredir heyecan ile beklenen yeni romanı “Balıkçı ve Oğlu” çıktığı hafta en çok satanlar listesine oturdu. Livaneli, kitabında, Ege balıkçılarının ve hayal kurmaktan bile mahrum bırakılan göçmenlerin kaderini kaleme aldı. Livaneli, dört senedir çalıştığı Abdülhamit dönemine ilişkin kitap çalışmasını da bu yıl tamamlayacağını söyledi.
Bugün enerjin yüksek, etrafındaki insanlara ilham verecek bir aura yayıyorsun. Hırslı ve kararlı bir tutum sergilemek, hedeflerine daha da yaklaşmanı sağlayacak. Yeni fikirler ve projelerle ilgili heyecan verici konuşmalara girebilirsin. Sosyal etkileşimlerin, özellikle de takım çalışmalarında ön plana çıkmanı sağlayacak. Duygusal olarak biraz sabırsız hissedebilirsin, bu yüzden kendine zaman tanımayı unutma. Ayrıca, görücü olduğun bir aşk durumu veya arkadaşlık sana önemli bir ders verebilir. Problem çözme yeteneğin ve cesaretin, zor durumlarla başa çıkmana yardımcı olacak. Fırsatları değerlendirmek için çevrendeki dinamizmi iyi kullan. Kendini ifade etme konusunda daha açık olman, hem sosyal hayatını zenginleştirecek hem de karşındaki insanlarla daha derin bağlar kurmana olanak tanıyacak.
Bugün, maddi konulara ve güvenceye odaklanma arzun yoğunlaşacak. Bütçe planları yapmak, harcama alışkanlıklarını gözden geçirmek ve tasarruf hedefleri belirlemek için mükemmel bir zaman. Hayal gücün, yaratıcı projelerle hayat bulacak. Sanatsal yeteneklerini sergilemek, içindeki estetik algıyı ön plana çıkarmak için fırsatlar sunabilir. Duygusal ilişkilerde ise, derinlik ve samimiyet arayışın artacak; önemli bir konuşma veya paylaşım, ilişkinin dinamiklerini etkileyebilir. Aynı zamanda, sağlığa dikkat etme gerekliliği de kendini hissettirebilir; beslenme ve spor alışkanlıklarını gözden geçirmen faydalı olabilir. Çevrendeki insanlarla uyum içinde olabileceğin bir dönemdesin; dostluk ilişkilerin seni güçlendirecek. Kendi değerini algılama biçimini gözden geçirme ve başkalarına nasıl bir imaj sunduğun konusundaki farkındalığın artabilir. Kendi içsel huzurunu bulmak ve kendine zaman ayırmak için harika bir gün.
Bugün iletişim yeteneklerin ön planda olacak. Duygularını ifade etme konusunda kendini oldukça rahat hissediyorsun. Sosyal ortamlarda dikkat çekici bir çekim gücüne sahip olacaksın. Yeni insanlarla tanışmak, dostluklar kurmak için harika bir zaman. Fikirlerini paylaşmaktan çekinme; başkalarına ilham verebilir ve yenilikçi çözümler bulabilirsin. Ancak bazı konularda kararsızlık yaşayabilirsin, bu yüzden düşüncelerini netleştirmek için biraz zaman ayırmayı ihmal etme. İçsel huzurun, karşılaştığın fırsatları değerlendirebilmek için önemli olacak. Sevdiklerinle geçirilecek vakit, ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Eğlenceli anlara ve sürprizlere açıksın, dolayısıyla akışa kapılmak iyi bir seçenek olabilir. Bu enerji dolu günde kendine güven, içindeki potansiyeli açığa çıkar.
Gün içerisinde duygusal dalgalanmalar yaşayabilirsin. Ailevi konular, özel hayatında öne çıkabilir ve sevdiğin insanlarla derin bağlar kurma isteğin artabilir. Geçmişle yüzleşmek, eski ilişkileri düşünmek için uygun bir zaman. İletişimde samimi ve açık olman, ilişkilerini güçlendirebilir. Kendine zaman ayırmak da önemli; içsel huzurunu bulmak için meditasyon ya da doğada yürüyüş yapabilirsin. İş hayatında, işbirliklerine açık olmalı, ortak projelerden fayda sağlayabilirsin. Kalbinin sesine kulak ver, sezgilerin bu dönemde sana rehberlik edecek. Duygusal destek almayı ihmal etme; sevdiklerinin yanında olduğunu bilmek sana güç verecek. Kendini ifade etme biçimini gözden geçir ve hissettiklerini özgürce paylaşmaktan çekinme.
Güne enerjik bir başlangıç yapıyorsun; içindeki ateş seni harekete geçirecek. Sosyal ortamlarda dikkatleri üzerine çekmeyi başaracaksın. Yaratıcılığın zirve yapacak, bu durumda sanatsal işler ya da projeler için harika bir zaman. Ancak, egonun senin önüne geçmesine dikkat etmelisin; başkalarının fikirlerine de kulak vermek, iş birliği ruhunu artıracak. Kalp alanında sıcak ve tutkulu bir dönemdesin, yeni bağlantılar veya var olan ilişkilerini derinleştirmek için uygun bir zaman. Kendini ifade ederken dürüstlüğü elden bırakmamalısın; bu, karşı tarafa olan güvenini artıracak. Unutma, liderliğin sadece emir vermekle değil, aynı zamanda dinlemekle de olduğunu gösterme fırsatındasın. Bugün, kararlılığın ve zarafetinle parlayarak yeni fırsatlarla karşılaşman mümkün.
Detaylar üzerine yoğunlaşacağın bir gün. Küçük şeyler büyük anlamlar taşımaya başlayabilir. Gözlemlerin ve incelemelerin seni bazı gerçeklerle yüzleştirecek. İş ortamında dikkatli olman gereken bazı iletişim gerginlikleri ortaya çıkabilir. Ancak analitik düşünme yeteneğin sayesinde sorunları kolayca çözebilirsin. Kendi sağlığına dikkat etmelisin, belki de hayatında bazı alışkanlıkları gözden geçirmenin zamanı geldi. İlişkilerde ise, sevdiklerinle derin ve anlamlı sohbetler yaparak bağlarını güçlendirmek adına fırsatlar bulabilirsin. İçsel huzuru sağlamak için doğaya çıkmak veya ruhsal aktivitelerle meşgul olmak iyi bir seçenek. Yaratıcılığın sayesinde, ilham verici projelerde de başarılı olacaksın. Kararlarını alırken mantıklı ve gerçekçi yaklaşmalısın.
Denge ve uyum arayışın güçlü bir şekilde ön planda. İlişkilerde bazı gelişmeler yaşanabilir; iletişim becerilerin ve diplomatik yaklaşımın sayesinde karmaşık durumları kolaylıkla çözebilirsin. Aşk hayatında keyifli sürprizler seni bekliyor. Sosyal çevrenden destek alarak, daha önce düşündüğün ama hayata geçiremediğin projeleri gündeme getirme fırsatın doğabilir. Kendine olan güvenin artabilir; bu, karar alma süreçlerinde cesur adımlar atmana yardımcı olacaktır. Fakat dikkat etmen gereken bir nokta var; fazla idealist olmak, gerçekleri göz ardı etmene yol açabilir. Bunu göz önünde bulundurarak, ihtiyaçlarını net bir şekilde belirlemek, iş ve kişisel yaşamında sağlıklı bir denge kurmanı sağlayacak.
Derin duygular ve sezgilerle dolu bir gün seni bekliyor. İlişkilerdeki karmaşık duygusal dinamikler ön plana çıkabilir; içten gelen hislerini ifade etme ihtiyacı hissedebilirsin. Başkalarının niyetlerini anlamak için biraz zaman tanıman önem taşıyor. Duygusal bağların güçlendiği, korunması gereken derin düşünen anların olacak. Gizli kalmış sırlar, seni etkileyebilir; önce kendine dürüst olman şart. Çevrendeki enerjileri fark edebileceğin, içsel yolculuklarla dolu bir gün. Kendi hedeflerine odaklanmak, kararlılık ve disiplin ile birlikte ilerlemek işleri yoluna koyabilir. Gelecek ile ilgili plan yapmadan önce, içsel huzurunu yakalamaya çalışmalısın.
Seyahat ve yeni deneyimlere açılan kapılar, ruhunu besleyen maceraların habercisi. Farklı kültürlerle iç içe geçebilir, yeni insanlarla tanışmanın keyfini çıkarabilirsin. Zihnindeki sorulara cevap ararken, karşına çıkacak fırsatları değerlendirmek için esnek olmalısın. İçsel motivasyonun güçleniyor; hedeflerine daha net odaklanabilirsin. Sosyal ilişkilerde iletişim becerilerin ön planda. Yeteneklerini sergilemek için uygun bir zemin bulabilirsin. Ancak aceleci davranmaktan kaçınmalı, sabırla ilerlemelisin. İçgüdülerine güvenmen gereken bir dönemdesin; sezgilerin, doğru yönde ilerlemeni sağlayacak. Kendine güvenmeyi unutma, başarı için attığın adımların hepsi önem taşıyor.
Başarıya ulaşma arzusu ve kararlılığının ön planda olduğu bir dönemdesin. Gün boyunca sorumluluklarınla yüzleşmek ve hedeflerini belirlemek için güçlü bir motivasyon hissedeceksin. İş hayatında dikkatli kararlar almak faydalı olacak, zira detaylara verdiğin önem senin için avantaj sağlayacak. Yeni projeler için yaratıcı fikirler geliştirirken, grup çalışmasına açıklık göstermek, ilerlemeni hızlandırabilir. Aşk hayatında, duygusal derinliklere inmeye ve partnerinle olan iletişimi güçlendirmeye ihtiyacın var. Kendini açtığın zaman, ilişkinin büyüme potansiyelini keşfedebilirsin. Günün ilerleyen saatlerinde, kişisel gelişimine yönelik aktiviteler seçmek, ruh halini yükseltecek ve sana ilham verecek. İhtiyaç duyduğun denge için dinlenmek ve kendine zaman ayırmak da oldukça önemli. Kendi iç sesini dinleyerek adımlarını sağlamlaştır.
Sıradanlıktan uzaklaşıp özgünlüğünü ortaya koyacağın bir gün. Sosyal çevrende bazı sürprizlerle karşılaşabilirsin; eski arkadaşlarınla olan bağların tekrardan canlanabilir. İletişimdeki keskin zekan sayesinde başkalarını etkileme gücüne sahip olduğun bir dönemdesin. Ancak, düşüncelerin bazen başkaları tarafından yanlış anlaşılabilir, bu yüzden kendini açıklarken dikkatli olmalısın. İçsel duygularında tuhaf bir karmaşa hissedebilirsin; bu, kendi iç yolculuğunu yapma fırsatı sunuyor. Yeniliklere açık ol, hayatında bazı değişimler kendini gösterecek. Çalışma alanında, yaratıcı düşüncelerinle dikkat çekebilirsin; projelerini paylaşmaktan çekinme. İlişkilerdeki dengesizliklerle yüzleşmek, sağlıklı sınırlar koymak için iyi bir zaman. Kendine güven ve hissettiklerini açıkça ifade et; bu, ilişkilerine derinlik katacak.
Bugün, sezgilerinle çevrendeki insanlara derin bir anlayışla yaklaşacaksın. İçsel dünyanda yaşayacağın dalgalanmalar, duygusal ilişkilere yeni bir boyut katabilir. Bir yaratıcı proje üzerinde çalışıyorsan, ilham perinin senden yana olacağı bir zaman dilimindesin. Duygusal derinliklerin, seni sanatsal veya spiritüel bir alanda yönlendirebilir. Sadece kendine güven, içsel sesine kulak ver ve hislerini ifade etmekte tereddüt etme. İş ve sosyal yaşamında daha fazla etkileşim kurabileceğin fırsatlar ortaya çıkabilir, bu durum da sana yenilikler getirebilir. Duygusal bağlarını güçlendirmek ve anlamlı konuşmalar yapmak için güzel bir zaman. Ancak, hayal kırıklıklarından kaçınmak için sınırlarını belirlemeyi unutmamalısın. Sevgi ve şefkatle yaklaştığın her şey, bugün pozitif sonuçlar doğuracak.
