1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Yeni başlangıçlar için harika bir gün. İçten gelen bir motivasyon, çevrendekilere ilham verme kapasiteni artırıyor. Cesur adımlar atmak için kendini hazır hissediyorsun. Bugün risk almak, seni isabetli kararlar almaya yönlendirebilir. İş yerinde liderlik vasıfların öne çıkabilir; projelerde öncü olmayı deneyebilirsin. Duygusal ilişkilerde ise, açık iletişimin önem kazanıyor. Hislerini samimi bir şekilde ifade etmek, ilişkilerini derinleştirecektir. Enerjin yüksek, bu da sosyal ortamlarda daha fazla yer almak istemenle birleşiyor. Kendini daha fazla ifade etme arzun, yaratıcı projelerde de kendini gösterebilir. Ancak, sağlığına dikkat etmen gerekebilir; dinlenmeyi ve bedenine iyi bakmayı unutma. Unutma, bugünkü cesaret ve motivasyon, ilerideki başarının temel taşlarını oluşturacak.
Zihnindeki düşünceleri somutlaştırma zamanı! Bugün, detaylara odaklanmak ve birikimlerini değerlendirmek için harika bir gün. Gerçekçi yaklaşımların sayesinde çevrendekilere güven aşılayabilir, maddi konularda sağlam adımlar atabilirsin. Sosyal çevrendeki kişilerle yapacağın derin sohbetler, ilişkilerini güçlendirecek ve yeni fırsatlara kapı açacaktır. Kendini en iyi haliyle ifade etme isteği içindesin; bu güçlü içsel motivasyonu kullanarak yaratıcı projelere yönelebilirsin. Sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; bedenine iyi bakmak için zaman ayırmak, enerjini dengelemek adına önemli. Kendi iç dünyana yönelmek ve hoşlandığın şeylerle meşgul olmak, ruhsal olarak seni besleyecek ve tatmin edecektir. Sakin kalmak ve dinginliği korumak, gününün genelinde sana fayda sağlayacaktır.
Bugün sosyal çevrenizdeki insanlarla olan iletişiminiz oldukça güçlü olacaktır. Zeka ve espri yeteneğinizle dikkat çekebilir, çevrenizdekilere ilham verebilirsiniz. Birçok fikir ve projeniz olabilir, bunları paylaşmak için doğru zaman.Ani değişimlere ve beklenmedik gelişmelere hazırlıklı olun, baskı altında bile yaratıcılığınız parlayabilir. Yalnız kalmaktan kaçının, kalabalık ortamlara karışmak yeni fırsatlar doğurabilir. Esnekliğinizle zorlukları aşacak, karşınıza çıkan fırsatları değerlendireceksiniz.İçsel huzurunuzu sağlamak için sevdiğiniz aktiviteleri ve hobilerinizi ihmal etmeyin. Bu, hem ruhsal rahatlama sağlayacak hem de zihninizi taze tutacaktır. İlişkilerde anlayışlı ve hoşgörülü olmak, bağlarınızı güçlendirecek. Kendi ihtiyaçlarınıza önem verirken, başkalarına olan desteğinizi de unutmayın. Bugün, iletişim ve işbirliği durumlarında kendinizi ön plana çıkarmak için mükemmel bir fırsat.
Duygusal derinliğin ve sezgisel yeteneklerin bugün oldukça belirgin. İçsel bir huzur arayışındasın, belki de ruhunu besleyici aktivitelerle kendini sarmalamak isteyebilirsin. Ailevi bağların ön plana çıkabilir; sevdiklerinle geçirilen zaman, seni daha da güçlendirecek. İş ortamında, empati yeteneğini kullanarak takım arkadaşlarınla daha derin bir anlayış geliştirebilirsin. İçsel sesine kulak vermek ve düşündüğünden bağımsız olarak anlık hislerine odaklanmak, önünde açılacak yeni kapılar için anahtar olabilir. Seni etkileyen geçmiş anılar, gün içinde canlanabilir; bu durum, duygusal iyileşme sürecine ışık tutabilir. Kendine karşı nazik olmayı unutma.
Parlak ve enerjik bir gün seni bekliyor. Yaratıcılığın zirve yapacak, içindeki sanatçı ortaya çıkmak için sabırsızlanıyor. Kendini ifade etmek için mükemmel fırsatlar bulabilirsin, bu da çevrendeki insanları etkilemek konusunda sana büyük bir avantaj sağlayacak. Sosyal ilişkilerin güçlenecek; dostlarınla bir araya gelmek, keyifli konuşmalar yapmak ve yeni bağlantılar kurmak için ideal bir zaman dilimi. Kendine olan güvenin artarken, liderlik vasıflarını sergilemekten çekinme. Risk almak ve yeni projelere yönelmek için cesaret bulduğun anları değerlendir. Duygusal dünyanda ise, sevgi dolu anlar seni bekliyor; romantik bir sürpriz veya sevdiğin kişiyle derin bir bağ kurma fırsatı kapını çalabilir. İçsel huzurunu bulmak için kendine zaman ayırmayı unutma; doğa yürüyüşleri ya da meditasyon, ruh halini olumlu yönde etkileyecek.
Günün boyunca pratik düşünme yeteneğin ön planda olacak. Detaylara olan dikkatin, karşına çıkan sorunları çözmende büyük bir avantaj sağlayacak. İletişim becerilerin sayesinde insanlar üzerindeki etkinliğin artacak. İş yerinde veya sosyal çevrende yardıma ihtiyaç duyan birine destek olabilirsin; bu süreç, sosyal bağlarını güçlendirebilir. Sağlığınla ilgili konulara dikkat etmen önemli, zira stres seviyeni kontrol altında tutmak, fiziksel ve zihinsel sağlığını korumana yardımcı olacak. Yaratıcılığını kullanarak yeni bir projeye adım atman mümkün. Unutma, her küçük adım büyük sonuçlar doğurabilir, bu nedenle planladıklarını hayata geçirmekte tereddüt etme. Gün sonunda, başkalarına olan desteğinin karşılığını alacak, saygı ve takdir göreceksin. Başkalarının görüşlerine açık olmalısın; bu, kişisel gelişimini destekleyen yeni bakış açıları kazandırabilir.
Bugün sosyal ilişkilerde hareketli bir gün geçirebilirsin. Arkadaşlarınla yapacağın etkileşimler, seni yeni fikirlerle buluşturabilir. Paylaşılan anlar, aradaki bağı güçlendirecek ve yeni bağlantılar kurmanı sağlayacak. Duygusal ve zihinsel dengeni bulmak adına, kararlarını aceleye getirmemek önemli. İçsel huzurunu sağlamak için, huzurlu bir ortamda zaman geçirmek isteyebilirsin. Kendini ifade etme konusunda cesur ol, düşüncelerini paylaşmak, kendine olan güvenini artıracak. Aşk hayatında da sürprizler kapıda; samimi ve anlam dolu bir diyalog başlatabilirsin. Akşam saatleri, senin için öz zaman yaratmak ve düşüncelerini toparlamak adına ideal. İçsel yolculuğunda yeni keşiflere açık olmalısın.
Duyguların derinliklerine inmeyi seven, tutkulu bir günle karşı karşıyasın. İçsel sezgilerin güçlenecek, etrafındaki insanların gerçek yüzlerini anlaman kolaylaşacak. Bu süreçte, karanlıkta kalan düşüncelerin gün yüzüne çıkabilir. Kendini ifade etme isteğin artıyor, bu da ilişkilerinde daha cesur olmanı sağlayacak. Geçmişle yüzleşmekten korkma; bu, seni güçlendirecek bir dönüşüm sürecine zemin hazırlayabilir.Etrafındaki arkadaşların ve sevdiklerinle olan bağların son derece önemli. Kaynaklarını paylaşmanın ve yardımlaşmanın değerini anlayacaksın. Bu süre zarfında, bazı sırların açığa çıkması, seni yeni düşüncelere yönlendirebilir. Fayda sağlayacak insanlarla tanışma ihtimali var. Sosyal yaşamda kendine daha fazla yer açmak, hayatının bu döneminde önceliklerinden biri olabilir.Kendine vakit ayırmayı unutma; bu, yeniden enerji toplamanı sağlayacak. İçsel çatışmalarını çözmek için yazı yazmak veya meditasyon gibi yöntemler sana büyük fayda getirebilir. Aynı zamanda fiziksel sağlığına dikkat etmen gereken bir süreçte olabilirsin. Spor veya doğa yürüyüşleri ruhunu canlandıracak. Unutma, içindeki güç her zaman seni yönlendirecektir.
Serüven arayışın her zamankinden daha belirgin hale geliyor. İçsel motivasyonların seni keşfe yönlendiriyor, bu da yeni deneyimlere açık olmanı gerektiriyor. Farklı kültürler ve fikirlerle etkileşime girmek, düşünce yapını genişletmek için harika bir fırsat sunuyor. Bugün, heyecan verici bir macera karşına çıkabilir; bu fırsatı değerlendirip canını sıkan rutinlerden uzaklaşmalısın.İletişimde cesur olmalı, düşüncelerini ifade ederken kendine güvenmeyi unutmamalısın. Duygusal derinlikteki bağlar güçlenirken, yüzeysel ilişkilerden uzaklaşmak isteyebilirsin. Yakın çevrendeki insanlarla anlamlı ve samimi konuşmalar, kalbindeki duyguları net bir şekilde ifade etmeni sağlayabilir.Finansal konularda dikkatli olman gereken bir gün. Harcama alışkanlıklarını gözden geçirmeli ve gelecekteki hedeflerine göre bir plan oluşturmalısın. Dış görünümüne ve kişisel bakımına önem vermek, kendine olan güvenini artıracak. Güne enerjik ve pozitif bir başlangıç yaparak, karşına çıkan fırsatları en iyi şekilde değerlendirebilirsin. Unutma, bu dönemde mümkün olan en iyisini deneyimlemek senin ellerinde.
Bugün, kararlılığın ve disiplinin ön planda olacak. Hedeflerine odaklanarak ilerlemek için doğru zaman. İçsel motivasyonun oldukça yüksek; bu sayede zorlukların üstesinden gelmekte pek zorlanmayacaksın. İş veya kariyer alanında yeni fırsatlar kapını çalabilir, bunları dikkatle değerlendirmekte fayda var. İletişim becerilerin sayesinde insanlarla olan ilişkilerini güçlendirebilir, yeni bağlantılar kurabilirsin. Aynı zamanda, aile ile ilgili konularda sorumluluk alman gerekebilir; duygusal bağlarını derinleştirmek için harika bir zaman dilimindesin. Kendine zaman ayırmayı da unutma; iç huzurunu sağlamak, enerjini taze tutmanı kolaylaştıracak. Sonuçta, kararlı adımların seni başarıya bir adım daha yaklaştıracak.
Bugün, özgürlük arayışın ve yenilikçi fikirlerin seni ön plana çıkaracak. Sosyal çevrendeki etkileşimler, beklenmedik sürprizlere ve ilham verici sohbetlere dönüşebilir. İçinde bulunduğun grup dinamiklerine dair farkındalığın artarken, duygusal bağlarını derinleştirme fırsatına da sahip olabilirsin.İletişim becerilerin güçlü olacak; kendini ifade ederken yaratıcı dokunuşlar kullanmak, düşüncelerini daha etkili hale getirebilir. Ancak başkalarına karşı esneklik gösterme ve anlaşılabilir olma konusunda dikkatli olmalısın. Duygusal olarak daha bağımsız hissettiğin anlar olacak; bu, içsel mutluluğun için büyük bir kaynak yaratabilir.Aynı zamanda, ani değişimlere açık olman gereken bir dönemdesin. İlerlemek istediğin alanlarda derinlemesine düşün ve gereksiz detaylardan uzak dur; bu, seni hedeflerine daha hızlı ulaştırabilir. Kendi içsel gücünü keşfetmek, sana yeni kapılar açabilir. Bugün, kendine yönelik önemli kararlar alma cesaretini gösterme zamanı. Özgünlüğünü sergileyerek başkalarına ilham kaynağı olabilirsin.
Duygusal derinlik ve sezgi bugün seni yönlendirecek. İçindeki yaratıcılığı keşfetmek için mükemmel bir zaman. Hayal gücün, sanat ve ifade biçimlerinde kendini gösterebilir. Karşılaştığın zorluklar, içsel gücünü anlaman için bir fırsat olabilir. İlişkilerde empati ve anlayışın ön planda. Yakınlarınla olan bağların güçlenebilir; sevgi dolu sözlerle kalpleri ısıtabilirsin. Kendine bir süre ayırarak ruhsal dengeyi bulmak, meditasyon veya doğada zaman geçirmek bu dönemde faydalı olacaktır. Kendini ifade etme yollarını keşfetmek, seni daha güçlü hissettirirken çevrendekilere de ilham verebilir. Dikkatini iç dünyana odakla; kalbinin sesini dinlemek, potansiyelini açığa çıkarmana yardımcı olacak.
