1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Enerjin yüksek, yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman. Cesaretin ve kararlılığın sayesinde hedeflerine daha yakın olabilirsin. Bugün, ilişki ve iş alanında güçlü bir iletişim kurma şansı elde edeceksin. Dikkatini dağıtacak olaylar karşısında sabırlı olmalısın; biraz gevşemek sana iyi gelebilir. Sürprizlerle dolu bir gün seni bekliyor, fırsatları değerlendirmeyi unutma. Sağlık konusundaki kararlarını ertelememeli ve kendine dikkat etmelisin. Sevdiklerinle geçireceğin vakit, ruh hali üzerinde pozitif bir etki yaratabilir.
Finansal konularda beklenmedik gelişmeler kapının eşiğinde. Bugün, maddi kaynaklarınla ilgili yeni fırsatlar bulabilirsin. Bu fırsatları değerlendirmek için dikkatli bir plan yapman önemli. İkili ilişkilerde ise samimiyet öne çıkıyor; sevdiğin kişiye karşı duygularını daha açık bir şekilde ifade etmek, aranızdaki bağı güçlendirebilir. Kendine ve sevdiklerine karşı olan sorumluluklarını göz önünde bulundurarak hareket ettiğinde, gerilimi azaltabilir ve huzurlu bir atmosfer yaratabilirsin. İçsel bir huzur bulmak için doğayla vakit geçirmek faydalı olabilir. Bugün duyularına hitap eden şeylere yönelerek ruhunu besle. Kendini rahatlatacak aktiviteler bulmaya çalış; bu, zihnindeki karmaşayı dağıtabilir. Ayrıca, sezgilerin konusunda dikkatli olman gereken bir dönemdesin; iç sesine kulak vermek doğru seçimler yapmanda yardımcı olabilir.
Bugün iletişim becerilerin ve sosyal ilişkilerin öne çıkıyor. Fikirlerini paylaşmak için harika bir zaman. Çevrendeki insanlarla insanın duygu ve düşüncelerini daha derinlemesine keşfedebilirsin. Yeni insanlarla tanışabilir, mevcut ilişkilerini güçlendirebilirsin. Meraklı doğan seni yeni konulara yöneltecek; öğrenme isteğin artabilir. Ancak, dağınık enerjine dikkat et. Dikkatini toplamakta zorlanabilirsin. İçsel huzuru sağlamak için yalnız kalmayı veya meditatif aktiviteler yapmayı düşünebilirsin. Hedeflerini gözden geçirip, onları yeniden gözden geçirmek için uygun bir zaman. Açık fikirli kalmak ve heyecan verici fırsatları kucaklamak önemli. Şu anda hayatında bazı değişimler yaşanıyor olabilir; bunları kabullenmek ve esnek olmak senin için faydalı olacaktır.
Duygusal derinliğinle dolup taşacaksın, su yüzeyinin altında gizli kalan hislere dalma zamanı. Sevdiklerinle olan bağların güçleniyor; iletişim halinde kalmak, hislerini ifade etmek için mükemmel bir dönemdesin. İçsel dünyanı dışa vurduğun anlarda, empati yeteneğin seni öne çıkaracak. Aile ilişkilerine odaklanarak, geçmişe dair anılarına dönebilir; bu da seni huzurlu bir düşünceye sevk edecek. İş yerinde, takım çalışmasına daha fazla önem vermen gerekecek; ortak hedefler doğrultusunda ilerlemek, harika sonuçlar doğurabilir. Kalbinin sesini dinle; sezgilerin doğru yönlendirecek. Kendini koruma içgüdün, zorluklarla başa çıkmanı sağlayacak; korkularını aşmayı başardıkça, özgüvenin tazelenip artış gösterecek. Unutma, kendine karşı nazik olmalısın; bu aşamada, içsel barışı sağlamaya katkı sunacak tüm küçük mutlulukları yakala.
Işığını etrafa saçan bir enerjiyle dolup taşacaksın. Bugün kendini ifade etmekte oldukça cesur ve yaratıcı hissedeceksin. Sosyal çevrende seni heyecanlandıran yeni fırsatlar ortaya çıkabilir. Başkaları üzerinde güçlü bir etki bırakabilir, ilgi odağı olabilirsin. Kendini ön plana çıkarmaktan çekinme, zira doğal bir çekim gücün var. Ancak dikkatli ol, fazlasıyla öne çıkma isteği bazı çatışmalara yol açabilir. Dinamik ve etkin bir gün geçirirken, duygusal ilişkilerinde de derinlik arayışında olabilirsin. Sevdiklerinle paylaşacağın anlar, ilişkinizi daha da güçlendirecek. Ama unutma, biraz hoşgörü ve anlayışla bu enerjiyi daha da pozitif hale getirebilirsin. Kendi gündeminin farkında olarak, içsel sesine kulak vermen önemli. Başarıya giden yolda ilerlemek için, içsel motivasyonunu yüksek tutmayı ihmal etme.
Detaylarla dolu bir gün seni bekliyor. Analitik düşünme yeteneğin, etrafındaki insanlarla arandaki iletişimi güçlendirecek. Kendini ifade ederken dikkatli olmalısın; zira doğru kelimeleri bulmakta zorlanabilirsin. İş hayatındaki projeler üzerinde yoğunlaşman, başarıyı getirebilir. Ancak, mükemmeliyetçi yapını kontrol altında tutmalısın; yoksa küçük ayrıntılar seni boğabilir. Arkadaşlarınla bir araya gelmek için harika bir zaman. Onlarla paylaşımlarda bulunmak, ruh halini canlandıracak ve sosyalleşmen için faydalı olacaktır. Sağlığını da ihmal etmemeli, bedenine özen göstermelisin. İçsel huzurunu korumak için meditasyon veya doğada kısa bir yürüyüş faydalı olabilir. İletişim konusunda kendini açık bırak ve yeni fikirlere sıcak yaklaş; bunlar seni yeni kapılara yönlendirecektir.
Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin ve iletişimin ön plana çıkıyor. Sosyal bağlantıların güçlenirken, ortak projeler ya da iş birliği yapma fırsatları doğabilir. Duygusal dengeni sağlamak için içgüdülerine güvenmelisin. Güzellik ve estetik konularında yaratıcı fikirler geliştirebilirsin. Problemleri diplomasi ve zarafetle çözme yeteneğin, karşına çıkan zorlukları aşmanda büyük rol oynayacak. Aynı zamanda bu dönemde kendi isteklerine odaklanmak, öz değerini yeniden tanımlamak için harika bir fırsat. Unutma, huzur arayışında olduğun her alanda kendini ifade etme cesaretini göster.
Duyguların derinliklerinde bir dalış yapma zamanı. İçsel sezgilerin seni yönlendirecek, gizli kalmış düşünceler ve hislerle yüzleşmek gerekebilir. Kalbindeki tutku, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini etkileyebilir; samimi ve açık olmalısın. Aşk hayatında güçlü hisler ön planda, ihtiyacın olan dengeyi bulmak için cesur adımlar atabilirsin. İş veya kariyer konularında da kıvrak zekân ve analitik düşünce yapın sayesinde zorlukların üstesinden gelmen mümkün. Sosyal çevrendeki dinamikler değişebilir; eski bağlantılarına dönüş yapabilir ya da yeni dostluklar peşinde koşabilirsin. Sağlığını ihmal etme, ruhsal ve fiziksel dengeyi sağlamak için zaman ayırmalısın. Kendine güvenmeye devam et, çünkü içsel gücün her türlü zorluğun üstesinden gelmene yardımcı olacak.
Serbest ruhun bugün daha da öne çıkıyor. Maceraya atılmak, yeni fikirler keşfetmek ve zihnini açmak için harika bir dönemdesin. Merak duygun, seni sıradışı deneyimlere yönlendirebilir. Sosyal çevrendeki insanlarla derin sohbetler yapabilir, ilham verici kişilerle bir araya gelebilirsin. Heyecan verici fırsatların kapını çalma ihtimali var; değerlendirmeye hazır ol. İçsel bir tatmin hali hissedebilirsin, bu da kararlılıkla hedeflerine odaklanmanı sağlayacak. Ancak, detaylara dikkat etmeyi unutma; bazı küçük aksaklıklar büyük projeleri etkileyebilir. Kendine güven, tutkulu hisset ve içindeki enerjiyi dışarıya yansıt. Emellerini gerçekleştirmek için doğru adımlar atmaya hazırsın.
Disiplin ve kararlılık gününün temel taşları olacak. İş ve kariyer alanında yeni fırsatlarla karşılaşabilirsin; bu durum, gelecekteki hedeflerine ulaşmanda büyük bir adım teşkil edebilir. İletişim kurduğun kişilerle arandaki bağlantıları güçlendirmek, başarılarını pekiştirecek. Ancak, duygusal hallerin üzerinde biraz daha derin düşünmelisin; kalp hislerinle mantığını dengelemek, yaratıcı yollar bulmanı sağlayacak. Kendine olan güvenin artarken, içsel huzurun için küçük molalar vermeyi unutmamalısın. İlerlemek için yanına aldığın insanlarla uyum içinde çalışmak, seni daha ileriye taşıyacak bir enerji yaratacak. Anlık kararlardan uzak durarak, daha önce planladığın projelere yönelmen, önünü açacak. Unutma ki sabırla ilerlediğin her yolda, başarılı sonuçlar seni bekliyor.
Havada özgürlük ve yenilik arayışının yoğun hissedileceği bir dönemdesin. Alışılmış kalıplardan sıyrılma arzusu, farklı düşünce yapılarıyla etkileşimde bulunmanı sağlayacak. Sosyal çevrenle iletişimlerin, beklenmedik sürprizlere açık ve canlandırıcı bir hale gelecek. İçinde bulunduğun projelerde sıradışı fikirlerinle dikkat çekebilirsin. Ancak, ani tepkilerden kaçınmakta fayda var; bazı durumlar senin kontrolünden çıkabilir. Duygusal bağlar açısından ise, derin ve samimi paylaşımlar, ilişkinin dinamiklerini olumlu yönde değiştirebilir. Sezgisel yeteneklerin artacak; bu, karşındaki insanları daha iyi anlama kapasiteni güçlendirecek. Kendini ifade etmekten çekinme, düşüncelerini açıkça paylaşmak, çevrendeki insanların tutumlarını olumlu etkileyebilir. Farklılıklara saygı duyarak yaratıcı işbirliklerine kapı aralayabilirsin. Gizli kalmış yeteneklerini keşfetmek için mükemmel bir gün. Kendi potansiyelini değerlendirmek ve hayallerinin peşinden gitmek için ilham verici bir zaman dilimindesin.
Duygusal derinliklerin artacağı bir gün. İçsel sezgilerinle hareket ettiğinde, karşına çıkan fırsatlar seni beklediğinden daha fazla memnun edebilir. Hayal gücün yüksek, bu da sanatsal ve yaratıcı projeleri hayata geçirmek için mükemmel bir zemin sunuyor. Sosyal ilişkilerde ise empati sahibi olman, güçlükleri aşmana yardımcı olacak. Başkalarının hislerini anlamak, onların ihtiyaçlarına yanıt vererek bağlarını daha da güçlendirmene olanak tanıyabilir. Kendine biraz zaman ayırmayı unutma; bir gün dinlenme ve kendini yenileme fırsatı olabilir. Bu süreçte ihtiyaç duyduğun destek, çevrendeki insanlardan gelebilir. Sisli duyguların netleşmesine olanak tanıyacak anlar, seni yeni bir perspektife yönlendirebilir. İleriye dönük kararlarında ise, sezgi ve içgörülerinin sana rehberlik etmesine izin vermek faydalı olacak. Kalbine ve iç sesine güven.
