1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Yeni başlangıçlar için harika bir zaman dilimindesin. Enerjin yüksek ve motivasyonun güçlü. Kendini ifade etme konusunda cesursun, bu da çevrendekiler üzerinde olumlu bir etki yaratıyor. Bugün içsel hislerine güvenmelisin; sezgilerin seni doğru yola yönlendirecek. Karşılaşacağın zorluklar karşısında pes etmek yerine, bunları birer fırsat olarak görmek seni daha da güçlendirebilir. Sosyal ilişkilerde ise iletişime açık olman faydalı. Arkadaşlarınla olan bağların kuvvetlenecek. Kendine birkaç saat ayırarak zevk aldığın bir aktiviteyle meşgul olmayı unutma. Bu, zihninin tazelenmesine yardımcı olacak.
Bugün içsel bir huzur arayışında olabilirsin. Doğayla iç içe olmak, seni yeniden enerjiyle dolduracak. Aşk hayatında küçük sürprizler, ilişkini canlandırabilir. İletişim yeteneklerin sayesinde iş yerinde fark yaratacak, takım arkadaşların üzerinde olumlu bir etki bırakacaksın. Maddi konularda daha temkinli olmalısın; gereksiz harcamalardan uzak durarak geleceğe yönelik planlarını sağlamlaştırabilirsin. Gün içerisinde kararlılığın ve sabrınla zor durumların üstesinden geleceksin. Kendine ve sevdiklerine zaman ayırmayı unutma; bu, duygusal olarak kendini yeniden dengelemeni sağlayacak.
Bugün iletişim alanda hareketli bir gün geçirebilirsin. Herkesle kolayca bağlantı kuracak ve fikirlerinle dikkat çekeceksin. Sosyal etkinlikler ve arkadaşlarla planlar gündeme gelebilir, bu da seni mutlu edecek. Yüzeysel olanlardan uzaklaşmak, derin sohbetler yapman için fırsat sunabilir. Esnek düşünme becerin, karşına çıkan zorlukları aşmanda yardımcı olacak. Öte yandan, bazı duygusal meselelere dair içsel bir sorgulama yapabilirsin; var olan sorunlar üzerindeki düşüncelerine dikkat et. Kendine zaman ayırmayı da unutma; zihnini dinlendirmek günün ilerleyen saatlerinde yenilemek için faydalı olacaktır. Unutma, ifade gücün dikkat çekici; hissettiklerini cesurca paylaşabilirsin.
Duygusal derinlikler içinde kaybolmuş hissedebilirsin. Bugün yakın ilişkilerine odaklanmak, kalbindeki hisleri açığa çıkarma zamanı. Sevgi dolu sözler ve samimi paylaşımlar, bağlarını güçlendirecek. Evinin ve ailenin verdiği güven duygusu, seni sarmalayacak. İçsel huzur arayışın önemli bir hal alırken, kendi ihtiyaçlarına kulak vermelisin. Belki de geçmişle yüzleşmek, yeni bir başlangıç için kapıları aralayacak. Yaratıcılığın yüksek olduğu bu dönem, sanatsal faaliyetlere yönelmek için uygun. İçsel sesini dinlemekten çekinme, sezgilerin seni doğru yöne yönlendirecek. Kendini ifade etme şeklin, duygusal zenginliğini yansıtacak. Sadece kendine değil, çevrendeki insanlara da ilham verebilirsin. Özgünlüğünü korumak kaydıyla, duygusal derinliklerini keşfetmek senin için dönüştürücü bir deneyim olabilir.
Bugün, içsel güvenin ve liderlik becerilerin ön planda olacak. Sosyal ortamlarda parlayarak dikkatleri üzerine çekebilirsin. Yaratıcılığın, sanatsal projelerde veya ekip çalışmalarında kendini gösterecek fırsatlar yaratabilir. Ancak dikkatli ol, ego çatışmalarından uzak durman önem taşıyor. Karşıt görüşlere açık olman, iletişimde daha az gerilim yaşamanı sağlayacak. Aşk hayatında sürprizler seni bekliyor. Farklı bir yaklaşım sergileyerek ilişkinizde heyecan yaratabilirsin. Sağlık açısından, enerjini dengelemek için biraz dinlenme ve meditasyon faydalı olabilir. Kendi ihtiyaçlarına saygı göstererek, sevdiklerinle de kaliteli zaman geçirmeyi unutma.
Bugün detaylara odaklanma isteği ön planda. Geçmişte ertelediğin işlerinle ilgilenmek için harika bir zaman. Mücadele ettiğin sorunların üstesinden gelmek için analitik düşünme yeteneğini kullanabilirsin. İş yerinde veya günlük yaşamında, düzen ve tertip sağlamak sana huzur getirecek. Sosyal ilişkilerde birbirine duyulan saygı ve anlayış, iletişimde daha yumuşak bir ton kullanılmasına olanak tanıyacak. Sağlığın hakkında yapacağın küçük iyileştirmeler yararlı olabilir; belki yeni bir spor programı veya sağlıklı bir beslenme planı oluşturabilirsin. İçsel huzurunu bulmak için kısa bir doğa yürüyüşü bile yeterli olabilir. Unutma, küçük adımlar büyük değişimlere yol açar. Sabrın bu süreçte en büyük mücadelen; bunun sonucunda kendini daha güçlü ve tatmin olmuş hissedeceksin.
Duygusal dengeyi sağlamak için harika bir gün. Ortaklıklar ve ilişkiler hakkında düşünmekte fayda var. Başkalarıyla olan etkileşimlerin, karşılıklı anlayışı ve işbirliğini artırabilir. Estetik ve güzellik konularına ilgin artacak; sanatsal faaliyetlere katılmak ya da yeni hobiler edinmek için doğru zaman. İçsel huzuruna odaklanmak, zihnindeki karmaşayı azaltacak. İletişimde özenli olmalı; sözcüklerin gücünü iyi kullanırsan, istediğin sonuçları alabilirsin. Sosyal çevrendeki insanlarla olan bağların güçlenecek, destek alacağın kişilerle yan yana geleceksin. Kendi ihtiyaçlarını ifade etmekten çekinme; sevgi ve saygı dolu bir diyalog, ilişkilerine derinlik katacak. Kısacası, uyum ve dengeyi bulma çabaların, güzel fırsatların kapılarını açacak.
Gizli kalmayı seven ruhun, derin düşüncelere dalmak isteyecek. İçsel huzurun arayışında, geçmişle yüzleşmek için uygun bir zaman diliminde olacaksın. İlişkilerde ise tutkulu bir enerji hakim; sevgi dolu anlarla birlikte duygularının yoğunluğunu hissetmen mümkün. Anlık kararlar vermekten kaçınmalısın; detayları düşünmek ve sezgine güvenmek, olası yanlış anlamaların önüne geçecek. İş hayatında yeni oluşumlar, ilginç fırsatlar sunabilir. Sabırlı ol; sürecin getirdiği değişimlerin keyfini çıkar. Bugün, başkalarına yardım etme arzusu içerisinde olabilirsin; bu, seni ruhsal olarak zenginleştirecek. Kendine karşı nazik ol ve ihtiyaçlarına saygı göster; bu dönemde kendini keşfetmek ve yenilemek için harika bir fırsat.
Hayatın eğlenceli ve macera dolu yanlarıyla yüzleşmek için mükemmel bir gün. İletişimde cesur ve samimi olmalısın; bu, etrafındaki insanlarla olan bağını kuvvetlendirecek. Yeni fikirlere açık olman, sana yeni kapılar açabilir. Seyahat ya da öğrenme arzusu güçlü; uzaklar çekici gelebilir. Duygusal anlamda kendini keşfetmek için içe dönmek iyi bir seçenek. Sevdiklerinle keyifli zaman geçirmek, ruhunu besleyecek. Finansal konularda temkinli olmalısın; ani harcamalardan kaçınmak, gelecekteki projelere yatırım yapmanı sağlayabilir. Kendini ifade ederken yürekliliğini koru, bu günün fırsatlarını yakalama şansını artırır.
Bugün, kararlılığınız ve disiplinli yaklaşımınızla öne çıkacaksınız. İş hayatınızda karşılaştığınız zorlukların üstesinden gelmek için stratejik düşünme yeteneğinizi kullanmalısınız. Çevrenizdekilerin beklentileri sizin üzerinizde baskı yaratabilir; ancak bu durumu fırsata çevirmek, sizi daha da güçlendirecek. İçsel motivasyonunuzu kaybetmemek için, hedeflerinizi net bir şekilde belirlemek ve onlara sadık kalmak önemli. Kendinize olan inancınızı pekiştirmek, gün sonunda tatmin edici bir hissiyat yaratacak. Sosyal ilişkilerde ise biraz daha esnek olmalısınız; katı tutumlar, iletişiminizi zedeleyebilir. Sevgi dolu anların tadını çıkarın, duygusal bağlarınızı derinleştirin. Kendinize zaman ayırmayı unutmayın; zihin dinlendirmek, yaratıcılığınızı artıracak.
Sıcak fikirlerin ve yenilikçi düşüncelerin ön planda olduğu bir gün. İçinde bulunduğun sosyal çevreyle olan etkileşimlerin senin için oldukça keyifli geçecek; yeni bağlantılar kurma fırsatları karşına çıkabilir. Bugün, duygusal zeka ve sezgilere daha fazla güvenmen gerekebilir; bu senin için önemli bir içsel rehberlik sunacak. Yapıcı daha geniş perspektifler oluşturmak, ruhsal gelişimine katkı sağlayacak. Gelişmelere açık ol ve cesaretle hareket et, çünkü serüven dolu yeni bir dönem kapıda. Hayalini kurduğun değişikliklerin peşinden koş; içsel özgürlüğün, istediğin yönlere doğru seni yönlendirebilir. Kendine zaman ayırmayı ve hobilerine yönelmeyi unutma; bu seni canlandıracak ve yeni ilham kaynaklarıyla tanıştıracaktır.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olacağı bir gün. İçsel sesini dinlemek, ruhsal denge arayışına gireceksin. Sınırlarını belirleme zamanı; başkalarına olan yardımseverliğine dikkat et. Kendi ihtiyaçlarını ihmal etmemelisin. Yaratıcılık patlaması yaşayabilirsin, sanatsal projelere yönelmek için harika bir zemin. Sevdiklerinle iletişimde, empati ve anlayış göstererek bağlarını güçlendirebilirsin. Hayal güçlerinle oynayarak yeni fikirler üretmek üzere ilham alacak, ilgi alanlarında derinleşeceksin. Bugün, belirsizliklerle dolu bir yolculuğa çıkabilirsin; akışta kalmak, seni daha huzurlu hissettirecek. Kendine güven ve içsel barış arayışında, çevrendeki olayları aşan bir anlayış geliştirebilirsin.
1
2
3
4
5
6
