1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün sezgilerin oldukça güçlü, bu da seni içsel bir yolculuğa çıkmaya yönlendirebilir. Kendine zaman tanımalı ve hislerini dinlemelisin. Ani kararlar almak yerine biraz derin düşünmek faydalı olabilir. Sosyal ilişkilerde iletişimde bulunmak, dostlukları pekiştirmek için uygun bir zaman. Bir proje veya hedef üzerinde odaklanmak seni çok daha verimli kılacak. Sağlık konularında ise günlük rutinine dikkat etmek, enerjini yükseltmek için önem taşıyor. Kendine karşı nazik ol ve stres yönetimi tekniklerine yönel. Sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirirken, bağımsızlığını da korumayı unutma. Bugün, içsel dengeyi sağlamak için gerekli adımları atma fırsatını değerlendirebilirsin.
Bugün huzur ve güven arayışın ön planda olacak. İçsel dengeyi sağlamak için sakinliğe ihtiyacın var. Etrafındaki insanlarla olan ilişkilerini düzenlemek, sevgi dolu anlar yaşamak için kesinlikle faydalı olacak. Maddi konularda daha temkinli ve düşünceli olabilirsin; yapıcı adımlar atmak için iyi bir zaman. Kendini geliştirmenin yollarını ararken, içinde bulunduğun durumu daha iyi değerlendirebilmek için görmezden geldiğin şeylere dikkat etmelisin. Doğanın ve güzelliklerin sana ilham vereceği anlar, ruhunu besleyecek. Kendine küçük kaçamaklar yapmayı unutma. Unutma, sabırlı olmak her zaman kazandırır.
Düşüncelerinin hızla akacağı bir döneme adım atıyorsun. İletişim becerilerin ön plana çıkacak ve sosyal çevrende etkileyici diyaloglar kurma şansın doğacak. Akıllıca düşünme ve esnek zihin yapın sayesinde çeşitli konularda iyi sonuçlar elde edebilirsin. Yenilikçi fikirlerinle dikkat çekecek, insanları etrafında toplayacaksın. Ancak bazen kararsızlık hissi kaplayabilir; gelen fikirlerin arasında kaybolma ihtimaline karşı, odaklandığın hedefleri belirleyip üzerine gitmekte fayda var.Aşk konusunda, sevdiğin kişiyle iletişimin güçlenmiş görünüyor. Esprili ve neşeli yaklaşımın, aranızdaki bağı daha da kuvvetlendirebilir. Tek başına olanlar için ise sosyal ortamlarda tanışma fırsatları söz konusu olabilir. Hızla gelişen olaylara açık olmalı ve fırsatları değerlendirmekten çekinmemelisin.Kendine vakit ayırmak da önemli. Duygusal zenginlik, belirli bir denge ile gelişir. İçsel huzurunu sağlamak adına meditasyon ya da doğada zaman geçirmek, zihnini dinlendirir. Sağlığa dikkat etmek, enerjini artırmak için yapacağın küçük değişiklikler de faydalı olabilir. Şimdi ilham dolu bir dönemdesin; düşüncelerini eyleme dökmek için mükemmel bir zaman.
Duygusal derinliğin ve sezgisel yeteneklerin ön planda. Bugün, ilişkilerde daha fazla anlayış ve şefkat gösterme isteği duyacaksın. Geçmişteki anılarla dolup taşabilir, bu da seni içsel bir yolculuğa itebilir. Ailevi bağlara ve ev hayatına olan özlem artarken, kendini sevdiklerinle bir araya gelmek isteği içinde bulabilirsin. Ani bir karar verme isteği, mantıklı düşünmeni zorlaştırabilir; bu yüzden ani tepkilerden kaçınmak faydalı olacak. Bir süredir ertelediğin duygusal konuları ele almak için uygun bir zaman. Kendine karşı nazik olmayı unutma; içsel huzurunu sağlamak için meditasyona ya da doğayla iç içe bir aktiviteye yönelebilirsin. Günün genel olarak, kalp ile akıl arasındaki dengeyi sağlaman gereken bir dönem.
Kendine olan güvenin yüksek ve kararlılığın dikkat çekici. Bugün, liderlik niteliklerin ön plana çıkacak; çevrendeki insanları etkileme konusunda başarılı olabilirsin. Sosyal ortamlarda daha fazla öne çıkmak, düşüncelerini paylaşmak için güzel bir zaman. Bu durum, hem kişisel ilişkilerine hem de iş hayatındaki iş birliklerine katkı sağlayabilir.Maddi konularında hoş sürprizlerle karşılaşma ihtimalin var. Yatırım yapmayı düşünüyorsan, yaratıcı fikirler edinebilir ve cesur adımlar atabilirsin. Aşk hayatında ise duygusal yoğunluk artış gösterebilir. Partnerinle yapacağın samimi bir konuşma, aranızdaki bağı güçlendirebilir. Yeni biriyle tanışmak için de olumlu bir dönemdesin; karşındaki kişinin enerjisinden etkilenebilirsin.Kendini ifade ederken yaratıcı yeteneklerini öne çıkarabilirsin; sanat, yenilik ve eğlence, gününün önemli temasını oluşturacak. Ancak, dikkat etmen gereken nokta aşırı özgüven; alçakgönüllülüğü ihmal etmemek, ilişkilerini korumak açısından faydalı olacaktır. Kendine güven, ama başkalarını da dinlemekten geri durma. Bugün, hem içsel dinginliğini sağlayabilmek hem de çevrendeki insanlara ilham verebilmek adına mükemmel bir fırsat.
Bugün, analitik zihninle çevrendeki olayları bir araya getirme konusunda oldukça heveslisin. Gözlem yeteneğin ve dikkatini dağıtacak şeylerden arınma isteğin sana bilgi dolu bir gün sunacak. İş yerinde ya da kişisel projelerinde detaylar üzerinde yoğunlaşman gerektiğini hissedebilirsin. Bu süreçte içine kapanmayı tercih etmek yerine aktif bir şekilde iletişim kurman faydalı olacak. Ayrıca, beslenme ve sağlık konularına yaklaşımında titiz olmaya eğilimli olabilirsin. Küçük değişiklikler yaparak kendini daha iyi hissetmek adına iyi bir zaman. Bir arkadaşınla yapacağın samimi bir sohbet sana yeni bir bakış açısı kazandırabilir. Zaman zaman mükemmeliyetçilik doğal bir eğilim olsa da, gün içinde aksiliklerle karşılaşman olası. Bunlara karşı sabırlı olmalısın; sonrasında keyifli sürprizlerle dolu bir gün seni bekliyor. İhtiyaç duyduğun her şey için ruh halini dengelemeyi unutma, zira iç huzurunu sağlayarak daha verimli olabilirsin.
Bugün, sosyal ilişkilerdeki enerjinin yükseldiği bir dönemdesin. İnsanlarla olan etkileşimlerin, senin için son derece keyifli ve uyumlu geçebilir. Eğlenceli etkinliklere katılmak, yeni insanlarla tanışmak için harika bir zaman. Sanatsal yeteneklerini sergilemek, yaratıcı projelere yönelmek için ilham dolu bir gün olabilir. İçsel denge arayışın, seni huzurun peşinde koşmaya yönlendirecek. Geçmişteki olayları yeniden değerlendirip, kendine yeni hedefler belirlemek için iyi bir fırsat. Duygusal anlamda derinliklere inmek, ilişkilerini daha sağlıklı bir temele oturtmana yardımcı olabilir. Kendini açık kalp ve zihinle ifade etmek için uygun bir zaman. Unutma, başkalarıyla olan bağlantın, seni büyütmekte ve desteklemekte önemli bir rol oynuyor. Bugün, sevdiklerinle vakit geçirmek ve duygusal bağları güçlendirmek, ruhuna iyi gelecek. Kendi değerini bilmek ve başkalarıyla olan etkileşimlerinde bunu yansıtmak, sana yeni kapılar açabilir. Kısacası, bugün sosyal alanlarda aktif olmak, kendini ifade etme fırsatını ve keyifli anları beraberinde getirecek.
Duygusal yoğunluğun artacağı bir dönemdesin. İçsel derinliklere dalış yapma ve kendini keşfetme fırsatını değerlendirebilirsin. Gizli kalmış hislerin gün yüzüne çıkabilir, bu da ilişkilerini sorgulamana yol açabilir. Yaşamın karmaşasında kendini bulmak adına içsel huzuru sağlamaya yönelik adımlar atabilirsin. İletişimlerinde dikkatli ol, zira bazı söylenenler, düşündüğünden daha fazla derin anlam taşıyabilir. Kararlılık ve cesaret göstereceğin bir gün; bu, hedeflerine ulaşmanda büyük bir motivasyon kaynağı olacak. Kendi sınırlarını zorlayarak, çevrendeki insanlara ilham verebilirsin. Duygusal bağların güçlenebilir, sevdiklerinle daha derin sohbetler yapma fırsatı yakalayabilirsin. Kendine zaman ayırmayı unutma, ruhsal dengeyi sağlamak için solitude anları yaratmak faydalı olacaktır.
Yeni maceralara atılmak için mükemmel bir zaman. Doğadaki hareketliliğin ve dinamik enerjinin seni etkisi altına alacağı bu dönemde, keşfetme arzun yoğunlaşacak. Yeni insanlarla tanışma ve farklı kültürleri deneyimleme fırsatları karşına çıkabilir. İletişim becerilerin artarken, görüşlerinle başkalarını etkileme gücüne sahip olacaksın.Duygusal açıdan kendini iyi hissedeceksin, içinde bir huzur var. Ancak, bu huzuru korumak için sevdiklerinle olan ilişkilerine dikkat etmeli, empati yaparak onların duygularını anlamaya gayret göstermelisin. Eğitim ve kişisel gelişim konularına yönelmek, bilgi dağarcığını genişletmek için harika bir fırsat olabilir. Kendini geliştirmeye yönelik kurslar veya atölyeler ilgin çekebilir.Maddi konularda dikkatli olman gerekiyor, harcamalarını kontrol altında tutmakta fayda var. Hızlı kararlar almak yerine, durup düşünmek sana yarar sağlayacaktır. Sezgilerin güçlü ve bu sezgiler doğrultusunda kararlar almak için kendine güvenmelisin. Bugün içsel yolculuklar yaparak, ruhsal anlamda derinlere inmek isteyebilirsin. Kendini sorgulamak ve içsel dengeyi bulmak, ruh halini olumlu yönde etkileyecektir.
Disiplinin ve kararlılığının öne çıkacağı bir gün. Hayatında üzerinde çalıştığın projeler, uzun vadeli hedeflerin için önemli adımlar atma fırsatı sunacak. Dikkatini toplayarak ilerlersen, hayal ettiğin başarıya ulaşman pek uzak değil. Aile ve yakın arkadaşlarınla olan ilişkilerinde duygusal destek arayışın artabilir, bu durum senin için rahatlatıcı bir etki yaratabilir. Kendine karşı eleştirel olma eğilimindesin; biraz daha nazik ol ve kendini birçok zorluğun üstesinden gelebilen bir birey olarak gör. İş yerinde takım çalışmasına daha fazla önem vermek, iş zekanı ortaya koymanı sağlayacak. Gereksiz çatışmalardan kaçınarak, alçakgönüllülüğünle dikkat çekebilir ve insanların takdirini kazanabilirsin. Gün sonunda iç huzurunu bulmak adına bir süre yalnız kalmak veya doğayla bütünleşmek senin için iyi gelebilir.
Bugün özgün fikirlerin ve yaratıcılığın ön planda olacak. Sosyal ilişkilerdeki dinamik değişiklikler dikkatini çekebilir; yeni bağlantılar kurmak için cesur adımlar atabilirsin. Kendi iç dünyandaki yenilikçi düşünceler, başkalarına ilham kaynağı olacak. Duygusal derinlikler yerini mantıklı değerlendirmelere bırakabilir, böylece daha rasyonel kararlar alabilirsin. Özgürlük ihtiyacın artabilir; bu da, sana uçsuz bucaksız bir alan açacak. Tabii ki bu süreçte dengeyi korumak önemli, çünkü aşırı bağımsızlık bazen yalnızlık hissi getirebilir. Kendine alan tanırken, sevgi dolu anları da unutmamakta fayda var. İçsel huzurunu sağlamak için meditasyon veya doğa yürüyüşleri sana iyi gelebilir. Çevrendekilere karşı duyarlılığın artması, sosyal bilinçle hareket etmene kapı aralayabilir; bu da dostluklarını güçlendirebilir. Kendini ifade etme yollarını bulmakta kararlı olsan da, esneklik göstermek de fayda sağlayacaktır. Bugün seni bekleyen sürprizlere açık ol, çünkü güzel fırsatlar kapını çalabilir.
Duygusal derinliklerin ve sezgisel yeteneklerinin ön planda olduğu bir gün. İçsel bir dönüşüm geçirebilir, ruhsal olarak yenilenme isteği hissedebilirsin. Sanatsal bir proje üzerinde çalışmak, yaratıcılığını ifade etmek için ilham verici bir zaman. İletişimde bazı belirsizliklerle karşılaşabilirsin; bu nedenle hislerine güvenerek hareket etmek önemli. Sevdiklerinle olan bağların güçleniyor, karşılıklı anlayış ve destekle ilişkilerini derinleştirebilirsin. Kendine zaman ayırmak, meditasyon veya doğada yürüyüş yapmak ruhunu besleyecek. Hayallerinin peşinden koşmak için kararlılıkla adım atabilirsin, ancak pratikliğini kaybetmemeye dikkat et. Kendini keşfetme yolculuğu içinde değerli dersler öğrenebilir, geçmişle yüzleşmek için cesaret bulabilirsin. Hayatındaki olumlu değişimlerin farkına varmak ve bunları kucaklamak için hazır ol.
