1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün, enerjinin ve kararlılığın zirveye ulaşacağı bir gün. İçsel motivasyonun güçlü olması, hedeflerine ulaşmanda yardımcı olacak. Yeni başlangıçlara açık olmalı, cesur adımlar atmalısın. Sosyal çevrende önemli değişimler ve etkileyici karşılaşmalar söz konusu. Kişisel ilişkilerde samimiyet ön planda; bu durum, duygusal bağlarını güçlendirmen için bir fırsat sunuyor. Karar verme anlarında sezgilerini dinlemen, sürprizlere hazırlıklı olmanı sağlayacak. Kendini ifade etme şeklinle başkalarına ilham verebilir, onlara liderlik edebilirsin. Sabırsızlığa kapılmamaya dikkat et; beklemek zor olsa da, sabır bileşenidir, olumlu sonuçların anahtarı. Bugün, kendine güvenerek ilerlemeye devam et. Her şey senin elinde!
Bugün, kendinizi ifade etme ve duygularınızı paylaşma konusunda güçlü bir arzu hissediyorsunuz. İçsel duygularınızın yüzeye çıkması, kişisel ilişkilerinizde daha derin ve anlamlı bağlantılar kurmanıza yardımcı olacak. Sevdiklerinizle samimi bir iletişim kurmak, ilişkilerinizi güçlendirebilir. İş yerinde, kararlılığınız ve pratik yaklaşımınız sayesinde zor projeleri başarıyla tamamlayabilirsiniz. Ancak, yeniliklere açık olmakta fayda var; alışkanlıklarınızı sorgulamanız, size beklenmedik fırsatlar sunabilir. Kendinize zaman ayırmak ve ruhsal yenilenme için küçük kaçamaklar yapmak, günün getirileri arasında yer alacaktır. Kendi değerlerinize odaklanarak, dış dünyanın karmaşasından uzaklaşma şansını yakalayabilirsiniz. Bugün, içsel huzurunuzu sağlamanın ve yaşamınızı dengeye getirmenin tam zamanı.
Bugün zihinsel enerjinin oldukça yüksek olduğu bir gün. Farklı konular hakkında derinlemesine düşünmek, yeni fikirler geliştirmek ve hayatındaki belirsizlikleri netleştirmek için harika bir zaman. Sosyal çevrenle olan ilişkilerinde, samimi ve açık bir iletişim kurma ihtiyacı hissedebilirsin. Merak duygun sayesinde yeni insanlarla tanışma ve onlardan ilham alma fırsatın olacak. Özellikle yaratıcı projelere odaklanarak kendini geliştirip, hayal gücünü kullanmak için uygun bir zemin oluşacak. Ancak, dikkatinin dağılmasına neden olabilecek konulara çok fazla takılmamaya çalış. İkili ilişkilerde ise karşılıklı anlayış ve empati önem kazanıyor. Kısa iletişimler ya da mesajlaşmalar sayesinde bir ilişkinin derinleşmesi mümkün. Eğitimle, bilgi edinmeyle ilgilenen İkizler için olumlu fırsatlar kapıda.
Duygusal derinliğin bugün ön planda. İçsel yolculuklara dair merakını tatmin etme arayışındasın. Sevdiklerinle arandaki bağları güçlendirmek isteyeceksin. Bu nedenle, geçmişten gelen anılar ve tatlı hatıralar seni sarıp sarmalayacak. Evde geçirmek isteyeceğin zaman dilimleri, rahatlamana ve huzur bulmana yardımcı olacak. Ancak, karamsar düşüncelerden uzak durmalı, pozitif enerjini artıracak aktivitelere yönelmelisin. İçsel huzurunu sağlamak ve sevdiklerinle kaliteli zaman geçirmek, ruhsal anlamda sana çok iyi gelecek. İş veya günlük sorumluluklar ile ilgili küçük zorluklarla karşılaşabilirsin; ancak bunları aşmak için içsel gücünü kullanacaksın. Unutma, güç senin içinde mevcut!
Yeni fırsatlar kapını çalmaya başlayabilir. Kendi yeteneklerini ön plana çıkarma şansını yakalayabilirsin. Cesaretinle çevrendekilere ilham vereceksin. Kendine olan güvenin artarken, liderlik vasıflarını sergilemek için mükemmel bir zaman. İletişim konusunda dikkatli olmalı, zıt düşüncelere açık kalmalısın. Sosyal etkileşimlerin artabilir; yeni insanlarla tanışmak, ufkunu genişletmek adına önemli fırsatlar sunabilir. Bugün, içsel bir farkındalık yaşayıp hedeflerini netleştirmek isteyebilirsin. İlişkilerinde ise samimiyet ve sıcaklık ön planda. Sevgi dolu bir ortam seni bekliyor, hislerinle hareket etmeyi unutma. Unutma, kalbindeki ateş, çevrendekileri de aydınlatır.
Detaylara olan düşkünlüğün gün boyunca öne çıkacak. Küçük şeylere odaklanarak büyük resmi kaçırmamalısın. Kendi içsel düzenini sağlamlaştırmak, zihnini ve ruhunu beslemek adına harika bir zaman. Gün, organize olma ve planlarını netleştirme fırsatı sunacak. İş yerinde işbirlikleri ön planda; başkalarının önerilerine açık olmalısın. Sağlığınla ilgili bir konuda dikkatli olman gerekebilir; bedenine iyi bakmak için zaman ayırmalısın. Sosyal ilişkilerde ise kendini ifade etmekte zorlanabilirsin, ama sabırlı ol ve düşüncelerini paylaşmaktan çekinme. Günün sonunda, içsel huzuru bulmak için yalnız kalmayı tercih edebilirsin. Senin için yoğun bir düşünce yoğunluğu söz konusu; derin nefes al ve düşüncelerini netleştir.
Duygusal dengenin ön planda olduğu bir dönemdesin. Sosyal ilişkilerinde yeni bağlantılar kurma arzusu içindesin; bu, seni heyecanlandırıyor ve ilham veriyor. Karşına çıkacak insanlardan öğrenebileceğin çok şey var. Tarafını seçerken dikkatli olmalısın; aşırı idealizm tuzak olabilir. Hayatında estetik ve güzellik arayışın yoğunlaşabilir, sanatsal çalışmalar ya da hobilerle ilgilenmek için harika bir zaman. Kendini ifade etme biçimin, başkaları üzerinde derin bir etki bırakacak. İçsel huzurunu sağlamak için biraz zaman ayırmayı unutma; böylece başkalarına daha fazla destek olabilirsin. Özellikle iş ve finansal konularda olumlu gelişmeler söz konusu. Ancak hemen hareket etmeden önce iyi bir değerlendirme yapman yerinde olur. Yanlış yönlendirmelerden kaçınmak için sezgilerine güven. Diğer insanlarla uyum içinde olmayı başarırsan, gün boyunca keyifli anlar seni bekliyor.
Duyguların derinliklerine inmeye hazır olun. Bugün içsel bir sorgulama başlatan olaylar yaşayabilirsiniz. Kendinizi ifade etmekte zorlanıyorsanız, yazmak ya da yaratıcı bir aktiviteyle meşgul olmak iyi bir çıkış yolu olabilir. İlişkilerde güvenin önemini bir kez daha hissedeceksiniz; bu nedenle, hem kendinize hem de sevdiklerinize karşı açık ve dürüst olmalısınız. Geçmişten gelen bazı olaylar su yüzüne çıkabilir. Bunların altında yatan öz temelini keşfetmek, kendinizi daha iyi anlamanızı sağlayacak. Para konularında temkinli olmanız gereken bir gündesiniz. Harcamalarınıza dikkat edin, gelecekte ihtiyaç duyabileceğiniz kaynakları düşünmek için fırsatlar yaratın. Sosyal çevrenizden destek alabilir, fikir alışverişlerinde bulunabilirsiniz. Unutmayın; bağlılık ve sadakat, bu dönemde ilişkilerinizi güçlü tutacak unsurlar. Daha derin bağlar kurmak için çaba sarf edebilirsiniz.
Maceraperest ruhun bugün zirveye çıkacak. Yeni deneyimlere ve keşiflere açık olmalısın. Eğlenceli etkinlikler, dostlarla geçirilen vakit ruhunu canlandıracak. Farklı kültürleri tanımak, yeni insanlarla tanışmak sana enerji verecek. Eğitim veya kişisel gelişim konularında atılımlar yapabilirsin; bu süreçte öğrendiğin her şey, hedeflerine ulaşmanda büyük rol oynayacak. Ayrıca, karşına çıkan fırsatları değerlendirmek için cesur olmalısın. İçsel huzurunu bulmak için doğayla iç içe zaman geçirmek, zihnini açacak. Eğlenceli ve ilham verici bir gün seni bekliyor.
Bugün hedeflerine daha da yaklaşmanın bir yolunu bulacaksın. Disiplinin ve çalışma azmin, çevrendekilere de ilham verecek. Karşılaşabileceğin zorluklar, seni daha güçlü kılacak engeller olarak görülebilir. Bu süreçte kararlılığını koru, dikkatini dağıtacak unsurlara karşı kendini korumak önemli. Sosyal ilişkilerinde ise, en yakın arkadaşlarından beklemediğin destekler alabilir, eski arkadaşlıkların canlanma fırsatı buluyor. Kendini ifade etme şeklin, başkalarına etki edecek. Gösterdiğin özveri, takdirle karşılanabilir. Finansal anlamda dikkatli olman gereken bir dönemdesin. Harcamalarını kontrol altında tutmak, geleceğini sağlam temellere oturtman açısından önemli. Yeteneklerini sergileyeceğin bir fırsatla karşılaşabilirsin. Bu, profesyonel hayatında yeni kapılar açabilir. Unutma, başarının anahtarı sabır ve özveri.
Bugün yenilikçi fikirlerin, yaratıcı projelerin ve özgün bakış açılarının ön plana çıkıyor. Sorgulayıcı yapınla, eski kalıpları kırma arzusun öne çıkabilir. Sosyal ilişkilerde, farklı insanlarla tanışmak ve ilginç sohbetler yapmak adına oldukça elverişli bir zaman dilimindesin. Empati yeteneğin artmışken, başkalarının fikirlerine açık olman, ilişkilere derinlik katabilir.Duygusal olarak, içsel huzurunu sağlamak için yalnız kalmaya ihtiyaç duyabilirsin. Meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi bireysel aktivitelere yönelmek, zihnini arındırmana yardımcı olacak. Hayal gücünün yoğunluğuyla, sanatsal yönlerini keşfetmeye veya geliştirmeye cesaret edebilirsin. Sosyal konularda, bazı arkadaşlarınla fikir ayrılıkları yaşayabilirsin, fakat bu durumun kalıcı olmasını istemiyorsan, iyi bir dinleyici olmaya özen göstermelisin. Yeni bir hedef belirlemek için de ikna olabilirsin. Bu hedef, gelecekteki tatminin için önemli bir adım olabilir.
Duygular derinleşiyor, sezgisel yeteneklerin daha da belirgin hale geliyor. Sanatsal yönlerin ön plana çıkabilir, yaratıcılığını ifade etmek için mükemmel bir gün. İkili ilişkilerde, başkalarının duygularını anlama kabiliyetin senin için bir avantaj sunuyor. Fakat, başkalarının sorunlarına fazla kapılmaktan kaçınmalısın; kendi sınırlarını korumak önem taşıyor. İçsel huzuru sağlamak adına biraz yalnız kalmak, meditasyon ya da doğayla vakit geçirmek faydalı olabilir. Gelecek hayallerinle ilgili yeni fikirler aklına gelebilir, bunları not almayı unutma. Bugün, samimi ve içten iletişimler kurmak için uygun bir zaman. Unutma, kendi iç sesine kulak vermek, karşılaşabileceğin olası zorlukları aşmanda sana yardımcı olacak.
