1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün, içindeki tutkunun ve enerjinin en üst seviyede olduğunu hissedeceksin. Cesaretinle öne çıkacak, yeni fırsatlarla karşılaşacak ve hayallerini gerçekleştirmek için adım atacaksın. Karşılaştığın engelleri aşmak için gereken motivasyona sahipsin. Sosyal çevrende bazı sürprizler olabilir; yeni insanlarla tanışabilir veya eski arkadaşlarınla keyifli anlar paylaşabilirsin. Kendini ifade etme isteğin artarken, projelere başlama veya yenilikler yapma konusunda cesaret bulacaksın. Unutma, bu gün sadece senin için! Fırsatları yakalamak için açık fikirli ol ve kalbinin sesine kulak ver. Kendi iç yolculuğunda yepyeni kapılar aralayabilirsin, hazır ol!
Bugün kendini huzurlu hissetmelisin, içsel denge arayışın daha da belirginleşecek. Kendi konfor alanında kalmaya özen gösterirken, çevrendeki insanlarla iletişimini derinleştirebilir, samimi bir sıcaklık yaratabilirsin. Maddi konularda düşünceli olmana karşın, bazı fırsatlar kapında belirebilir; bu noktada içgüdülerine güvenmelisin. Sağlık konusunda kendine dikkat et, enerji seviyenin yükselebilmesi için fiziksel aktiviteler önemli bir yer tutacak. Estetik ve güzellik alanında ilham verici bir gün seni bekliyor; yaratıcılığını ön plana çıkarabilirsin. Belki de bir değişiklik yapmak, hayatta yeni bir sayfa açmak isteyeceksin. Ortaya koydun tüm güzel düşünceler, çevrendeki insanlara da ilham verecek.
Zihnindekileri organize etme fırsatı bulacaksın. Farklı düşünceler arasında gidip gelirken, bir noktada karar vermek zorunda kalabilirsin. Sosyal etkinlikler, iletişim kurma isteğini artıracak. Yeni insanlarla tanışmak, ilginç fikirler edinmene yardımcı olacak. Duygusal olarak kendini ifade etmekten çekinme, sezgilerinle hareket etmelisin. Özgürlüğüne düşkünlüğün, seni kısıtlayan hiçbir şeyi kabul etmeyecek bir ruh hali içinde olmanı sağlayacak. İçsel huzurun, ilişkilere yansıyacak ve sevdiklerinle daha derin bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Yeni projeler veya hobiler için ilham alabilirsin; yaratıcı yeteneklerini keşfetmek için harika bir dönemdesin. Kendine güven, çünkü başkalarını etkilemekte zorlanmayacaksın. Yeteneklerini daha geniş bir kitleye ulaştırmak, seni mutlu edecek.
Duygusal derinliklerinizi keşfetmek için mükemmel bir gün. İçsel huzuru sağlamak adına ailenizle veya sevdiklerinizle vakit geçirebilir, onları daha iyi anlamak için kalbinizin sesini dinleyebilirsiniz. Hassasiyetiniz, ilişkilerinizdeki bağları kuvvetlendirirken, duygusal yükümlülüklerinizi yerine getirme ihtiyacı duyabilirsiniz. İçsel motivasyonlarınızı belirlemek, bir yandan sizi daha iyi hissettirirken diğer yandan kendinize olan güveninizi tazeleyecektir. Gözlemci ruh haliniz, çevrenizdeki insanların hislerine daha fazla duyarlı olmanızı sağlayacak, bu da bazılarıyla derin, anlamlı sohbetler etme fırsatı sunacak. Finansal konularda, harcamalarınıza dikkat etmeniz gereken bir dönemdesiniz. Ani alım kararlarından kaçınarak daha planlı hareket etmek, maddi anlamda rahatlamanızı sağlayacaktır. Kendinize olan sevginizi çoğaltıp, ihtiyaçlarınızı önceliklendirerek hem ruhsal hem de maddi dünyanın dengelerini gözetmeniz gereken bir zaman.
Bugün, içsel parlaklığını ve karizmanı etrafındaki insanlarla paylaşma fırsatı bulabilirsin. Yaratıcılığın yüksek ve bu, ilgi alanların veya hobilerin aracılığıyla kendini ifade etmene olanak tanıyor. Sosyal çevrendeki kişileryle olan ilişkilerin, birbirinize destek olmanızı sağlayacak şekilde derinleşebilir. İş yaşamında dikkat çekmek için iyi bir zaman; yeni projeler veya liderlik pozisyonları için kendini konumlandırabilirsin. Ayrıca, romantik ilişkilerde daha tutkulu ve samimi olma arzusu içindesin. Kalbini açmak ve duygularını ifade etmekten çekinme, bu süreçte karşındaki insan da senin bu cesaretini takdir edecek. Sağlığına dikkat etmeyi unutma; enerjini yükseltmek için spor yaparak veya doğada vakit geçirerek motive olabilirsin. Genel olarak, kaliteli ve verimli bir gün seni bekliyor.
Günün enerjisi, detaylara dikkat etmeni ve planlarını gözden geçirmeni gerektiriyor. Sorunların çözümünde pratik ve mantıklı düşünme yeteneğin ön plana çıkacak. İletişim kurarken nazik ama kararlı olmalısın; başkalarının duygularını gözetmek önem taşıyor. İş ve sağlık konularında alacağın kararları iyi değerlendirmelisin. Yeni yöntemler ve yaklaşımlar denemek sana fayda sağlayabilir. İçsel huzurunu korumak için kendine zaman ayırmayı unutma. Sevdiklerinle olan ilişkilerinde içten ve samimi bir yaklaşım sergilemen, aranızdaki bağı güçlendirecektir. Sosyal aktivitelerden keyif alacak, ilham verici insanlarla bir araya geleceksin. Etrafındaki insanlara hoşgörü göstermek, gününün akışını olumlu etkileyecek.
Harmoni ve denge arayışında olduğun bir gün. Sosyal ilişkilerin ön planda olacak, sevdiklerinle vakit geçirmek için heyecanlı ve istekli hissediyorsun. Kendi iç huzurunu sağlamak için bir şeyler yapma ihtiyacı duyabilirsin. Sanatsal faaliyetlere yönelmek, yaratıcılığını artıracak ve hoşlandığın aktivitelerle ruhunu besleyecektir. Duygusal anlamda bazı seçimlerin, başkalarını nasıl etkileyecek? Bunu düşünmekte fayda var. Kalbinin sesine kulak ver ve sağlıklı sınırlar koymaya özen göster. Alışveriş gibi keyifli bir aktivite ile kendini ödüllendirmek için doğru zaman. Kendine güzel anlar yaratmayı unutma! Arkadaş çevrenden alacağın destek, içindeki güven duygusunu pekiştirebilir ve karşına çıkan fırsatları değerlendirme konusunda cesaret verebilir. Kendi değerini bilmek, bu süreçte seni daha güçlü kılacak.
Kendine güvenin artıyor, bu dönemde içsel gücünü daha iyi hissedebilirsin. Gizli kalmış duyguların su yüzüne çıkabilir, bu da seni biraz rahatsız edebilir. Ancak, duygusal derinliğin ve sezgilerinle bu durumun üstesinden gelebilirsin. Yalnız kalan bir Akrep için, bu dönem yeni tanışmalar ve güçlü bağlantılar açısından oldukça verimli olabilir. Her daim başkalarının gizemli taraflarına ilgi duyuyorsun; bu sana yeni perspektifler kazandıracak fırsatlar sunabilir. Önemli kararlar almak için doğru bir zaman, ancak acele etmemek de faydalı. Kişisel sınırlarını korumayı ve karşındakilerle iletişiminde net olmayı unutma. Hedeflerine yönelik tutku dolu bir yaklaşım sergilemek, seni istediğin sonuçlara yakınlaştırabilir. Parasal konularda daha dikkatli olmalısın, gereksiz harcamalardan kaçınmanın faydasını görebilirsin. İş veya projelerinle ilgili bazı engellerle karşılaşsan bile, sabırlı ve kararlı kalırsan bu engelleri aşman mümkün.
Bugün, yeni maceralara ve keşiflere açık olacaksın. Kendi içsel cesaretini bulmanın tam zamanı. İyimserliğin etrafındakileri de etkisi altına alacak, sosyal ilişkilerin güçlenecek. Ancak, özgür ruhun seni sorumluluklardan uzaklaştırmamalı. Eğitim veya bilgi edinme konularında fırsatlar kapını çalabilir; bu fırsatları değerlendirmekten çekinme. İçsel merakın seni yeni bir konu üzerine derinlemesine düşünmeye yönlendirecek. Dikkatini dağıtan şeylerden uzak durarak odaklanmalısın. Şansının yanında olduğunu hissettiğin anlar, seni sürprizlere götürebilir; ani değişimlere hazırlıklı ol. Sevdiklerinle zaman geçirmek, aranızda sıcak bir bağ oluşturacak. Yüreğinin sesini dinlemeyi unutma.
Kararlılığın ve disiplinin seni her zamanki gibi yönlendirecek. Hedeflerine ulaşmak için gereken çabayı sarf etme isteği içindesin. Bugün, belki de alışılmışın dışında, bazı yeniliklere açık olman gerekebilir. Sosyal çevrenle olan ilişkilerini güçlendirmekte fayda var; dışa dönük bir tutum sergileyerek, yeni fırsatların kapısını aralayabilirsin.İş hayatında veya projelerinde beklenmedik değişiklikler gündeme gelebilir. Bu değişikliklerin getireceği zorluklar karşısında esnek olmak, seni büyük bir sıkıntıdan kurtarabilir. Kendi iç sesine kulak vererek, içsel huzurunu korumaya çalışmalısın. Alanında uzman kişilerle iletişim kurmak, özellikle yeni fikirler edinmene yardımcı olabilir. Unutma ki, yalnız yürümek zorunda değilsin; başkalarının deneyimlerinden faydalanmak önemli bir avantaj sağlayabilir. Kalabalık ortamlarda sevdiklerinle bir araya gelmek, mutluluğunu artıracak. Ne de olsa yaşam, iş ve özel yaşam dengesinde bulunmakla anlam kazanıyor. Gün sonunda, ruhsal dinginliğini artıracak aktiviteler de aramalısın; belki meditasyon veya doğa yürüyüşü.
Başkalarına esin kaynağı olabileceğin bir gün, yaratıcı fikirlerin etrafında dönebilir. Sosyal ilişkilerdeki iletişim yoğunlaşırken, davetkar bir aura etrafında oluşabilir. Arkadaşlarınla olan dinamikler, projelere dönüşebilir ve ortak hayallerin peşinde koşma isteğiyle dolabilirsin. Merak duygun, yeni bilgilere erişim sağlamana yardımcı olabilir; yeni şeyler öğrenme arzun yüksek. Ancak, zihnindeki dağınıklığı bir kenara itip netlik sağlaman, daha verimli olmanı sağlayabilir. Duygusal derinlikler, belki de bir ilişki içinde yüzleşmen gereken bazı durumları gündeme getirebilir. İçsel özgürlüğünü koruyarak, başkalarının beklentilerine çok fazla odaklanmamaya çalış. Bugün, samimiyetin, dostlukların gerçek özünü yansıtmasına vesile olabilir.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olduğu bir zaman dilimindesin. İçsel hislerine güvenmek, seni yönlendirecek en iyi rehber olabilir. Yaratıcılığın tavan yapacak, sanat veya yazılı projelere yönelmek için harika bir fırsat oluşacak. Sosyal ilişkilerde, sevdiklerinle empati kurmak ve onların duygularına duyarlı yaklaşmak, bağlarını güçlendirecek. Ancak dikkat etmen gereken bir şey var; kendini başkalarına kaptırmamak, kendi ihtiyaçlarını unutmamak önemli. Kendine zaman ayır, keşfetmekten korkma. Belki de bir hobi edinme, meditasyon yapma ya da doğada bir yürüyüşe çıkma zamanı. Tüm bunlar, iç huzurunu bulmana yardımcı olacak. Unutma, mutluluk dilediğin gibi bir yolculuktur; her anında kendini ifade etme şansı bulabilirsin.
