

İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.

-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası

Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. İçsel motivasyonun ayrıca bir ivme kazanacağı bu süreçte hedeflerine daha kararlı adımlarla yaklaşabilirsin. Sosyal çevrendeki dinamikler, yeni bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Özellikle takım çalışmalarında liderlik yeteneklerin ön plana çıkacak. İletişim becerilerinle etkili bir şekilde kendini ifade etme fırsatını iyi değerlendirmelisin. Nefes almak için biraz zaman yaratmalısın; içsel huzurunu bulmak, verimliliğini artıracak. Beklenmedik durumlarla karşılaşman muhtemel, esnek ol ve akışa uyum sağlamaya çalış. Aşk alanında ise spontane anlar seni bekliyor, kalp atışlarının hızlanacağı gelişmelere hazır ol. Kendinle barışık olmanın getirdiği güvenle, duygularını paylaşmaktan çekinme; içten bir iletişim, bağlarını güçlendirebilir.
Bugün içsel huzur ve dinginlik arayışında olabilirsin. Duygularını ifade etme ihtiyacı hissediyor ve bu konuda cesur adımlar atıyorsun. Kendini biraz daha açık ve samimi hissetmek, iletişimde etkileyici olmanı sağlıyor. Güven arayışın artarken, sevdiklerinle paylaştığın anların değeri de gözler önüne seriliyor. İş hayatı ve maddi konularla ilgili atacağın adımlar, uzun vadede olumlu sonuçlar getirecek. Yaratıcılığın ön plana çıkıyor; sanatsal, estetik ya da yenilikçi projelere yönelmek için harika bir dönemdesin. Kendinle ilgili keşifler yaparken, sağlığına da özen göstermeyi unutma. Tazelenmek ve yenilenmek istemen, enerji seviyeni artıracak. Bu dönemde dengeyi bulmak, hem ruhsal hem de fiziksel olarak seni güçlendirecek. Aşk ve ilişkilerde derinleşme, duygusal bağların daha da kuvvetlenmesine olanak tanıyor. Kendini sevdiğin şeylere adarken, aynı zamanda içsel sesini dinlemekten de çekinme.
Bugün iletişim becerilerin öne çıkacak. İkili ilişkilerde daha fazla anlayış ve empati göstermen gereken bir dönemdesin. Yaratıcılık adına yeni fikirler peşine düşebilirsin, bu süreçte arkadaşlarınla olan etkileşimleri güçlendirmek sana yarar sağlayacak. Hayatındaki bazı belirsizliklerin üzerine gitmeli, netlik kazandırmalısın. Duygusal yanlarını ifade etmekten çekinmemelisin; bu, sana içsel bir huzur getirecek. Düşüncelerini açıkça paylaşabileceğin yeni platformlar bulmak, senin için faydalı olabilir. Kendine güvenerek adım atmayı unutma; fırsatların kapıda, sadece onları değerlendirmek için cesur olmalısın. Gün sonunda, yaşadıkların hakkında derin bir düşünme fırsatı bulabilirsin, bu da sana yeni yönler sunacak.
Duygusal derinliklerin ve içsel hislerin ön planda olduğu bir gün. Kendini ifade etme ihtiyacı hissedebilirsin; sevdiklerinle olan ilişkilerini yeniden gözden geçirip, bağlarını güçlendirmek isteyeceksin. Aile içindeki dinamikler seni etkileyebilir; onların ihtiyaçlarına daha duyarlı olmalısın. İçsel huzur arayışı, seni yenilikler yapmaya yönlendirebilir. İş veya günlük görevlerde akışa kapılma, esnek olman ve anlık fırsatları değerlendirebilmen önemli. Özellikle, kalp sesine kulak vermek, sana içsel bir rehberlik sağlayacak. Kendine zaman ayırmayı unutma, biraz geri çekilmek, düşüncelerini netleştirmene yardımcı olacak. Duygusal olarak besleyici bir ortamda olmak, seni yeniden canlandıracaktır. Yaratıcılığını serbest bırakacak fırsatlar da kapıda. Sezgilerin güçlü; alacağın hissel kararlar, seni tatmin edici sonuçlara götürebilir.
Işığının parlayacağı, kendini ön plana çıkarma fırsatları bulacağın bir gün. Yaratıcılığın ve cesaretin, etrafındaki insanları etkileyebilir. Sosyal ortamlarda dikkat çekiyorsun, bu yüzden karşına çıkabilecek yeni fırsatları iyi değerlendirmelisin. Kitap ya da bir sanat eseri gibi, içindeki tutku ve enerji etrafındaki dünyayı da renklendirecek. Sevgi ilişkilerinde, partnerine karşı samimi ve açık olman önemli. Empati yeteneğin sayesinde, onun duygularını daha iyi anlayabilirsin. Kariyerinde ise, liderlik yönündeki becerilerin ön plana çıkabilir; başkalarını etkileme gücün arttı. Bu dönemde, kendinle ilgili hedeflerini yenilemek adına olumlu bir zihinsel alan oluşturabilir, içsel motivasyonunu iyileştirebilirsin. Anlık kararlar almaktanse, düşünerek ilerlemen faydan olabilir. Arkadaş çevrendeki bazı kişilerle derin bağlar kurma isteği doğabilir; bu, hayatına yeni bir heyecan katabilir. Kendine güven, hayata karşı daha hevesli bir yaklaşım içinde olmana zemin hazırlayacak.
Bugün detaylara olan düşkünlüğün, çevrendeki insanlarla kurduğun iletişimi derinleştirebilir. Eleştirel bakış açınla, iş ve sosyal hayatında önemli fırsatlar yakalayacaksın. Sağlığın konusunda dikkatli olmaya devam et, küçük sıkıntılar büyük sorunlara yol açabilir. Oldukça analitik düşünme yeteneğin, sorunları çözerken sana rehberlik edecek. Gün boyunca karşına çıkan yeni bilgiler, zihnini açacak ve merak duygunu tetikleyecek. Aşk hayatında ise, sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek adına samimi ve içten bir tutum sergilemek faydalı olacak. Kendini ifade etme biçimin, ilişkilerine derinlik katabilir. Unutma, bazen basit bir jest bile büyük anlamlar taşıyabilir!
Sosyal ilişkilerde denge arayışın ön planda. Bugün çevrendeki insanlarla iletişim kurmak, yeni arkadaşlıklar edinmek için mükemmel bir zaman. Fakat, başkalarının fikirlerine aşırı duyarlı olmaktan kaçınmalısın; kendi ihtiyaçlarını görmezden gelme. Estetik ve sanatsal yönlerin canlanıyor, belki bir sanat etkinliğine katılmak ya da sanatsal bir proje üzerinde çalışmak seni mutlu edebilir. İçsel huzurunu sağlamak için doğadayız daha fazla zaman geçirmek, zihinsel olarak rahatlatıcı olabilir. Aşk hayatında ise, sevgi dolu ve uyumlu bir iletişim ortamı yaratmak için çaba gösterebilirsin; ortak zevklerinizi ön plana çıkararak ilişkinizi güçlendirebilirsin. Unutma, denge senin en büyük silahın.
Duyguların derinliklerine inmeyi isteyeceğin bir zaman dilimi içindesin. Gizli kalmış duygular, belki de yıllardır içinde biriktirdiğin şeyler su yüzüne çıkabilir. İçsel huzurunu sağlamak için yalnız kalmaya ihtiyaç duyabilirsin. Bu durum, çevrendekilerle olan ilişkilerini etkileyebilir; dikkatli ol, zira kırılgan bir dönemdesin.Kendini ifade etme şeklin, aniden açığa çıkardığın bir tutku ya da ilgi ile şekillenebilir. Cesur adımlar atabilirsin, karşına çıkan yeni fırsatlar seni heyecanlandırabilir, ancak risk alırken dikkatli olmalısın. Aynı zamanda, sevdiklerinle derin bir bağ kurma arzusu içinde olabilirsin; fazla sorgulayıcı olmaktan kaçınmalısın. Finansal konularda meraklı bir bakış açısı geliştirebilir, yatırımlarını sorgulayabilirsin. İçine sinmeyen harcamaları gözden geçirerek daha sağlam temeller atmak isteyebilirsin. Bu süreçte sezgilerin oldukça güçlü. İhtiyaç duyduğun bilgiyi, derin bir araştırmayla kolayca bulacak potansiyele sahipsin. Kendini dönüşüm yolunda bulabilir, ruhsal olarak yeniden şekillenme fırsatlarını değerlendirebilirsin. Cesaretin, karanlıktan aydınlığa geçmek için bir anahtar olur. Unutma ki, karanlık, aydınlığı daha da belirgin kılar. Bu dönem, kendine dair farkındalığın artacağı ve potansiyelini keşfedeceğin bir zaman dilimi.
İçsel keşiflerin ve yeni ufukların peşindesin. Macera ruhun, sıradanlıktan uzaklaşmanı sağlıyor. Bugün, farklı düşüncelere ve bakış açılarına açık olman gereken bir gün. Öğrencilik ruhun ortaya çıkabilir; yeni öğrenim sahalarına yönelmek, sana ilham verebilir. Kendi inandıklarını sorgulamak, daha derin bir anlayış kazanmana yardımcı olacak. Sosyal ilişkilerde de enerjin yüksek; dostluk bağlantılarını kuvvetlendirmek için ideal bir zaman. Eğlence ve yaratıcılığın el ele gideceği bir atmosferde, spontane aktiviteler seni bekliyor. Akılcı ve mantıklı düşünme yeteneğin, karşılaştığın zorluklar karşısında seni güçlü kılacak. Aynı zamanda, duygusal dengeyi sağlamak için içe dönme ihtiyacı hissedebilirsin; bu da seni daha iyi anlaman için önemli bir fırsat. Unutma, hedeflerine giden yolda açık fikirli olman, seni başarılı kılacak.
İş yaşamında yeni fırsatlar kapını çalabilir. Kendini kanıtlama isteği, sana motive edici bir enerji verecek. Bugün, hedeflerine daha da yaklaşabileceğin stratejik düşüncelerin öne çıkacak. Sosyal çevrendeki ilişkilerde dikkatli ol, yanlış anlaşılmalar ve iletişim kopuklukları yaşanabilir. Duygusal olarak ise daha içe dönük bir ruh halindesin. Kendine zaman ayırmak, düşüncelerini toparlamak ve geleceğini planlamak için harika bir dönem. Sağlık konularına da daha fazla önem vermelisin. Küçük detaylara odaklanarak büyük değişimler gerçekleştirebilirsin.
Düşüncelerin özgürleştirici bir tazelik taşıyor. Yenilikçi fikirlerinle çevrendekileri etkileme gücüne sahipsin. Sosyal ilişkilerde, dostlukların derinleşebilir; ilginç insanlarla tanışma fırsatlarını değerlendirmekte fayda var. İş ve projelerdeki yenilikçi yaklaşımlar, beklenmedik başarılara kapı aralayabilir. Duygusal alanda, kendi sınırlarını belirlemek önemli; içsel dengenin sağlanması için kendine zaman ayırmalısın. Sağlıkla ilgili konularda, enerjini yükseltmek adına doğada vakit geçirmek ruhuna iyi gelecektir. Önünü aydınlatacak yenilikler için cesur adımlar atmalı, içsel sezgine güvenmelisin. Unutma, bağımsızlığın her zaman en büyük gücün!
Hayal gücünün ve sezgilerinin yoğun bir şekilde aktive olduğu bir zaman dilimdesin. Kendini duygusal bir derinlikte bulacak, geçmiş anılara ve ilişkilerine dönüp bakarken nostaljik duygular içerisinde kaybolabilirsin. İçsel yolculuğun, ruhsal dönüşümüne yardımcı olacak. Sanat ve yaratıcılık alanındaki yeteneklerin öne çıkacak; belki yeni projelere veya hobilerine yönelmek isteyebilirsin. Empati yeteneğin bu dönemde daha da güçleniyor; başkalarının duygularını anlama ve onlara destek olma arzusuyla dolabilirsin. Ancak dış dünyadan biraz uzaklaşma ihtiyacı hissedebilirsin; yalnız kalmak, zihnini dinlendirmen ve enerji toplaman için faydalı olabilir. Sezgilerine güven, çünkü doğru yolda olduğunu hissedeceksin. Aşk hayatında ise duygusal bağların derinleşmesi, samimi iletişim ve paylaşımlar gündeme gelebilir. Kendinle barışık olmanın, başkalarıyla olan ilişkilerine olumlu yansıyabilir; bu da sana büyük bir huzur getirecektir. Hayatındaki küçük güzelliklere dikkat et; doğadan veya sevdiğin aktivitelerden alacağın ilham, ruhunu besleyecek.