1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün içsel enerjin yüksek, bir şeyler başlatmak için mükemmel bir zaman. Cesur adımlar atmak seni motive edecek. Sosyal çevrenden destek alabilir, liderlik vasıflarını sergileyebilirsin. Ancak aceleci davranmamaya dikkat et, sabırlı olmak işleri daha sağlıklı ilerletebilir. Yeni fırsatlar kapını çalıyor, bunları değerlendirmek için gözlerini dört aç. Aşk hayatında tutku ve heyecan dolu anlar yaşayabilirsin; içten gelen duygularla ilgi çekiyorsun. Kendine güvenin, başkalarına da ilham verecek. Sadece isteklerini açıkça ifade etmen yeterli. Özgürlüğüne olan düşkünlüğün, yeni ayaklar üzerinde durmanı sağlayacak; kendi yolunu çizmekten çekinme. Enerjinle çevrendeki insanlara da ilham vereceksin, bu etkiyi değerlendir.
Bugün, içsel huzur arayışında olabilirsin. Sabırlı ve kararlı tavrın, seni zorlukların üstesinden getirirken destekleyecek. Maddi konulara odaklanmak, fırsatlar yaratabilir. Yeni projelerle ilgilenmek, yaratıcı potansiyelini ortaya çıkarma şansı sunabilir. Duygusal bağlarda derinleşmek için uygun bir zaman. Sevdiklerinle geçireceğin kaliteli zaman, ilişkilerini güçlendirecek. Kendine karşı nazik ol, düşüncelerini açık bir şekilde ifade edebilirsin. Bugün merak duygusu, yeni bilgiler öğrenmeni sağlayacak. Doğayla bağlantı kurmak, içsel dengeyi bulmana yardımcı olabilir.
İletişim yeteneklerinin zirveye çıkacağı bir gündesin. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin oldukça canlı ve verimli geçecek. Düşüncelerin ve fikirlerin etrafındakilere ilham verebilir, bu nedenle açık bir zihinle yaklaşmakta fayda var. Yaratıcılığın yüksek seviyelerde olabilir; yazılı veya sözlü projelere başlayabilirsin. Ancak, dikkatin dağılma eğiliminde, bu sebeple organizasyon yeteneklerini geliştirmek iyi bir fikir. Kısa seyahatler veya ani planlamalar seni heyecanlandırabilir. Belki de eski arkadaşlarla yeniden bağlantı kurmak isteyebilirsin; nostaljik anılar gündeme gelebilir. Kendine alan yaratmayı unutma, zira çok fazla insanla zaman geçirmek seni yıpratabilir. Duygusal açıdan bazı sürprizler kapıda; bu, senin için heyecan verici bir dönüm noktası olabilir. Mantığını ve sezgini dengelemek, kararların üzerinde olumlu bir etki yaratacak.
Bugün, duygusal derinliklerinle yüzleşme zamanı. İçsel hislerinle barışık olabilirsin, ancak bu durum seni başkalarıyla olan ilişkilerinde hassas kılabilir. Ailevi meseleler veya yakın dostluklar gündemde olabilir; burada duygusal destek almak önemli olacak. Kalp sesine kulak ver ve duygularını ifade etmekten çekinme. Kendini koruma içgüdüsüne sahip olduğundan, solgun bir karamsarlığa kapılsan bile seni sevgi besleyebilir. Gün boyunca küçük sürprizler ve mutlu anlar yaşamak mümkün. Kendine ve sevdiklerine hedefler koyarken, hedefleri ulaşılabilir kılmaya dikkat et. Özellikle ev ortamında yaratıcı projelere yönelmek, sana huzur getirebilir. Hayatın akışına kendini bırak, esnek olmayı dene. Duygusal dengeyi yakaladıktan sonra, düşündüklerinin ve hissettiklerinin arasında uyum sağlamayı başardığında, gündelik yaşamın senin için daha da anlam kazanacak.
Sahip olduğun karizma ve güven, etrafındaki insanları etkiliyor. Bugün, en çok parladığın alanlarda kendini ifade etme fırsatları bulabilirsin. Sanat veya yaratıcılık gerektiren projelere yönelmek, içindeki enerjiyi serbest bırakmana yardımcı olacak. Duygusal ilişkilerde samimiyet ve sıcaklık ön planda. Sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için zaman ayırmak, ilişkilerini derinleştirmen açısından faydalı olacaktır. Özellikle liderlik özelliklerinin öne çıkacağı bu dönemde, iş hayatında takdir görme ihtimalin artıyor. Ancak, ego trappings’ten kaçınmak önemli; alçakgönüllülüğün seni daha da yükseklere taşıyacak. Bugün, başkalarına ilham verme kabiliyetinle birlikte, tartışmalara ve fikir alışverişlerine katılmaktan çekinme; bu senin için yeni kapılar aralayabilir.
Gününüz, pratik ve analitik düşünme yeteneğinizi daha da vurguluyor. Önünüze çıkan sorunlara yaklaşırken detaylara dikkat etme isteğiniz size fayda sağlayacak. Gün içinde karşınıza çıkabilecek küçük aksaklıklar, büyük resmi görme yeteneğiniz sayesinde kolaylıkla aşılabilir. Özellikle iş yerinde veya günlük görevlerinizde, organize olma ve önceliklerinizi belirleme becerinizle etkileyici sonuçlar elde edeceksiniz.Başka insanlarla olan iletişiminizde incelik ve özveri ön planda olacak. Duygusal olarak kendinizi rahat hissettiğiniz bir ortamda olacaksınız, sorumluluklarınızı yerine getirirken sevdiklerinizle geçireceğiniz zaman, zihinsel ve ruhsal olarak yenilenmenizi sağlayabilir. Kendinizi daha iyi hissetmek için bir hobiye yönelmek ya da doğada zaman geçirmek iyi bir fikir olabilir. Bu süreçte içsel huzurunuzu bulmaya ve kendinize bir nefes alanı yaratmaya dikkat etmelisiniz. Çok yönlü düşünme yeteneğiniz, karşılaştığınız zorlukları aşmanıza ve yeni fırsatlar yaratmanıza yardımcı olacaktır. Unutmayın, ele aldığınız her konuda kaos yerine düzeni sağlamak sizin elinizde.
Bugün, davetkar bir enerjinin içine girmiş bulunuyorsun. Sosyal ilişkilerin canlanabilir; çevrendekilerle iletişimlerinde derin, anlamlı bağlantılar kurma fırsatın var. Kendini ifade ederken, yaratıcılığını serbest bırakmak önem kazanacak. Duygusal dengeyi korumak adına, içsel huzur arayışına girebilirsin; bu dönemde meditasyon veya doğa yürüyüşleri sana iyi gelebilir. Hayatında ilerletmek istediğin konulara dair kararlar alırken, mantık ile duygularını birleştirmen faydalı olacaktır. Bir yakınından alabileceğin destek, seni yeni bir bakış açısına yönlendirebilir. Kendine karşı nazik olmayı unutma; öz bakımına özen göstermek günün en önemli derslerinden biri.
Duygular derinleşiyor, içsel bir sorgulama dönemine girmiş olabilirsin. Gizli kalmış hislerin su yüzüne çıkma arzusunda. Bu durum, kim olduğuna dair yeni farkındalıklar yaratabilir. Unutma, duygusal derinliklerle baş etmek zordur fakat seni güçlendirecek bir süreçte olduğunu bilmelisin. Yakın çevrendeki ilişkilerde daha dikkatli olman gerekebilir; bazı sırların dışa vurulması, beklenmedik tartışmalara sebep olabilir. Sezgilerin oldukça kuvvetli; hislerine güvenmek, doğru kararlar almanı sağlayacak. Kuşkular içinde kaybolmak yerine, açık iletişim kurmak en iyisi. Kendini ifade etme şeklin önem kazanıyor; hislerini açıkça paylaştıkça yüklerinden arınacaksın. Şimdi kendinle yüzleşmek ve dönüşüm için gereken cesareti toplamak zamanı. Unutma, zorluklar seni sadece daha güçlü kılıyor. Başkalarının hislerine saygı göstererek, kendi ihtiyaçlarını da ihmal etmemelisin. Bu dengeyi sağlamak, hem içsel huzurunu hem de çevrenle olan ilişkilerini derinleştirecek. Hazır ol; yeni fırsatlar ufukta göründü, onlara açık olmakta fayda var.
Macera arayışında olduğun bir dönemdesin ve bu, seni yeni deneyimlere yönlendirecek. Seyahat planları yapmak veya farklı kültürel etkinliklere katılmak için harika bir zaman. Entellektüel merakın yüksek, öğrenmeye açık ol ve karşına çıkan fırsatları değerlendir. Sosyal ilişkilerinde, insanlarla olan etkileşimlerin zevkli ve öğretici olabilir. Yeni arkadaşlıklar edinmek veya eski dostlarınla derin sohbetler yapmak hayatına neşe katacak. Duygusal açıdan, içsel huzur bulma arayışındasın; bu, meditasyon ya da doğada zaman geçirme gibi faaliyetlerle desteklenebilir. Bugün, kendine zaman ayırmayı unutma; iç sesine kulak ver ve kararlarını ona göre şekillendir. Özellikle kariyer alanında yaratıcı fikirler keşfetmek için harika bir gündesin; büyük projelere adım atmak için cesur ol. Unutma, hayat sunduğu güzelliklerle dolu ve sen bu güzellikleri keşfetmek için hazır görünüyorsun.
Disiplinin ve azminle öne çıkıyorsun; hedeflerine bir adım daha yaklaşmak için mükemmel bir zaman. Karşılaştığın zorluklar, seni daha da güçlendirecek. İş yerinde ya da sosyal çevrende otorite konumundaki kişilerle olan etkileşimlerin, uzun vadede fayda sağlayabilir. Kendini yeterince ifade edemediğini hissettiğin anlarda, içsel sesine kulak ver ve duygularını dışa vurmanın bir yolunu bul. Aşk cephesinde, merak duygusu ön plana çıkıyor; yeni bir maceraya atılmak, ilişkine taze bir enerji katabilir. Sağlık açısından ise, bedenine dikkat etmen gereken bir dönemdesin. Fiziksel aktivitelerine özen göstererek, zihinsel rahatlama sağlayabilirsin. Gün, içsel dengeyi bulmak ve hedeflerine yönelmek için güzel fırsatlarla dolu.
Bugün zihninizde birçok yeni fikir ve proje uyanabilir, atypik düşüncelerinizle çevrenizi etkileyebilirsiniz. Sosyal çevrenizle ilgili yenilikler yapmak isteyebilir, farklı insanlarla tanışma arzusuyla dolup taşabilirsiniz. Beklenmedik bir fırsat kariyerinizde yeni kapılar açabilir; risk almaktan çekinmemelisiniz. Duygusal açıdan, içsel huzur arayışınız ön planda, meditasyon ya da yürüyüş gibi aktivitelerle kendinizi dinlendirmeniz faydalı olabilir. İletişim konusunda biraz daha sabırlı olmanız gereken bir gün olabilir, olumsuz durumları yapıcı bir şekilde aşmayı başarabilirsiniz. Arkadaşlarınızdan alacağınız destek, kendinizi daha güvende hissetmenize yardımcı olabilir. Fluttering in your heart suggests unexpected moments of romance might blossom in your interactions, allowing for deeper connections.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olduğu bir gün. İçsel hislerin, geçmişle olan bağlantıların, bugün varlığını daha belirgin bir şekilde hissettirebilir. İçsel dünyanda gezinirken, bazı eski meselelerin yeniden gündeme gelmesi mümkün. Bu durum, geçmişle yüzleşmeni ve belki de bir tür kapanış sağlamanı gerektirebilir. İlişkilerdeki duygusal açıdan açıklık önem kazanıyor; sevdiklerinle samimi paylaşımlar yapmayı ihmal etmemen yararına.Sanat ve yaratıcılıkla ilgilenmek için harika bir zaman. Bir projeye başlamaktan çekinme; hayal gücünle ortaya koyacağın şeyler, başkalarını da etkileme potansiyeli taşıyor. Kendine güven ve yaratıcılığını ifade etme konusunda cesaret bulmalısın. Bütün bu süreçler, duygusal yüklerinden arınmanı sağlayabilir ve ruhsal olarak daha hafif hissetmene yardımcı olabilir. Kendine karşı nazik ol, ihtiyaç duyduğun anlarda yalnız kalmayı bil ve kendi iç huzurunu araştır.
