1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Enerjinin yüksek olduğu bir gün. Harekete geçmek ve hedeflerine ulaşmak için mükemmel bir zaman dilimindesin. Kararlılığın ve cesaretin çevrendekilere ilham verebilir. Yeni projeler veya girişimler için adım atmak isteyebilir, bağımsızlığını ortaya koyacak fırsatlar değerlendirebilirsin. Ancak anlık kararlar alırken dikkatli olmalısın; aceleci davranmak, sorunlara yol açabilir. Sosyal ilişkilerde samimiyet ön planda. Sevdiğin insanlarla vakit geçirmek, sana daha fazla güç katacak. Kendine güven ve sezgilerine kulak ver; içsel motivasyonun seni doğru yola yönlendirecektir. Bugün, değişim rüzgarlarını hissetmek ve cesur kararlar almak için ideal bir atmosferde olacaksın.
Bugün, huzur arayışınız ön planda olabilir. İçsel dengeye ulaşmak için kendinize zaman ayırma isteği hissedebilirsiniz. Bu, ruhsal ve fiziksel sağlığınıza odaklanmanız gereken bir dönem. Sakin bir ortamda meditasyon yapmak, yürüyüşe çıkmak veya bir hobiyle ilgilenmek zihninizi dinlendirebilir.İletişim alanında olumlu gelişmeler yaşanabilir. Aile üyelerinizle veya yakın arkadaşlarınızla derin ve anlamlı sohbetler yapma fırsatı yakalayabilirsiniz. Taşıdığınız sevgiyle, ilişkilerinizi güçlendirmek ve paylaşmak için güzel bir zaman.Finansal konularda dikkatli olmanız gereken bir gün. Harcamalarınıza özen göstererek bütçenizi korumak, ilerleyen dönemlerde rahatlamanıza yardımcı olabilir. Doğru kararlar vererek ilerlemeyi planlayın.İş ortamında sabırlı olmanız gerekebilir. İş arkadaşlarınızla uyum içerisinde çalışmak, projelerinizi daha hızlı ilerletebilir. Başkalarına yardımcı olma isteğiniz, işbirliği ruhunu güçlendirebilir. Unutmayın, sağlam adımlar atmak en iyi sonuçları getirecektir.
Yaratıcılığın ve zihin açıklığının zirve yaptığı bir dönemdesin. İletişim becerilerini kullanarak çevrendeki insanlarla anlamlı bağlantılar kurabilirsin. Sosyal ortamlarda parlayacak, fikirlerini etkileyici bir şekilde ifade edeceksin. Değişken ruh halinle birlikte, farklı ilgi alanlarına yönelmek isteyebilirsin; yeni projelere adım atmak için ideal bir zaman. Duygusal ilişkilerde ise daha anlayışlı ve empatik bir bakış açısıyla yaklaşmalısın. Kendi içsel dünyana dair derinlemesine düşünme fırsatı bulacak, belki de aşk hayatında sürpriz gelişmeler yaşayacaksın. Esnekliğini koruyarak, karşına çıkan fırsatları değerlendirmeye hazır ol; yeni deneyimler, hayatına renk katabilir. Kendini geliştirmek ve yeni bilgiler edinmek isteği içinde olacaksın, bu yönünü destekleyecek aktiviteler sana ilham verebilir. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin, sana yeni kapılar açacak ve ufkunu genişletecek.
Duygusal derinlik ve sezgi ön planda. İçsel dünyanda yaşadığın gelgitler, çevrendeki insanların hislerini anlamana yardımcı olacak. Ailevi bağlar güçleniyor; sevdiklerinle olan ilişkilerin derinleşebilir. Geçmişte kalan bir olay, bugün aydınlığa çıkabilir ve duygusal bir rahatlama hissetmene neden olabilir. Aynı zamanda yaratıcılığını ortaya koymak için harika bir dönemdesin; sanatsal çalışmalar veya yeni hobiler edinebilirsin. Kendine karşı nazik olmayı unutma, içsel huzurunu korumak için zaman ayırmak önemli. Sosyal ortamlarda daha fazla görünmeyi deneyebilirsin, bu senin için yenilikçi ve taze bir nefes olacaktır. Kendi sınırlarını zorlayarak keşifler yapmana olanak tanıyan fırsatlarla dolu bir gün seni bekliyor.
Bugün çevrendekilerle olan ilişkilerin ön planda olacak. Kendini ifade etme biçimin ve liderlik özelliklerinle dikkat çekebilirsin. Yaratıcılığınla yeni projelere imza atma fırsatları karşına çıkabilir; kalabalıklar içinde parlamak için uygun bir zaman. Ancak ego çatışmalarına karşı dikkatli olmalı ve uzlaşmacı bir tutum sergilemelisin. Sevgi hayatında sürprizler beklenmedik bir şekilde kapını çalabilir. İçsel bir yenilenme hissiyle kendine olan güvenin artacak, bu da manevi olarak seni güçlendirecek. Yine de biraz sabırlı olmalısın, her şeyin zamanla yerli yerine oturduğunu göreceksin. Sosyal ortamlarda daha fazla aktif olabilirsin, bu da yeni bağlantılar kurmanı sağlayacak. Duygusal açıdan beslenmek ve enerjini artırmak için sevdiğin aktiviteleri seç.
Detaylara fazla takılmadan önce, sezgilerine güvenmelisin. Bugün kararlarının peşinden gitmek, seni uzun vadeli başarıya götürecek yollar açabilir. İş ortamında beklenmedik gelişmelerle karşılaşabilirsin; esnek kalmalısın. Arkadaşlarınla olan ilişkilerin gün içinde önemli bir rol oynamaya başlayabilir. Kendini ifade etme şeklin, anlaşılmanı kolaylaştıracak. Boş zamanlarında, kendine ait anlar yaratmayı unutma; bu, ruh halini dengelemek için oldukça faydalı olacak. Hassasiyetin artabilir, bu da sana duygusal derinlik kazandırabilir. Sosyal ilişkilerde samimiyet arayışı içinde olabilirsin; gerçek dostluklar için zamanı iyi değerlendirmelisin. Yeni hobiler denemek için uygun bir dönemdesin; yaratıcılığını keşfetme fırsatını iyi değerlendir.
Denge arayışın ön planda. İlişkilerde uyum sağlama çabaların, insanlarla olan bağlarını güçlendirebilir. Sosyal çevrendeki etkileşimler, kendini daha iyi hissetmeni sağlayacak. Karşılaştığın zorluklar, iletişim ve diplomasi becerilerini kullanarak üstesinden gelebileceğin durumlar. Kendini ifade ederken düşüncelerini nazik bir şekilde aktarmaya özen göster. Sanat veya estetik konularına yönelmek, ruh halini olumlu etkileyebilir. İçsel huzurunu bulmak için sakinleştirici aktiviteler yapmak faydalı olur. Geleceğe dair hayallerin seni motive edecek. Bugün, içsel barış ile dış dünya arasında bir denge kurmak en önemli hedefin.
İçsel derinliklerine inmeye ve gizli kalmış duyguları yüzeye çıkarmaya olan tutkun, bugün seni harekete geçirebilir. İlişkilerinde derin bağlar kurma arzusu, karşı tarafla anlam dolu bir iletişim kurmanı sağlayacaktır. Kendi sınırlarını belirleme konusunda kararlı olmalı, başkalarının beklentileri doğrultusunda hareket etmektense, duygusal ihtiyaçlarına odaklanmalısın. İş yerinde, projelerdeki gizli dinamikleri sezebilme yeteneğin, sana avantaj sağlayacak. Risk almayı seveceğin bir gün; ancak aceleci davranmamaya dikkat et. Tamamen cesur adımlar atmak yerine, stratejik düşünmek seni daha faydalı kılacak. İçsel huzurunu bulmak için meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapmak iyi bir fikir olabilir. Kendine dönüp bir nefes al, ruhunu dinlendirmek için bu fırsatı değerlendirmelisin.
Bugün serin bir sabah gibi hafif bir heyecan hissetmektesin. Yeni başlangıçlar için içindeki yolculuk isteği artıyor. Sosyal çevrendeki kişilerle etkileşimlerin, enerjini yükseltiyor ve ilgi alanlarını genişletme fırsatları sunuyor. Öğrenme arzun canlanırken, beklenmedik bilgiler karşına çıkabilir. Kendini ifade etme biçimin, başkalarının dikkatini çekecek ve olumlu bir etki yaratacak.Manevi konulara yönelip derin düşünmelere dalabilirsin. İçsel keşifler yapmanın, kendini yenileme fırsatı sunduğunu fark edeceksin. Yalnız kalmayı tercih edebilir, meditatif bir ortamda zaman geçirmek isteyebilirsin. İlişkilerde ise samimiyetin önem kazandığı bir dönemdesin. Beklenmedik bir yakınlık, sana huzur verebilir.Macera arayışın, seni yeni insanlarla tanıştırabilir; bu da hayatına farklı tatlar katacak. Ancak, dikkatli ol ve acele kararlar almaktan kaçın. Bu süreç, senin içsel büyümeni destekleyecek, fakat aşırı heyecanın getirdiği risklere karşı temkinli olman önemli. İleriye dönük planlar yaparken esnek kalmayı unutma; hayatın getireceği sürprizlere açık ol. Bugün, sadece zihin değil, kalp yolculuğunun da için bir kapı aralayacağı bir gün.
İş ve kariyer alanında dikkat çeken gelişmeler var. Sorumlulukların artacak, ancak bu süreçte disiplinli yaklaşımın sana büyük avantajlar sağlayacak. Göz önünde olacağın bir ortamda, liderlik vasıflarını öne çıkarabilirsin. Ancak, bu durum stresi de beraberinde getirebilir; dolayısıyla kendine zaman ayırmayı unutma.Ailevi ilişkilerinde bir huzur ve dayanışma hissi dönemine giriyorsun. Yakınlarınla olan iletişimini güçlendirecek konuşmalar yapabilir, geçmişte yaşanan bazı anlaşmazlıkları geride bırakabilirsin. Duygusal bağlarını sağlamlaştırmak adına önemli adımlar atma fırsatı bulabilirsin.Kişisel gelişim alanında, içsel dünyanınla yüzleşmek ve bu bağlamda yeni anlayışlar kazanmak için harika bir zaman. Meditasyon veya ruhsal çalışmalar, zihnini daha iyi anlamana yardımcı olacak. Ayrıca, sağlığınla ilgili bazı önemli kararlar alabilir, yaşam tarzında değişiklikler yapabilirsin.
Bugün, yaratıcı düşüncelerin ve yenilikçi fikirlerin ön planda olduğu bir gün. Sosyal çevrenle bağlantı kurmak, ilginç insanlarla tanışmak için harika fırsatlar karşına çıkıyor. Aklındaki projeleri hayata geçirme isteği artacak; bu da seni harekete geçirmek için mükemmel bir motivasyon kaynağı olabilir. İnsanların düşüncelerini ve duygularını derinlemesine anlama yeteneğin, grup çalışmalarında öne çıkmanı sağlayabilir. Aynı zamanda, sezgilerinin güçlendiğini hissedeceksin. İçsel sesine güvenmek, önemli kararlar alırken sana yol gösterebilir. İlişkilerde açıcı bir diyalog kurmak için uygun bir dönemdesin. Yaşanan gerilimleri rahatlıkla çözme yeteneği, bu süreçte sana destek olacak. Kendini ifade etme biçimin, çevrendekiler üzerinde kalıcı bir etki yaratabilir.Duygusal katmanlarda derinlik aramak için iyi bir zaman. Yalnızsan, göz alıcı bir enerjiyle dikkat çekebilir, yeni tanışmalara kapı aralayabilirsin. Kendini sevme ve kendine odaklanma zamanı. Sağlıkla ilgili adımlar atmak, zihninin dinlenmesi için faydalı olacak. Kendi iç dünyana dönüp, yeni ufuklar keşfetme isteğin yüksek. Cesur ol, bu harika fırsatları değerlendirmek için harekete geç.
Duygusal derinliklerin derinliklerine dalmak için mükemmel bir zaman. İçsel sezgilerin güçleniyor ve evrenle olan bağlantını hissediyorsun. Yeni yaratıcı projelere adım atmak veya sanatsal bir ifade bulmak için ilham alabilirsin. Hayal gücünün sınırlı olmadığını keşfedeceksin, bu da seni bambaşka dünyalara götürebilir.Başkalarıyla duygusal paylaşımlar yapmak isteyebilirsin. Empati ve anlayışın, ilişkilerin güçlenmesine yardımcı olabilir. Ancak, duygusal yükleri üstlenmekten kaçınmalısın; kendi sınırlarını korumak, başkalarına yardım ederken önemlidir. Kendine zaman ayırmayı unutma, zihninin ve kalbinin ihtiyaç duyduğu dinginlik, ruhsal olarak yenilenmene katkı sağlayacak.Kendini keşfetmek ve ruhsal yolculuğunda adımlar atmak için içsel bir huzur arayışında olabilirsin. Hislerinin ve sezgilerin, bu dönemde doğru yönü bulmana yardımcı olacak. Belki de hayalindeki bir projeye başlamak veya yeni bir hobi edinmek için cesur bir adım atmanın tam zamanı. Unutma, evren senin yanındadır.
