1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Cesaretin ve kararlılığın, potansiyelini en üst düzeye çıkarmana yardımcı olacak. Bugün, alacağın cesur kararlarla iş veya kişisel yaşamında önemli bir ilerleme kaydedebilirsin. Sosyal çevrendeki arkadaşlarınla olan etkileşimlerin, birlikte güçlü projeler ortaya koymanıza olanak tanıyacak. Duygusal anlamda ise, kendini daha huzurlu hissetmenin yollarını araman gerekecek. Özellikle içsel Amerikalı'nın sesine kulak vermek, seni ruhsal olarak besleyecek. Aynı zamanda sağlığına daha fazla önem vermen gereken bir dönemdesin; günlük rutinine egzersiz ve sağlıklı beslenme eklemek, enerji seviyeni yükseltecek. Yaratıcılığın tavan yapabilir; boş zamanlarında sanatsal faaliyetlere yönelmek, kendini ifade etmenin harika bir yolu olacak. Kişisel hedeflerine odaklanırken, başkalarıyla olan ilişkilerini de ihmal etmemeye dikkat et. Destekleyici bir arkadaşını yanına alarak, birlikte daha fazla şey başarabilirsiniz.
Bugün, kararlılığınla çevrendekileri etkileyebilir, projelerini başarıyla ilerletebilirsin. Duygusal ilişkilerde derinlemesine bir bağ kurma isteği içinde olacaksın. Sevdiğin kişilere karşı duyduğun şefkat ve sadakat, aranızdaki bağı güçlendirecek. Maddi konularda biraz daha temkinli olman, ani harcamalardan kaçınmana yardımcı olacak. Ayrıca sanat veya estetikle ilgili bir aktiviteyle ilgilenmek sana ilham verebilir. Kendini geliştirmek ve hayallerini gerçeğe dönüştürmek için atacağın küçük adımlar, uzun vadede büyük kazanımlara dönüşecek. Bugün kalbini dinlemeyi ve içsel sesine güvenmeyi unutma.
Zihninde bir çok fikir fırtınası dolanıyor. Meraklı ruhun sayesinde çevrendeki insanlara ilham verebilirsin. Bugün, iletişimde daha etkili ve anlaşılır olman gereken bir zaman dilimindesin. Duygusal olarak kendini ifade etmekte zorlanabilirsin, bu nedenle içsel düşüncelerini kağıda dökmek iyi bir seçenek olabilir. Sosyal ortamlarda yer almak, yeni bağlantılar kurmak için harika bir fırsat sunuyor. Esnek düşünme yeteneğin sayesinde, karşına çıkan problemleri kolaylıkla aşabilirsin. Ancak, zaman zaman kararsızlık hissi de kapını çalabilir. İç sesine güvenmek ve anlık duygulara kapılmamak önem taşıyor. Kariyer alanında küçük ama olumlu gelişmeler meydana gelebilir. İş birliği içinde olduğun kişilerle olan ilişkilerini güçlendirmek, hedeflerine ulaşmanda büyük rol oynayabilir. Gün sonunda, kendini yenilenmiş ve daha enerjik hissedeceksin. İletişim kanallarını açık tutmayı unutma.
Duygusal derinliklerinle yüzleşme dönemindesin. İçsel ruh halin, çevrendekilere yansıdığında gerçek hislerin ortaya çıkabilir. Bugün, sevdiklerine olan bağlılığın daha da güçlenecek. Onlarla yaşadığın anlar, boxlardaki anılarının yeniden canlanmasına yol açacak. Belki geçmişe dönüp bazı hatıraları düşünerek içsel bir temizlik yapabilirsin. İş ve kariyer alanında, motivasyonunun artacağı bir gün. Hedeflerinle ilgili yeni bir strateji geliştirmek üzere ilham alabilirsin; bu da seni daha kararlı ve planlı hale getirecek. Kendine olan güvenin, iş arkadaşların tarafından da takdir edilecek. Sağlığınla ilgili konu başlıkları ön plana çıkabilir. Kendine dikkat etme vaktinin geldiğini hissetmektesin. Fiziksel aktiviteler ve doğru beslenme ile içsel dengeyi sağlamak için harekete geçebilirsin. Annen ya da ailenle ilgili konular gündeme gelebilir; içsel bağları güçlendirmek adına bir araya gelmek faydalı olacaktır. Maddi konularda sergilediğin tutum, akılcı ve mantıklı bir şekilde ilerlemenle birleştiğinde olumlu sonuçlar getirebilir. Bugün, yeni yatırımlar için uygun bir zemin hazırlayabilir; fırsatları değerlendirmek için gözlerin açık olsun. Kendini rahat hissettiğin bir ortamda, sevgi ve güven temelinde yeni bağlantılar kurma potansiyelin var.
Bugün, kendini en güçlü ve yaratıcı hissettiğin bir gün. Karizma ve cazibeni çevrendekilere yansıtabilirsin. Sosyal ortamlarda parlaman, beklenmedik fırsatların kapını çalmasına neden olabilir. Özgüvencin yüksek, bu nedenle liderlik pozisyonlarına yönelmekten çekinme. Hayal gücünü kullanarak yeni projeler geliştirmek için mükemmel bir zaman. Ancak, ego ve kibirle dolu bir tavırdan kaçınmalısın; dikkat çekmek istemen, bazı ilişkilerde gerginlik yaratabilir. Kalabalıklardan uzaklaşarak içsel sesine kulak vermek, kendinle barışman için faydalı olabilir. İhtiyacın olan dengeyi bulabilmek adına, sevgi ve destek arayışında olmalısın. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, hem duygusal hem de ruhsal olarak yenilenmeni sağlayacak.
Gününüz detaylara odaklanarak geçebilir. Organizasyon ve düzen sağlama isteği içindesiniz, başarmak için doğru adımları atacak zihin açıklığına sahipsiniz. Günlük işlerinizi gözden geçirip, gerekli revizyonlar yapma fırsatı bulacaksınız. İletişimde dikkatli olmanız gereken bir zaman dilimi. Küçük bir yanlış anlamanın büyük sonuçları olabilir. Sağlığınıza özen göstermek, stres yönetimi için önemli. Öğle saatlerinde bir yenilik veya sürpriz, motivasyonunuzu artırabilir. İlişkilerde ise daha anlayışlı ve sabırlı olmanız faydalı olacak. Sevdiğiniz kişilerle geçireceğiniz zaman, ruh halinizi olumlu yönde etkileyecek. Yaratıcı projelerinize odaklanmak, gelecekteki kazanımlarınıza katkı sağlayabilir.
İlişkilerde denge ve uyum arayışında olacağın bir gün. Sosyal çevrende yeni insanlarla tanışma fırsatları karşına çıkabilir. Güzel sohbetler ve derin bağlantılar kurmak için harika bir zaman dilimi. Ancak, başkalarının duygusal ihtiyaçlarına duyarlı olman, olayların daha sorunsuz ilerlemesini sağlayacak. Kendi ihtiyaçlarınla başkalarının isteklerini dengelemek önem kazanacak. Sanat veya estetikle ilgili bir aktivite seni mutlu edebilir. İçsel huzurunu sağlamak için biraz yalnız kalmaya özen göster. Yalnız hissetsen bile, içindeki yaratıcılığı beslemek için birçok fırsat bulacaksın. Duygusal olarak açık olman, ilişkilerin derinleşmesine olanak tanıyacak. İlerlemen gereken alanlarda cesur adımlar atmak, sana yeni kapılar açabilir.
Bugün, içsel gücünü keşfetme fırsatı yakalayabilirsin. Duygusal derinliklerin seni yönlendirecek ve başkaları üzerinde olumlu bir etki bırakmanı sağlayacak. Gizli kalmış arzularını ifade etme cesareti bulabilirsin. İkili ilişkilerde tutkulu bir yaklaşım sergilemen, bağlarını daha da güçlendirecek. Ancak, içsel çatışmalar ve kıskançlık duyguları seni zorlayabilir; bu yüzden duygusal zekanı kullanarak bu durumların üstesinden gelmelisin. İş yerinde veya sosyal çevrende, üzerinde durduğun projeler veya fikirlerin için destek bulma olasılığın yüksek. Sezgi yeteneğin bugün oldukça güçlü; kalbine ve içgüdülerine güvenerek hareket edersen, olumlu sonuçlar elde edebilirsin. Kendine zaman ayırmak, zihnini dinlendirmek ve derin düşüncelere dalmak için de uygun bir gün. Kendini yeniden enerjik hissetmenin yollarını keşfetmek için meditasyon veya doğa yürüyüşü gibi aktiviteleri tercih edebilirsin.
Maceraperest ruhun bu gün seni yeni keşiflere yönlendirecek. Farklı kültürleri ve insanları tanımak için harika bir fırsat bulabilirsin. Zihnindeki sorulara yanıt bulmak için yeni kitaplar okuyabilir, ilham verici belgeseller izleyebilirsin. Sosyal çevrenle kuracağın iletişimler, hayatına taze bir enerji katabilir. İçsel huzurunu bulmak için kendine zaman ayırmayı unutma; küçük bir yürüyüş bile zihnini açmana yardımcı olabilir. Aşk hayatında ise eğlenceli sürprizler seni bekliyor. Duygularını ifade etmekte cesur ol. Bugün, hayallerin için adım atmak adına tüm fırsatların seninle. Kendine olan güvenin sayesinde hedeflerine ulaşacak gücü bulacaksın.
Bugün, hedeflerin ve ambisyonların ön planda yer alacak. Zorluklarla karşılaşsan da, kararlılığın sayesinde bunların üstesinden gelmeyi başaracaksın. İş hayatında, kendine olan güvenin artacak; bu da başkaları tarafından daha fazla takdir edilmeni sağlayacak. İletişim becerilerin güçlenecek, bu sayede çevrendekilerle olan ilişkilerin daha sağlam bir temele oturabilir. Kişisel gelişime odaklanmak için uygun bir dönemdesin; yeni beceriler öğrenmek ya da eski projeleri gözden geçirmek için zaman ayırabilirsin. Duygusal olarak daha derin bir bağ kurma arzusuyla, sevdiklerinle geçireceğin zaman seni ruhsal açıdan besleyecek. Ancak, kendini fazla yıpratmamak için dinlenmeye de ihtiyacın olduğunu unutma. Kendini yönetme yeteneğinle, zamanını daha verimli kullanarak dengeli bir gün geçirebilirsin.
Bugün, sosyal çevrenle olan ilişkilerin ön plana çıkıyor. İletişim becerilerinle dikkat çekebilir, yeni arkadaşlıklar kurabilirsin. Avangart düşüncelerin, sıradışı fikirlerinle çevrendeki insanları etkileyebilirsin. İçinde bulunduğun grup projelerine liderlik etme cesaretini gösterebilirsin. Ancak, ani sürprizlere açık olmalısın; beklenmedik durumlar karşına çıkabilir. Neşeli ve enerjik bir ruh hali içindesin, bu da seni çevrendeki insanlarla daha samimi kılarak güçlü bağlantılar kurmanı sağlar. Özgürlüğüne düşkünlüğün ile başkalarıyla beraber olmanın keyfini çıkarabilir, ilham verici etkinliklere katılabilirsin. Anlık kararlara dikkat et; duygusal tepkiler vermek yerine mantıklı düşünmeyi hedeflemelisin. Bugün, geleceğe dair hayallerini gerçekleştirmek için attığın adımlar önemli bir anlam kazanıyor. Hayal gücünü cesurca kullan ve içindeki yaratıcılığı dışa vur.
Yaratıcılığın doruklara ulaşacağı bir gün. İçsel dünyandaki duygusal derinlikler seni besleyecek ve sanatsal projelere yönelmek için ilham kaynağı olacak. Empati yeteneğin artacak, çevrendekilerin hislerine daha derinlemesine bağlantı kurabileceksin. Sosyal ilişkilerdeki hassasiyetin, bazı durumların daha iyi anlaşılmasına yardımcı olacak. İçsel huzurun önem kazandığı bu dönemde, meditasyon veya doğada vakit geçirmek ruhsal dengeyi bulmana katkı sağlayabilir. Kendi sınırlarını koruma noktasında dikkatli olmalı ve kendine zaman ayırmalısın. Sezgilerin güçlü bir şekilde çalışıyor; bu sayede önemli kararlar alman gereken durumlarla karşılaşabilirsin. Kalbinin sesine kulak ver, içsel rehberliğin seni doğru yolda yönlendirebilir. Duygusal paylaşımlar, hem senin hem de sevdiklerin için bağları güçlendirecek. Unutma, duygularını ifade etmek, ilişkilerini derinleştirebilir. Gözlem yeteneğin sayesinde çevrendeki değişimleri fark edecek ve buna göre hareket etme fırsatı bulacaksın.
