1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjin zirveye çıkabilir. İçsel motivasyonuyla hareket ederken, kendine güvenin artmış hissedebilirsin. Bu, hayata karşı daha cesur adımlar atmanı sağlayacak. İletişim becerilerin güçlenecek, başkalarıyla olan etkileşimlerin bereketli geçecek. Ancak, sabırsızlık hissi senin önünü tıkayabilir; bu nedenle düşünmeden hareket etmek yerine kararlarını iyice tartman önemli. İş ortamında liderlik vasıflarını sergileyebilir, ekip arkadaşlarını etkileme şansı bulabilirsin. Kalbinde tatlı duygular besliyorsan, romantik ilişkilerin için güzel bir gün. Sevgi dolu hisler paylaşıldıkça daha da güçlenecek. Kendi isteklerine odaklanmak, içsel huzuru artırman açısından faydalı olabilir. Unutma, bugün kendine güvenmek her şeyin anahtarı!
Bugün, güven arayışın daha da belirginleşebilir. Rahat ve huzurlu bir ortam oluşturmak isteyeceksin. Aşk ve ilişkilere dair hislerin derinleşebilir; partnerinle aranızdaki bağı kuvvetlendirmek için özel çabalar içine girebilirsin. Maddi konularda daha tutucu bir yaklaşım benimsemek, sana uzun vadede fayda sağlayabilir. Birikimlerine dikkat etmen gerektiği bir dönemdesin. İçsel huzurunu bulmak için doğayla bağlantını güçlendirmek iyi gelebilir; yürüyüşe çıkmak veya doğada zaman geçirmek ferahlatıcı olabilir. Diğerleriyle uyum içinde olmayı başardığın takdirde, sosyal etkileşimlerinden keyif alabilirsin. Estetik duygun bugün bir parça canlanabilir; yaratıcılığını ifade etmenin yollarını arayabilirsin. Unutma, kararlılığın ve sabrın, karşılaştığın zorlukları aşmanda sana yardımcı olacaktır.
Bugün, iletişim becerilerin en üst seviyede olacak. Düşüncelerini etkili bir şekilde ifade etme yeteneğin, çevrendekilerle olan ilişkilerini güçlendirecek. Sosyal ortamlarda öne çıkabilirsin, bu da yeni bağlantılar kurmanı sağlayacak. Ancak, gün içinde bazı kararsızlıklar yaşayabilirsin; bu noktada iç sesine kulak vermek önem kazanıyor. Farklı bakış açılarına sahip insanlarla etkileşimde bulunmak, zihninin genişlemesine yardımcı olacak. Aynı zamanda, yaratıcılığını harekete geçirecek aktivitelerde yer almak, ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Dikkatini dağıtacak unsurlardan uzak durarak, hedeflerine odaklanmak, verimliliğini artırmana yardımcı olabilir. Kendine biraz zaman ayırmayı unutma; zihin dinlendirici bir faaliyet, günlük tempoya yeni bir soluk getirebilir.
Duygusal derinliklerin ortaya çıkacağı bir gün. Ailevi bağlar ve ev hayatıyla ilgili konular ön plana çıkacak. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, mutluluğunu ve huzurunu artıracak. Geçmişte yaşanan anılar gündeme gelebilir; bu durum, eski dostlukları yeniden canlandırma fırsatı sunabilir. Yaratıcılığını kullanmak için harika bir dönemdesin; sanat veya hobilerle ilgilenmek ruhunu besleyecek. İçsel huzurun için derin düşüncelere dalmak, ruhsal dengeyi sağlama konusunda yardımcı olabilir. Duygusal bağlantılara verdiğin önem, bu süreçte sana destek olmayı seçen insanlarla daha da güçlenecek. Kendine biraz zaman ayırmak, içsel sesini duymanı kolaylaştıracak.
Bugün, içsel kudretin ve liderlik özelliklerinin parlayacağı bir gün. Duygusal zekânı kullanarak etrafındaki insanlarla olan bağlarını güçlendirebilirsin. Yaratıcılığın ve özgüvenin, seni birçok zorluğun üstesinden gelmeye yönlendirecek. Sosyal ortamlarda dikkatleri üzerine çekebilirsin; bu ilgi, yeni fırsatları kapını çalmasına vesile olabilir.Aşk hayatında samimi ve sıcak bir iletişim hâkim. Partnerinle derin bir bağ kurabilir ya da yeni bir ilişkiye adım atabilirsin. Kendini ifade etmekten çekinme, hislerini açıkça dile getirmek, ilişkilerinde olumlu değişimlere yol açacak.Kariyer alanında göze çarpan bir başarı elde etme potansiyelin var. Yeteneklerini sergileyebileceğin ortamlar çıkabilir karşına. İnisiyatif almak ve risk almak, seni daha yükseklere taşıyabilir. Ancak dikkatli ol, hırsın bazen gözünü kör edebilir.Sağlık konularında ise, enerjini dengelemek önemli. Dinlenmeye ve kendine zaman ayırmaya özen göstermelisin. Duygusal olarak güçlü hissetmek için meditasyon veya doğa yürüyüşlerini değerlendirebilirsin. Bugünü, kendine ayıracağın bir zaman dilimi olarak kullanmayı unutma.
Bugün detaylara olan dikkatin ve analitik düşünme yeteneğin sayesinde karşına çıkan zorlukları aşabileceksin. Sorunlarına pratik bir yaklaşım benimseyip çözüm odaklı olman, çevrendekiler tarafından takdir edilecek. İş veya günlük yaşamda, sistematiğini koruduğun sürece başarılı sonuçlar elde edebilirsin. Sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; stresle başa çıkacak yollar bulmak, ruhsal dengeyi sağlama konusunda yardımcı olacaktır. Ayrıca, sevdiklerinle vakit geçirmeye özen gösterirsen, ilişkilerin güçlenecek ve birlikte keyifli anılar biriktirebileceksiniz. Kendine güvenme ve olumlu düşünme, gününün akışını değiştirebilir. Unutma, mükemmel sonuçlar elde etmek için sürekli kendini geliştirmek önemlidir.
Aşk hayatında duygusal bir derinlik hissedebilirsin. Sevdiğin kişiyle arandaki bağları kuvvetlendirmek için güzel bir fırsat yakalayabilirsin. İletişimdeki samimiyet, aranızdaki uyumu artıracak. İş yerinde ise yaratıcılığının yükseldiği bir gündesin; yeni projelere odaklanmak için uygun bir zaman. Sosyal ortamlarda yer almak, ruhunu besleyecek ve yeni bağlantılar kurmak için ideal. Ancak, karar alırken başkalarının fikirlerine değer vermek önemli. Güçlü sezgilerinle ilerlediğin sürece, senin için her şey yolunda gidecek. Unutma, dengeyi korumak, hayatındaki her alanda başarını pekiştirecek.
Duygusal derinliklerinizin ön plana çıktığı bir dönemdesiniz. İlişkilerde yakınlık ve bağ kurma ihtiyacı duyabilirsiniz. İçsel değişim ve dönüşüm, sizi daha güçlü bir birey haline getirecektir. Zihinsel yaratıcılığınız artmış durumda, bu da size yeni projelerde veya sanatsal faaliyetlerde başarı getirebilir. Aynı zamanda, güven arayışınızın tetiklendiği bir süreçte, çevrenizdeki insanlarla daha samimi konuşmalar yapma fırsatınız var.Gizli kalmış duyguların dile gelmesi, içsel huzurunuz için gerekli olabilir ancak bu süreçte dikkatli olmalısınız; bazı sırlar cilt tonunu değiştirebilir. Yeniliklere açık olmanız, içinizdeki tutkuları alevlendirerek onları gerçekleştirme yolunda size ivme kazandıracaktır. Bugün, yenilikçi fikirler ve derinlemesine düşüncelerle dolu bir gün geçirmek, sizi anlamlı bir yolculuğa çıkarabilir. Kendinizi ifade etme çabalarınız, çevrenizdeki insanları etkileyebilir; güçlü sezgilerinizle beni dinleyip alttaki gerçekleri keşfetmeyi ihmal etmeyin.
Yeni maceralara aç olan bir zihinle güne başlayacaksın. İçsel motivasyonların yükseliyor ve keşfetme arzun, çevrendekilere ilham veriyor. Hızla değişen koşullara uyum sağlamak, yaratıcı düşüncelerini besleyecek. Sosyal ortamlarında kendini ifade etme konusunda cesur adımlar atabilirsin; bu, ilişkilerini güçlendirecek. Olaylara daha geniş bir perspektiften bakmanın faydasını göreceksin. Duygusal derinliklere inmekte çekingenlik göstermemelisin; bazı sırların açığa çıkması, sana yeni bir bakış açısı kazandırabilir. İçsel huzurunu bulmak adına, doğada vakit geçirmek veya meditasyona yönelmek faydalı olabilir. Karşılaşacağın fırsatlar, senin özgür ruhunu beslemek için kapını çalacak; bu fırsatları değerlendirirken risk almayı göze almalısın. Diğerlerinin bakış açılarına saygı duyarak, kendi görüşlerinle bir denge kurmayı ihmal etme. Bugün, içindeki maceraperest ruhu keşfetmek ve onu dışarıya yansıtmak için mükemmel bir zaman.
Gün, hedeflerinize odaklanmak için harika bir fırsat sunuyor. Disiplin ve irade gücünüz sayesinde, belki de uzun zamandır ertelediğiniz projelere başlayabilirsiniz. Kendinizi güçlü ve kararlı hissedeceksiniz. İş yerinde veya sosyal çevrenizde alacağınız olumlu geri dönüşler, motivasyonunuzu artıracak. Ancak, çevrenizdekilerin ihtiyaçlarını da göz ardı etmeyin; empati kurmak, ilişkilerinizi güçlendirebilir. Sağlığınıza dikkat etmeli, dinlenmeye zaman ayırmalısınız. Bugün, kendinizi daha sakin ve huzurlu bir ortamda bulmak, zihin dinlendirici olabilir. Kendi içsel huzurunuzu bulmak için meditasyon veya doğada kısa bir yürüyüş faydalı olacaktır. Unutmayın, her adımınız sizi hedeflerinize bir adım daha yaklaştırıyor.
Bugün, özgürlük arayışın ve yenilikçi düşüncelerin ön planda. Alışılmışın dışına çıkmak, farklı bakış açıları geliştirmek isteyeceksin. Sosyal çevrenle bağlantı kurmak, ilham verici fikirler paylaşmak için harika bir zaman. Eski kalıpları bir kenara bırakmak, yeni deneyimlere açık olmak senin için oldukça anlamlı olacak. Duygusal derinliklere inmek ve kendini tartmak, içsel huzurunu sağlamana yardımcı olabilir. Farklılıkları kutlamak, kendini ifade etmenin ve insanlarla daha derin bağlar kurmanın anahtarı. Uzaklarda bir şeyler keşfetmek isteyebilirsin; bu, kişisel gelişimine katkı sağlayacak ve ilhama boğacak. Unutma, içinde taşıdığın yaratıcılığı serbest bırakmak, başkaları için de ilham kaynağı olmana olanak tanıyacak. Kendine güven ve cesaret, seni mükemmel sonuçlara götürecek.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün. Hislerin, belirsizliklerle harmanlanabilir; bu da seni kararsız hissettirebilir. İçsel huzurunu bulmak için biraz zaman ayırmalısın. Sanatsal yeteneklerin, yaratıcı projelerde kendini ifade etme fırsatı sunabilir. Sosyal çevrende bulunan dostluklar, içindeki kaybolmuş hisleri gidermende yardımcı olacak. Kalbini dinlemeyi unutma; duygusal sezgilerin güçlü. Belki de düşündüğün fikirleri paylaşmak için uygun bir zaman. Güneşin batışı gibi, her şeyin bir dönüşüm sürecinden geçtiğini hatırla. Kendi ışığını parlatmakta özgürsün, cesur ol.
