1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Cesaretin ve kararlılığının ön planda olduğu bir dönemdesin. Birikimlerini değerlendirmek için yeni fırsatlar kapını çalabilir. İlişkiler konusunda daha açık ve samimi olman, etrafındaki insanlarla olan bağlarını güçlendirebilir. Sosyal çevrendeki dinamikler değişebilir; bu da seni farklı deneyimlere yönlendirebilir. İçsel enerjini yükseltmek için spora yönelebilir, fiziksel aktivite ile stresini azaltabilirsin. Duygusal olarak kendini keşfetmekte büyük bir adım atabilirsin. Kendine olan güvenin artarken, hedeflerine ulaşmak için gerekli motivasyonu bulabilirsin. Unutma, bu süreçte kendini ifade etme biçimin büyük önem taşıyor; hislerini paylaşmaktan çekinme.
Bugün, kararlılığınız ve pratik zekânız ön planda. Hayatınızdaki maddi konulara odaklanırken, sağlam adımlar atmak isteyeceksiniz. Yapmanız gerekenler arasında bütçenizi gözden geçirmek ve tasarruf planları oluşturmak var. Sosyal ilişkilerde ise, sevdiklerinizle kuracağınız derin sohbetler, ruh halinizi yukarı çekecek. Biriken duygularınızı ifade etmek için doğru zaman. Yaratıcılığınızı ortaya koyabileceğiniz yeni hobi veya projeler için cesaret bulabilirsiniz. Kendinize olan güveninizin artmasıyla birlikte, etrafınızdaki insanların da size karşı duyduğu saygı dalgası yükselebilir. Rahat etmek ve kendinizi şımartmak için küçük bir kaçamak planlamak keyifli olabilir. İş yerinde yeni fırsatlar kapınızı çalabilir; bu nedenle sezgilerinize güvenmekte fayda var. Esnek kalmayı öğrenmeye başlamak, size büyük kazançlar sağlayacak.
Bugün iletişim becerilerin ön planda olacak. Düşüncelerin daha net ve etkileyici bir şekilde ifade edilebilir. Yeni sosyal bağlantılar kurmak için harika bir zaman. Kısa seyahatler ya da arkadaşlarla yapılan sohbetler gününe renk katabilir. Farklı perspektiflerden bakma yeteneğin, sorunları çözmende büyük bir avantaj sağlayacak. Ancak, önceliklerini belirlemekte zorlanabilirsin; her şeye aynı anda odaklanma isteği seni yıpratabilir. Karşılaştığın yeni fikirler, ilham verici olabilir. Kendini ifade etme arzun senin için kişisel bir tatmin kaynağı olacak, bu yüzden görüşlerine güven. Duygusal ilişkilerde daha fazla anlayış ve derinlik arayışında olabilirsin, bu da karşı tarafa olan bağlılığını artırabilir. Unutma, bugün yaşamın sunduğu fırsatları değerlendirmek senin elinde!
Duygusal derinlikler içinde kaybolma fırsatın var. İçsel dünyana yönelerek, geçmişle yüzleşmek ve duygusal yüklerinden arınmak için uygun bir dönemdesin. Sevdiklerinle olan ilişkilerde daha anlayışlı ve koruyucu bir tavır sergilemek, aranızdaki bağı güçlendirecek. Hassasiyetin artabilir, bu nedenle kendine karşı nazik olmalısın. Gözlem gücün yüksek, etrafındakilerin hislerine duyarlılığın sayesinde bazı gizli duyguları ortaya çıkarabilirsin. Kendine zaman ayırarak, ruhunu dinlendirmek için doğayla iç içe olmalısın. Kariyer alanında yeni fırsatlar kapını çalıyor, bu durumu değerlendirmek için bir adım atmakta tereddüt etmemelisin. Duygu ve sezgilerinin seni doğru yolda yönlendireceğine inan.
Bugün enerjinin zirveye çıktığı, kendini ifade etmenin ve yaratıcılığını ortaya koymanın tam zamanı. Duyguların dalgalanabilir, bu duygusal zenginlik seni çevrendekilere çekici kılıyor. Özgüvenin artarken, çevrendeki insanlar üzerinde güçlü bir etki bırakma potansiyeline sahipsin. Sosyal ilişkilerin canlanabilir, yeni insanlarla tanışma fırsatları kapını çalabilir. İş veya projelerinle ilgili aldığın riskler, beklenmedik sonuçlar doğurabilir; bu sebeple her adımını dikkatlice düşün. İçsel bir değerlendirme yapmalı ve hedeflerine yönelik stratejini gözden geçirmelisin. Romantik ilişkilerde tutku ve heyecan artacaktır. Duygularını açıkça ifade etmekten çekinme; bu, aradığın derin bağlantıyı yaratabilir. Kendine olan inancını kaybetme ve başkalarına da ilham verme fırsatını kaçırma. Bugünün sunduğu fırsatları en iyi şekilde değerlendirmek için açık fikirli olman, seni daha ileriye taşıyabilir.
Bugün, detaylara olan ilgin derinleşiyor ve organize olma yeteneğin belirgin bir şekilde öne çıkıyor. Gün boyunca karşına çıkan sorunları çözme konusundaki yetkinliğinle çevrendekilere ilham verebilirsin. Belirli bir projeye ya da işe odaklanmak, sana büyük tatmin sağlayacak. İletişim becerilerin sayesinde, başkalarıyla olan ilişkilerin güçleniyor. Sosyal ortamlarda kendini ifade etme arzun artıyor ve bu, seni yeni bağlantılar kurmaya yönlendirebilir.Sağlık konularına dikkat etmen gereken bir dönemdesin. Küçük değişikliklerle yaşam tarzında olumlu etkiler yaratabilirsin. Kendine biraz zaman ayırmak, zihinsel ve fiziksel olarak yeniden enerji bulmanı sağlayacak. İçsel huzuru yakalamak için meditasyon ya da doğada zaman geçirmek faydalı olabilir. Kendi ihtiyaçlarına öncelik vermek, gününü daha verimli geçirmeni sağlayacak. Yaratıcılığın da tavan yapmış durumda; bu enerjiyi kullanarak sanatsal ya da estetik projelere yönelmek sana keyif verebilir.
İlişkilerin ve iletişimin ön planda olacağı bir dönemdesin. Bugün, sosyal çevrende yeni bağlantılar kurma fırsatlarıyla karşılaşabilirsin. Sözlerin ve davranışların, etkililiğinle birleşerek başkalarını etkileyebilir. Duygusal dengeyi sağlamak adına, içsel huzurunu korumak önemli olacak. Karşındaki insanlarla kuracağın uyum, hem kişisel hem de profesyonel hayatında kapıları açabilir. İş ya da projelerde işbirliği ruhu, seni daha yükseklere taşıyabilir. Unutma, senin eşitlik ve adalet arayışın, başkalarıyla olan ilişkilerini derinleştirecek. Kendine güvenerek özgün fikirlerini paylaşmak, başkaları için ilham kaynağı olmanı sağlayabilir. Her anın tadını çıkar ve içten gelen duygularını ifade etmekten çekinme.
Duygusal derinliklerin ve sezgisel yeteneklerin ön planda. İçsel bir yolculuğa çıkabilir, kendini keşfetmek için fırsatlar bulabilirsin. Gizli duygular ve sırlarla yüzleşmek, hem kendini hem de ilişkilerini dönüştürebilir. İş veya sosyal çevrende bazı sürprizlerle karşılaşabilirsin; bu durum seni harekete geçirebilir. Bağlantı kurmakta zorlanıyorsan, iletişim kurma konusundaki kendine güvenini tekrar gözden geçir. Olumsuzluklarla başa çıkmak için güçlü bir iradeye sahipsin. Bugün, içsel gücünü keşfetmeye ve dönüşüm yaratmaya odaklan. Gözlem yeteneklerin, olayların altındaki gerçekleri anlamana yardımcı olabilir. Kendine güven, dönüşüm için gereken gücü bulmana olanak tanır.
Bugün ruhsal bir aydınlanma yaşayabilirsin. Yaratıcılık ve sezgilerin ön planda. İçsel haberci gibi hissettiğin anlar ortaya çıkabilir; hayallerin, ilham verici düşüncelerin, seni daha önce hiç düşünmediğin fikirlere yönlendirebilir. Öğrenmeye ve keşfetmeye olan isteğin, yeni deneyimler kazanmanın kapısını aralayacak. Yalnızlık hissi veya içe kapanma ihtiyacı yerine, insanlarla iletişim kurmak, yeni bağlar oluşturmak seni olumlu yönde dönüştürecek. Yakın arkadaşlarınla veya sevdiklerinle yapacağın sohbetler, sana yeni bakış açıları kazandıracaktır. Seyahat planları veya eğitim fırsatları da gününü renklendirebilir. Doğa ile iç içe olmak, zihnini dinlendirirken seni besleyecek. Kendini ifade etme şeklin, başkalarını da etkileyebilir; bu nedenle duygu ve düşüncelerini paylaşmaktan çekinme.
Disiplinli yaklaşımın ve kararlılığın sayesinde bugün hedeflerinin bir adım daha yakınında olacaksın. Kendine güvenin yüksek olacak ve bu da çevrendekilerin dikkatini çekecek. İş hayatında yenilikçi fikirlerin ortaya çıkabilir. Sabırlı ve dikkatli adımlar atarak, projelerini ilerletme fırsatını değerlendirebilirsin. Özel ilişkilerde ise, sevdiklerinle zaman geçirmek seni mutlu edecek; hislerini ifade etmekten çekinmemelisin. Ancak, duygusal konularda içsel bir denge kurmakta zorlandığını hissedebilirsin. Kendi ihtiyaçlarına zaman ayırmayı unutma ve ruhuna iyi gelen şeylere yönel. Bu dengeyi sağlamak, genel huzurunu artıracak.
Bağımsızlık arayışın derinleşiyor. Sosyal çevrenle olan ilişkilerinde yenilikçi fikirlerinle öne çıkabilirsin. Yaratıcılığın, üzerinde düşündüğün projelerde sürpriz gelişmelere yol açacak. Beklenmedik fırsatlarla karşılaşabilir, farklı insanlarla iletişim kurarak yeni kapılar aralayabilirsin. Duygusal açıdan ise, içsel huzuru bulma yolunda bazı sınavlardan geçiyorsun. Kalp-göz ilişkisinde dengeyi kurmaya çalışırken, geçmişle yüzleşme zamanı geldi. Aşk hayatında özgürlük arzusu ön plana çıkabilir; bu da yeni heyecanlar katacak. Sürpriz olaylar, gündelik rutininle ciddi bir çatışma yaratabilir. Mantığını kullanarak, duygusal dalgalanmaların üstesinden gelebilirsin. Unutma, en büyük değişim senin elinde!
Duyguların derin sularında yüzüyorsun. İçsel huzur arayışında, kendini keşfetmeye yönelik bir yolculuğa çıkmanın tam zamanı. Yaratıcılığını ifade etme fırsatları karşına çıkacak; bu, sanatsal projelerde veya hobilerinde kendini göstermek için mükemmel bir an. İçsel gücünü hissetmek, belirsizliklerden kurtularak kendine güvenmene yardımcı olacak. Başka insanlara yardım etme isteğin artabilir; başkalarının dertleriyle empati kurmanın önemli olduğunu unutma. Bununla birlikte, kendi sınırlarını belirlemekte zorlanabilirsin; kendi ihtiyaçlarını öncelikli kılmayı öğrenmek, uzun vadede yararlı olacaktır.İlişkilerde, derin bir bağ kurma arzusu öne çıkıyor. Tam karar veremediğin durumlardan kaçınmak, seni daha huzurlu hissettirebilir. Başkalarının görüşlerine değer verirken, kendi sesini de duymayı ihmal etme. Kendine zaman ayırmak, bu karmaşık zihin yapısından uzaklaşmana yardımcı olacak. Yıldızların rehberliği ile içsel dengeyi bulmak, ilerleyen günlerde sana iyi gelecek.
