1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Dikkatini toplamakta zorlanabilirsin, düşüncelerin dağınık ve kararsız bir ruh hali içinde olabilirsin. Bu durum, ilişkilerinde küçük tartışmalara yol açabilir, bu yüzden sakin kalmaya çalışmalısın. Bugün, içsel motivasyonunu artırmak için yeni hedefler belirlemek için uygun bir zaman. Hayallerini gerçekleştirmek adına cesur adımlar atabilirsin, ancak adım atmadan önce iyi düşünmekte fayda var. Ayrıca, sağlığına daha fazla özen göstermeni gerektiren işaretler var; bu nedenle, dinlenmeye ve kendine zaman ayırmaya dikkat etmelisin. Sosyal çevrende pozitif enerji biriktirmek, ruh halini iyileştirecek, bu yüzden sevdiklerinle vakit geçirmeye özen göster. Modunu yükseltek, yeni deneyimler için kendine fırsatlar yaratmalısın.
Duygusal derinliklerin ve maddi güvenliğin ön planda olduğu bir gün. İlişkilerdeki dengenin sağlanması için sabırlı ve anlayışlı olmalısın. Aşk hayatında, sevdiğin kişiyle geçmişe dair anıları paylaşmak, aranızdaki bağı güçlendirebilir. İş hayatında ise daha fazla özgüven sergilemek, fırsatları değerlendirmek adına önemli olacak. Yaratıcılığının ortaya çıkacağı bir proje veya iş, seni heyecanlandırabilir; bu süreçte detaylara odaklanmakta fayda var. Sağlık açısından, doğayla vakit geçirmek ve ruhsal dinginliği sağlamak bedenine iyi gelecektir. Kendinle barışık olmayı unutmamalı, içsel huzuru aramalısın.
Bugün iletişim potansiyelin en yüksek olduğu zamanlardan biri. Zihnin açık, fikirlerin parlak ve başkalarıyla olan etkileşimlerin oldukça verimli geçecek. Sosyal ortamlarda kendini öne çıkarabilir, yeni bağlantılar kurabilirsin. Ancak dikkatli ol, düşüncelerini ifade ederken cümlelerini iyi seçmekte fayda var. İkili ilişkilerde özellikle duygu ve mantık dengesini sağlamaya çalışmalısın. Karşı tarafın duygularını anlamak, aranızdaki bağı güçlendirecek. Gün içinde beklenmedik haberler alabilirsin; bunlar kararsızlığa yol açabilir, ama panik yapmamalısın. Elindekileri değerlendirmek ve esneklik göstermek, isteklerine ulaşmanı kolaylaştıracak. Kendine güven, sezgilerine dikkat et ve içsel huzurunu koru.
Duygusal derinlikler içinde gezineceğin, hislerinin yoğunlaştığı bir gün. Etrafındaki insanlarla ilişkilerinde empati ve anlayış ön planda olacak. Ailevi konulara dair duygu dolu anlar yaşayabilir, sevdiklerinle arandaki bağları güçlendirecek fırsatlar peşinde koşabilirsin. İçsel sezgilerin seni yönlendirecek ve doğru kararları almanı kolaylaştıracak. Kendini koruman, sınırları belirlemen ve duygusal ihtiyaçlarını önemsemen bu süreçte önemli olacak. Onları göz ardı etmek, ruhsal dengenin sarsılmasına neden olabilir. Kendine zaman ayırmak ve içsel huzurunu önceliklendirmek, bu yoğun duygu akışında seni dengeleyici bir unsur haline gelecek. Unutma, içindeki güçlü şefkat ve koruma içgüdüsü, hem kendine hem de sevdiklerine kılavuzluk edebilir. Yaratıcılığını ortaya koymak için harika bir fırsat bulabilirsin; kelimeler, sanat ya da başka bir ifade biçimi ile duygularını dışavurmak seni içsel huzura bir adım daha yaklaştıracak.
Bugün, içindeki liderliği ve yaratıcılığı serbest bırakmanın tam zamanı. Kendine olan güvenin artacak ve bu durum başkaları üzerinde de olumlu bir etki bırakacak. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin samimi ve sıcak geçecek; dikkatini çekmeyi başaracaksın. Yeni projelere adım atmak için harika bir gün. Fakat, duygusal mestliklerle dikkatli olmanda fayda var; kalbini dinleyip aklın sesini de göz ardı etmemelisin. Kendi sınırlarını belirlemek, başkalarına da örnek olmanı sağlayacak. Kendine özel zamanlar ayırmayı unutma, bu senin enerji seviyeni yükseltecek. Sözlerinle ilham vereceğin insanların yanı sıra, birine karşı hissettiğin özel bağ güçlenebilir. Kalpten gelen sevgi ve özen, etrafındakilere yayıldıkça seni daha da özgür hissedeceksin.
Bugün, içsel huzuru sağlamak ve günlük rutinlerini gözden geçirmek için mükemmel bir zaman. Küçük detaylara dikkat etme yeteneğin ön planda. Etrafında olanları daha iyi analiz edebilir, sorunlara yaratıcı çözümler üretebilirsin. İş veya sağlık konularında alacağın kararlar geleceğini şekillendirecek. Kendini ifade etme konusunda cesur ol. Belki de daha önce ertelediğin bir projeye yeniden başlayabilirsin. Sosyal ilişkilerinde dengeyi sağlamak önem taşıyor; çevrendekilere karşı daha esnek olmaya çalış. İçsel eleştirmeni biraz daha sessiz bırakmak, ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. Kendine bir iyilik yap ve rahatla; keşfedilmemiş yeteneklerini ortaya çıkarma fırsatını yakalayabilirsin.
Bugün sosyalleşmek için harika bir fırsat karşında. İletişim becerilerinle başkaları üzerinde etkili olabilirsin, bu nedenle çevrendeki insanlarla bağlantı kurmak konusunda cesur olmalısın. Dostluklar ve ilişkiler ön planda; yeni insanlarla tanışabilir ya da mevcut ilişkilerini derinleştirme imkanına sahip olabilirsin. Radikal değişimlerden kaçınmak isteyebilirsin ancak içsel hislerin sana farklı bir perspektif sunabilir. Duygusal dengeyi korumakta zorlanabilirsin, bu nedenle kendine karşı nazik olmalı ve içsel huzura odaklanmalısın. Nazik ama kararlı kararlar almak, ilişkilerini olumlu bir şekilde etkileyecek. Kendi ihtiyaçlarını ihmal etme; hayatında denge oluşturmak en önemli önceliğin olmalı.
Duygusal derinlikler ve içsel dönüşüm için güçlü bir zaman. İçsel sesine kulak vermenin tam zamanı. Hedeflerine ulaşmak için kararlılığı elden bırakmamalısın. Yaratıcılığın artarken, ilişkilerinde samimiyet arayışın öne çıkacak. Gizemli bir etkiyle çevrendeki insanları etkileyebilir, sezgilerinle doğru adımlar atabilirsin. Korkularınla yüzleşmek, seni güçlü kılacak. Hedeflerine ulaşmak için gereken çabayı göstermelisin; sonuçlar seni şaşırtabilir. Kendine güvenerek ilerle, evren destekleyici enerjiler sunuyor. Bu süreçte duygusal dengeyi korumak, iç huzurunu sağlamana yardımcı olacak. Sosyal etkileşimlerde, karşındakilerin niyetlerini anlamakta zorlanabilirsin; bunun için biraz zaman ayır ve dikkatle gözlemle.
Bugün yeni maceralara açılan kapılar aralayabilirsin. Yüksek enerjin ve neşen çevrendeki insanlara da yansıyacak, bu da sosyal ilişkilerini güçlendirecek. İletişim becerilerin ön plana çıkacak, grup çalışmalarında etkileyici fikirlerinle dikkat çekebilirsin. Eğitimle ilgili konularda ilham verici gelişmeler yaşayabilirsin, öğrenme arzun seni yeni bilgilere yönlendirecek. Duygusal olarak daha özgür hissedecek, içsel huzurunu artıracak aktivitelerde bulunmak isteyebilirsin. Unutma ki, risk almak ve yeni şeyler denemek için uygun bir zaman. Kendine güven ve kalbini dinle, çünkü bu cesaret seni harika yerlerde götürecek.
Kararlılıkla ilerlediğin bir gün. Fırsatların kapını çalmaya hazır; karar alma aşamasında dikkatli ol. İş yaşamında, dağınık düşünceler ve vakit kaybı seni zorlayabilir. Önceliklerini belirle ve odaklan, bu sayede hedeflerine daha kolay ulaşabilirsin. Sosyal ilişkilerde ise içsel huzurun bütünlük kazanıyor. Geçmişteki bazı sorunları geride bırakma ve yeni başlangıçlar yapma isteğin artıyor. İçsel sesi dinlemeye çalış; bu, doğru yolda olup olmadığını anlamanda yardımcı olacak. Sağlık konularında kendine dikkat et, bedenine iyi bakmanın yollarını ara. Kendi ihtiyaçlarını ve sınırlarını önemse, dengeyi bulmak için ara sıra durup dinlenmen gerektiğini unutma.
Sosyal ilişkilerde hareketli bir dönemdesin, dostluk bağları güçlenebilir. Yenilikçi fikirlerinle çevrendekilere ilham verebilirsin. Duygusal derinliklere inmekten çekinme; bu, senin için değerli bir keşif süreci olabilir. Gelecek planların ile ilgili bazı sürpriz gelişmeler yaşanabilir. İçsel motivasyonunu yüksek tutmak, yenilikçi bir düşünce özgürlüğü sağlayacak. Ayrıca, ruhsal dengeyi sağlamak adına doğayla iç içe olmak faydalı olacak. Unutma, kalbinin sesine kulak vermek iyi bir rehberdir. Hayatına pozitif değişiklikler katmak için harekete geçmekte tereddüt etme. Kendine olan güvenini her daim korumayı unutma, bu dönemde attığın adımlar karşılığını bulacak.
Bugün duygusal ve sezgisel yanların ön planda. İçsel derinliklere inmeye, hissettiğin şeyleri anlamaya yönelik bir arzu var. Sanatsal yeteneklerin gün yüzüne çıkabilir; yaratıcılığın sana yeni kapılar açacak. İlişkilerde empati kurmak, diğerlerinin hislerini anlamak konusunda daha hassas olabilirsin. Anlık değişimlere açık olman, hayal gücünü kullanarak sorunları daha kolay aşmana yardımcı olacak. Aynı zamanda, kendine zaman ayırmak ve ruhsal sınırlarını belirlemek önem kazanıyor. Yanında destek bulabileceğin insanlarla vakit geçirmek, huzurunu artıracak. Unutma, hayallerin gerçeğe dönüşebilir; sadece onlara inanman yeter.
