1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. Macera arayışın içsel bir tatmin sağlıyor. Yeni başlangıçlar için cesaretin tam. İletişim becerilerin, etrafındaki insanlarla bağ kurmada sana yardımcı olacak. Aşk hayatında heyecan verici gelişmeler kapıda, dikkatli ol. Duygusal derinlik senin için önemli hale geliyor, hislerine kulak vermekle doğru yolda olacaksın. İş hayatında risk almaktan çekinme; doğru adımlar atarsan başarı seni bekliyor. Sağlık konularında ise bedenine ilişkin sinyalleri önemsemen faydalı olacak. Özgürlüğüne düşkünlüğün, seni yeni ufuklara yönlendirebilir. İçsel huzurun peşinde koşarken, başkalarına ilham verme potansiyeline sahipsin. Unutma, kararlılığın bu dönemde en büyük silahın.
Bugün, hem duygusal hem de maddi konularda dengede kalmaya çalışmalısınız. Yavaş ama emin adımlar atmak, size aradığınız istikrarı sağlayacak. Kendinizi koruma ihtiyacı hissedebilir, geçmişten gelen bazı düşüncelerin sizi etkilediğini fark edebilirsiniz. Sevdiklerinizle samimi iletişim kurmak, aranızdaki bağı güçlendirecek. İş hayatında sabrınızı koruyarak ilerleyin; beklenmedik gelişmeler motivasyonunuzu zedelemesin. Sağlık konularında, bedeninize dikkat etmeli ve kendinize zaman ayırmalısınız. Deneyimlerinizi kabullenmek ve kendinize alan tanımak, içsel huzurunuzu arttıracak ve yeni fırsatlar doğuracaktır. Gözlerinizi kapatıp derin bir nefes almak, ruhsal olarak yenilenmenize yardımcı olabilir. Kendi değerlerinizi göz önünde bulundurmayı unutmayın; bu, sizi daha güçlü kılacak.
Bugün zihinsel enerjin yüksek, merakının peşinden gitmek için harika bir zaman. Yeni bilgileri keşfetmek ve fikirlerini paylaşmak için sosyal ortamlara yönelmek isteyebilirsin. Doğal zekan ve iletişim yeteneğin, seni öne çıkaracak. Arkadaşlarınla yapacağın sohbetlerde derin konulara dalmak, yeni perspektifler kazanmanı sağlayacak. Ancak, dikkatin dağılabilir; bu nedenle önceliklerini belirlemen önemli. Bir süredir ertelediğin projelere odaklanmak için mükemmel bir gün. Fikirlerini yinelemekten korkma; başkalarının düşüncelerinden etkilenmek yerine özgünlüğünü korumaya çalış. Hislerin yoğunlaşacak, bu yüzden içsel bir keşif yapmak ve kendini sorgulamak isteyebilirsin. Bu, kişisel gelişimin için faydalı olabilir. Heyecan verici bir haber alma olasılığın var. Bunun yanı sıra, beklenmedik durumlara hazırlıklı olmalısın. Gün içerisinde karşılaşacağın insanların sözlerini dikkatle dinlemen, ilham verici bir bakış açısı kazandırabilir. Eğitim, seyahat ya da sanatsal faaliyetler için fırsatlar doğuyor; bunları değerlendirmekten çekinme. Unutma; düşüncelerini ifade etmek, seni daha anlayışlı ve etkileşimli bir insan haline getirecek.
Duygusal bir derinlik ve sezgiyle dolu bir gün seni bekliyor. İçsel huzurun ön planda olacak; aile ve yakın çevrenle olan ilişkilerine özel bir önem vereceksin. Bu güvenli alan, kendini ifade etmenin ve hislerini paylaşmanın kapılarını aralayabilir. Gün içinde bazı beklenmedik durumlarla karşılaşabilirsin, bu da seni üzerken, içten içe büyüme fırsatları sunduğunu unutma.Yaratıcılığın artacak, belki de yeni bir hobiye yönelmek veya sanatsal bir projeye adım atmak için ilham bulabilirsin. Geçmişle ilgili duygusal anıların canlanması, seni biraz düşünceli hale getirebilir. Ancak, bu anıları tekrar değerlendirmek, kendini yenilemenin anahtarı olabilir. Kendine karşı nazik olmayı ve içsel iyileşmene fırsat tanımayı ihmal etme. İlerleyen saatlerde, sosyal çevrendeki güçlü bağlar sayesinde kafanı dağıtacak etkinlikler bulabilirsin, arkadaşlarınla planlar yapmak keyifli anlar ve yeni bağlantılar sağlayabilir. Kalbini dinlemeyi unutma ve üzerine düşen sorumlulukları taşırken, kendine de zaman ayır.
Bugün enerjin her zamankinden daha yüksek. Yeteneklerini sergilemek ve çevrendeki insanlara ilham vermek için harika bir fırsat. Sosyal ortamlarda öne çıkabilirsin; dikkat çekmek seni daha da motive edecek. Kendine olan güvenin, başkalarının seni takdir etmesine neden olacak. Ancak, egonu kontrol altında tutmak da önemli; aşırı kibir, ilişkilerini zedeleyebilir.Yaratıcılığın tavan yapacak, bu da seni yeni projelere yönlendirebilir. Özgün fikirlerinle dikkat çekeceksin. Duygusal anlamda, sevgi dolu bir bağlantıya açık olacaksın, fakat sevdiğin kişinin beklentilerine de dikkat etmen gerekecek. İçsel bir denge sağlamak, huzurunu artırır. Bugün kendine biraz hediye etmeyi unutma; böylece ihtiyacın olan motivasyonu bulacaksın. Sosyal çevrendeki insanlarla kurduğun bağlar güçlenecek; bu da senin içsel ışığını daha da parlak hale getirecek.
Detaylara olan hassasiyetin, sana günlük hayatında büyük avantajlar sağlayacak. Bugün, çevrendeki olaylara karşı daha dikkatli ve analitik bir yaklaşım benimseyeceksin. İş veya projelerle ilgili küçük ama önemli detayları gözden kaçırmamak, başarıya giden yolda belirleyici bir rol oynayabilir. İletişimde titiz ve net olman, başkalarıyla olan etkileşimlerinde olumlu sonuçlar doğuracak.Kendine zaman ayırmayı da unutma. İçsel huzurunu bulmak için meditasyon veya hafif yoga gibi faaliyetler, zihnini rahatlatmana yardımcı olacaktır. Sağlığınla ilgili konulara özen gösterme zamanı. Küçük değişiklikler, kendini daha iyi hissetmen için önemli olabilir. Bugün, hedeflerine ulaşıp kendini geliştirmek adına harika fırsatlar var; bunları değerlendirmekten çekinme.Arkadaşlarınla veya ait olduğun sosyal çevreyle olan ilişkilerini yeniden gözden geçirmen, bağlarını güçlendirebilir. İşbirliklerine açık ol ve başkalarının fikirlerine saygı göster. Net iletişim, sorunları çözmekte sana büyük destek sağlayacak. Kendini ifade etme şeklin, başkalarına ilham verebilir. Enerjini yüksek tut ve olunan her anı en iyi şekilde değerlendir.
Dengeleri sağlama çabası içindesin. Sosyal çevrendeki ilişkilerinde uyum arayışın ön planda. Bugün, kararsız hissettiğin anlar olabilir; bir konuda netlik bulmakta zorlanabilirsin. Empati yeteneğin yüksek, başkalarının duygularını anlamak ve onlarla bağ kurmak adına fırsatlar çıkabilir. Bu yüzden çevrendeki insanlarla olan iletişimine dikkat et; ani tepkilerden kaçın. Karşıt fikirler biraz gerginlik yaratabilir, ancak bu durumu diplomatik bir yaklaşımla çözmekte başarılı olabilirsin. Özellikle sanatsal veya estetik bir projeye yönelmek, ruhunu besleyecek. Kendine zaman ayırmayı unutma; içsel huzurunu bulmak için gerekli adımları atmalısın. İlişkilerde dengeyi sağlama arayışın, bazen dikkatini kendi ihtiyaçlarından uzaklaştırabilir; kendini ihmal etme. Günün ilerleyen saatlerinde keyifli bir sürpriz veya davet alabilirsin.
Bugün içsel derinliklere dalma ve sezgilerini dinleme zamanı. Duygularında beliren yoğun hisler, önemli içsel dönüşümlere işaret ediyor. İlişkilerde var olan çatışmaların üstesinden gelmek için güçlü bir cesaret ve kararlılığa sahip olabilirsin. Sevgiliyle ya da arkadaşlarla kurulan bağlantılar, yeni bir boyut kazanabilir. Gizli hislerin ortaya çıkarken, kendini ifade etme becerin artıyor. Aynı zamanda yaratıcılığını kullanarak problem çözümlerinde oldukça başarılı olabilirsin. Kendine güven ve tutkularını takip et, içindeki derin gücü keşfetme zamanı. Bu süreçte gizli kalmış yeteneklerin açığa çıkabilir. Unutma, karanlık yanların bile seni güçlü kılabilir, yeter ki onlarla barışık olmayı öğren.
Enerjiyle dolu bir gün seni bekliyor. Yeni deneyimlere açlık duyuyor, keşfetme arzusuyla dolusun. Sosyal ilişkilerinde hareketlilik söz konusu; arkadaşlarınla veya sevdiklerinle keyifli zamanlar geçirebilirsin. İçsel bir rahatlık, seninle birlikte adeta dans ediyor. Farklı bakış açılarıyla zenginleşmek için daha önce hiç denemediğin şeylere yönelmek, zihin açıklığına katkı sağlayacak. Macera ruhunu besleyecek fırsatlar karşına çıkabilir; bunların peşinden gitmekten çekinme. Karşılaştığın bazı belirsizlikler, yenilik ve değişime açık olduğun sürece seni korkutmamalı. Anı yaşa, hislerini dinle ve hayatın sürprizlerine kucak aç. Gözlemlerine dikkat et, çünkü bugün, içsel cesaretin seni yeni kapılara yönlendirebilir. Sezgilerin güçlü, onları takip et.
Disiplinin ve kararlılığın ön planda olduğu bir gündesin. Hedeflerine odaklanman, iş hayatında sana avantajlar sağlayacak. Üst düzey bir güven ve otorite hissi taşıyorsun; bu, çevrendekiler üzerinde güçlü bir etki bırakabilir. İletişimlerinde net ve kesin olman, projelerinin başarıya ulaşmasını destekleyecek. Duygusal durumun ise biraz daha karmaşık; hislerini bastırmadan açıklığa kavuşturursan, ilişkilerindeki derinliği artırabilirsin. Sağlık konularına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; küçük aksaklıklar dikkatini dağıtabilir. Bugünü, kariyerinle ilgili stratejik adımlar atmak için değerlendirebilirsin. Sırtındaki yükü azaltmak adına zaman zaman kendine de alan açmayı unutma.
Sosyal çevrende güçlü akrabalık bağları ve arkadaşlık ilişkileri ön planda. Beklenmedik bir haber, düşüncelerini ve projelerini yeniden şekillendirmene yol açacak. Yenilikçi fikirlerinle dikkat çekebilir, çevrendekilere ilham verebilirsin. Farklı bakış açılarına açık olman, tartışmalarda avantaj sağlayacak. Kendini ifade etmekte zorlanmazsan, bu dönemi yaratıcı projelerin için oldukça verimli kılabilirsin. Sezgilerin bu süreçte seni doğru yönlendirecek, içsel hislerine güvenmekte fayda var. Kişisel gelişim ve öğrenme isteğiyle dolusun; yeni bir hobi veya ilgi alanı keşfetmek için ideal bir zaman. Sağlığına dikkat etmeyi unutmamalısın; stres yönetimi, dengeyi sağlamak adına önemli. Unutma, özgürlüğün ve bireyselliğin sana güç katmakta. Başarı için ihtiyaç duyduğun tüm kaynakların içinde mevcut.
Duyguların derinliklerinde dalış yapacağın bir gün. İçsel sezgilerin, senin için güçlü bir rehber olacak. Hayal gücüne güven; yaratıcı projelerde parlak fikirler bulabilir, sanatsal yeteneklerini sergileyebilirsin. Bugün, duygusal bağların ön planda olacak. Sevdiklerinle olan iletişimin daha samimi ve anlayış dolu bir boyuta geçebilir. Ancak, sınırlarını belirlemeyi unutma; başkalarının duygusal yükleri altında ezilmemek için kendine yer açmalısın. Kendini ruhsal olarak yenilemek için sessiz anlara ihtiyaç duyabilirsin, meditasyon veya doğa yürüyüşleri keyifli ve huzur verici olabilir. İçindeki iyimserliğe güven ve özgüvenle adımlarını at.
