1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Yeniliklere açık bir gün, enerjiniz güçlü ve kararlılığınız yüksek. Kendinizi ifade etmekte zorlanmıyorsunuz, bu nedenle çevrenizdekilerle iletişim kurma şansını değerlendirin. Hedeflerinize odaklanarak, ilerlemenizi hızlandıracak adımlar atabilirsiniz. Kişisel projelerinizdeki yaratıcılığınızı ortaya koymak için mükemmel bir zaman. Önemli kararlar alırken iç sesinize güvenin, sezgileriniz size rehberlik edecektir. Duygusal ilişkilerde ise daha samimi ve açık olabileceğiniz anlar yaşanabilir; duygularınızı paylaşmak için fırsatları kaçırmayın. Mali konularda dikkatli olun, harcamalarınızı kontrol altında tutmak ileride size avantaj sağlayabilir. Kendinize zaman ayırmayı unutmayın; bir yürüyüş ya da doğada vakit geçirmek, zihinsel olarak yenilenmenize yardımcı olacaktır. Genel olarak, huzur ve mutluluk arayışınızda olumlu gelişmeler göreceksiniz. Öne çıkmak ve liderlik vasıflarınızı sergilemek için cesur adımlar atma cesaretini bulacaksınız.
Bugün, sabırlı ve kararlı doğanın öne çıkacak. Kendine olan güvenin artsa da, huzursuz edici durumlarla karşılaşabilirsin. Güzel bir denge kurmak, günün akışını olumlu etkileyecek. İlişkilerinde daha anlayışlı olmayı deneyebilirsin, sevdiklerinle arandaki bağları güçlendirmeye yönelik fırsatlar mevcut. Maddi konularda temkinli olman gerekecek; aceleci kararlar almak yerine detaylı düşünmek faydalı olacak. Sanatsal yönlerin daha belirgin hale gelebilir; yaratıcılığı doyasıya yaşayacağın bir ortamda bulunman mümkün. Doğanın tadını çıkarabileceğin küçük anlar yaratmak, zihnini tazeleyecek ve seni yenileyecek. Kendi içsel huzuruna daha fazla önem vererek, günü dengeli bir şekilde tamamlayabilirsin.
Bugün iletişimde beklenmedik fırsatlarla karşılaşabilirsin. Sosyal çevrendeki yenilikler ve gelişmeler, yeni bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Fikirlerinin değer bulması, başkaları üzerinde etkili olmanı sağlayacak. Yaratıcılığını serbest bırakmak için harika bir zaman dilimindesin; önerilerini cesurca ifade etmekten çekinme. Ancak, kararsızlık durumları gündeme gelebilir. Duygusal ilişkilerde, daha samimi ve açık olma ihtiyacı hissedebilirsin. İçsel olarak huzur bulmak için bazı konular üzerinde düşünmek faydalı olacak. Bugün, kelimelerin gücünü hissetmek, etkileyici konuşmalar yapmak ve dikkat çekici paylaşımlar yapmak için ideal bir zaman. Kendine güven, düşüncelerini paylaşmaktan çekinme.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda. İçsel huzurunuzu bulma arayışında kendinize karşı nazik olmalısınız. Aile ilişkilerine duyduğunuz özlem, sizi geçmişe götürebilir. Bu süreçte, sevdiklerinizle kaliteli zaman geçirmek ruhunuzu besleyecek. İş hayatında ise, daha temkinli ve planlı olma zamanı. Beklenmedik gelişmeler ortaya çıkabilir, bu yüzden esnek olmalısınız. Kendinize güvenin; içsel sesiniz, sizi doğru yola yönlendirecek. Özellikle içsel hislerinize güvenmek, sorunları aşmanıza yardımcı olacak. Unutmayın, ihtiyaçlarınızı ifade etmekte bir sakınca yok. Kendinize bir süre ayırmak, ruhsal olarak yenilenmenize yardımcı olabilir.
Öz güvenin zirveye çıkıyor; liderlik yeteneklerin bu dönemde parlayacak. Sosyal çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin güçlenecek. Özellikle başkalarına ilham verme konusunda iki kat daha etkili olabilirsin. Aşk hayatında, cesur adımlar atmaya ve duygularını açıkça ifade etmeye hazır ol. İş hayatında ise, yaratıcılığın ön plana çıkacak; yeni projelere adım atmak ve ekip çalışmasında aktif rol almak için harika bir zaman. Ancak dikkat etmen gereken bir nokta var; aşırı gurur ve kibir, iletişimde ve ilişkilerde sorun yaratabilir. İçsel dengeyi sağlamak ve alçakgönüllü kalmak, bu süre zarfında sana ekstra fayda sağlayacak. Yeni başlangıçlar için cesaretini topla ve fırsatların tadını çıkar!
Gün, ayrıntılara odaklanma yeteneğini ön plana çıkaracak ve seni muhtemelen yeni bir projeye yönlendirecek. Pratik zekân ve titizliğin, karşılaştığın zorlukların üstesinden gelmende anahtar rol oynayacak. Bugün, belki de başkalarına yardım etme isteği, seni yeni sorumluluklar almaya teşvik edebilir. Kendine karşı sert olma; hata yapmaya özgür olduğunu unutma. İletişim becerilerin, fikirlerini etkilemek için harika bir araç olabilir. Yeni insanlarla tanışmak ve sosyal ortamlarda yer almak, heyecan verici bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Sağlık konularında dikkatli olman gerekebilir; düzenli beslenme ve egzersiz, enerjini yüksek tutmana yardımcı olacak. Kendine biraz zaman ayırmayı unutma; zihnini ve ruhunu besleyecek faaliyetler bul.
Bugün sosyal etkileşimlerin ön planda olduğu bir gün. İlişkilerde denge arayışın güçlenebilir; sevgi ve dostluk bağlarını kuvvetlendirmek için fırsatlar karşına çıkıyor. Kendini ifade ederken, başkalarının görüşlerine saygı duyarak, daha uyumlu bir iletişim kurabilirsin. Güzel bir etkinliğe katılmak veya arkadaşlarla vakit geçirmek, ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. Estetik ve sanatsal yönlerin canlanıyor, belki de yaratıcılığını ortaya koyacak bir proje üzerinde çalışmak isteyebilirsin. Ancak, duygusal hassasiyetini de göz önünde bulundurmalısın; başkalarının duygularını anlayarak empati yapma yeteneğin gün içinde önemli bir rol oynayabilir. Huzur ve denge arayışın, yaşamının farklı alanlarına yansırken, kendine güvenle ilerlemek için olumlu bir zemin bulabilirsin.
Duygusal derinlik ve sezgisel güçler gününüzü şekillendirecek. İçsel dünyanıza dalmak, geçmişle yüzleşmek ve dönüşüm sürecine girmek için mükemmel bir zaman. Gizli kalmış hislerinizi ve düşüncelerinizi açığa çıkarmanız, sizi yenileyen bir enerji verebilir. İlişkilerinizde samimiyet ve derinlik arayışında olacağınız bu dönemde, sevgi bağlarınızı güçlendirebilirsiniz.Kararsızlık hissettiğiniz konularda, içgüdülerinize güvenmeniz önem taşıyor. Başkalarının fikirlerine kapılmadan, kendi iç sesinize kulak vermeniz, doğru yönü bulmanızı kolaylaştıracak. İş hayatında ise, dikkatli planlamalar yapmanız gereken bir süreçtesiniz. Acele kararlar vermemek ve stratejik düşünmek, başarıyı beraberinde getirecek.Bugün, kendinizi yeniden keşfetme ve eski kalıplardan kurtulma isteği hissettiğiniz bir zaman dilimindesiniz. Kendi içgörülerinizi keşfederken, çevrenizdeki insanlarla da derin ve samimi bağlantılar kurabileceğiniz fırsatlar çıkabilir. Kendinize karşı dürüst kalmaya özen gösterin. Bu bağlamda, ruhsal ve duygusal anlamda büyümek için gereken cesareti gösterdiğinizde, sizi sınırlayan zincirlerden kurtulabilirsiniz.
Bugün enerjiniz yüksek, macera arayışında olacaksınız. Yeni deneyimler peşinde koşmak sizi cezbetse de, dikkatli olmalı ve ani kararlar vermekten kaçınmalısınız. Sosyal çevrenizle iletişim halindeyken dikkatli ve saygılı olmanız önem taşıyor; yanlış anlama ya da çatışma riski var. Aşk hayatınızda sürprizler sizi bekliyor, açık fikirli ve esnek kalmanız yeni ilişkiler geliştirme fırsatları sunabilir. Kendinize odaklanmak ve içsel huzurunuzu bulmak için kısa bir kaçamağa çıkmak iyi gelebilir. Kişisel gelişim adına okuyacağınız kitaplar veya katılacağınız seminerler, zihninizde yeni kapılar açabilir. Günü pozitif bir notla tamamlamak için sevdiğiniz aktivitelere yönelin.
Sorunların çözümü için sergileyeceğin kararlılık ve azim, bugün seni başarıya taşıyacak. Planlarını hayata geçirmek için gerekli adımları atmakta hiç tereddüt etme. Duygusal anlamda kendini güçlü hissettiğin bir dönemdesin. Çevrende seni destekleyecek insanlar bulabilir, ilişkilerini daha derinleştirebilirsin. İş hayatında bazı sürpriz gelişmeler söz konusu, yeni fırsatlar kapını çalabilir. Kendine güvenerek ilerlemen gereken bir zaman dilimi. Ayrıca, sağlığına dikkat etmeli ve vücudunu dinlendirmeyi ihmal etmemelisin. Geleceğe yönelik hedeflerini gözden geçirme zamanı, önceliklerini netleştirerek daha sağlam adımlar atabilirsin.
Bugün, zihinsel enerjin ön planda; yenilikçi fikirlerinle çevrendekileri etkileyebilirsin. Sosyal bağlantıların güçleniyor, dostluk ilişkilerine adım atmak için harika bir gün. Farklı bakış açıları arayışında olman, yeni insanlarla tanışmana kapı açacak. Gözlemlerine ve sezgilerine güven; kararsız kaldığın anlarda içgüdülerini dinlemeyi unutma.Duygusal ilişkilerde ise özgürlük ve bağımsızlık ihtiyacın artıyor. Bu, bazen ilişkiyi zorlayabilir; ama duygusal derinlik ve samimiyet arayanlar için keyifli bir deneyim sunabilir. Çatışmaların üstesinden gelmek için açık iletişim şart. Unutma, duygularını ifade etmekten korkma. Bugün, kişisel gelişimine yönelik attığın adımlar önemli sonuçlar doğurabilir. Yeniliklere açık ol, yaşamına taze bir soluk katacak fırsatlar seninle.
Duygusal derinliklerin ve sezgisel yeteneklerin ön planda. İçsel dünyanda yoğun bir akış hissedebilirsin. Sanatsal ifadelere yönelmek, duygularını dışa vurmanın güçlü bir yolu olabilir. Aşk hayatında romantizm kök salabilir; karşılıklı anlayış ve empati, ilişkini daha da güçlendirebilir. Duygusal paylaşımlarında samimiyet, bağları kuvvetlendirecek. İş yerinde dikkat ve özveri göstermen gereken durumlar ortaya çıkabilir; sezgilerine güvenerek hareket etmek, seni doğru yola yönlendirecek. Kendine dönmek, içsel huzurunu sağlamak için meditasyon veya doğadayken vakit geçirmek iyi bir seçenek olabilir. Kendine karşı nazik ol ve sınırlarını korumayı unutma.
