

İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.

-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası

Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. Yeniliklere açık olmak, risk alman için fırsatlar sunuyor. İletişim becerilerin ön plana çıkacak, çevrendekilerle güçlü etkileşimler kurabilirsin. Duygusal açıdan tutkulu ve heyecanlı hissedeceksin, bu da ilişkilerinde samimi anların yaşanmasını sağlayacak. Sağlığın için dikkatli olman gereken bir dönemdesin; spor yaparak enerjini dengelemen faydalı olacaktır. Kariyerinle ilgili alanda yaratıcı projelere yönelmek, önündeki fırsatları değerlendirme açısından önemli bir zaman dilimindesin. Unutma, cesaretin her şeyin anahtarı olabilir.
Bugün, içsel huzur ve dinginlik arayışında olabilirsin. Sabit ve kararlı doğan, güven arayışını ön plana çıkararak, sevdiklerinle olan ilişkilerini güçlendirebilirsin. Finansal konulara odaklanman gereken bir dönemdesin; bütçeni dikkatlice planlanman, geleceğine umutla bakmanı sağlayacak. Sevdiğin bir kişiye karşı duyduğun duygular yoğunlaşabilir, bu nedenle iletişimde açık olman önemli. Fiziksel sağlığına da özen göstermek, bedenine iyi bakmak, enerjini artıracaktır. Doğanın tadını çıkarmak için dışarı çıkmayı unutma; doğa, ruhunu besleyecek bir ferahlama sunabilir. Kendi iç sesine kulak vererek, huzur bulman mümkün.
Bugün zihninizin parlayan enerjisi, iletişim kurma yeteneğinizi en üst düzeye çıkaracak. Sosyal çevrenizle etkileşimde bulunduğunuzda, beklenmedik ve ilginç sohbet konuları ortaya çıkabilir. Yaratıcı düşünceler, yeni fikirler ve projeler üzerinde size ilham verecek. Ayrıntılara dikkat ederek, etrafınızdaki insanlarla olan bağlarınızı güçlendirmek için harika bir fırsat sunuluyor.Tanışacağınız biri, iş ya da özel yaşamınıza yeni bir perspektif getirebilir. Esnek düşünme yeteneğiniz, karşınıza çıkan zorlukları kolayca aşmanıza yardımcı olacak. Ancak, dağınık düşüncelerinizi düzene koymayı da ihmal etmeyin; bu, işleri daha verimli bir hale getirecektir. Duygusal olarak, bazı içsel sorgulamalar yapma ihtiyacı hissedebilirsiniz. Kendinizi ifade etmekte zorlanıyorsanız, yazılı bir iletişim yöntemi, hislerinizi anlamlandırmanıza yardım edebilir. Sevdiklerinizle geçireceğiniz zaman, ruh halinizi yükseltirken, derin sohbetlerle aranızdaki bağı kuvvetlendirebilir. Aceleci davranmamaya ve her durumu analiz etmeye çalışın; bugün, dikkatinizi toplama yeteneğinizle pek çok kapıyı açabilirsiniz.
Duygusal derinliklerin su yüzüne çıkacağı bir gün. Kalbinin sesine kulak vermek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olacak. Sevdiklerinle olan bağlarını kuvvetlendirmek için güzel bir fırsat var. Hassasiyetinle, çevrendekiler üzerinde derin bir etki yaratabilirsin. Biraz yalnız kalmak, düşüncelerinle yüzleşmek ve içsel dengeyi sağlamak adına iyi gelebilir. İş yerindeki anlaşmazlıklara dikkat et, diplomatik yaklaşımın sana kazandırabilir. Nezaketinle sorunları kolayca aşabileceksin. Geçmişten gelen bir hatıra gününü renklendirebilir; nostalji rüzgarına kapılabilirsin. Kendine karşı nazik olmayı unutma, ihtiyaçlarını öncelikle düşünmen gerekiyor. Kendini yeniden ortaya koymak için ilham verecek anlar seni bekliyor.
Bugün içsel bir enerji patlaması hissedebilir, bu da sizin liderlik vasıflarınızı ön plana çıkaracaktır. Zorluklar karşısında cesur ve kararlı bir duruş sergilemek, çevrenizdeki insanları da etkileyecektir. Sosyal ortamlar, yenilikçi fikirlerinizi paylaşmak için mükemmel fırsatlar sunabilir. Aşk hayatında tutkulu anlar yaşayacak, sevdiğinizle olan bağınızı derinleştirecek paylaşımlara yönelme isteği duyacaksınız. İş veya yaratıcı projelerde ise, özgün ve dikkat çekici yaklaşımlarınızla dikkatleri üzerinize çekebilirsiniz. Ancak, tüm bu dinamik ortamlarda, hayal gücünüzün yanı sıra, gerçekçilikten de kopmamaya özen gösterin. Bugün edineceğiniz deneyimler, gelecekteki kararlarınızı şekillendirmede önemli bir rol oynayabilir.
Analitik düşünce ve detaylara olan bağlılık bu dönemde ön planda. Günlük işlerde düzen sağlama isteği, başkalarının da dikkatini çekecek. İçsel huzuru da sağlamanın yollarını ararken, çevrendeki insanlarla olan iletişimlerinde uyum arayışı belirgin hale gelecek. Bakış açını genişletmen, ilişkilerde anlaşılmayı getirirken, başkalarının fikirlerine açık olman gelişim sağlayacak. Sağlık konularına özel bir ilgi gösterebilir, ruhsal ve bedensel dengeyi sağlamaya yönelik alışkanlıklar edinmeyi isteyebilirsin. Yaratıcı projelerin, özellikle de estetik ve sanatsal alanlarda, ilham verici etkiler taşıyor. Kendi iç yolculuğunda küçük adımlar, büyük farklar yaratabilir.
Bugün sosyal çevrenle olan ilişkilerin ön plana çıkıyor. İnsanlarla olan bağların, hayal gücünü besleyecek şekilde gelişebilir. Dikkatini çekmek isteyen insanlara açık olmalısın; yeni tanışmalar hayatına ilginç renkler katabilir. Karşıt fikirlere karşı anlayışlı olman, derin bir bağlantı hissetmeni sağlar. Sanat ve estetik duygularının yoğunlaşacağı bir dönemdesin; belki bir sergi gezebilir ya da yaratıcılığını ortaya koyacak bir şeyi keşfedebilirsin. Duygusal denge ve huzur arayışında olduğun bu günlerde, kendine zaman ayırmayı unutma. Romantik ilişkilerde ise, beklentilerini net bir şekilde ifade etmek önemli. Açık iletişim, uyumu pekiştirebilir. Arkadaşlarınla yapacağın bir sohbet, yeni bakış açıları kazanmanı sağlayabilir. Kendine güven ve içsel denge, bugün senin en büyük müttefikin.
Bugün içsel gücün ve sezgilerin ön planda. Duygusal derinliklere inmek ve yüzleşmekten korkma; bu süreç, sana önemli farkındalıklar kazandırabilir. İlişkilerde daha samimi bir iletişim kurma arzusu içindesin; duygularını açıkça ifade etmek, bağlarını güçlendirebilir. Yaşadığın dönüşüm sürecinin getirdiği zorlukları kabullenmek, seni daha güçlü bireyler yapacak. İş veya projelerde de yenilikçi fikirlerle öne çıkabilirsin. Kendine zaman ayırarak ruhsal dengeyi koruma çabası, önünü açacak. Kendine güven; arzularına ulaşmak için gereken cesareti göstermekten çekinme. Unutma ki, karanlık anların bile bir anlamı vardır ve onları aydınlatacak potansiyele sahipsin.
Keşif ve macera arayışında bir gün. İçsel bir özgürlük hissi ile yeni deneyimlere aç olacaksın. Farklı kültürler ve bakış açıları seni etkileyecek, bu süreçte yeni arkadaşlıklar kurabilirsin. Eğiticilerle veya mentörlerle tanışmak, bilgi dağarcığını genişletmek için harika bir fırsat. Aynı zamanda, ruhsal ve zihinsel bir yoğunluk içinde kendini bulabilirsin; meditasyon veya doğa yürüyüşleri ile içsel huzuru yakalamaya çalış. Esnek ol, hayat yaşanacak anlarla dolu; anıların tadını çıkar. Yaratıcılığını ifade etmek için uygun bir zaman. Sanatsal bir aktivite, ruhunu besleyebilir. Kendine güven ve cesur adımlar at, ufuk açıcı fırsatlar kapını çalabilir. İyi şans!
Hedef odaklı yaklaşımın bugün daha da belirginleşecek. Planlarını uygulamak için gerekli kararlılığı gösterebilirsin. İş yerinde yeni sorumluluklar üstlenmek isteyebilir, sıradışı projelere yönelmekten çekinmemelisin. Duygusal ilişkilerde ise sabırlı olmalı, sevdiklerinle kurduğun diyaloglarda açık ve anlayışlı bir tutum sergilemek faydalı olacak. Kendine güvenin artacak, bu durum çevrendekiler üzerinde olumlu bir etki bırakacak. Günün sonunda, planlarını gözden geçirerek ilerlemeye devam etmek için yeni yollar keşfetme şansın doğabilir. Sağlığına dikkat etmeyi unutma; zihin ve beden dengeni koruyarak daha verimli olabilirsin. Eğlenceli aktiviteler için zaman ayırmayı da tercih etmelisin; bu, stres yönetiminde sana yardımcı olacaktır.
Bugün Uranüs’ün etkisiyle yenilikçi düşüncelerle dolup taşabilirsin. İleri görüşlü projelere yönelmek, sıradışı fikirlerini hayata geçirmek için harika bir zaman. Sosyal çevrenle etkileşimlerinde beklenmedik gelişmeler yaşanabilir; bu durum seni daha önce düşünmediğin insanlarla bir araya getirebilir. İletişim becerilerin ön plana çıkarken, başkalarına ilham verme kabiliyetinle dikkat çekebilirsin. Kendi fikirlerini savunurken karşındaki insanlara karşı anlayışlı olmayı unutma; bu, işbirliklerine zemin hazırlayabilir. Bugün duygusal dünyanda da bir devinim söz konusu; içsel olarak kendini daha özgür hissedebilir, geçmiş yüklerinden uzaklaşabilirsin. Yeni başlangıçlar yapmak ve hayal ettiğin geleceğe bir adım atmak için cesaret bulabilirsin. Özellikle sanatsal yönlerini ortaya çıkarman faydalı olabilir. Kendin ol ve hayatını renklendirmekten çekinme.
Duygusal derinliklerinize inmeye hazır bir gün. İçsel sezgileriniz güçlü olacak ve çevrenizle olan bağlarınızı derinleştirmek isteyeceksiniz. İleriye dönük adımlar atarken, duygularınıza kulak vermek sizin için çok önemli. Yaratıcılığınız, yeni fikirlerle parlayacak. Bu ruh hali, sanatsal projeler veya hobiler için mükemmel bir zemin oluşturuyor. Sosyal ilişkilerde ise empatinizi ön planda tutmanız faydalı olacak. Karşılıklı anlayış, ilişkilerinizi güçlendirebilir. Kendinizi ifade etmek için doğru anı yakaladığınızda, başkalarını etkileme gücünüz oldukça yüksek. İlerleyen saatlerde, ruhsal bir arınma veya meditasyon gibi aktivitelerle kendinizi dengeleyebilirsiniz. Yeniliklere açık olun; hayatınızdaki küçük değişiklikler, büyük mutluluklar getiriyor.