1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün, enerjin yüksek ve yeni fırsatlarla dolu bir gün seni bekliyor. Hayata karşı istekli ve hevesli yaklaşımın, çevrendekilere de ilham verebilir. Özellikle sosyal ilişkilerin konusunda olumlu gelişmeler yaşanabilir; yeni insanlarla tanışma veya mevcut dostluklarını güçlendirme şansı çıkabilir. İçsel bir motivasyon hissetmek, hedeflerine odaklanmana ve ilerlemeni hızlandırmana yardımcı olacak. Ancak aceleci davranmamaya dikkat etmelisin; kararlarını verirken düşünmeden harekete geçmek, gereksiz sorunlara yol açabilir. Kendini ifade etme isteğin, sanatsal veya yaratıcı projelerle karşılık bulabilir, bu alanda kendini geliştirmenin yolunu açabilirsin. Sıhhatine özen göstermeyi unutma; enerji doluyken biraz dinlenmek de önemlidir. Şans, seni takip ediyor; fırsatları değerlendirmek için hazırsan, şimdi en doğru zaman.
Stabilite ve güven arayışında olduğun bir gündesin. Maddi konular ön planda ve belki de yatırım yapma ya da bir harcama gerçekleştirme isteği duyabilirsin. Bu alanda dikkatli ve iyi düşünerek hareket etmek önemli. İlişkilerinde ise, sevdiğin kişilerle daha derin bağlar kurmak için mükemmel bir zaman. Duygusal derinlikler keşfedebilir, sağlam temeller atabilirsin. Ancak, aşırı sahiplenici olmaktan kaçınmalısın; bu, ilişkilere zarar verebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma, doğayla iç içe olmak ruhuna iyi gelecek. Gün içinde kararlılıkla sürdürdüğün hedeflerin, senin karizma ve çekim gücünü artıracak. Şu anki sürecin, bir şeylerin yeniden yapılandırılması için mükemmel bir fırsat. Yaratıcılığın da yüksek, bu nedenle içsel sesine kulak ver ve ilham aldığın bu anları değerlendir.
Bugün iletişim becerilerin ön planda. Düşüncelerini paylaşmak, yeni bağlantılar kurmak ve sosyal ortamlarda yer almak için ideal bir zaman. Zihinsel enerjin yüksek, bu da yaratıcı projeler üzerinde çalışmak için mükemmel bir fırsat sunuyor. Kendini ifade etme konusunda özgüvenin artarken, başkalarının fikirlerini dinlemek de seni zenginleştirecek. Duygusal bağlantılar yoğunlaşabilir; samimi sohbetler, derin anlayışlar ve yeni dostluklar geliştirebilirsin. Ancak dikkat etmen gereken bir nokta var, bazen fazla konuşmak veya detaylara boğulmak, asıl mesajını kaybetmene neden olabilir. Dengede kalmaya çabala. Sevgi ve arkadaşlık ilişkilerinde dürüstlük önem kazanıyor, hislerini açıkça ifade etmekten çekinme. Bugün, aklındaki tüm olasılıkları değerlendirebilir, yeni yönler keşfedebilirsin.
Duygusal derinliklerin keşfine çıkıyorsun. İçsel dünyanda bir değişim rüzgarı esiyor, bu da seni yaratıcılığın ve sezgilerinle birleştiriyor. Ailevi ilişkilerine daha fazla zaman ayırmak isteyebilirsin; bu, bağlarını kuvvetlendirmenin yanı sıra, güven duygunu da pekiştirecek. Kendini ifade etme biçiminde yenilikler yapmak, kendine olan güvenini artıracak. Kalp meselelerinde kendini yeniden değerlendirme fırsatın var; geçmişteki deneyimlerden ders alarak ilerlemek, geleceğin için çok önemli. Duygusal destek arayışına çıkacağın bir gün. Sevdiklerinle yapacağın samimi sohbetler, ruhunu besleyecek. Unutma, duygusal yaralarını şefkatle sarmak, seni daha güçlü bir birey haline getirecek. İçsel huzuru sağlamak için meditasyon veya doğada vakit geçirme fikri de seni besleyebilir. Kendine karşı nazik ol; hassasiyetin, aslında en büyük gücün.
Bugün, enerjinin doruk noktasına ulaştığını hissedebilirsin. İçsel gücünü ve karizmanı sergilemek için harika bir zaman. Çevrendeki insanları etkileme kabiliyetin artıyor, bu nedenle sosyal ortamlarda daha fazla görünürlük elde etme şansın var. Kendine güvenin artarken, kararların da daha sağlam ve net olabilir. Yaratıcı projelerin, sanatsal yönlerin ortaya çıkabilir, bu sayede çevrendekilere ilham verebilirsin.Aşk hayatında tutku dolu anlar seni bekliyor. Partnerinle geçireceğin kaliteli zaman, ilişkinizi daha da derinleştirebilir. Bekar isen, ilginç karşılaşmalar bu dönemde seninle olabilir; birisinin dikkatini çekmek için sadece doğal olman yeterli.Mali konularında dikkatli olman gereken bir gün. Harcamalarını gözden geçirerek daha tutumlu olabilirsin. Bugün, gelecekteki ekonomik hedeflerin için stratejiler geliştirmek açısından da faydalı bir gün. Sağlığına özen göstermeyi unutma; düzenli egzersiz ve sağlıklı beslenme, enerjini yüksek tutmanı sağlayacak. Kısacası, potansiyelini açığa çıkarmak ve sevdiklerinle güçlü bağlar kurmak için harika bir gün.
Bugün gelişen olaylar, analitik düşünme yeteneğini ön plana çıkaracak. Karşına çıkacak sorunları sistematik bir şekilde ele alabilir, pratik çözümler üretebilirsin. Çevrendeki insanların ihtiyaçlarına yönelik empati kurman, ilişkilerini güçlendirmene yardımcı olacak. Detaylara dikkat et, çünkü gözünden kaçan küçük nüanslar, önemli fırsatların kapısını aralayabilir. Sağlık ve iyilik hali konularında kendine biraz daha zaman ayırmak, zihinsel ve fiziksel dengenin sağlanması açısından faydalı olacaktır. Finansal planlarını gözden geçirmek için ideal bir zaman. Hem harcamalarını dengeleyebilir hem de yatırım yapma olasılığını değerlendirebilirsin. Kendine güvenerek attığın adımlar, yarının şanslarını oluşturabilir.
Bugün, sosyal ilişkilerde denge ve uyum arayışın ön planda. Karşıt görüşlerdeki kişilerle yapıcı diyaloglar kurabilirsin. Yaratıcı projelere yönelmek, estetik zevkini ortaya koymak için harika bir zaman dilimindesin. Aynı zamanda, mevcut ilişkilerini daha derinlemesine inceleme fırsatı bulacaksın. İçsel huzurunu sağlamak için yalnız kalmayı isteyebilirsin; bu, düşüncelerini netleştirip içsel dengeni bulmana yardımcı olacak. Beklentilerini yeniden değerlendirmek, hedeflerine ulaşma yolunda yeni stratejiler geliştirmeni sağlayabilir. Dikkatini, yapıcı eleştiriler almak için açık bir şekilde ifade etmeye yönlendir. Bu sayede hem kendini hem de sevdiklerini daha iyi tanıma fırsatı yakalayacaksın. Unutma, senin için her şeyin bir harmonisi var, bu dengeyi sağlamak için attığın adımlar büyük önem taşıyor.
Duygusal derinliklerinle bugün yüzleşmek durumunda kalabilirsin. İçsel sezgilerin güçlü bir şekilde ortaya çıkabilir, bu da çevrendekilerle olan ilişkilerini derinleştirmek için bir fırsat sunar. Gizli kalmış düşüncelerini açığa vurmak isteyebilirsin, ancak bu süreçte dikkatli olmalısın; kırılgan bir denge söz konusu. Yeni bir proje ya da hedef belirlemek için motivasyonun yüksek. Hayal gücünü ve tutkulu bakış açını kullanarak, hedeflerine ulaşmanın yollarını keşfetmek için harekete geçebilirsin. Aynı zamanda, ruhsal bir yenilenme ihtiyacı hissedebilirsin; meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi aktiviteler içsel huzurunu bulmana yardımcı olabilir. Bugün kendinle olan ilişkinin yanı sıra, başkalarıyla olan bağlarını da yeniden değerlendirmeye alabilirsin; bu da kalıcı değişimlerin habercisi olabilir. Unutma ki, karanlığın içinde bile ışık bulma yeteneğine sahipsin.
Bugün, özgürlüğüne düşkün ruhun yeni keşiflere açık. Macera arayışın, zihnindeki sınırları aşmana yardımcı olacak. Sosyal ilişkilerinde samimiyet ön planda; dostluk ve destek arayanlar için mükemmel bir zaman dilimi. Kendini ifade etme biçiminde renkler ve yaratıcı fikirler ön plana çıkıyor. Unutma, deneyimlerin seni zenginleştirirken, küçük ama anlamlı anlar yaşamana da olanak tanıyacak. Karar verirken iç sesini dinlemekte fayda var; içsel rehberliğin seni doğru yöne yönlendirecek. Her şeyin yanı sıra, esneklik ve açık fikirli olmanın, beklenmedik fırsatları doğurabileceğini göz önünde bulundurmalısın.
Bugün, sorumluluk ve disiplinin ön planda olduğu bir gün. Hedeflerine daha kararlı bir şekilde yönelirken, içsel bir motivasyon hissedeceksin. Kariyer alanında beklenmedik fırsatlar kapını çalabilir; bu fırsatları değerlendirmek için hazırlıklı olmalısın. Sosyal ilişkilerde ise gerektiğinde sınır koymakta tereddüt etmemelisin. Kendine haksızlık etmeyen bir tutumla ilerlemek, kişisel huzurunu artıracak. Sağlık açısından ise, zihinsel ve fiziksel dengeyi sağlamak için kendine vakit ayırmayı unutma. Doğaya çıkmak veya meditatif bir aktivite, gününün stressiz geçmesine yardımcı olabilir. Kendi iç dünyana yönelmek, sorularına yanıt bulmana yardımcı olacak. Elde etmek istediğin başarılar için sabırlı olmayı ve çalışmayı asla bırakma. Devam et, hedeflerine ulaşman için gereken her şeye sahipsin.
Sosyal çevrenizle olan bağlantılarınızı güçlendirebilir, yeni insanlarla tanışmanın getirdiği heyecanı hissedebilirsiniz. Fakat geçmiş ilişkiler veya anılar tekrar gündeme gelebilir; bu durumu çözmek için içsel bir yolculuğa çıkmanız gerekebilir. Gelecekle ilgili hayallerine odaklanma fırsatını iyi değerlendirin; yaratıcılığınız yüksek. İş veya projelerinizde orijinal fikirler ve yenilikçi çözümler bulma potansiyeline sahipsiniz. Kendi iç sesinize kulak vermek, olası karmaşaların önüne geçmenizi sağlayacak. Bugün, özgürlük ve bağımsızlık isteğiniz daha belirgin hale gelebilir. Hislerinize güvenin, sizi doğru yola iletecektir. Kendi değerlerinizi savunmak ve insanlara yenilikçi bakış açınızı sunmak için uygun bir gün.
Duyguların derinliklerinde yüzdüğün bir gün. İçsel sezgilerin oldukça yüksek; bu nedenle insanların niyetlerini anlama konusunda çok hassas olabilirsin. Bu, başkalarıyla olan ilişkilerinde güçlü bir bağ kurmanı sağlayacak. Yaratıcılığın akıyor ve sanatsal bir projeye başlamak ya da mevcut bir projeyi evrilmek için mükemmel bir zaman. Kendini ifade etme biçimlerin, içsel hislerinle örtüşüyor; bu, sana eşsiz bir özgürlük hissi verecek. Aynı zamanda, ruhsal gelişim için zaman ayırmalısın; meditasyon ya da doğayla vakit geçirmek yüksek enerjilerle dolmanı sağlayabilir. Duygusal olarak tatmin eden bir bağlantı arayışında olabilirsin, bu konuda ani sürprizler kapıda. İhtiyaçların ve hayallerin arasında denge kurmanın yollarını bulmak sana fayda sağlayacak. Duygusal derinliklerin, içsel huzuruna ulaşmanı kolaylaştıracak. Unutma ki, kalbinin sesini dinlemek, seni doğru yolda ilerletecek.
