1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün heyecan verici fırsatlarla dolu bir gün seni bekliyor. Enerjin yüksek, bu da çevrendeki insanlarla iletişimini güçlendiriyor. Yeni projelere adım atmak ya da cesur kararlar almak için mükemmel bir zaman. Koç’ların liderlik özellikleri ön plana çıkıyor; bu yüzden, grup dinamiklerinde öne çıkma isteğin artabilir. Sağlık konularına dikkat etmeni, yeterince enerji depolamayı unutmamanı öneririz. Arkadaşlarınla yapacağın aktiviteler, ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Aşk hayatında ise spontane bir gelişme, kalbini hareketlendirebilir. Kendine güven ve cesaretinle, karşılaştığın her zorluğun üstesinden gelebileceksin. Bugün, içindeki ateşi serbest bırakmanın tam zamanı!
Bugün çevrendeki enerjiler, kişisel alanına ve konforuna daha fazla önem vermen için teşvik edici. İlişkilerde sabır ve anlayış sergilediğinde, karşılıklı güvene dayalı bir bağ inşa etme şansın artıyor. Maddi konularda akıllı ve temkinli davranmalısın; bu, geleceğe yönelik önemli fırsatların kapılarını aralayabilir. Kendine olan güvenin, yeni projeleri desteklemek için harika bir zemin hazırlıyor. Aşk hayatında, samimiyet beklerken, açılımların getirdiği yeniliklere de açık olmalısın. Kendi iç dünyana dönmek ve rahatlamak için zaman ayırmak, zihnini dinlendirecektir. Bugün, seni bekleyen olumlu fırsatlara hazırlıklı olmalı, sezgilerine güvenerek adım atmalısın.
Sosyal ortamlar, yeni bağlantılar ve etkili iletişim kapılarını açacak. Zihinsel olarak aktif ve meraklı olman, karşılaştığın durumlarda esnek düşünmeni sağlayacak. Kısa seyahatler veya küçük keşifler, ruh haline tuhaf bir canlılık katacak. Arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, seni düşündüğünden daha fazla ilham verecek. Ancak, gereksiz detaylarda kaybolmamaya dikkat et. Duygusal derinlik gerektiren konularda yüzeyde kalmamak, ilişkilerinde daha tatmin edici bir denge yaratmana yardımcı olacak. İçsel sesine güven ve kendini ifade etmekten çekinme; çünkü gün boyunca karşına çıkan fırsatlar, yaratıcı yeteneklerini sergilemen için ideal bir zemin sunacak. Sürekli değişim ve yenilik arayışındaki doğan, bu dönemde kendini bulma yolculuğunun tadını çıkaracak.
Duygusal derinliklerin ve hassasiyetlerin ön planda olduğu bir gün. Sevdiklerinle kurduğun bağları güçlendirmek, iletişimde daha özenli olmak için harika bir fırsat. İçsel olarak kendini sorgulayabilir, geçmişle yüzleşebilirsin. Hedeflerine ulaşmakta zorlandığın anlarda, içsel sezgilerine güvenmek sana rehberlik edecek. Ailevi konular gündemde olabilir; herkesin duygusal ihtiyaçlarına dikkat etmen, ortamda huzur yaratabilir. Kendine karşı nazik olmayı unutma; yeterince yoğun duygular içinde boğulma, biraz kendine zaman ayır. Günün sonunda, içsel bir huzur arayışında olman, seni daha dingin bir ruh haline taşıyacak. Yeniliklere açık ol; hayat sürprizlerle dolu.
Bugün, içsel gücünü ve karizmanı açığa çıkarmak için mükemmel bir zaman. Etkileyici bir enerjiyle çevreni saracak, liderlik vasıflarını sergilemekte kendini oldukça rahat hissedeceksin. Sosyal ortamlarda dikkatleri üzerine çekecek, insanları etkilemeni sağlayan bir çekicilikle dolacaksın. Yaratıcılığın zirveye çıkacak; sanatsal bir proje veya yeni bir hobiye başlaman için ideal koşullara sahipsin. Aşk hayatında, tutkulu ve sıcak duyguların ön planda olacak. Partnerinle aranızdaki iletişim derinleşebilir, birbirinize daha yakın hissedebilirsiniz. Eğer yalnızsan, karşına çıkan yeni insanlarla tanışma fırsatı yakalayabilirsin. İş hayatında, kariyer hedeflerine yönelik adımlarını cesurca atmalısın; bu dönemde cesaretin seni büyük başarılara götürebilir. Sağlığına daha fazla özen göstermen gereken bir dönemdesin. Enerjini yüksek tutmak ve ruh dengen için spor yapmayı ihmal etmemelisin. İçsel huzur ve denge sağlamak, başarılarının devamı için önemli. Kendine güven ve hedeflerine odaklan; bugün, hayallerini gerçekleştirmek adına önemli adımlar atabilirsin.
Dikkatli ve titiz yaklaşımın, içinde bulunduğunuz durumları daha iyi yönetmene yardımcı olacak. Karar alırken detaylara odaklanman gerekirken, ince düşünmen gereken durumlarla karşılaşabilirsin. İş ortamında veya kişisel ilişkilerde uyum sağlamak için esnek olma gerekliliği ortaya çıkabilir. Aşırı mükemmeliyetçilikten kaçınmak, ruh halini dengelemene yardımcı olacaktır. Sağlık konularına yönelik bir farkındalık içinde olmalı ve bedenine gereken özeni göstermelisin. Belki de bir hobi veya yaratıcılığını ortaya koyacak bir etkinlik, gününü renklendirebilir. Duygusal alanda iletişimsel olman, ilişkilerin pekişmesine yardımcı olurken, içsel huzurunu bulmak için meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi faaliyetlere yönelmek faydalı olabilir. Unutma, küçük detaylar büyük farklar yaratabilir.
Bugün uyum arayışın daha belirgin hale gelecek. İlişkilerde diplomatik yaklaşımın ve ikna yeteneğin ön planda. Sosyal çevrendeki insanlarla olan iletişimini güçlendirmek için harika bir zaman dilimi. Duygusal dengeyi koruyabilmek adına, kendini ifade etmekten çekinmemelisin. Sanatsal yönlerin de ortaya çıkabilir; yaratıcılığını serbest bırakmak için ideal bir gün. Ayrıca, estetik ve güzelliklere olan ilgin seni yeni keşiflere yönlendirebilir. İçsel huzurunu sağlamak adına yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsin. Bu süreçte, başkalarıyla olan bağlarını güçlendirirken, kendinle de barışık olman önemli. Unutma, dış dünyayla olan etkileşimlerin, içsel dinginliğine katkı sağlayabilir.
Gizemli ve derin duyguların hakim olduğu bir dönemdesin. İçsel dinginliğini sağlamak için kendine zaman tanımalısın. Bugün duygu ve düşüncelerini daha iyi anlayabilmek için içe dönük bir gözlem yapma fırsatına sahip olacaksın. İletişim kurmak istediğin kişilerle samimi ve açık bir diyalog başlatmak, ilişkilerini kuvvetlendirebilir. Bu süreçte hislerin derinleşirken, karşındaki insanların da duygularını daha iyi anlama kapasiten artacak. Aynı zamanda, kariyerinle ilgili planlarını güncelleyebilirsin. Gelecek hayallerine dair net bir vizyon oluşturmak, seni motive edecek. Risk almayı seviyorsun ama bu sefer dikkatli olmalı, aceleci davranmamaya özen göster. Eski meselelerin üstündeki perdeyi kaldırma ve geçmişten ders çıkarma zamanı. Özellikle güvenilir bir arkadaşınle muhabbet etmek, zihnindeki belirsizlikleri arındırmana yardımcı olacak. Bugün, sevgi ve arkadaşlık ilişkilerinde daha fazla şeffaflık isteyeceksin. Hislerini açıkça ifade etmekten çekinme; duygularını paylaşman, ilişkini güçlendirebilir. Karşılıklı anlayış ve destek, yaşamındaki olumlu değişimleri tetikleyebilir. Kendine güven, kararlılık gerektiren durumlarla baş etmeni kolaylaştıracak. Duygusal derinliğinle insanlara dokunma yeteneğin bugünkü enerjinle daha da güçlenecek.
Geniş ufuklara açılma zamanı. Yeni fırsatlarla karşılaşabilir, yaratıcılığınızı özgürce ifade edebilirsiniz. İçsel bir macera arayışı içinde olabilir, bu da sizi farklı kültürleri veya fikirleri keşfetmeye yönlendirebilir. Sosyal ilişkilerdeki dinamikler canlanıyor; çevrenizdeki insanlarla derinlikli sohbetler yapma isteği, bağlantılarınızı güçlendirecek. Seyahat planları gündemde; keşif ruhunuz ön plana çıkıyor. Duygusal olarak, başkalarına ilham verme potansiyeliniz var. Yalnızca dışarıya açılmakla kalmayacak, içsel yolculuğunuzda da önemli dersler alacaksınız. Kendinizi ifade etme biçiminiz, çevrenizdekilerin dikkatini çekecek; bu da sosyal çevrenizdeki enerjiyi artıracak. Harekete geçmek için cesaretinizi toplayın, çünkü yeni fırsatlar kapıda.
Bugün, sorumluluklarınız ön plana çıkacak ve uzun vadeli hedeflerinizi gözden geçirmeniz gereken bir dönemde olacaksınız. İnisiyatif alarak hayal ettiğiniz projelerin ilk adımlarını atma konusunda cesaret bulabilirsiniz. İş ve kariyer alanında, sağlam adımlarla ilerlemek en büyük önceliğiniz olacak. Sadece bireysel çabalarınızla değil, çevrenizdeki insanlarla güçlü bir iş birliği kurmayı da hedefleyin. Bu, beklenmedik fırsatlar doğurabilir.Duygusal ilişkilerde yaşanabilecek sorunlarla başa çıkabilmek için kendinizi ifade etme şekliniz önem kazanacak. Sevdiğinizle olan iletişiminizi güçlendirmek için samimi ve açık bir yaklaşım benimseyin. İçinde bulunduğunuz durumları sorgulamak, hem kendinizi hem de ilişkinizi daha iyi anlamanızı sağlayabilir. Bugün, içsel huzuru bulmak için kendinize zaman ayırmayı unutmayın. Kendi ihtiyaçlarınıza duyduğunuz saygı, dış dünyadaki dengeyi de beraberinde getirecektir.
Bugün yenilikçi fikirlerin ve özgün yaklaşımlarının ön plana çıkacağı bir gün. Sosyal çevrendeki insanlarla etkileşimlerin güçlenebilir ve ilham verici arkadaşlıklar kurabilirsin. Zihnindeki yaratıcı projeleri hayata geçirme fırsatı bulabilirsin. Geleneksel yaklaşımların dışına çıkarak kendi özgün tarzını yansıtmak isteyebilirsin. Beklenmedik olaylar, sürpriz gelişmeler ve yeni fırsatlar kapını çalabilir. Bu süreçte esnek ve uyumlu olman, seni daha ileriye taşıyacaktır. İçsel sesine güven ve cesaretle adımlar at. Ayrıca, toplumsal konulara olan duyarlılığın, çevrendeki insanlara ilham vermeni sağlayabilir. Kendini ifade etmekten çekinmemeli, düşüncelerini paylaşmalısın. Gün, hayatında önemli değişimlere ve dönüşümlere kapı aralayabilir.
Hayal gücünün doruklarına ulaşacağı bir gün. İçsel dünyana dalmak ve yaratıcılığını ortaya çıkarmak için mükemmel bir zaman. Tek başına geçirdiğin anlar, ruhunun derinliklerine inmeni sağlayacak. Duyguların yoğunlaşabilir; bu nedenle, içindeki hisleri kabullenmekte zorlanmamalısın. Başkalarıyla olan etkileşimlerinde empati yeteneğin ön plana çıkacak. Farklı bakış açıları seni zenginleştiriyor ve inancın güçleniyor. Duygusal bağlarını kuvvetlendirmek için sevdiklerinle daha fazla zaman geçirebilir, onlara destek olabilirsin. Diğer insanlarla bağlantı kurma arzun, derin ve anlamlı ilişkiler ortaya çıkarabilir. Bu dönemde sezgilerine güvenmek, doğru seçimler yapmana yardımcı olacak. Kendinle ve çevrenle kurduğun denge, hayatına huzur getirecek. Unutma, içsel yolculuğun seni en güzel yerlere götürecektir.
