1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün cesaret ve kararlılık, senin en büyük müttefiklerin. İçinden bir ateş yükseliyor; bu tutkuyu yönlendirirsen, seni başarılı sonuçlara götürebilir. Yapman gerekenler hakkında net bir anlayışa sahip olabilirsin, bu da adımlarını daha emin şekilde atmanı sağlar. Bununla birlikte, başkalarıyla çatışma yaşama olasılığın var. Duygusal patlamalara karşı dikkatli olman önemli; sabrını korumak, daha huzurlu bir atmosfer yaratmana yardımcı olacaktır. Kendine güven, hayallerini gerçekleştirme yolunda kararlılığını pekiştirecek ve çevrendeki insanları da cesaretlendirecektir. Yeni projelere başlamaya yönelik ilham alabilir, gerçek potansiyelini keşfetmek için aklındaki fikirleri uygulamaya koyabilirsin. Eğlenceye ve sosyal etkileşimlere açık olman, gününün keyifli geçmesini sağlayacak. Özgürlüğüne düşkünlüğünü ifade etme fırsatını yakalayabilirsin; bu, ruh halini canlandıracak ve içsel enerjini yükseltecektir.
Bugün, duygusal derinliklere inme isteği içinde olabilirsin. İçsel huzuru sağlamak için kendine zaman ayırmak, meditasyon veya doğada yürüyüş yapmak faydalı olacaktır. İlişkilerde denge ve istikrar arayışındasın; sevdiklerinle açık iletişim kurmak, aranızdaki bağı güçlendirecek. Maddi konularda ise dikkatli olman gereken bir dönemdesin; bütçeni gözden geçirip gereksiz harcamalardan kaçınmalısın. İş hayatında ciddi kararlar almak için uygun bir zaman değil; acele etmemek önem taşıyor. Sanat ve estetikle ilgili aktiviteler, ruh haline iyi gelecek. Bugün sanatsal yönlerini ön plana çıkarmak, yaratıcılığını besleyecek ve yeni ilham kaynakları bulmana yardımcı olacak. Kendine güvenin yüksek; bu da çevrendekileri etkileyecek. Kendi ihtiyaçlarına odaklanırken, başkalarını da ihmal etmemek gerektiğini unutma.
Bugün, zihninde dolaşan düşünceler yoğunlaşabilir. Kendini ifade etme isteği baskın çıkacak. Sosyal çevrenle iletişimde daha aktif olabilirsin, belki eski dostlarla bağlantı kurmanın tam zamanı. Merak duygun yükseliyor; yeni şeyler öğrenme hevesiyle dolup taşabilirsin. Kısa yolculuklar veya ani planlar gündeme gelebilir. Dinlenecek zamana da ihtiyacın olduğunu unutma; düşüncelerin arasında kaybolmamak için kendine ara vermelisin. Sevgi ve ilişkilerde ise samimiyet ön planda; derinlemesine sohbetler gerçekleştirebilir, duygularını risk alarak paylaşabilirsin. Beklenmedik gelişmelere açık ol; hayatındaki sürprizler, seni heyecanlandıracak.
Duygusal derinlikler içinde yüzmeye hazır ol. İçsel hislerin güçlüyken, parlayan bir sezgi yeteneğin var. Aile üyeleri ile iletişimde, onlara destek olma isteğin ön planda. Geçmişe dönüp bazı anıları tazeleme arzusu hissedebilirsin. Ancak, kendini korumayı da unutma; başkalarının duygusal yükleri seni etkilemesin. İlişkilerde, güven arayışın artarken, samimi bir bağ kurmak isteyebilirsin. İş yerindeki projelerine de sevgi ve tutkuyla yaklaşmanın, başarı getireceği bir gün. Merakın seni yeni fikirler üretmeye teşvik ederken, bu fikirleri başkaları ile paylaşmaktan çekinme. Bugün, kalbinin sesine kulak ver ve sezgilerinle hareket et.
Bugün, içindeki yaratıcılığı ve liderliği ön plana çıkaracak fırsatlarla dolu bir gün. Kendine güvenin yüksek, bu da çevrendekiler üzerinde büyük bir etki bırakmanı sağlayacak. Duygusal olarak etkileyici ve karizmatik bir hava yayıyorsun; bu durum, arkadaşların ve iş arkadaşların üzerinde olumlu bir etki yaratabilir. Fakat dikkat etmen gereken bir konu var; kibir ve aşırı gururdan uzak durmak, ilişkilerini güçlendirebilir. Sanatsal veya eğlenceli bir projeye yönelmek, kendini ifade etmenin yanı sıra ruhunu da besleyecek. Aynı zamanda, sağlığına özen göstermek, enerji seviyeni yüksek tutmana yardımcı olacaktır. Bireysel hedeflerinle ilgili kararlılığını sürdür ve karşına çıkan fırsatları değerlendir.
Bugün detaylara olan düşkünlüğün ön plana çıkacak. Gün boyunca sorunların çözümlerine odaklanarak, pratik zekânı kullanma fırsatların artacak. İş yerinde veya kişisel projelerinde, mükemmel sonuçlar elde edebilmek için gereken titiz çalışmayı göstereceksin. Kendini ifade ederken, sözcüklerine dikkat etmen, karşındakilerle olan iletişimini güçlendirecek. Sağlık konularında kendine özen göstermek, zihin ve beden dengesini sağlamana yardımcı olacak. Yakın ilişkilerde, destekleyici bir rol üstlenmek isteyebilirsin, bu da sana huzur katacak. Öğrenmeye açık olman, yeni kapılar açacak ve sosyal çevreni genişletmene yardımcı olacak. Bugün, kendine olan güvenini tazeleme zamanı. Gerektiğinde yardıma açık ol, zira beklenmedik iş birlikleri seni şaşırtabilir. Kendine güvenerek ilerle, harika fırsatlar kapını çalmak üzere.
Yeni fırsatlar ve yeni insanlarla tanışma şansı karşında belirebilir. Sosyal ilişkilerinde uyum arayışın, çevrendekilerle bağlarını güçlendirecek. Davranışlarınla etki bırakabilir, başkalarının düşüncelerinde önemli bir değişiklik yaratabilirsin. İçsel huzurun, karar alma süreçlerinde daha net olmanı sağlayacak. Sanatsal yönlerini keşfetmeyi ihmal etmemelisin; bu, yaratıcılığını ateşleyecek. İş ve kişisel hayatında denge sağlamak zorundasın, dikkatin dağılmadan adım atmalısın. Bugün, içsel motivasyonunu bulmak ve hedeflerine yönelmek için ideal bir gün. Sadece başkalarına değil, kendine de zaman ayırmayı ihmal etme, bu süreçte kendine karşı nazik olmayı öğrenebilirsin.
Duygusal derinlikler, içsel mücadeleler ve tutku dolu bir gün seni bekliyor. Duygularını daha yoğun hissedebilir, kararlılık gerektiren konularda kendini zorlanmış hissedebilirsin. Etrafındakilerin düşüncelerinin seni etkilemesine izin vermeden, kendi iç sesine kulak vermek önem kazanacak. İlişkilerinde samimiyet arayışın artarken, derin bağlantılar kurma isteğin de sıklıkla kendini gösterecek. Yaratıcılığın ve sezgilerin güçlü, bu da seni sanatsal projelere yönlendirebilir. Belirsizlikler karşısında cesur olmalı ve kendi içsel gücüne güvenmelisin. Yine de, aşırı sahiplenici tavırlardan kaçınmakta fayda var. Geçmişle ilgili düşünceler, bugünkü kararlarını etkileyebilir; bu yüzden içsel bir temizlik yapma ihtiyacı duyabilirsin. Unutma, dönüşüm ve yenilenme sürecindesin; bu, seni daha güçlü bir birey haline getirebilir.
Macera arayışın içindeki tutkunu besleyen enerjiler etrafında dönecek. Cesaretin ve yenilik arzulun, seni alıştığın rutinlerden uzaklaştırırken, farklı deneyimlerle karşılaşmana olanak tanıyacak. Dinamik ilişkiler, sosyal çevreni genişletme fırsatları sunarken, yaratıcı yanını besleyen ilham verici konuşmalara yol açabilir. Öğrenme isteğin artıyor; yeni bilgilere açık olman, zihnini canlı tutacak. Duygusal anlamda, bağımsızlık ihtiyacın ön plana çıkabilir; bu süreç, seni daha güçlü bir birey haline getirecek. Gelecek hayallerine daha cesur adımlar atmak için motivasyon bulabilirsin. Unutma, içsel sağlığın için dengeyi korumak her zaman önemlidir; biraz kişisel alana ihtiyacın olabilir. Fevri kararlar vermemek için anı yaşamak, anlık zevkleri sıkıştırmamak adına önemli. Kalbini dinle, ama aklını da kullanmayı unutma.
Kararlılığın ve disiplinin öne çıkacağı bir dönemdesin. Bugün, hedeflerine ulaşma isteğin artarken, uzun vadeli planların üzerinde yoğunlaşmak isteyebilirsin. İş hayatında başarılı olmak için sabır ve azimle çalışmayı benimseleceksin. Kimi zaman zorluklar karşına çıkabilir, ancak bunlar seni yıldırmamalı. İçsel motivasyonunu güçlü tutarak, engelleri aşabilirsin.Özellikle iş arkadaşlarınla olan ilişkilerde, empati ve anlayış gösterme zamanı. İletişimde dikkatli olmalısın, gereksiz tartışmalardan kaçınarak işbirliğini güçlendirebilirsin. Özel yaşamında ise, güven konusunda duyduğun ihtiyaç ön planda olacak. Partnerinle olan bağını derinleştirmek için samimi paylaşımlarda bulunabilirsin.Gün içinde sağlığına özen göstermek, ruhsal ve bedensel dengeyi sağlamak için önem taşıyor. Küçük molalar vermek, zihninin tazelenmesine ve motivasyonunun artmasına yardımcı olacaktır. Kendine zaman ayırmayı unutma, çünkü dinlenmek, yaratıcılığını beslemenin anahtarıdır. Her şeyin üstesinden gelebilecek güce sahip olduğunu unutma!
Bugün, yenilikçi fikirlerin ve alışılmış kalıpların dışına çıkma isteğinin yoğun olduğu bir dönemdesin. Sosyal çevrendeki insanlarla kurduğun iletişimin öne çıkacak. Sıradan sohbetler, derin ve anlam dolu tartışmalara dönüşebilir, bu da seni hem entelektüel olarak besleyecek hem de yeni bağlantılar kurmana yardımcı olacak. İçsel özgürlüğe duyduğun özlemi tatmin etmek için yaratıcı projelere yönelmek isteyebilirsin. Değişim rüzgarları, hayatındaki bazı alanlarda sürprizlere yol açabilir. Kendi ihtiyaçlarına odaklanman, hem kişisel gelişimini hızlandıracak hem de yaşamına neşe katacak. Beklenmedik durumlarla karşılaşmaya hazır ol, zira ilham dolu anlar seni bekliyor. Duygusal ilişkilerde, açık iletişim ve dürüstlük senin için anahtar rol oynayacak; bu sayede bağların daha da güçlenecek. Dışarıda geçireceğin zaman, ruh halini olumlu yönde etkileyecek.
Duygusal derinliklerinize bir yolculuk başlayabilir. İçsel huzuru ararken, kalbinizin sesine kulak vermek önemli. Sanatsal ve yaratıcı yanlarınız ön plana çıkabilir, bu süreçte yazma ya da resim yapma isteği doğabilir. Sevdiklerinizle olan ilişkilerde anlayış ve empati önemli bir rol oynayacak; belki de birinin duygusal yükünü hafifletmek için yanlarında olmanız gerekecek.Hayatınızdaki belirsizliklerle yüzleşmek zor olabilir. Ancak bu süreç, endişelerinizi bırakıp yeniliklere açık olmanızı sağlayabilir. Anlık mutlulukları yakalamak, küçük şeylerden keyif alabilmek için uygun bir zaman dilimindesiniz. İçsel dünyanızı keşfetmek için meditasyon ya da doğa yürüyüşleri gibi aktiviteler iyi gelebilir. Kendinizi ifade etme biçiminiz etkileyici olabilir; başkalarına ilham verme potansiyelini taşıyorsunuz. Sezgileriniz güçlü, bu yüzden iç güdülerinize güvenin. İlişkilerdeki hassasiyetlerinizi korumak özellikle önem taşıyor; dengeyi sağlamak, kalbinizle mantığınız arasında bir köprü kurmak için bu dönemde çaba sarf edin. Kendinizi akışa bırakın ve evrenden gelecek olan desteklere açık olun.
