1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün içerisinde yeni başlangıçlara olan hevesin yüksek. İçindeki enerji, seni harekete geçirmek isteyecek; bu da birçok fırsatı beraberinde getirebilir. Planlarını gerçekleştirmek için cesur adımlar atabilirsin. Özgüveninin arttığı bir dönemdesin, bu da sosyal ilişkilerini güçlendirmene olanak tanıyor. Ancak, ani kararlar almadan önce düşünmekte fayda var; bazı durumlar düşündüğünden daha karmaşık olabilir. Tek başına hareket etmek önemli olsa da, bazen grup dinamiklerinden faydalanmak da gereklidir. Kalabalık ortamlarda kendini rahat hissedeceksin, yeni insanlarla tanışmak hoş bir sürpriz anlamına gelebilir. Sağlık konularına dikkat etmen gereken bir gün; reguler egzersiz programlarına odaklanmak faydalı olabilir. Geleceğe dair hayallerin güçleniyor, hedeflerini somutlaştırmak için kesin planlar yapmanı öneririm.
Bugün, kararlılığın ve sabrının ön planda olduğu bir gün. Güven arayışın, ilişkilerinde derinlemesine bağlantılar kurmana yardımcı olabilir. Maddi konularda dikkatli olmalı, ani harcamalardan kaçınmalısın. Duygusal olarak, sevdiklerinle geçireceğin kaliteli zaman, ruhsal dinginliğini artıracak. İş yaşamında ise, planların üzerinden geçmek ve sıradışı fikirlere açık olmak faydalı olabilir. Kendi ihtiyaçlarına yönelik düşünmeyi ihmal etme; içsel dengeyi sağlamak, başarıya giden yolda kritik bir adım.
Bugün sosyal ilişkilerin ön planda olduğu bir gün. İlginç insanlarla tanışma, yeni fikirler paylaşma fırsatlarını değerlendirebilirsin. Meraklı doğan seni yeni şeyler öğrenmeye yönlendirecek, bu durum iletişim becerilerini artırmanı sağlayacak. Esprili ve zeki yorumların, çevrendekilerin dikkatini çekebilir. Ancak, geçmişle ilgili bir konu gündeme gelebilir; bu durum, bazı duygusal yüklerin yeniden tartışılmasına yol açabilir. Duygularını ifade etmekten çekinme, açık olmak bağlantılarını güçlendirecektir. Günün ilerleyen saatlerinde sürpriz bir haber veya beklenmedik bir gelişme, planlarını değiştirebilir; esnek ol ve yeni duruma hızlıca adapte olmaya hazır ol. Kendi iç huzurunu sağlamak için biraz yalnız kalmak isteyebilirsin, bu senin için önem taşıyacaktır. Nemli konularda son bir dokunuş yapmak veya projelerine bir güncelleme eklemek için uygun bir zaman dilimi. Unutma, yaratıcılığın bugün peşinden koşmana yardımcı olacak.
Duygusal derinliğin ve sezgisel gücün bugün ön planda. İçsel huzuru aramak için zaman ayırmak isteyebilirsin; bu, içsel çatışmalarını çözmene yardımcı olabilir. Ailevi ilişkilerde güçlü bağlar kurma fırsatı var. Sevdiklerinle geçirilecek zaman, kalbinin sıcaklıkla dolmasını sağlayacak. Ortaya koymak istediğin yaratıcılığın, günlük hayatta kendini ifade etmenin en güzel yolu olabilir. Hayallerin ve hedeflerin doğrultusunda atacağın adımlar sana uzun vadede fayda sağlayacak. Geçmişte yaşadığın deneyimler, bugün için önemli dersler barındırıyor. Bugün, içsel sesine kulak vermek, ruhsal dengeyi bulmak adına önemli bir gün. Kendini ifade etme isteğin artabilir, bunu yaparken samimiyetle yaklaşmalısın. Duygusal bağlarını derinleştirmek, ilişkilerini canlandırmak için hevesli olacaksın.
aşırı kendine güven duyduğun anlarda, başkalarının düşüncelerine saygı göstermeyi unutmamalısın. İçinde bulunduğun durumu değerlendirebilirsen, pek çok fırsatı kucaklayacak ve hedeflerine bir adım daha yaklaşacaksın. Kendisini gösterme, liderlik rollerine soyunma isteğin yoğunlaşacak; bu yönlerini doğru kullanarak çevrendekilere ilham olabilirsin. Unutma, kalp ve mantık dengesini kurmak, başarıyı ve mutluluğu getirecek.
Analitik düşüncenin ön planda olacağı bir gün. Çevrendeki insanlarla iletişimini geliştirirken detaylara odaklanmak, önemli kararlar almanı kolaylaştıracak. İş veya kişisel ilişkilerde bazı karmaşık durumlarla karşılaşabilirsin; sabırlı olman, sorunların üstesinden gelmene yardımcı olacak. Özenle yapacağın planlamalar, gelecekteki hedeflerine ulaşmanı hızlandıracak. İçsel huzurunu sağlamak için kendine zaman ayırmayı unutma. Sağlığına dikkat et ve gerekirse basit ama etkili günlük rutinler oluştur. Eleştirel bakış açını kullanarak kendini geliştirmen için fırsatlar karşına çıkabilir. Çevrendeki insanlarla iş birliği yapmaktan çekinme; birlikte yürütülecek projeler, hem tatmin edici hem de verimli olacaktır.
Dengeleri sağlamak için harika bir gün. İletişim becerilerin sayesinde etrafındaki insanlarla olan ilişkilerini güçlendirebilir, yeni bağlar kurabilirsin. Sosyal ortamlarda dikkat çekiyor, sempati kazanıyorsun. Estetik ve güzellik alanında hayal gücünden yararlanabilirsin. Sanatsal projeler veya hobiler için uygun bir zaman. Duygusal ilişkilerde uyum ve anlayış arayışın ön planda, sevdiğinle olan bağlantını derinleştirebilirsin. Duygularını ifade etmeye yönelik cesaretin artıyorken, içindeki huzuru bulmanda destekleyici unsurlar karşına çıkacak. Kendine güven, yeni deneyimlere açık ol, hayatın sunduğu fırsatları değerlendirmek için harika bir zaman.
Serin ve derin sularda yüzüyorsun, içsel duyguların ve sezgilerin seni yönlendiriyor. Bugün, duygusal derinliklerinle yüzleşmek, bazı sırları keşfetmek için mükemmel bir zaman. Başkalarının düşünceleri ve hisleri üzerinde bir etki yaratabilirsin. Cesaret ve kararlılıkla hareket edeceksin, ancak duygusal karmaşalar da söz konusu olabilir. İlişkilerde ise daha derin bir bağ kurma arzusu içinde olabilirsin. Samimiyet, güçlü bir iletişimle besleniyor olacak. Gereksiz çatışmalardan kaçınmaya çalış, zira tutkulu duygular zaman zaman iplerin gerilmesine yol açabilir. İçsel zekânı kullanarak kararlara yaklaşman, seni doğru bir yolda tutacak. Finansal konularda ise dikkatli olman gerek; beklenmedik harcamalarla yüzleşebilirsin. Stratejik hareket et ve gereksiz risklerden kaçın. Gün, kendini keşif yolculuğuna çıkmak ve iç huzurunu bulmak için iyi bir fırsat sunuyor. Rahatla, derinleş ve sezgine güven.
Bugün, hedeflerine ulaşma konusundaki kararlılığın ve motivasyonun yüksek. Yeni fırsatlarla karşılaşabilir, geniş bir perspektiften bakarak detayları gözden kaçırmadan adımlar atabilirsin. İletişim becerilerin güçleniyor; düşüncelerini açıkça ifade edebileceğin anlar yaşayabilirsin. Sosyal çevrendeki kişilerden ilham alman mümkün. Yaratıcılığını serbest bırakmak için müzik, resim veya yazı gibi sanatsal uğraşlara yönelmen faydalı olabilir. Bu süreç, ruhsal ve zihinsel bir tazelenme sağlayacak. Ancak aşırı iyimserliğe kapılmamaya dikkat et; gerçekçi olmak, hayal peşinde koşarken dengeni sağlamana yardımcı olacaktır. Sağlık açısından ise enerjini dengelemek için doğada vakit geçirmek, hem bedensel hem de ruhsal açıdan yenilenmene katkı sağlar. Bu dönemde, kendinden emin adımlarla ilerle; dünya senin keşfetmeni bekliyor.
Bugün kararlılık ve irade gücün öne çıkıyor. Hedeflerine ulaşmak için disiplinli bir yaklaşımla ilerleyeceksin. İçsel motivasyonunu artırmak için sana gerçekten önemli olan şeyleri yeniden değerlendirme fırsatı bulabilirsin. İş hayatında veya kişisel projelerde, başkalarının iş birliğiyle daha etkili sonuçlar elde edebilirsin. Tek başına hareket etmek yerine takım çalışmasına yönelmek, ilerlemeni hızlandıracak. Duygusal olarak, kendini daha fazlasını başarmaya ve aşmaya hazır hissedeceksin; bu, çevrendekilere de ilham verebilir. Ancak, fazla mükemmeliyetçi olma eğiliminden uzak durmalısın; bazen en iyi sonuçlar, akışa bırakıldığında gelir.Öğle saatlerinde yapılan bir görüşme, uzun vadeli planlarınla ilgili yeni kapılar açabilir. Kişisel ilişkilerde ise, sevgi ve destek bulacağın bir atmosfer hakim. Kendini ifade ederken daha açık olman, başkalarıyla olan bağlarını derinleştirebilir. Bugün, kendine ve çevrene olan güvenin artarken, geleceğine dair umut dolu adımlar atabilirsin.
Bugün, özgürlük arayışın ön planda olacak. Yenilikçi düşünceler içinde olabilirsin ve toplumsal meselelere olan duyarlılığın artacak. İçsel bir dönüşüm geçirme ihtiyacı hissedebilirsin; bu da, kimliğini ifade etme biçiminde değişimlere yol açabilir. Arkadaş çevrenle olan iletişimini güçlendirmek ve ortak projelerde yer almak için ideal bir zaman. Sosyal medyada aktif olmanın faydalarını görebilirsin, bu platformlar üzerinden ilginç bağlantılar kurarak ilham alabilirsin. Duygusal ilişkilerde bireyselliğini korumak önemli, ancak aynı zamanda karşındakine de alan tanımalısın. Bugün, sezgilerin en keskin haliyle seni yönlendirecek. Var olan sorunları çözmek için alışılmadık yaklaşımlar geliştirebilirsin. Geleceğe dair hayallerini cesurca paylaşmaktan çekinme; başkalarının da bu hayallere katılmaları için bir davetiyeye dönüşebilir. Kendinle barışık kalmayı başarırsan, içsel huzurunu da artırabileceksin. Şimdi, üzerinde düşünmek ve plan yapmak için harika bir dönemdesin, bu fırsatı değerlendir!
Bugün ruhsal derinliklere dalma arzusu içerisindesin. Hislerin oldukça yoğun ve kendini ifade etmekte zorlanabilirsin. Sanatsal becerilerine yönelmek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olabilir. Etraftaki insanlarla olan ilişkilerinde anlayışlı olmaya çalış. Sevgi dolu bir yaklaşım, sorunları çözmende etkili olacak. Unutma ki, duygusal zeka ve empati senin en güçlü silahların. Yeni fırsatlar kapını çalabilir; bunlara açık ol ve cesaretle adım at. İçindeki sezgi, doğru yolu bulmanda sana rehberlik edecek. Kendine zaman ayırmayı ve meditasyon gibi uygulamalarla zihnini sakinleştirmeyi unutma, dengeyi sağlamak önemli.
