

İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.

-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası

Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjin yüksek ve motivasyon dolusun. İçindeki cesareti ortaya çıkarabilecek durumlarla karşılaşman mümkün. Yeni bir projeye başlamak veya bir konuda liderlik üstlenmek için harika bir zaman. Yalnız hissetsen bile, çevrendeki insanlarla etkili iletişimler kurabileceğin bir atmosfere adım atacaksın. Yaratıcılığın da zirveye çıkabilir; sanatsal bir hobiye yönelmek hoşuna gidebilir. Diğer yandan, aceleci olmaktan kaçınmalısın. Duygusal patlamalar yaşayabileceğin anlar ortaya çıkabilir; iç sesini dinle, tepkilerini kontrol et. Sağlık konularına dikkat etmen, biriken stresini hafifletmek adına önem taşıyor. Günün sonunda, kendine zaman ayırmayı unutma.
Bugün, kararlı adımlar atma ve hedeflerinize odaklanma isteği yüksek. Maddi konularda yapıcı yaklaşımlar geliştirebilir, sağlam temeller atabilirsiniz. Sabırlı ve disiplinli tutumunuz, çevrenizdeki insanların takdirini kazanmanıza neden olacak. İlişkilerde ise sıcaklık ve samimiyet ön planda. Sevdiklerinizle aranızdaki bağı güçlendirmek için zaman ayırmak önem kazanıyor. Sağlığınıza dikkat etmekte fayda var; doğayla iç içe olmak, ruhsal ve bedensel enerji toplamanıza yardımcı olacak. Kendinize olan güvenin artmakta, bu da cesaretle yeni fırsatlara yönelmenizi sağlayabilir. Bugün içsel huzurunuzu bulma ve kendinizi yenileme şansı yakalayabilirsiniz.
Sosyal becerilerin en üst seviyede olduğu bir gün. Çevrendeki insanlarla kuracağın etkileşimler, sana yeni fikirler ve fırsatlar sunacak. Hayal gücünü kullanmak için harika bir zaman. Yeni projeler üzerinde çalışmak, grup aktivitelerine katılmak ve alandaki sıradışı fikirlerini paylaşmak sana keyif verecek. Ancak dikkatli ol; her fikri ciddiye almak yerine sevdiklerinle derinlemesine tartışmalara girmelisin. İçsel dünya ve dış dünya arasında denge kurmak, özellikle duygusal konularda sana büyük fayda sağlayacak. Kendine zaman ayırmayı unutma; zihninin tazelenmesi üzerine düşüncelerini toparlamana yardımcı olacak. Karşılaşacağın küçük engeller, seni durdurmak yerine daha da güçlendirecek. Yıldızların bu süreçte seni desteklediğini hissetmek, motivasyonunu artıracak.
Duygusal zenginlikler içinde kaybolmuş hissedebilirsin. Aile bağlarına yönelmek, sevdiğin insanlarla vakit geçirmek, kalbini ısıtacak anılar biriktirmen için harika bir zaman dilimi. İçsel gücünü keşfetmek ve geçmişteki deneyimlerini değerlendirmek seni daha güçlü kılacak. Bazen beklenmedik duygusal dalgalanmalarla karşılaşabilirsin, ancak bunlar senin empati ve anlayış yeteneğini geliştirecek fırsatlar sunuyor. Yasal ve mali konularda dikkatli olmalısın; aceleci kararlar almak yerine derinlemesine düşünmek her zaman daha iyi sonuçlar verebilir. Sevdiğin birinin yanında olmak, ruh halini yükseltecek ve mutluluğunu artıracaktır. Kendi sınırlarını belirlemek ve duygusal dengenin bozulmamasına dikkat etmek çok önemli.
Kendine güvenin yüksek, bu da çevrendekilere ilham veriyor. Yaratıcılığın zirveye çıkmış durumda. Bugün, kendini ifade etme biçiminle dikkatleri üzerine çekebilirsin. Sosyal ortamlarda parlamak için fırsatlar karşına çıkacak; cesaretini kullan ve sözlerinle başkalarını etkileyebilirsin.İlişkilerde, yakınlarınla olan bağların derinleşiyor. Onlarla geçireceğin zaman, size hem eğlenceli hem de anlamlı anlar katacak. Duygusal bir fiziksel bağlantı kurmak isteyebilirsin, bu da seni çok daha mutlu hissettirecek. Belki de unutulmaz bir anı yaratma fırsatı yakalayabilirsin.Maddi konularda dikkatli olmalısın; iyimserliğin seni baştan çıkarabilir. Yapıcı düşün, bütçeni zorlamadan harcamalarını yönet. Yeni projeler için maddi kaynak arayışın da gündemde, ancak aceleci davranma.Sağlık açısından enerjin yüksek ama aşırıya kaçmamakta fayda var. Spor yaparken kendini zorlamaktan kaçınarak, dengeli bir yaklaşım benimsemelisin. Bugün, dengeyi bulmak yaşamının her alanında seni destekleyecek. Unutma, yaratıcılığın yanında durmak, hayatının her yönünde ilerlemene yardımcı olacak.
Bugün, detaylara olan dikkatin artmış durumda. İş ve günlük sorumlulukların gözden geçirmek üzerine hoşgörülü ve analitik bir yaklaşım benimseyebilirsin. Sağlık konularına yönelik yeni önlemler almak isteyebilirsin, bu da kendini daha iyi hissetmene yardımcı olur. İletişimde açık ve net olman önem taşıyor; bu sayede çevrendeki insanlar senin fikirlerine daha fazla değer verecek. Sosyal etkinliklerde bulunmak isteyen arkadaşların seni davet edebilir, bu davetlere katılarak keyifli zaman geçirebilirsin. Gelecek hedeflerinle ilgili bazı kararlar almak için sezgilerini takip etmen faydalı olacak. Duygusal olarak ise, daha önce hissetmediğin bir ailene bağlılık duygusu gelişebilir, bu da ilişkilerini derinleştirebilir. Dikkatini verdiğin her alanda başarı seninle olacak; sadece fazla eleştirel olmaktan kaçınmalısın.
Bugün, içsel denge ve uyum arayışların ön planda. Sosyal çevrendeki ilişkilerini gözden geçirme fırsatı bulabilirsin. İnsanlarla olan iletişimlerin, beklediğinden daha derinleşebilir ve ilginç bağlantılar kurmana olanak sağlar. Yaratıcılığını serbest bırakacak fırsatlar kapını çalabilir. Estetik alanlara, sanata yönelmek ruhuna iyi gelecek. Kendini yetersiz hissettiğin anlar olabilir, ancak bu duygular geçici. Dış görünümünün önemini vurgulayan bir gün. Başkalarının gözünde nasıl algılandığın üzerine düşünmelisin. İkili ilişkilerde daha yapıcı ve diplomatik bir yaklaşım benimsemen, olası çatışmaları önleyecektir. Eğer bir karar vermen gerekiyorsa, iç sesine kulak vermek en doğru yolu seçmene yardımcı olacaktır. Şartlar değişse bile uyumunu koruyabilirsin.
İçsel duyguların derinliğine dalmak için mükemmel bir zaman. Gizemleri ortaya çıkarmaya yönelik bir arzu hissediyorsun. İlişkilerde hassas bir denge kurmak, karşındakilerin duygularını daha iyi anlamak için önemli. Kendi sezgilerini takip et, hislerin seni doğru yola yönlendirecek. Keşif yaparken kendine güven; kararlılığın, hedeflerine ulaşmanı sağlayacak. Karşılaştığın zorluklar, ruhsal ve duygusal derinliğini artırmak için bir fırsat olarak gör. Sırlar, seni daha güçlü kılacak. Ayrıca, finansal konularda dikkatli olmalısın, bu alanda güçlü muhakemen ve sezgilerin sana rehberlik edecek. Duygusal yoğunluk, bazı çıkış yolları yaratabilir; bu anlarda ilham almayı unutma.
Hayatın sunduğu maceralara açık bir dönemdesin. İçsel enerjin yüksek ve yeni deneyimlere atılmak için heveslisin. Seyahat etme arzusu, keşfetme isteği ve yeni insanlarla tanışma heyecanıyla dolabilirsin. Ani fikir değişiklikleri, yaratıcılığını harekete geçirecek ve seni ilginç projelere yöneltecek. Ancak, çevrendeki insanlarla olan iletişiminde dikkatli olmalısın; düşüncelerini ifade ederken anlaşılmamış hissetmemek için empati kurmayı unutma. Öğrenme ve bilgiye ulaşma konusundaki isteğin, seni daha derin bir anlayışa götürebilir. Kendine güvenin, hedeflerine ulaşma yolunda kararlılıkla ilerlemene olanak tanıyacak. Bugün, içsel huzurun ve dış dünyayla olan etkileşimin arasında dengeli bir ilişki kurmaya özen göstermelisin. Bu denge, sana özgürlük hissi verecek ve pozitif bir enerji yaratacak. Artık, kendine sunduğun bu fırsatları değerlendirmek için harekete geçmek için cesaretin var.
Kendine güvenin artıyor ve bu, yeteneklerini ortaya koyma isteğiyle birleşiyor. İş hayatında daha görünür olabilirsin; projelerine ve fikirlerine daha fazla ilgi duyulabilir. Bu süre zarfında, istediğin hedeflere ulaşmanın yollarını araştırmak için mükemmel bir zaman. İlişkilerinde ise, duygularını açıkça ifade etme ihtiyacı duyacaksın. Samimiyetin, arandığın derin bağları kurmada önemli bir rol oynayacak. Sağlığına dikkat etmek de önceliğin olmalı; zihinsel ve fiziksel dengenin sağlanması, hayatındaki diğer alanlarda da başarıyı getirebilir. Bazen durup nefes almak, düşüncelerinle baş başa kalmak için kendine zaman ayırmalısın. İşler karmaşık bir hal alırken, sabırlı olmalı ve her şeyin kaynağında kendi güçlü iraden olduğunu unutmamalısın.
Bugün, sosyal bağlantıların önem kazandığı bir gün. Arkadaşlarından veya tanıdıklarından beklenmedik bir destek alabilirsin. İletişim becerilerin, etrafındakilerle olan ilişkilerini güçlendirecek. Yeni fikirler ve projeler üzerinde çalışmak için uygun bir zaman. Yeniliklere açık olman, kendini ifade etme konusunda büyük bir avantaj sağlayacak. Hayal gücünü serbest bırak ve yaratıcı yanını ön plana çıkar. Duygusal olarak da özgürlük arayışın derinleşebilir; kendi iç dünyana dönmek, sana huzur ve dinginlik getirecek. Fakat, fazla soyut düşüncelere kapılmamaya dikkat et. Düşüncelerini somut hedeflere dönüştürmekte zorlanabilirsin. İlişkilerinde, sınırlarını belirlemek ve kendi alanını korumak önemli bir tema olabilir. Sevdiklerinle olan diyaloglarında esnek kalmak, ilişkilerini daha olumlu bir yöne taşıyacak.
Duygusal derinliklerinize dalma zamanı. İçsel huzuru bulmak için sessizliğe ihtiyaç duyabilirsiniz. Sanat ve yaratıcılıkta yeni ilham kaynakları arayışında olacaksınız; belki de bir resim yapmaya ya da bir müzik parçası bestelemeye başlayabilirsiniz. İlişkilerde anlayış ve empati ön planda. Sevdiklerinizle, özellikle de duygusal anlamda yoğun bağlar kurduğunuz kişilerle derin sohbetler yapmanız mümkün. Kendi ihtiyaçlarınıza dikkat etmelisiniz. İyi hissetmek için kendinize zaman tanıyın ve içsel sesinizi dinleyin. Ayrıca, hayatınızdaki değişimler konusunda cesur adımlar atma gücü bulabilirsiniz; beklenmedik fırsatlar karşınıza çıkabilir. Ev ve aile konularında daha fazla zaman harcamak, bağlarınızı güçlendirecektir. Tüm bu süreçte, sezgilerinizi takip etmek önem taşıyor; içgüdülerinize güvenin. Rahatlama ve dinginlik arayışınızda, doğayla bağlantı kurmak ya da meditasyon yapmak sizi yenileyebilir. Kişisel gelişim ve ruhsal yolculuk açısından değerli bir gün sizi bekliyor.