1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerji dolusunuz ve etrafınızdaki insanları da bu enerjiyle sarhoş edebilirsiniz. Harekete geçme isteği, günlük planlarınıza yenilik katma arzusuyla birleşiyor. Yeni projeler veya girişimler için cesur adımlar atmak için harika bir zaman dilimi. Ancak, aceleci davranmamaya ve kararlarınızı iyice düşünmeye dikkat edin; başkalarının düşüncelerine de kulak vermek faydalı olabilir. Duygusal anlamda oldukça duyarlı olacağınız bir gün, ilişkilerinize özen göstermek ve sevdiklerinizin ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmak önemli. İçsel huzurunuzu artıran küçük şeylere odaklanmak, zihninizdeki karmaşayı azaltabilir. Kendinize zaman ayırmak, meditasyon ya da doğada vakit geçirmekle ruhunuzu dinlendirebilirsiniz. Unutmayın, sadece harekete geçmek değil, ruhsal dengeyi sağlamak da aynı derecede önemlidir.
İçsel huzur arayışında, sahip olduğun değerleri yeniden gözden geçirme zamanı. Görselliğe ve estetiğe olan ilgin artacak, belki de yeni bir dekorasyon değişikliğine yönelmek isteyebilirsin. Maddi konulara dair daha temkinli bir yaklaşım sergilemek, seni sürpriz durumlarla karşılaşmaktan koruyabilir. Sosyal bağların güçleniyor; sevdiklerinle keyifli zamanlar geçirebilir, yeni insanlarla tanışma fırsatları bulabilirsin. Sabırlı ve kararlı tutumun, zorlukları aşmanda önemli bir rol oynayacak. Kendi sınırlarını belirlemek ve başkalarının beklentilerini yönetmek, sana mental bir ferahlama getirebilir. İç dünyana dönüp, kendine odaklandığında, huzurun kapılarını aralayabilirsin. Unutma ki, güven duyduğun ilişkiler bu süreçte sana destek olacak.
Bugün zihninizin hızla çalıştığı, fikirlerinizin ardı ardına geldiği bir gün olabilir. Sosyal çevrenizle olan iletişiminiz güçleniyor, yeni bağlantılar kurma fırsatları önünüze çıkabilir. Duygularınızı ifade etmekte zorlanmayacağınız bir zaman dilimindesiniz; bu, önemli bir konuşmayı gerçekleştirmek veya düşüncelerinizi paylaşmak adına iyi bir fırsat. Ancak, ikili ilişkilerde biraz daha dikkatli olmalısınız. Karşı tarafın hislerini göz ardı etmemekte fayda var. Biraz daha sabırla yaklaşmak, pozitif bir etki yaratabilir. Yaratıcılığınızın zirveye ulaşacağı bu dönemde, sanatsal faaliyetlerde bulunmak ruh halinizi yükseltebilir. Planlarınızı yaparken esnek olmayı unutmayın; çünkü beklenmedik gelişmeler gündemi değiştirebilir. Sezgileriniz güçlü, bu yüzden iç sesinize güvenmekte tereddüt etmeyin.
Duygusal derinliklerinizi keşfedeceğiniz bir gün. İçsel huzur arayışınız gündemde olabilir, bu nedenle kendinize zaman ayırmaya özen göstermelisiniz. Sevdiklerinizle olan ilişkilerinizde hassasiyetiniz artabilir, empati kurmaya teşvik eden durumlarla karşılaşabilirsiniz. Duygusal ihtiyaçlarınızı açıkça ifade etmekte zorlanabilir, fakat gün içinde mevcut durumları netleştirmek için cesur olmalısınız. Ailevi bağların güçlenmesi mümkün, birlikte keyifli vakit geçirebileceğiniz aktivitelere yönelmek faydalı olabilir. İş ya da kariyer alanında belirsizlikler sizi rahatsız edebilir, bu yüzden içgüdülerinize güvenin; yeniliklere kapalı kalmaktan kaçının. Kendinizle ilgili farkındalıklar kazanabilir, derin ve anlamlı düşüncelerin peşinden koşabilirsiniz. Unutmayın, duygularınızın sizi yönlendirmesine izin vermek, kendinizi daha iyi anlamanızı sağlayacaktır.
Bugün, kendini sahnede gibi hissetmek isteyebilirsin. Yaratıcılığın dorukta, bu da seni yeni projelere yönlendirebilir. Kendini ifade etmenin yollarını bulmak için güzel bir dönemdesin. Sosyal çevrenden ilham alacak ve insanlarla etkileşimin yoğunlaşacaktır. Kendine güvenin artacak; bu, karizmatik bir aura oluşturacak. Ancak kibir ve aşırı özgüven, dikkat edilmesi gereken noktalar. Sınırlarını koruyarak, başkalarına ilham verme fırsatını yakalayabilirsin. Üzerinde çalışmak istediğin hedeflerin varsa, bunları gerçekleştirme adına büyük adımlar atabilirsin. Aşk hayatında ise samimiyete odaklanmak, ilişkini güçlendirecek. İleriye dönük düşünmekten çekinme, çünkü hayallerin için güçlü bir motivasyon bulacaksın. Kendine ayırdığın zaman, zihin ve beden dengesini sağlamana yardımcı olacak.
Bugün detaylara olan tutkun seni yeni fırsatlarla buluşturabilir. Mantığın ve analitik düşüncen, iş yerinde dikkat çekmeni sağlayacak. Projelerini tamamlamak için harika bir zaman, yaratıcılığın daha da parlayacak. İletişimde dikkatli olmalısın, bazen eleştirilerin yanlış anlaşılabilir. Özel ilişkilerde samimi ve açık bir dil kullanmak, bağlarını güçlendirecek. Günü, zihnini dinlendirmek için sessiz bir anla kapatmalısın. Doğaya çıkmak, iç huzurunu bulmanda yardımcı olabilir. Unutma, küçük detaylar büyük değişimlerin habercisi olabilir.
Denge ve uyum arayışında olduğun bir gün. Sosyal yeteneklerini sergilemek ve insanlarla kurduğun ilişkileri güçlendirmek için harika fırsatlar bulacaksın. Estetik duyarlılığın yüksek, bu da yaratıcılığını ön plana çıkarman için sana ilham verebilir. Duygusal olarak başkalarının görüşlerine ve hislerine duyarlısın, bu da empati kurmanı kolaylaştıracak. Ancak, kararsızlık hissi seni zorlayabilir; içsel dengeyi bulmak için kendine zaman tanı. İş hayatında, özellikle işbirliği gerektiren projelerde, uyumlu bir çalışma ortamı sağlamak için çaba göstermelisin. Kendi ihtiyaçlarını da unutmadan, başkalarına destek olmaya istekli olmanı öneriyorum.
Duygusal derinliklerin seni sarmalarken, içsel yolculuğuna odaklanman önem kazanıyor. Bugün, insan ilişkilerindeki samimiyet ve güven duygusu ön planda. Eski yaralarla yüzleşmek, içsel bir dönüşüm sağlayabilir. Kendini ifade etme biçimini gözden geçirip, başkalarıyla olan bağlarını güçlendirmek için cesur adımlar atabilirsin. Yoğun hislerin, seni bazı kararlar almaya itebilir; sezgilerine güvenerek ilerlemen faydalı olacaktır. Önündeki fırsatları değerlendirirken, mantık ve kalp arasında bir denge tutturmak anahtar olacak. Geçmişten gelen yükleri geride bırakıp, yeni bir başlangıç yapma isteğin artarken, kendini yenilemek ve güçlenmek için gereken cesareti bulabilirsin. Ancak dikkatli ol; başkalarının düşüncelerine aşırı önem vermek, öz benliğini unutturabilir. Kendine güven, cesur kararlar al ve bu benzersiz yolculuğun tadını çıkar.
Bugün, macera ruhun öne çıkacak. Yeni keşifler yapma isteği içinde olabilirsin. Öğrenmeye aç bir zihinle, seni büyüleyecek ilginç bilgiler edinebilirsin. İletişim kurduğun kişilerle yapıcı sohbetler, ufkunu genişletecek. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin, senin için ilham verici olacak; birlikte yeni fikirler geliştirebilirsiniz. İş veya kariyerle ilgili konularda cesur adımlar atmayı düşünebilirsin, risk alma isteğin yüksek. Ancak aceleci davranmamaya özen göster; detayları göz önünde bulundurmak faydalı olabilir. Duygularını ifade etmekte zorluk çekebilirsin, bu nedenle hislerini iyi aktarmak için sabırlı olman gereken anlar olabilir. Gün sonunda güzel bir sürprizle karşılaşabilirsin; belki de beklemediğin bir yerden gelecek bir haber seni gülümsetecek. Unutma, hayatın sunduğu fırsatları değerlendirirken neşeni kaybetme.
Bugün disiplin ve sorumluluk duygun ön planda. Hedeflerin ve hayallerin için kararlı adımlar atma zamanı. Çalışkanlığın ve azminle önemli bir projede ilerleme kaydedebilirsin. Kendi yeteneklerine güvenmek, başkalarının da ilgisini çekecek ve takdir edilmeni sağlayacak. Duygusal anlamda biraz içe kapanık olabilirsin; ancak bu, kendine dönme ve içsel dengeyi sağlama fırsatı. Sosyal ilişkilerde sakin ama kararlı bir iletişim ile kendini ifade etmek, anlaşılmanı kolaylaştıracak. Kendi sınırlarını belirlemek de hem iş hem de özel hayatın için daha sağlıklı bir zemin oluşturacak. Geleceğe dair planlarını gözden geçirmek için iyi bir gün; belirsizliklerin yerini net hedefler almaya başlayacak. Rahatlamayı unutma, kendine biraz zaman ayırmak tazelenmeni sağlayacak.
Bugün özgürlük arayışın güçlü bir şekilde kendini gösterecek. Aklındaki yenilikçi fikirler, çevrendeki insanlara ilham verebilir. Sosyal çevrende bir aktivite ellerine geçebilir, bu da seni daha yaratıcı ve dinamik hissettirecek. Duygusal olarak, bağlarındaki derinlikleri sorgulayabilirsin; hangi ilişkilerin seni gerçekten desteklediğine dikkat et. Hedeflerine ulaşmak için alışılmış kalıpların dışına çıkma cesareti gösterebilirsin. İçsel huzurun, yaptığın yeniliklerle doğrudan bağlantılı. Kendini ifade etmek, yaratıcılığını ortaya koymak için harika bir zaman. Unutma, risk almanın değerli sonuçları olabilir. Sadece içsel sesini dinle ve içindeki özgür ruhu serbest bırak.
Duyguların derin denizlerine açılacağın bir gün. İçsel dünyana dönerek, sezgilerinle bağlantı kurma fırsatların bol. Yaratıcılığın artacak; sanatsal projelerin veya hobilerin için mükemmel bir zaman dilimi. İlişkilerde empati ve anlayış ön planda. Sevdiklerinle duygusal bağlarını güçlendirecek anlar yaşayacaksın. Ancak, sınırlarını korumayı da unutma; başkalarının sorunlarına gereğinden fazla müdahil olabilirsin. Kendine zaman ayırmayı ve içsel huzurunu aramayı ihmal etme. Intuition’ını dinle, seni doğru yola yönlendirecek. Bugün kendin için yaptığın yatırımların, gelecekteki mutluluğuna ışık tutacak.
