

İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.

-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası

Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Cesaretin ve kararlılığın dorukta. İçinde bulunduğun durumları değiştirmek için adım atmaktan çekinme. Yeni başlangıçlar için uygun bir zaman; yaratıcı fikirlerinle çevrendekileri etkileyebilirsin. Dinamik yapın, çevrendekilere ilham verirken kendi hedeflerine de odaklanmanı sağlayacak. Ancak, düşünmeden hareket etme konusunda dikkatli olmalı, aceleci kararlar almak istemediğin sonuçlarla karşılaşmana neden olabilir. Sağlığınla ilgili daha fazla özen göstermek, enerjini artıracak aktiviteler bulmak iyi gelecek. Duygusal ilişkilerde açık yürekli olman, samimi paylaşımlar yapmanı kolaylaştıracak. Gelişmeleri şans olarak gör, her şey bir deneyim ve öğrenme fırsatı sunuyor.
Bugün, içsel huzurun ön planda olduğu bir gün. Hayatın getirdiği sorumluluklarla başa çıkmak için sabrını ve kararlılığını göstereceğin durumlarla karşılaşabilirsin. Yemek, sanat veya doğa ile olan bağlantıların güçleniyor; bu alanlarda bir şeylerle meşgul olmak sana keyif verebilir. Sevdiklerinle vakit geçirerek ruhsal bağlarını derinleştirebilir, daha samimi konuşmalar yapabilirsin. Finansal konularda daha dikkatli olmalısın; ani harcamalardan kaçınarak bütçeni koruman önemli. Kendine olan güveninin arttığı bu dönemde, yeni fırsatların peşinden gitmekten çekinme. Unutma ki, sağlam adımlarla ilerlemek her zaman kazandırır. Rahatlamak için doğayla baş başa kalmak, zihnini arındırmana yardımcı olabilir.
Bugün iletişimin ve öğrenmenin ön planda olduğu bir gün. Zihinsel enerjin yüksek, yeni fikirler ve projelerle dolusun. Sosyal çevrendeki insanlarla derinlemesine sohbetler yapabilir, sürükleyici paylaşımlar yaşayabilirsin. Ancak, dikkatini dağıtan durumlara karşı tedbirli olmalısın. Esnekliğin sayesinde beklenmedik değişikliklere kolayca adapte olabilirsin. Bu, yeni bağlantılar kurmak ve mevcut ilişkileri derinleştirmek için harika bir fırsat. Duygusal olarak, içsel dengenin sağlandığını hissetmek seni güçlendirecek. Gün sonunda, içsel olarak huzur bulduğunu göreceksin, yeni perspektiflerin hayatına olumlu dokunuşlar katacak. En önemlisi, kendine güvenmeyi unutmamalısın; bu, karşılaştığın her türlü zorluğun üstesinden gelmeni sağlayacak.
Duygusal derinliklerin ve içsel dünyanla bağlantının ön planda olduğu bir dönemdesin. Bugün, sevdiklerinle daha fazla zaman geçirmek isteyebilirsin. Aile bağların güçleniyor; eski anılara dönmek, nostaljik hissiyatlar oluşturmak keyif verebilir. Kendini ifade etme biçimin, başkalarıyla iletişimini derinleştirecek. İçsel huzurun için kendine alan tanıman önemli. Yaratıcılığının arttığı bu günlerde sanatsal aktivitelerle ilgilenmek, ruh halini iyileştirebilir. Duygusal açıdan hassas olabilirsin; bu yüzden duygularını gözlemleyerek, içsel ihtiyaçlarına dikkat etmen faydalı. Kendine sevgi ve şefkat göster, hislerini kabullen. Kendi sınırlarını koruyarak, başkalarına da yardımcı olma arzusunu dengelemelisin. Méraklarını besle, yeni şeyler öğrenmek için açık ol. Güçlü sezgilerinle, çevrendeki olaylara daha derin bir bakış açısıyla yaklaşabilirsin.
Kendine güvenin zirveye ulaşacak, çevrendekiler üzerinde güçlü bir etki bırakacaksın. Bugün yaratıcılığını ön plana çıkaracak fırsatlar karşına çıkabilir. Sahip olduğun liderlik yeteneklerini sergilemekten çekinme, insanları etrafında toplamak için mükemmel bir zaman. Duygusal konularda ise, içsel duygularını ifade etmekte zorlansan da, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için açık olman önemli. Biraz risk almak, seni beklemediğin heyecanlara sürükleyebilir. Ayrıca, yakın çevrende bazı sürprizler olabilir; beklenmedik bir hediye ya da anlamlı bir jest seni mutlu edebilir. Kendine güven ve içindeki ateşi yak, her şeyin sana açık olduğu bir dönemdesin.
Bugün, detaylara olan dikkatiniz parlayacak. İş hayatında veya kişisel projelerinizde küçük ayrıntıları gözden kaçırmayacaksınız. Bu, size büyük avantajlar sağlayabilir. İletişim becerileriniz öne çıkıyor, başkalarıyla olan diyaloglarınızda mantıklı ve etkili argümanlar sunabileceksiniz.Özellikle arkadaşlarınızla ya da aile üyelerinizle yapacağınız tartışmalarda sakin kalmak önemli. Duygusal derinliklere girmekten kaçının; daha yüzeysel konularla ilgilenmek uzlaşmanızı kolaylaştırabilir. Sağlığınıza dikkat etmeniz gereken bir dönemdesiniz; belki de bu gün biraz kendinize zaman ayırıp ruhsal ve bedensel dinlenme yollarını bulmalısınız. Yeni bir hobiye başlamak veya eski bir ilginize geri dönmek için ideal bir zaman. Bir şeyler üretmek, yaratıcılığınızı besleyecek ve içinizdeki potansiyeli açığa çıkaracak. Unutmayın, her şey sizin elinizde ve adım atma cesaretine sahip olduğunuzda, güzel sonuçlar alacağınızdan emin olabilirsiniz.
Bugün karşına çıkan fırsatlar, sosyal çevrenle olan ilişkilerini derinleştirmene olanak tanıyacak. Grubun içindeki denge ve uyumu sağlamada doğal bir yeteneğe sahip olduğun için, başkalarının fikirlerine açılmak ve ortaklıklar oluşturmak senin için çok faydalı olacak. Yaşadığın içsel huzur, karar almada sana büyük destek sağlayabilir. Duygusal olarak kendini daha anlaşılır ifade etmeye yönelmelisin; bu, sevdiklerinle olan bağını kuvvetlendirecek. Aynı zamanda, estetik ve güzellik anlayışın gün yüzüne çıkacak; sanatsal yönlerini ortaya koymak için ilham dolu bir zaman. Kendi isteklerini önceliklendirmeyi unutma, çünkü içeride birikmiş olan duygularını serbest bırakmak, ruhunun ferahlamasına yardımcı olacak. Her şeyin bir denge içinde olmasını arzularken, aksiliklere karşı da esnek olabilirsin; bu, seni daha da güçlendirecek.
Gizli tutkuların bugün öne çıkıyor. İçsel dünyanda yaşanan yoğun duygular seni harekete geçirebilir. Derin bağlantılar kurma arzusuyla dolup taşarken, aynı zamanda korkularınla yüzleşmek zorunda kalabilirsin. İlişkilerinde açık sözlü olmanın tam zamanı; hislerini ifade etmekten çekinme. Amaçların doğrultusunda sağlam adımlar atmayı ihmal etme. İş veya maddi konularda dönüm noktaları yaşanabilir. Yoğun bir içsel mücadele içinde olsan da, bu mücadele seni güçlendirecek. Sezgilerin derinlemesine çalışacak, bu nedenle kalbinin sesine kulak vermek, doğru yolda ilerlemeni sağlayacak. Kendini keşfetmek için yaratıcı bir şeyler yapmayı düşünebilirsin; belki bir sanat dalıyla ilgilenmek, düşüncelerini dışavurmanın en güzel yolu olabilir. Hayata dair tutumunu ve hayallerini sorgulamak, yeni bakış açıları geliştirmeni sağlayacak. Korkularından kaçma; onlarla yüzleşmek, seni daha özgür ve güçlü bir birey haline getirebilir.
İkna edici bir kararlılık, bugün seni saracak. İçsel motivasyonun yükselirken, hedeflerine ulaşma konusunda kendini güçlü hissedeceksin. Hayal gücünün zenginliği, yaratıcılığını besleyecek ve seni yeni projelere yönlendirecek. Seyahat etme arzusu içinde çarpacak; kısa bir yolculuk bile ruh halini canlandırabilir. İlişkilerde ise samimiyet ve dürüstlük ön planda olacak. Sevdiğin kişiye karşı beslediğin duygular güçlü bir şekilde dile gelecek. Sosyal ortamda etkileşimlerin artarken, yeni insanlarla tanışarak ufkunu genişletme fırsatını kaçırma. Girişimlerine sabırlı olman, sonuçların vaat ettiği güzellikleri getirecek. Gelişmelere açık kal, evrenin sunduğu yeniliklere kucak aç.
Bugün, sorumluluk duygun oldukça baskın olacak. İş projelerinde ve kişisel hedeflerinde yeni bir bakış açısı kazanabilir, var olan sorunlara pratik çözümler üretebilirsin. İçsel motivasyonun sayesinde çevrendeki insanları etkileyebilir, liderlik vasıflarını ön plana çıkarabilirsin. Detaylara dikkat etmen, yaratıcılığını açığa çıkaran fırsatları da beraberinde getirecek. Duygusal anlamda ise, sevdiklerinle geçireceğin zamanlar seni duygusal olarak besleyecek. Kendine yönelik beklentilerini gözden geçirip, kariyer ve aile yaşamındaki dengeyi sağlamaya yönelik adımlar atabilirsin. Sabırlı ve kararlı olman, uzun vadede getirilerini görebileceğin bir süreçte başarı elde etmene yardımcı olacak. Kendi içsel huzurunu bulmak için ara vermek ve düşünmek de faydalı olabilir. Unutma, her küçük adım, büyük değişimlere kapı aralayabilir.
Biraz yenilik arayışında olabilirsin. Farklı deneyimler, seni daha açık fikirli ve yaratıcı hale getirecek. Sosyal çevrende, kendini özgürce ifade edebileceğin ortamlar bulmak isteyebilirsin. Bu süreçte bazı dostlarla fikir alışverişi yapmak, seni heyecanlandırabilir. Anlayışlı ve esnek kalmak, iletişim sorunlarını aşmana yardımcı olacaktır. Kariyerinde ilerlemek için cesur adımlar atma zamanı olabilir; yenilikçi projelere yönelmek sana büyük avantaj sağlayabilir. Duygusal olarak, içsel huzurunu bulmak adına meditasyon veya doğa yürüyüşleri sana iyi gelebilir. Sağlığına özen göstermeyi unutma, bedenine ve zihnine dikkat etmen ilerlemek adına önemli olacak. Unutma, özgünlüğünle parladığın bir dönemdesin.
Duygusal derinlikler içinde yol alırken, sezgilerinin seni yönlendirmesine izin ver. İletişim konularında kendini rahat hissetmeye başlayabilirsin, duygularını açıkça ifade etmek, başkalarıyla bağlantı kurmanı kolaylaştıracak. Rüyaların ve hayal gücün bugün sana ilham verebilir; yaratıcı projeler veya sanatsal yeteneklerini keşfetmek için harika bir dönemdesin. İçsel huzurunu bulmak adına meditasyon veya doğada zaman geçirmek oldukça fayda sağlayacak. Yaşanan olaylara karşı duyarlılığın artarken, başkalarının hislerine karşı daha empatik olabilirsin. Sadece kendinle değil, çevrendeki insanlarla da uyum sağlayacak bir denge bulma fırsatı var. Başkalarına yardım etmek, hem senin ruhuna hem de onların hayatına anlam katabilir. Bu süreçte sınırlarını korumayı unutmadan, içsel rehberliğine güven.