1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Yeni fırsatlar kapını çalıyor. Enerjin, cesaretin ve kararlılığın sayesinde seni bekleyen değişikliklere aç ol. Bugün, yaratıcılığını ortaya koyabileceğin bazı projelerle karşılaşabilirsin. Sosyal çevrende de hareketlilik artacak; yeni insanlarla tanışıp ilham verici sohbetler edebilirsin. Ancak dikkatli ol, aşırı heyecan ve aceleci davranışlar seni yanıltabilir. İlişkilerde samimiyet arayışın ön plana çıkacak. Sevdiğin kişilerle zaman geçirmek, ruhunu besleyecek. Sağlık konusunda ise kendine dikkat etmen gereken bir dönemdesin; stresten uzak durmak her şeyden önemli. Kendi içsel huzurunu bulmak için biraz yalnız kalmayı deneyebilirsin. Bugün, kendinle barışık kalmak sana büyük fayda sağlayacak.
Bugün, duygusal ve maddi alanlarda kararlılık sergileme arzusu belirginleşebilir. Hayatınızdaki günlük ritimler ve alışkanlıklar, size güven hissi verecek. Özellikle ev ve ailenizle ilgili konularda güçlü adımlar atıyor olabilirsiniz. Gelişen olaylar, gözlerinizi çevirdiğiniz alanlarda yeni fırsatlar doğurabilir; bu fırsatları değerlendirmek, ilerlemenizi hızlandıracaktır.Duygusal betimlemelerde, sevgi ilişkilerinizde derin bir bağ hissiyatı yaşayabilirsiniz. Partnerinizle paylaşımlarınız, ilişkinizin kalitesini artırmak için zemin hazırlayacak. Eğer bekarsanız, bu dönem yeni bir heyecan peşinde koşmanızı gerektirebilir. Kendinizi dışa vurmak, insanlarla bağ kurmak için harika bir zaman dilimi. Finansal konular ve bütçe yönetimi de dikkat çekiyor. Harcamalarınızı gözden geçirmek ve gereksiz masraflardan kaçınmak, maddi durumunuzu sağlamlaştırma yönünde fayda sağlayacaktır. Bugün, gerek iş gerekse özel hayatınızdaki dengeleri gözeterek hareket etmenizde yarar var. Kendinize güvenin tam olduğu bir dönemde, azimle ilerlemeyi seçtiğiniz takdirde, hedeflerinize ulaşmanız daha kolay olacaktır.
Bugün iletişimde ani ve heyecan verici gelişmeler yaşanabilir. Zihninizin hızlı çalışması, yeni fikirlere ve ilginç tartışmalara kapı aralayacak. Sosyal çevrenizden alacağınız haberler, sizi harekete geçirebilir. Yaratıcılığınızın doruk noktalarına ulaşması, projelerinizi ileri götürmek için mükemmel bir fırsat sunuyor. Ancak ani kararlar almaktan kaçınmalısınız; acele ile atılan adımlar, istenmeyen sonuçlar doğurabilir. Kısa seyahatler veya yeni insanlarla tanışma fırsatları, ruh halinizi canlandıracak. İlişkilerde, samimiyetin ön planda olduğu bir dönemdesiniz; konuşmalarınızda içtenlik, bağlarınızı güçlendirecek. Bugünü, öğrenmeye ve keşfetmeye adamak, size yeni ufuklar açacak. Unutmayın, açık fikirli olmanız, yeni perspektifler elde etmenizi sağlayacak. Tazelenmiş bir bakış açısıyla yarına umutla bakabilirsiniz.
Duygusal derinlikler içinde yol almanın vakti. Bugün iç dünyana odaklanma isteği artabilir, geçmişle yüzleşmek ve geçmiş anıları yeniden gözden geçirmek sana huzur verecektir. Aile bağlantıların ve ev hayatın ön plana çıkarken, bu bağların güçlenmesine zemin hazırlayabilirsin. İçsel huzur arayışın, sevdiklerinle olan diyaloglarına yansıyacak ve aranızdaki bağı daha da kuvvetlendirecek. Kendini ifade etme şeklin senin için önemli, duygularını açıkça paylaşıp korunma içgüdülerinle hareket edebilirsin. Hedeflerin üzerinde düşünüp planlar yaparken, duygusal ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmayı unutma. İhtiyaçlarını karşılamak adına adım atman, psikolojik olarak sağlam bir zemin oluşturacak. Kendine nazik olmayı ve duygusal yüklerini paylaşmayı deneyimle, böylece daha olumlu bir enerji yaratmış olacaksın.
Bugün karisma ve canlılığın zirveye ulaşacak. Kendini ifade etme konusunda etkileyici bir yeteneğe sahip olacaksın. Yaratıcılığın ve sanatsal yeteneklerin öne çıkabilir, bu yüzden yeni projelere yönelmek için harika bir zaman. Kalabalık ortamlarda dikkatleri üzerine çekmekten kaçınma, bu senin doğal alanın. İlişkilerde ise samimiyet ve dürüstlük, iletişimin anahtarı olacak. Karşılıklı destekle güçlenen bağlar, hem Sevgi hem de dostluk ilişkilerinde derin bir tatmin sağlayacak. Ayrıca kariyer odaklı düşüncelerini eyleme dökmek için cesur adımlar atabilirsin. Ancak, aşırı gurur ve ben merkezli bir tutum sergilemekten kaçınmalısın, bu günlerinde zorlayıcı olabilir. Kendi içsel ihtiyaçlarına odaklanırken, çevrendekileri de unutmamalısın. Duygusal bağlar kurmak ve insanlara ilham vermek için mükemmel bir zaman. Enerjini olumlu şekillerde yönlendir, kalbindeki ışıltıyı yaymak için fırsatları değerlendir!
Bugün günlük yaşamında detaylara odaklanman gereken bir dönemdesin. Küçük işlerin bile seni rahatsız etmesine neden olabilecek ani değişiklikler olabilir. Planlarının aksamaması için esnek olman gerekebilir. İş hayatında diyalog kurarak ekip arkadaşlarınla görünürlük kazanmalısın; bu, projelerin ilerlemesine yardımcı olur. Kariyer alanında yapacağın küçük değişiklikler, gelecekte daha büyük fırsatların kapısını aralayabilir. Kendini değerlendirmek ve geri bildirim almak için uygun bir gün. Olumlu eleştiriler alabilir, bununla birlikte kendini geliştirmek için yeni stratejiler belirleyebilirsin. Sağlık konularına dikkat et, ani rahatsızlıklar gündeme gelebilir. Zihinsel olarak ise, kendini geliştirecek aktivitelerde yer almak, yaratıcılığını artırabilir. Bağlantıların üzerinde çalışırken sabırlı olmayı unutma; her şey zamanla kendini gösterecek. Dostluk ilişkilerin güçlenebilir, sevgi dolu bir bağ kurmak senin elinde. İçsel huzurun için biraz yalnız kalmak ve meditasyona zaman ayırmak faydalı olabilir.
İlişkilerde uyum arayışın ön plana çıkıyor. Başkalarıyla olan iletişiminde diplomatik yaklaşımın sayesinde zorlu durumları kolayca aşabilirsin. Sosyal ortamların, yeni insanlarla tanışmak veya mevcut ilişkileri derinleştirmek için harika fırsatlar sunuyor. Duygusal dengeyi sağlamak için içsel huzurunu bulma çabaların artabilir. Aynı zamanda estetik ve sanatsal alanda yaratıcı projelere yönelmek, ruhunu besleyecek aktiviteler arasında yer alabilir. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir gün. Gereksiz harcamalardan kaçınmak sana fayda sağlayacak. Sağlığında ise bedenine daha fazla özen gösterme ihtiyacı hissedebilirsin; bu, ruhsal dengeyi korumak adına önemli olacak. Unutma ki, denge her şeyin anahtarı!
İçsel derinliğin ve sezgisel gücün bugün oldukça zirveye çıkıyor. Hislerinle yönlendirilmekten çekinme; bu, sana doğru yolu gösterebilir. İlişkilerde karşıt duygularla başa çıkmak zorunda kalabilirsin. Kendi iç dünyanı anlamaya yönelik bir arayış içine girmek, duygusal yüklerinden arınmana yardımcı olacak. Gizli kalmış konular gün yüzüne çıkabilir; buna hazırlıklı olmalısın. Kendi sınırlarını belirlerken kararlı olman, başkalarıyla olan etkileşimlerini olumlu yönde etkileyecek. Aynı zamanda, finansal meselelerde dikkatli olman gereken bir dönemdesin. Güçlü sezgilerinle doğru kararlar alabilirsin. Kendini ifade etmek isteyeceğin sosyal ortamlarda yer al; bu, ilişkilerini derinleştirmenin yanı sıra yeni bağlantılar yaratmana da olanak sağlayacak. İçsel huzurun, kendini yeniden değerlendirmene fırsat tanıyacak.
Macera arayışında, yeni deneyimlere açık bir ruh hali içinde olacaksın. Doğaya olan bağlılığın artacak, dışarıda vakit geçirmek seni canlandıracak. Eğitim, seyahat veya kültürel etkinliklerle ilgili fırsatlar kapını çalabilir; bunlara açık olman önemli. İletişim yeteneklerin ön plana çıkacak, bu durum sosyal ilişkilerini güçlendirecek. Fark ettiğin içsel değişimlerin, hayata daha yenilikçi bir perspektiften bakmana yardımcı olacak. Sevgi ve dostlukta sürpriz gelişmelere açık ol, samimiyetle yapılan paylaşımlar derin bağlar kurmanı sağlayabilir. Karar almakta tereddüt yaşama; içinden gelen sesi dinlemekte fayda var. Kısa seyahatler, zihnini tazelemek için iyi bir fırsat olabilir. Kendine güvenmeli ve içgüdülerine güvenerek adımlar atmalısın.
Disiplin ve kararlılıkla ilerleyeceğin bir dönemdesin. Hedeflerinle ilgili ciddiyetin, çevrendekilere de ilham verebilir. Sağlam bir zemin üzerine inşa etmek, uzun vadeli başarıların anahtarı olacak. İş yerinde karşılaşabileceğin zorluklar, çözüm odaklı yaklaşımın sayesinde aşılacak. İletişim halinde olduğun kişilerle fikir alışverişi yaparak faydalı adımlar atabilirsin. Kişisel ilişkilerinde ise duygusal derinliklere inmekte tereddüt etmemen gereken bir zaman. İçsel sesine güvenmek, seni doğru yönlendirecek. Sosyal hayatında da yeniliklere açık olman, yeni bağlantılar kurma fırsatı sunabilir. Kendini ifade etme şekline dikkat et; hislerini samimi bir şekilde aktarmak, sana hem huzur hem de tatmin getirecektir. Unutma, sabrın ve azminle, hedeflerine ulaşma yolunda önemli bir mesafe kat edeceksin.
Bugün yenilikçi düşünceler ve yaratıcı çözümler ön planda. Özellikle sosyal çevrendeki insanlarla kurduğun iletişim, seni yeni fırsatlara yönlendirebilir. Eski kalıpların dışına çıkma arzusu, sıradışı projeler için ilham verici anlar doğurabilir. İçsel bir dönüşüm içindesin, bu süreçte kendini ifade etmekte yaratıcılığın sınırlarını zorlaman gerekebilir. Beklenmedik olaylar karşısında esnek olmalı ve hızlı adaptasyon yeteneğini kullanmalısın. Arkadaşlarınla gerçekleştireceğin paylaşımlar, bir grup içerisinde lider konumuna gelebileceğin güvenli bir alan sağlar. İleri görüşlülüğün, toplumsal sorunlara da duyarlılığını artırırken, toplumsal adalete yönelme isteğini güçlendirebilir. Unutma, düşüncelerin ve hayal gücün bugün seni bambaşka yerlere götürebilir.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olduğu bir gün. Yaratıcılığın akışkanlığı seni yeni fikirlere yönlendirecek. Sanatsal yönlerin ortaya çıkabilir, belki de bir proje ile ilgili ilham alırsın. Duygusal bağlantılar kurmak ve insanlarla samimi paylaşımlar yapmak için ideal bir zaman. Kendini ifade etme yeteneğin artabilir; bu, arkadaşlıklar veya romantik ilişkilerde önemli gelişmelere yol açabilir. İçsel huzurun için meditasyon, doğa yürüyüşleri ya da su ile ilgili aktiviteler sana iyi gelecektir. Kendi sınırlarını belirlemeyi, başkalarının beklentilerini önemsemeden, kendi isteklerin doğrultusunda hareket etmeyi ihmal etme. Kendi iç dünyanı beslemek için kendine zaman ayırmalısın.
