1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün, enerjin yüksek ve kendini ifade etme arzusuyla dolup taşıyorsun. Cesaretinle yeni fırsatlarla karşılaşabilirsin. Özgüveninin doruklarında olduğu bu dönem, liderlik özelliklerini ortaya çıkarman için mükemmel bir zaman. Kendini tutkulu ve yaratıcı hissettiğin bu günlerde, projelerini hayata geçirmek için gerekli motivasyonu bulacaksın. İletişim becerilerin güçlü; bu, etrafındaki insanlarla ilişkilerini güçlendirebilir. Ancak ani tepkilere kapılmamaya dikkat et. İlişkilerinde dengeleri korumak adına, karşındaki kişileri de dinlemekte fayda var. İçsel bir refah arayışında olabilir, bu nedenle kendine zaman ayırmayı unutma. Zihnini ve bedenini uyum içinde tutarak, hem fiziksel hem de ruhsal sağlığını destekleyecek adımlar atabilirsin.
Bugün, içsel huzurun ve istikrarın ön planda olacağı bir gün. Keşfettiğin yeni ilgi alanları, seni daha da renklendirecek ve kendini ifade etmenin yeni yolları açacak. Maddi konulardaki titizliğin, seni kazançlı bir duruma sokabilir. Aşk hayatında, olduğun yerden memnun olman ve partnerinle olan iletişimini güçlendirmen, ilişkinize pozitif bir ivme kazandıracak. Sosyal etkileşimler artacak, yeni insanlarla tanışmak için fırsatlar doğacak. Kendine olan güvenin, harika sonuçlar doğurabilir; bu yüzden, fırsatları değerlendirmek için cesur ol. Bugün, günlük rutinin dışında küçük değişiklikler yaparak yaşamına renk katabilirsin. Kendi konfor alanının dışına çıkmak, sana yeni deneyimler kazandıracak. Duygusal olarak, geçmişle yüzleşmek ve içsel huzuru bulmak adına verimli bir zaman. Şimdi, içsel dünyana biraz daha yakından bakmanın ve duygularını anlamanın zamanı. Kendine vakit ayırmayı unutma.
Sosyal çevrende enerjik bir atmosfer hakim. Yeni insanlarla tanışabilir, ilginç fikirler paylaşabilirsin. İletişim becerilerin ön plana çıkıyor, bu yüzden kendini ifade etme fırsatını iyi değerlendir. Özellikle grup etkinliklerine katılmak, sana ilham verecek. Ancak dikkatli ol; bazı konularda yüzeysel kalmaktan kaçınmalısın. Derinlemesine bir anlayış ve empati, ilişkilerini güçlendirecektir. Ayrıca, fikirlerinle insanları etkilemek için yaratıcı yollar bulabilirsin. Bugün öğrenme arzusuyla dolusun, yeni bilgiler edinmek için güzel bir zaman. Kendine güven ve sevdiklerinle olan bağlarını derinleştir.
Duygusal derinliklerin ve içsel huzurun ön planda olduğu bir gün seni bekliyor. Etrafındaki insanlarla olan ilişkilerine odaklanabilirsin; iletişimde empati ve anlayışı artırmak önemli. Ailevi bağların güçleniyor, sevdiklerine vakit ayırmak sana iyi gelecek. Bugün, geçmişle yüzleşme fırsatı bulabilirsin; belki fark etmediğin bazı duygusal yaraların açığa çıkması normal. Kendine olan güvenin artıyor ve içgüdülerin güçlü bir şekilde seni yönlendirecek. Yaratıcı yanını keşfetmek için harika bir zaman, sanatsal faaliyetler ya da hobi edinmek zihnini rahatlatacak. Kendini ifade etme konusunda cesur olmalısın; bazen duygularını paylaşmak, seni özgürleştirir. Sağlığına dikkat etmeni öneririm; ruhsal dengeyi sağlamak için doğada vakit geçirmek faydalı olabilir. Kendi sınırlarını belirlemekte zorlanabilirsin; bu bağlamda başkalarının beklentileri ile kendi ihtiyaçların arasında bir denge kurmayı unutmamalısın.
Bugün enerjin yüksek, içindeki ateşi hissediyorsun. Göz alıcı ve karizmatik bir şekilde çevrendekilerin dikkatini çekiyorsun. Sosyal ortamlarda liderlik vasıfların ön planda olabilir; çevrendekilere ilham verebilirsin. Yaratıcılığın dorukta, sanatsal projelere yönelmek veya hobilerine zaman ayırmak sana büyük keyif verecek. İkili ilişkilerde ise duygusal derinlikler keşfedebilirsin, sevgi dolu anlar yaşanabilir. Kendine güvenin artacak, bu da seni daha açık ve cesur yapacak. Ancak, biraz sabırlı olmalısın; bazen işler istediğin gibi gitmeyebilir, bu durumda iç huzurunu korumaya dikkat et.
Disiplin, detaylara odaklanma ve sorumluluk alma ön planda. Bugün, iş yerinde veya kişisel projelerde dikkatli yaklaşımın sayesinde beklenmedik başarılar elde edebilirsin. Analitik zeka ve pratik çözümleme yeteneğin, sorunları hızla aşmanı sağlıyor. Gün içinde karşılaşabileceğin bazı müzakerelerde, sakin kalman ve mantıklı kararlar vermen etkili sonuçlar doğurabilir.Sağlık konusunda, kendine zaman ayırmayı unutma. Dinlenmek ve zihnini boşaltmak, verimliliğini artıracaktır. Aynı zamanda, sevdiklerinle geçireceğin kaliteli zaman, ruhsal dinginliğini getirecek. Sadece işle ilgili konulara odaklanmak yerine, hayatın diğer alanlarına da biraz dokunmak iyi gelebilir. Kendi ihtiyaçlarını ve hislerini göz ardı etmeden, dengeli bir gün geçirmen önemli olacak. İletişim alanında, düşüncelerini net bir şekilde ifade etme becerin artıyor. Bu, insanlarla olan ilişkilerinde olumlu gelişmelere zemin hazırlayabilir. Dikkat etmen gereken nokta, fazla eleştirel olmaktan kaçınmak. Yapıcı geri bildirimlerle etkileyici olabilir, ancak empati göstermeyi de unutmamalısın. Bugünün, kişisel ve profesyonel gelişim için verimli geçeceğine işaret ediyor.
Bugün sosyal etkileşimlerde olumlu bir aura taşıyorsun. Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin derinleşebilir ve yeni bağlantılar kurmanın eşiğinde hissedebilirsin. Duygusal denge arayışında olduğun için, başkalarının ihtiyaçlarına duyarlı olman önem kazanıyor. Bu enerji, iş veya kişisel yaşamındaki meseleleri daha uyumlu bir şekilde ele almanı sağlayacak.Estetik ve sanatsal konulara karşı artan bir ilgi duyabilirsin. Bu, yaratıcılığını ortaya koyma fırsatı sunabilir. İçsel güzellik arayışının dışavurumu, zamanını bu alanda değerlendirmene yol açabilir. Yanındaki insanlara ilham vermek, onları pozitif etkileyebilir.Bir zaman dilimi için, daha fazla özgürlük arayışında olabilir ve sınırların aşılmasına yönelik bir tutku hissedebilirsin. Fakat, bu süreçte dikkatli olman gereken noktalar var. Başkalarıyla olan ilişkilerin, bu özgürlük arzusuyla çatışmamalı; dolayısıyla dengeleri korumak adına dikkatli seçimler yapmalısın.Bunların yanı sıra, içsel huzurunu sağlamak adına kendine zaman ayırmayı ihmal etmemelisin. Bireysel olarak kendine dönmek, içsel barışını bulmanın anahtarı olabilir. Yine de, iade ettiğin sıcaklık ve sevgi dolu tutumla, çevrendeki insanları motive edebilme gücünü elinde bulunduruyorsun.
Bugün sezgilerin ve içsel hislerin öne çıkacak. Duygusal derinliklerinle yüzleşmek, belki de daha önce bastırdığın bazı duyguları yeniden değerlendirmeni sağlayacak. İlişkilerdeki dinamikler üzerinde düşünmek iyi gelecek. Aşkta kararlılık arayışındasın; bu, bazen cesur adımlar atmanı gerektirebilir. Yeni bir başlangıç için kendine izin ver; geçmişten ders alırken ileriye odaklanmak önemlidir.Kendi içsel gücünü ve kararlılığını keşfetmek, hayatında olumlu değişimlerin kapısını aralayabilir. Çevrendeki insanlarla daha derin bağlar kurmak için fırsatlar yakalayabilirsin. Araştırıcı ruhunu ön plana çıkararak, ilgi alanlarını genişletmek için yeni hobi ya da akademik konulara yönelmek isteyebilirsin. İçsel huzurunu koruyarak, odaklanman gereken konulara yönelmek, seni hedeflerine bir adım daha yaklaştıracak.
Bugün keşif ve macera arzusunun yüksek olduğu bir gün. Yeni fikirler ve projeler, ilginizi çekebilir. Sosyal bağlantılarınızda canlılık söz konusu; arkadaşlarınızla yapacağınız konuşmalar, yeni perspektifler kazanmanıza yardımcı olabilir. İçsel düşüncelerinizi eyleme dökme isteği ön planda. Kendi inançlarınızı sorgulamak ve belki de bazı tozlu kitapları açmak isteyebilirsiniz. Hayatınıza daha fazla anlam katacak yeni deneyimler ararken, içgüdülerinizi dinlemeyi unutmayın. Farklı kültürlere olan ilginiz artabilir; belki de bir yolculuk kararı almak üzeresiniz. Özgürlük hissi, günlük rutininizden çıkma isteğiyle dolup taşarken, samimi ilişkilerinize de dair önemli kararlar alma zamanıdır. Olumlu düşüncelerle çevrenizi etkilemek için yaratıcı projelere yönelmek isteyebilirsiniz. Cesaret ve kararlılıkla ilerlediğinizde, karşınıza çıkan fırsatlar sizi bekliyor.
Bugün, kararlılığın ve disiplinin ön planda olduğu bir atmosferdesin. İş hayatındaki sorumlulukların, seni hedeflerine daha da yakınlaştıracak. Stratejik düşünme yeteneğin sayesinde, karmaşık durumları kolayca çözümleyebilirsin. Ancak, yaratıcılığını da unutmamalısın; bazı durumlarda, alışılmışın dışında düşünmek faydalı olabilir. Ailevi ilişkilerin biraz baskı altında hissedilmesine sebep olabilir. Empatik yaklaşımın, aradaki gerginliği azaltmana yardımcı olacak. Kendi iç dünyana dönmek, sakinleştirici bir etki yaratabilir. Sağlığına dikkat et; enerjini doğru yönetmek, günün verimliliğini artıracaktır. Aşk hayatında ise, sürpriz gelişmelerin kapıda olduğu bir dönemdesin. Kalbini dinleme zamanının geldiğini unutma.
Bugün, olayların akışına uyum sağlamakta zorlanabilirsin. İçindeki yaratıcılığı ortaya çıkarmak için kendine bir alan yaratmalısın. İlişkilerdeki iletişim sorunları seni biraz zorlayabilir; açık ve net bir dil kullanmak, karışıklıkları önleyecektir.Sosyal çevrende olumlu etkileşimler ön planda. Beklenmedik buluşmalar yeni dostluklar getirebilir. Kendini açıkça ifade etmekten çekinme; fikirlerin başkalarına ilham verebilir.Maddi konularda dikkatli olman gereken bir dönemdesin. Harcamalarına daha fazla özen göstermelisin; ihtiyaç ve isteklerini iyi ayırt etmelisin. Beklenmedik masraflar çıkabilir, bu yüzden bütçeni planlamalı ve gereksiz harcamalardan kaçınmalısın.Bağışlayıcılık ve anlayış, bugün ruh halini dengelemek için önemli. Kendine birkaç dakikalık molalar vermek, zihnini temizlemek adına faydalı olabilir. Günün sonunda, içsel huzurunu yeniden bulabilmek için yalnız kalmayı tercih edebilirsin. Bu süreç, seni yeniden yenileyecek ve tazeleyecektir.
Duygusal dalgalanmalara kapılabilir, sezgilerinizi daha derinden hissedebilirsiniz. İçsel bir güven arayışı içindesiniz, bu nedenle yalnız kalmak isteyebilirsiniz. Sanatsal yönlerinizi keşfetmek veya yaratıcı aktivitelerle uğraşmak ruh halinizi yükseltebilir. Sevdiklerinizle duygu paylaşımı yapmanın getirdiği sıcaklık, kaygılarınızı hafifletebilir. Ayrıca, rüyalarınızda veya içsel düşüncelerinizde ilham verici mesajlar alabilirsiniz, bu yüzden kendinize zaman ayırmayı unutmayın. Duygusal derinliğe inmek, kendinizi yenilemenize yardımcı olabilir. Anlık kararlar almaktan kaçınarak, sabırlı kalmaya özen gösterin. Bu dönem, kendinizi tanıma ve içsel huzur bulma fırsatı sunuyor.
