1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. Yeni başlangıçlara adım atmak için ideal bir zaman dilimindesin. Kendine olan güvenin artmış durumda; bu da başkalarına ilham veriyor. İş hayatında atacağın adımlar ön plana çıkacak, cesaretinle dikkat çekeceksin. İletişim konusunda dikkatin dağılmasın, net ol. Aşk hayatında belirsizlikler varsa, duygusal açık ve yapıcı bir şekilde konuşmak, ilişkinin geleceği için faydalı olacak. Sağlık açısından enerjini dengede tutmaya çalış, aşırıya kaçmak seni yavaşlatabilir. İçsel huzurun için doğayla vakit geçirmek iyi gelebilir. Yaratıcılığını ortaya koy, sanatsal faaliyetler seni daha da besleyecek.
Hayatında denge arayışın ön planda. Maddi konularda kararlı adımlar atabilir, iş yerinde sağlam ilişkiler geliştirebilirsin. Bugün yaratıcı projeler için ilham dolu bir gün, içindeki sanatsal yönü ortaya çıkarmaya çalışmalısın. Yakın arkadaşlarınla geçireceğin zaman, ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Güven arayışın, sevgi ilişkilerine yansıyabilir; bu da duygusal bağlarını güçlendirecektir. Sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin, özellikle beslenmene özen göstermelisin. İçsel huzurunu bulmak için doğayla bağlantı kuracak aktiviteler öneriliyor. Bu, zihnindeki ve kalbindeki stresi hafifletecektir. Unutma, kendine olan güvenin her şeyden daha değerli.
Bugün zihin açıcı bir gün seni bekliyor. Sosyal çevrenle yapacağın etkileşimler, yeni fikirlerin kapılarını aralayabilir. Kendini ifade etme arzun, yazılı veya sözlü iletişimde yaratıcı projeleri ortaya çıkarmanı sağlayacak. Hızla gelişen olaylar arasında yön bulmak, esnek düşünme yeteneğin sayesinde kolaylaşacak. Yerinde duramayan ruh halin, seni keşifler yapmaya yönlendirebilir. Ancak, bir süre yavaşlamayı ve olaylara daha derin bir bakış açısıyla yaklaşmayı da düşünebilirsin. Yanında olan insanlarla olan ilişkilerini güçlendirmek için samimi ve açık olmayı unutma. Kendine olan güvenin artarken, başkalarına ilham verme potansiyelin yüksek. Origami gibi karmaşık durumları çözüme kavuşturacak olan yaratıcılığını kullanmayı dene. Birsürekli düşüncelerini yazıya dökmek, kalbine ve ruh haline iyi gelebilir.
Duygusal derinlik içinde yüzme zamanı. Aile bağları ve ev içindeki huzur, günün ana temalarını oluşturacak. Sevdiklerinizle geçireceğiniz anlar, kalbinizde sıcak bir yuva oluşturacak. Belki de geçmişe dönük anılar canlanacak, nostaljik düşünceler baskın çıkacak. İçsel huzurunuzu güvenli bir çevrede bulacaksınız.Bugün, hassaslığınızı korumanız gereken bir gün. Duygusal yönlerinizi belirgin bir şekilde hissetmenizi sağlayacak olaylar yaşanabilir. Bu durum, eleştiri ve uzaklaşma korkularınızı tetikleyebilir. Kendinizi koruma içgüdünüz harekete geçebilir. Duygularınızı ifade ederken dikkatli olun; sözleriniz, karşınızdakilerle olan ilişkilerinizi derinleştirebilir ya da zedeleyebilir.Kendinize biraz zaman ayırmak, zihninizin ve ruhunuzun yenilenmesine yardımcı olacak. Meditasyon ya da doğa yürüyüşleri, içsel dinginliği bulmanıza yardımcı olabilir. Spiritüel yönlerinizi keşfetmek için harika bir gün. Kendi iç dünyanızı derinlemesine incelemek, yeni farkındalıklar kazanmanızı sağlayabilir.Parasal konularda ise dikkatli olmanız gereken bir dönemdesiniz. Bütçenizi gözden geçirip, gereksiz harcamalardan kaçınmalısınız. Maddi güvenliğinizi sağlamak için stratejik düşünebilirsiniz. Bu, sizi gelecekte daha huzurlu kılacaktır.Gün sonunda, size kalan düşünceler ve hisler üzerine derinlemesine bir değerlendirme yaparak, bir adım geriye çekilmek faydalı olacak. Gelecek için umut dolu düşünceler besleyin; her şeyin zamanla çözüme kavuşacağını unutmayın.
baskın tavırların bazı ilişkilerde sürtüşmelere yol açabilir. Dikkatini dengelemek, empatiyle yaklaşmak ve dinlemek bu süreçte sana büyük fayda sağlayacak. Aşk hayatında ise, samimiyetin ve özgüvenin, partnerinle arandaki bağı güçlendirecek. İhtiyaçlarını açık bir şekilde ifade etme fırsatın var. Bekar olanlar için ise sürpriz romantik gelişmeler kapıda. Bugün enerjin etrafında manyetik bir alan yaratıyor; fırsatları değerlendirirken sezgilerine güvenmeyi unutma. Duygusal deneyimlerin seni büyütecek, yaşama sevincini artıracak ve içsel bir dönüşüm sağlayacak.
Bugün, detaylara ve düzenlemeye olan doğal yatkınlığın seni başarıya götürecek. Günün, planlarını yeniden gözden geçirmek ve önceliklerini belirlemek için mükemmel bir fırsat sunuyor. Gözün, hayalindeki projelere odaklanabilir; bu durum, kariyerinde ilerleme kaydetmene yardımcı olabilir. Ayrıca, çevrendeki insanlarla olan iletişimini güçlendirerek, belirsizliklerin üstesinden gelmek için destek arayışında olabilirsin. Kendine güven duy ve hislerine kulak ver; bu, seni doğru yola yönlendirecek. Küçük ama anlamlı değişikliklerle yaşam alanını güzelleştirmek isteyebilirsin. İçsel huzuru bulmaya çalış ve zihnini dinlendir. Unutma ki, her şey bir süreçtir ve sen ideal sonuçlar elde etmek için gereken sabrı gösterebilirsin.
Denge ve uyum arayışında olduğun bir gün. İlişkilerdeki tatlı çatışmaların çözülmesi, iç huzurunu bulmana yardımcı olabilir. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin, insanlarla kurduğun derin bağlar sana ilham verecek. Duygusal olarak kendini ifade etme arzun artacak; bu da yaratıcı projelere yönelmeni sağlayabilir. İş ya da günlük sorumluluklar konusunda özenli olman gereken bir zaman dilimindesin. Kararlarını alırken iç sesini dinlemeyi unutma; seni yönlendiren içsel hislerin doğru bir pusula olacaktır. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme, bu dönem kişisel gelişimin için bir fırsat sunuyor. Gelecek bakış açını genişletmek, yeni deneyimlere açık olmak için harika bir fırsat.
Gizli hislerin ve duyguların yüzeye çıkma isteği, bugünün kendine özgü enerjisiyle birlikte artabilir. İçsel bir keşif sürecine girmeye hazır ol; kendini anlama ve kabullenme zamanı. Belki de, geçmişte kenara ittiğin bazı anıları yeniden gözden geçirmek isteyebilirsin. İlişkilerinde samimiyetin ve derinliğin önemini hissettiğin bir gün olacak. Karşılaştığın insanlarla empati kurmak, bağlarını güçlendirebilir. İş veya projelerle ilgili keskin sezgilerin, seni doğru yöne yönlendirebilir. Kendine güven ve içsel motivasyonunu besleyerek hareket et. Duygusal derinliklerin, seni başkalarına da yönlendirebilir; harika bir dinleyici olmayı unutma. Ancak dikkat et, kıskançlık ve sahiplenme hissi bazen kontrolsüz bir hale gelebilir. Bunlarla başa çıkabilmek için, kendinle barışık olmalı ve sabırlı kalmalısın. Stressiz bir gün geçirmek adına, ruhunu besleyici aktivitelerde bulunman faydalı olacaktır.
Yeni maceralara açılan kapılar aralayacak, geleceğe dair umutların tazelenecek. Hayata olumlu bir bakış açısıyla yaklaşmak, çevrendeki insanlara ilham verebilir. İçsel özgürlüğünü aramak adına yeni yollar denemek isteyebilirsin. İletişim becerilerin güçlenirken, sosyal ortamlarda dikkatler üzerinde olacak. Yeni bağlantılar kurulabilir, ilginç sohbetler gerçekleşebilir. Ancak, ani kararlar almaktan kaçınmakta fayda var; düşüncelerini netleştirip planlamak, hedeflerine ulaşmanda etkili olabilir. İçsel motivasyonun yüksek, ruhsal olarak da kendini yenilenmiş hissedebilirsin. Geleceğe dair hayallerini gerçeğe dönüştürmek için gereken adımları atmaktan çekinme. Kendini ifade etme biçimini geliştirmek ve ilgi alanlarını genişletmek için iyi bir dönemdesin.
Sorumluluklar ön planda, disiplinle ilerleyeceğin bir dönemdesin. Hedeflerine ulaşmak için kararlılıkla adım atman gerekebilir. İşyerindeki ilişkilerin, otorite figürleriyle olan etkileşimlerin dikkatlice yönetilmesi gereken bir süreçten geçiyor. İkili ilişkilerde ise sağlam temeller üzerinde durmak, güveni pekiştirmek önemli. İçsel huzurun, başarılarının getireceği ödüllerle artabilir. Kendine koyduğun hedeflerin dışındaki fırsatları da gözden kaçırmaman faydalı olacak. Öğrenmeye açık ol, bu dönem yeni bilgilerle seni geliştirebilir. Sağlık konularına özen göstermeyi, bedenine saygı duymayı unutmamalısın.
Bugün, yenilik ve özgürlük arayışında olacağın bir gün. Sıra dışı fikirlerin, çevrendekiler üzerinde ilham verici bir etki yaratacak. Sosyal bağlantıların güçlenirken, yeni insanlarla tanışma fırsatları kapını çalmaya başlayacak. Bu süreçte, kendi değerlerini ve inançlarını net bir şekilde ifade etmekte tereddüt etme; içindeki yaratıcı enerjiyi keşfetmek için mükemmel bir zaman. Eski alışkanlıklarını geride bırakıp, geleceğe dair daha cesur adımlar atabilirsin. İlginç projeler veya grup çalışmaları seni heyecanlandırabilir. Kalbinin sesini dinlerken, içsel huzurunu bulmayı da unutma. Jüpiter'in olumlu etkileri ile geniş bir perspektife sahip olmanın getirdiği yararları hissedeceksin. Sadece zihnini değil, duygularını da serbest bırak ve bu süreçte kendine güven. Unutma, değişim senin için kaçınılmaz bir yolculuk.
Duygusal derinliğin ve sezgisel yeteneklerinin ön planda olduğu bir gün. İçsel huzur arayışında olabilirsin, bu nedenle sakin ve sessiz zaman geçirmeye ihtiyacın var. Yaratıcılık akışında, sanatsal projeleri başlatmak için mükemmel bir dönemdesin. Kendinle ilgili yeni farkındalıklar kazanabilir, ilişkilerde daha anlayışlı ve merhametli bir tavır sergileyebilirsin. Duygusal bağların güçlenmesi, sezgilerinle hareket ettiğinde daha da derinleşecek. Kendi ihtiyaçlarını göz ardı etmeden başkalarına destek olmaya açık olmalısın. Karşılaşılan zorluklar, içsel büyüme ve olgunlaşma fırsatları sunuyor. İlerlemek ve değişime açık olmak, ruhunun gelişimi için hayati önem taşıyor. Yıldızlar, sana duygusal sağlığını güçlendirecek olanaklar sunuyor; gereken zamanı kendine ayır.
