1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün hedeflerinize ulaşmak için harika bir enerjiye sahipsiniz. Kararlılığınız ve cesaretiniz, karşılaştığınız zorlukları aşmanıza yardımcı olacak. Çevrenizdeki insanlarla iletişiminizde açık olun; düşüncelerinizi ve fikirlerinizi paylaşmak size beklediğinizden daha fazla destek getirebilir. Bir süredir ertelediğiniz projelere başlamak için mükemmel bir zaman. İçsel motivasyonunuz yükseldikçe, yaratıcılığınızı ortaya çıkaracak fırsatlar karşınıza çıkabilir. “Ben yaparım” yaklaşımınız, zorlukları aşmanıza ve beklenmedik başarılar elde etmenize olanak tanır. Kendinize güvenin ve bu fırsatları değerlendirmek için cesur adımlar atın. Unutmayın, engeller yerine hedeflerinize odaklandığınız sürece, başarı sizi bekliyor olacak. Hem bedensel hem de ruhsal sağlığınıza özen göstermeyi ihmal etmeyin; bu dönemde kendinize biraz dinlenme ve yenilenme zamanı ayırmak faydalı olacaktır.
Bugün, içsel huzur arayışınız ön planda. Gözlerinizi dış dünyadan daha çok içe çevirecek, ruhsal bir derinleşme deneyimleyeceksiniz. İçsel sesinize kulak vermek, sizi önemli bir karar aşamasına yönlendirebilir. İkili ilişkilerde duygusal derinlikleri keşfetmek, kalbinizi ağırlaştıracak gibi görünse de, uzun vadede sizi güçlü kılacak gelişmelere kapı aralayacak. Maddi konularda tutumlu olmanız gereken bir döneme giriyorsunuz; harcamalarınızı gözden geçirip tasarruf yapma gerekliliği hissedebilirsiniz. Öte yandan, doğanın tadını çıkarmak, zihninizi canlandıracak ve sizi yenileyecek. Kendinize zaman ayırmayı unutmayın, bu gün sonunda tatmin edici bir deneyim yaşamanıza yardımcı olacaktır.
Bugün zihnindeki yaratıcı düşünceler ve fikirlerle çevrendeki insanları etkileyebilirsin. İletişim becerilerin ön planda olacak, bu sayede sosyal ortamlarda kendini rahatça ifade etme şansın artacak. Arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, merak ettiğin konular üzerinde ilginç tartışmalara yol açabilir. Yeni insanlarla tanışma ve farklı bakış açıları edinme fırsatların var. Yalnız kalmamaya dikkat et, etrafındakilerin enerjisi seni besleyecek. İş veya eğitim alanında önüne çıkacak yeni fırsatları değerlendirmek için cesur olmalısın. İki yönlü düşünme becerin, karmaşık durumlar karşısında seni doğru yola yönlendirebilir. Bugün kendine ve hayallerine dair belirgin hedefler koymak için ideal bir zaman. Unutma, dış dünyayla kurduğun bağ, içsel dünyanı da besleyecektir.
Duygusal derinliklere inme, içsel huzur arayışı bugünün temalarını oluşturuyor. Sevdiklerinle geçen zaman kalbinin sıcaklığını artırırken, duygu paylaşımlarında samimiyet arayışın artabilir. İçsel sesini dinleyip, sezgilerini takip ettiğinde, gizli kalmış ihtiyaçlarını daha net görebilirsin. Rahat bir ortam yaratmaya çalışmak, seni ve sevdiklerini ruhsal olarak besleyecek. İletişimde özenli olman gerekebilir; bazı durumlarda empati göstermek, karşındakiyle daha güçlü bağlar kurmana yardımcı olacaktır. Anlık keyifleri kucaklama, küçük mutlulukları değerlendirerek kendine iyi bakma zamanıdır. Geçmişte kalan duygularla yüzleşmek için uygun bir gün. Ancak, geçmişin yükünden kurtulmayı seçmek, geleceğe daha umutla bakmanı sağlayacaktır.
Bugün kendini oldukça yaratıcı ve enerjik hissedebilirsin. İçindeki coşkuyu çevrenle paylaşmak, yeni projelere adım atmak için harika bir zaman. Sosyal ilişkilerde dikkat çekiciliğin artacak, çevrendeki insanları etkileme kabiliyetinle göz dolduracaksın. Fakat, biraz daha sabırlı olman ve aceleci davranmaman önemli. Bazı hedeflere ulaşabilmek için adım adım ilerlemen gerektiğini hatırla. Özgüvenin yüksek, ancak başkalarının düşüncelerine de saygı göstermeyi unutma. Aşk hayatında, romantik bir iletişim seni bekliyor; hislerini açıkça ifade etmekten çekinme. Kendine güvenerek attığın adımlar, hem kişisel gelişimine hem de ilişkilerine olumlu yansıyacak. Bugün aynı zamanda sağlık konularına dikkat etme zamanı; bedenine biraz daha özen göstermen gerekebilir. Yaratıcılığı besleyecek aktivitelerde yer alarak ruh halini iyileştirmek için fırsatlar bulabilirsin.
Dikkat ve titizlik gerektiren konular üzerinde yoğunlaşma zamanı. İş ve sorumluluk alanlarında yüksek bir performans sergilemek mümkün. Amaçların netleşiyor, bu da seni ilerlemeye yönlendiriyor. Gözlemlerine güven, ayrıntılara odaklanmak, başkalarının fark etmediği fırsatları yakalamanı sağlayabilir. İletişim konularında dikkatli ol, başkalarının hislerine duyarlı olmak, mevcut ilişkilerini güçlendirecektir. Sağlık ve günlük rutininle ilgili konulara önem vermen gerekebilir; belki de bir düzen oluşturma veya yeni alışkanlıklar edinme zamanıdır. Kendi içsel huzurunu bulmak için, doğadayken veya sakin ortamlarda zaman geçirmek faydalı olabilir; bu seni tazeleyecek ve daha pozitif bir bakış açısı kazandıracaktır. İçsel sezgilerin bu dönemde oldukça kuvvetli; kalbini dinle ve aklınla birlikte onu takip et. Bu, seni isabetli kararlar almaya yönlendirecek. Kendine güven, doğru yolda olduğundan emin ol.
Duygusal denge ve uyum ön planda. Sosyal ilişkilerde samimiyet arayışında olacaksın; mevcut dostluklarına yenileri eklemek isteyebilirsin. Ortak projelerde görünümün artıyor, bu da seni stratejik düşünmeye yönlendirecek. Estetik ve sanatla ilgili konulara ilgi göstermek, içsel huzuruna katkı sağlayabilir. Karar vermekte zorlanabilirsin; bu, daha fazla seçenek sunarak seni düşündürecek. Zihnini açacak yeni bilgiler edinmeye fırsatlar çıkabilir. Kendini yalnız hissetmemen için samimi bir arkadaşla vakit geçirmek iyi gelecektir. Ancak, dış dünyayla olan etkileşimini sağlıklı bir dengeyle sürdürmekte fayda var. Kalp sağlığına özen göster, stresli durumlar üzerinde daha dikkatli olmalısın. Aşk konusunda sürprizlere açık ol, kalbinin sesine kulak vermek keyifli anlar yaşatabilir.
Derin sezgilerle dolu bir gün. İçsel huzuru bulmak için sakin anlar yaratmak isteyebilirsin. Duygusal derinliklere inme arzusu, ilişkilerinde daha çok anlayış ve empati geliştirmene olanak tanıyacak. Bu süreç, başkalarının hislerini daha iyi kavramana yardımcı olurken, kendi içsel motivasyonlarını da gözden geçirmeni sağlayacak. Gizem ve tutkuyla dolu projelere yönelmek, yaratıcılığını artıracak. Ancak dikkatli ol; karanlık düşüncelere kapılmadan ilerlemek, sana güç katacaktır. İkili ilişkilerde ani tepkilerden kaçınmak, iletişimyı sağlamlaştırmana yardımcı olacak. İlerleyen saatlerde karşına çıkacak fırsatlar, senin için yeni kapılar açabilir, bu yüzden sezgilerine güvenmekte fayda var. Kendin ol, tüm potansiyelini yansıt.
Yeni başlangıçlara hazır hissedebilirsin. Yaratıcılığın ve özgür ruhun, bugün sosyal çevrende dikkat çekmeni sağlayacak. İletişim becerilerin artacak; insanlarla kuracağın derin ve anlamlı sohbetler, yeni bağlantılar kurmana yardımcı olabilir. Seyahat veya macera arayışın artabilir; bu isteğin, ruhsal olarak yeniden doğmana vesile olacak. İçsel bir keşif dönemine adım atıyorsun. Eski kalıpları geride bırakabilirsin. Yalnızsan, yeni bir karşılaşma ihtimali mevcut; bu, hayatında önemli bir dönüm noktası olabilir. Enerjini doğru yönlendirmeyi unutma, hislerine güven.
Bugün, hedeflerine ulaşmak için kararlılığın ve disiplinin ön planda. Uzun zamandır ertelediğin bir projeye başlamak için doğru bir zaman. Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini gözden geçirip, iletişimini güçlendirme fırsatı bulabilirsin. Kariyerinde bir atılım yapma isteği uyanabilir; bu, doğru adımlar atman durumunda oldukça verimli geçecektir. Kendine dürüst ol ve hislerine kulak ver. İçsel motivasyonun artıyor; bu da seni yeni fikirlere yönlendirebilir. Bilinçli tercihler, gelecekteki başarıların kapılarını sonuna kadar açabilir. Önceliklerini belirle ve hedeflerine odaklan. Başarının anahtarı, sabrın ve özverinle birleştiğinde seninle olacak.
Sosyal bağlantıların güçlendiği bir dönemdesin. Arkadaş çevrenle daha fazla zaman geçirmek ve yeni insanlarla tanışmak için uygun bir zemin oluşmuş. İnovatif fikirlerinle dikkat çekebilirsin; bu, iş veya hobi projelerinde yeni kapılar açabilir. Merak duygunuz seni harekete geçirecek, öğrenme arzun yüksek. Bireysel özgürlüğüne verdiğin önem, ilişkilerde dengeleri sorgulamana neden olabilir; bazı anlarda bağımsızlığını savunmaya çalışabilirsin. Duygusal derinliklere inmekten çekinme, bu sana hem kendini anlama hem de başkalarıyla daha samimi bağlar kurma fırsatı verecektir. Hedeflerin hakkında daha ciddiyete yönelmek isteyebilirsin; bu, sana tatmin edici bir yön haritası sunacak.
Duygusal derinlikler içinde yol alırken, sezgilerin seni yönlendirecek. İçsel huzur arayışında, anlık keyiflerin yanı sıra ruhsal bağların önem kazanmaya başlayacak. Aynı zamanda, yaratıcılığını ifade etmek için uygun bir zaman dilimi. Sanatsal projeler veya hobi olarak düşündüğün şeylere yönelmen, içindeki potansiyeli açığa çıkarabilir. Sosyal ilişkilerde daha açık ve samimi olmalısın; bu, yeni dostluklar kurmanın kapısını aralayabilir. Diğer insanlara karşı duyduğun merhamet, seni daha da parlatacak, unutma ki bu, karşılıklı güven inşa etmenin temelini oluşturur. Unutulmaması gereken, kendi sınırlarını belirlerken başkalarına destek olmanın da mümkündür. Sakin kal ve içindeki büzülmeyi bir kenara bırak, çünkü evren seni güzel fırsatlarla ödüllendiriyor.
