1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjin yüksek, cesaretin ve atılganlığın ön planda. Yeni projelere başlamak veya mevcut işlerini daha da ileri taşımak için uygun bir zaman. İlişkilerde spontane ve samimi yaklaşımın, çevrendekilere ilham verebilir. Ancak sabırsızlık gösterme eğiliminde olabilirsin; bu yüzden düşünmeden hareket etmeden önce bir adım geri çekilmek faydalı olabilir. Sağlık konusunda dikkatli ol, aşırıya kaçmak genel dengeni bozabilir. Önemli kararlar almadan önce iyice düşünmekte yarar var. İletişimde kendini net ifade et, bu, yanlış anlamaların önüne geçebilir. Bugün gelen tekliflere açık ol, çünkü sürpriz fırsatlar kapını çalabilir.
Bugün, sabitliği ve güvenliği aradığın bir gün. İlişkilerde sürpriz gelişmeler olabilir; sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için harika fırsatlar söz konusu. Kendini daha açık ve cömert hissedebilirsin, bu da başkalarıyla olan iletişimini artıracaktır. İş hayatında detaylara olan düşkünlüğün sayesinde önemli bir sorunu çözme şansın var. Aynı zamanda, kişisel projelerine daha fazla odaklanma isteği duyman muhtemel. Maddi konularda temkinli yaklaşmak, kayıpları önlemek adına faydalı olabilir. Kendine olan güvenin arttıkça, hedeflerine daha kararlı adımlarla yöneleceksin. Gün boyunca çevrendeki güzellikleri takdir etmek, ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Sağlık konusunda da kendine özen göstermeyi unutma; belki de doğada vakit geçirmek iyi gelebilir.
Hareketli ve merak dolu bir gün seni bekliyor. Zihnindeki sorular, yanıt arayışların ve öğrenme tutkun seni pek çok yeni bilgiye veya insana yönlendirebilir. İkili ilişkilerde açık iletişim, karşındaki kişiye olan paylaşımlarını artırabilir. Farklı bakış açıları, sana yeni ufuklar açacak ve zihnini canlandıracaktır. Sosyal ortamlarda aktif olmayı, yeni bağlantılar kurmayı ya da var olan ilişkilerini derinleştirmeyi tercih edebilirsin. Ancak, dikkatinin dağılması ya da aşırı düşünmek, bazen küçük meseleleri büyütmene yol açabilir. Anlık heveslerin, seni hızlı kararlar almaya itebilir; bu nedenle sabırlı olmayı ve düşüncelerini netleştirmeyi unutmamalısın. İçsel huzurun ve zihin sağlığın için, bugün biraz kendine zaman ayırmak faydalı olacaktır. Doğayla ya da sevdiğin bir aktiviteyle ilgilenmek, tazelenmeni sağlayabilir. Kendini ifade etme gücünün yüksek olduğu bu dönemde, sanatsal yönlerini keşfetmeye yönelmek de keyifli olabilir.
Duyguların ön planda olacağı bir gün. İçsel derinliklere inmeye, kendini tanımaya ve sevgi ile şefkatle kendine yaklaşmaya fırsat bulabilirsin. Aile üyeleri ve sevdiklerinle olan bağların güçlenecek. Onların ihtiyaçlarına karşı duyarlı olmak, kalp huzuru getirecek. Bakış açını genişletmek, yeni deneyimlere açık olmak, zihnini ve ruhunu besleyecek. Kendini güvende hissetmek istersen, tanıdık ve güvenli alanlarda kalmalısın. Kalbini açmak ve samimi paylaşımlarda bulunmak, beklentilerinin ötesinde tatmin edici sonuçlar getirebilir. Unutma, hislerin gücünü kabul etmek, seni özgürleştiren bir yolculuğa kapı açabilir. Bugün, kendine ve başkalarına karşı nazik olmanın tam zamanı.
Bugün, yaratıcılığının zirveye çıktığı bir dönemdesin. Kendine olan güvenin artarken, fark edilir olmak isteği seninle bütünleşiyor. Bu dönemde, sahnede yer almak ve ilgi odağı olmak için fırsatlar karşına çıkabilir. Başkaları üzerindeki etkini hissetmek seni motive edecek. Sosyal çevrenle ilişkilerin güçleniyor; yeni arkadaşlıklar kurma veya mevcut ilişkileri derinleştirme şansı yakalayabilirsin. Bu süreçte, kendini ifade etme biçiminde cesur adımlar atabilirsin. Ancak dikkat etmen gereken konu, egonun kontrolünü elden bırakmamak. Sorumluluk alırken başkalarının duygularını göz ardı etmemek, ilişkilerini pozitif yönde etkileyecektir. İçsel bir dönüşüm içinde olduğun bu gün, kendini tanıma ve keşfetme fırsatı çok kıymetli. Zaman zaman sakin kalmayı hatırlamak, enerjini verimli kullanmana yardımcı olacaktır. Kendi değerini bilmek ve bunu etrafına da yansıtmak, seni başarıya ulaştıracak.
Detaylara olan hassasiyetin, bugünkü etkinliklerinde belirgin olacak. Sorunları inceleme kabiliyetin, çevrendekilere yol göstermeni sağlayacak. İş ve kişisel yaşamını dengelemek için zaman ayırmalısın; bu, içsel huzurunu sağlamana yardımcı olacak. Ayrıca, sağlığına dair alacağın önlemler, sana uzun vadede büyük fayda sağlayacak. İletişimde açık ve net olmak, yanlış anlamaların önüne geçecek. Bugün çevrenden gelen destek, kendine olan güvenini artıracak; yenilikçi fikirlerin etrafındakileri etkileyebilir. Kendine yönelik eleştirel bakış açını biraz yumuşatmalısın; bu, hem ilişkilerinde hem de kendi motivasyonunda olumlu bir etki yaratacak. Bolca nefes al, stresten uzak durmaya çalış ve içsel rehberliğine güven.
Sosyal ilişkilerinde uyum ve denge arayışında olacaksın. Bu dönemde, çevrendeki insanlarla olan bağlarını güçlendirmek ve yeni bağlantılar kurmak isteyebilirsin. Karşıt görüşteki kişilerle bile yapıcı bir diyalog geliştirmek, seni daha da besleyecek. İçsel huzurunu sağlamak ve ruhsal dengeyi korumak için zarif bir yaklaşım sergilemen faydalı olacak. Estetik ve güzellik arayışın artabilir; sanatsal faaliyetler veya keyif veren hobilerle ilgilenmek seni mutlu edecek. Kendini ifade etme şeklin daha derin ve etkileyici hale gelecek, bu da başkalarına ilham verebilir. Duygusal anlamda tatmin arayışında, uzlaşmacı bir tutum sergilemek önemli olacak. İlişkilerdeki küçük sorunlar, sevgi dolu bir yaklaşımla kolayca aşılabilir. İçgüdülerin ve sezgilerin güçlü; bunlara güvenerek kararlar alabilirsin. Unutma, denge her şeyin anahtarı.
Bugün duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olacak. Tanıdık ve tanımadık insanlarla olan ilişkilerinde yoğun bir bağ kurma isteği duyabilirsin. Karşılaştığın durumlar, içsel dönüşümüne katkı sağlayacak fırsatlar sunabilir. Gizli kalmış düşüncelerini paylaşmaya yönelik bir heves hissedebilirsin. Duygusal derinliklerine inmekten kaçma. Bu, senin büyüme ve anlayışını güçlendirecek.Kendini keşfetme sürecindesin; ruhsal alanını genişletmek için meditasyon veya sanatsal bir uğraşla meşgul olabilirsin. İçsel huzurunu bulmak adına, doğa yürüyüşleri yapmak veya sevdiğin bir müzikle zaman geçirmek iyi gelebilir. Ayrıca, maddi konularla ilgili ani gelişmeler yaşanabilir; sabırlı ol ve düşünmeden hareket etme. Bugün başkalarıyla bağlantı kurarken içgüdülerine güvenmek, yolunu aydınlatacak. Duygusal derinliklerin, başkalarıyla olan etkileşimlerini güçlendirecek ve güvenli bir alan yaratarak sana rahatlık hissi verecek.
Baskın enerjilerin seni özgürlüğe ve maceraya yönlendiriyor. İçsel bir keşif yolculuğuna çıkma arzusuyla dolusun ve yeni deneyimlere açılmayı hayal ediyorsun. Sosyal çevrende ilginç insanlarla tanışabilir, farklı fikirler edinebilir ve ufkunu genişletme fırsatı bulabilirsin. Merak duygun bugün daha da belirginleşecek, bu sayede seni heyecanlandıran konulara yönelebilirsin. Fakat, dikkatli olman gereken bir nokta var; düşüncelerini ifade etme şeklin, bazı kişilerle aranda yanlış anlamalara sebep olabilir. İçsel zaferlerin bileşeni olan sabrını kullanmalısın. İletişim sırasında empati kurmak, bağlantılarını güçlendirmene yardımcı olacak. Ayrıca, sezgilerin bugün oldukça güçlü; içsel sesine güvenmeyi unutma. Yeni bir eğitim ya da hobiyle ilgilenmek için mükemmel bir zaman. Hayatında yeni bir sayfa açma isteği seni besleyecek. Bütün bunlar, kendini ifade etme ve kişisel gelişim için önemli fırsatlar sunuyor.
Bugün, kararlı adımlar atma isteği içindesin. Hedeflerin daha netleşebilir ve bu, seni güçlü bir motivasyon kaynağı haline getirebilir. Disiplinli yapın sayesinde zorlu görevleri bile başarıyla tamamlayabilirsin. Ancak, sabrını korumaya dikkat etmelisin; bazı engellerle karşılaşabilirsin. İş ve sosyal hayatında insanlarla olan ilişkilerin büyük önem taşıyacak. Destek arayışında olanlara yardımcı olabilir, karşılıklı fayda sağlayacak iş birliği fırsatlarını yakalayabilirsin. İçsel bir denge bulmak için kendine zaman ayırmak, zihinsel dinlenme için faydalı olacaktır. Doğru kararlar almak için içgüdünü dinlemekten çekinme; sezgilerin bugün sana yol gösterecektir.
Bugün, yenilikçi düşüncelerin ve özgür ruhun ön planda. Beklenmedik durumlarla karşılaşabilir ve bu fırsatları değerlendirme konusunda cesur adımlar atabilirsin. Sosyal çevrenle paylaşımlar yapmak, yeni bağlantılar kurmak ve ilginç fikirler alışverişinde bulunmak için mükemmel bir zaman. İçindeki yaratıcılığı serbest bırakacak projelere yönelmek, seni besleyecektir. Diğerlerinden farklı düşünme yeteneğin, seni öne çıkarabilir. Duygusal olarak daha bağımsız hissetmek isteyebilirsin, bu süreçte sınırlarını belirlemen önemli. Esnek olmaya çalış ve kararlılıkla hedeflerine odaklan. Unutma ki, içten gelen sezgilerine güvenmek, karşına çıkan fırsatları değerlendirmek için en iyi yol.
Duygusal derinliklerin ve sezgisel yeteneklerin bugün oldukça güçlü bir şekilde ortaya çıkacak. Hayal gücün ve yaratıcılığın, seni sıradanlıklardan uzaklaştırıp farklı düşünmeye yönlendirecek. Duygusal bağların, özellikle de yakın ilişkilerin, anlayış ve empati gerektiriyor. Sevdiklerinle arandaki iletişimi güçlendirmek için nazik bir yaklaşım sergilemelisin. Kendine ait bir alan yaratman ve yalnız kalman, içsel huzurunu bulmana yardımcı olabilir. Sanat veya yaratıcılıkla ilgili bir şeyle ilgilenmek, seni motive edecektir. Ayrıca, önemli kararlar almadan önce düşüncelerin ve hislerin arasındaki dengeyi bulmaya çalış. Bugün ruh halin, seni yönlendiren en güçlü etken olacak. Kendine güven ve içsel hissiyatına kulak ver, zira potansiyelin en üst düzeye çıkma şansını yakalayabilirsin.
