1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün taze bir enerjiyle dolup taşacaksın, bu senin özgüvenini artıracak. Kendini yeni projeler veya başlangıçlar için cesur bir şekilde ifade etmek isteyebilirsin. Duygusal ilişkilerde samimi ve dürüst bir iletişim kurman önemli; partnerinle arandaki bağı güçlendirecek anlar yaşayabilirsin. Sağlığına yönelik adımlar atmak ve aktif olmak, hem fiziksel hem de ruhsal olarak kendini daha iyi hissetmeni sağlayacak. İş ve kariyer alanında yaratıcı fikirlerinle dikkat çekebilir, liderlik vasıflarını ön plana çıkarabilirsin. Ancak aceleci davranmaktan kaçınmakta fayda var; sabır, uzun vadede daha iyi sonuçlar almana yardımcı olacak. Kendine olan inancın, zorlukların üstesinden gelmende en büyük yardıcın olacak. Bugün, içsel motivasyonunu keşfetmek için mükemmel bir zaman. Kendine güven ve ilerlemeye devam et!
Bugün içsel dinginliğe ulaşma arayışında olabilirsin. Sakin anlar yaratmak sağlığın ve ruhsal huzurun için faydalı olacak. Kendine zaman ayırarak doğanın tadını çıkarmak veya meditasyon yapmak zihinsel berraklık sağlayabilir. İkili ilişkilerde, sevgi ve güven temelinde yürüyen diyaloglar önplana çıkacak. Karşılıklı anlayışın zedelemesine neden olabilecek her türlü tartışmadan kaçınmalısın. İş veya maddi konulardaki kararların için net bir şekilde düşünmekte fayda var; aceleci davranmak seni zor durumda bırakabilir. Empati yeteneğini kullanarak çevrendekilere destek olmak, sana manevi bir tatmin sağlayacak. İçsel huzurunuzu korumak için sizi huzursuz eden durumlarla yüzleşmekte fayda var; bu sayede yeni başlangıçlara yelken açabilirsin. Unutma, sabırlı ve kararlı bir yaklaşım her şeyi yoluna koyabilir.
Sosyal etkileşimler ve iletişim bugün hayatının merkezinde olabilir. Arkadaşlarınla ve sevdiklerinle yapacağın konuşmalar, düşüncelerini netleştirmene ve yeni fikirler geliştirmene yardımcı olacak. Kendini ifade etme isteğin artacak, bu nedenle sanatsal yönlerini keşfetmek için harika bir zaman dilimi. Farklı bakış açıları edinebilir, ilham verici insanlarla tanışabilirsin. Ancak, dikkatini dağıtan unsurlar konusunda temkinli olmalısın. Aceleci davranmamak ve her durumun derinliğine inmek, bağlantıların kalitesini artıracak. Günün ilerleyen saatlerinde, potansiyel bir fırsat kapını çalabilir; buna hazırlıklı ol ve açık fikirliliğini koru. İş veya eğitim alanında yeni projeler gündeme gelebilir, yenilikçi düşüncelerinle dikkat çekebilirsin. Kendi içsel huzurunu sağlamak adına kısa bir meditasyon veya doğada vakit geçirmek, zihnini açacaktır. Unutma, bugünkü duygu ve düşüncelerini açıkça ifade etmek, ilişkilerini güçlendirmenin anahtarıdır.
Duygusal derinliklerin ve içsel hislerin güçlü bir şekilde ön plana çıkacak. Aşk ve aile ilişkilerinde duygusal bir yoğunluk hissedebilirsin. Sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için özel anlar yaratma isteği içinde olacaksın. İçsel dünyanda bir sarkaç gibi hareket edeceksin; mutluluk ve melankoli arasında gidip gelebilirsin. Önüne çıkan zorluklar karşısında sabırlı olmalı ve duygularını dengelemeye özen göstermelisin. Kendini ifade ederken açık ve net olmayı tercih etmelisin, anlık tepkilerden kaçınarak düşüncelerine zaman tanımak sana fayda sağlayacak. İş yerinde veya sosyal çevrende sürpriz gelişmelere açık ol. Güçlü sezgilerin sana doğru yolu gösterecek; iç sesine kulak vermekten çekinme.Finansal konularda harcama yapmadan önce düşünmek, gereksiz kaygılardan uzaklaşmanı sağlayacak. Geleceğe dair planlarını şekillendirmek için uygun bir zaman. Bu süreçte kendine sınırlar koymayı ve hayallerin doğrultusunda sağlam adımlar atmayı ihmal etme.
Bugün, içindeki yaratıcı enerjiyi serbest bırakmanın tam zamanı. Kendini ifade etme konusunda daha cesur davranabilirsin. Sosyal çevrendeki etkileşimler, sürpriz bağlantılar ve ilginç tanışmalar getiriyor. Farklı bakış açılarına açık olmalısın; bu, kendi projelerine de yeni bir soluk katacaktır. Kendine olan güvenin artarken, başkalarına ilham verme yeteneğin de göz dolduracak. Ancak dikkatli ol, egonun senin yerine kararlar almaya çalışmasına izin verme. İçsel dengeyi korumak, seni daha güçlü ve kararlı kılacak. Aşk hayatında, sevgi dolu bir atmosfer yaratma ihtimalin yüksek; tutkulu bir sohbet günün renklerini artırabilir. Kendi ihtiyacın olan dikkati ve takdiri bulduğunda, karşındakilere de aynı sıcaklığı sunmayı unutma. Bugün, liderlik niteliklerini öne çıkarabilirsin; yeni projeler ve hedeflerle ilgili cesur adımlar atmak için mükemmel bir zaman.
Detaylara olan düşkünlüğün ön planda. Gün boyunca bilgelik arayışın seni derin düşüncelere yönlendirebilir. İletişim becerilerin güçleniyor, çevrendekilerle fikirlerini daha açık bir şekilde paylaşabilme fırsatın var. Sağlık ve bakım temaları önem kazanabilir; kendine yönelik küçük ama etkili değişiklikler yapabilirsin. Özellikle düzenli bir yaşam tarzı seni destekleyecek. Ancak, ele aldığı konularda mükemmeliyetçilik tuzağına düşmemeye dikkat et. Bazen akışa bırakmak ve anı yaşamak, senin için de faydalı olabilir. Etrafındakilerin ihtiyaçlarına duyarlı olman, ilişkilerinde yeni kapılar açabilir. Duygusal derinliğin, içsel huzurunla birleştiğinde, seni güçlü kılacak.
Harmanlanan düşünceler, uyum arayışında yaratıcılığını artırıyor. Sosyal ilişkilerde derin anlamlar ortaya çıkabilir, başkalarıyla kurduğun bağlar güçleniyor. Bugün empati yeteneğin zirveye çıkmışken, başkalarının hislerine duyarlı yaklaşmak, sorunların kolayca çözülmesine yardımcı olacak. İçsel dengeyi koruyarak, kararlı adımlar attığın takdirde, karmaşık durumları kolayca yönetebilirsin.İletişim konusundaki yeteneklerin öne çıkıyor, bu nedenle fikirlerini paylaşmak veya tartışmalara katılmak için mükemmel bir zaman. Yeteneklerini sergilemekten çekinme, başkalarının takdirini kazanman an meselesi. Özgüvenin yüksek, bu da karşına çıkarılan fırsatları değerlendirme konusunda cesaretlendiriyor.Maddi konularda ise dikkatli olman gerektiğini hatırla. Ani harcamalar, bütçeni sarsabilir. Disiplinli bir yaklaşımla ilerlemek, finansal güvenliğini sağlamak için önemli. Kendine zaman tanı, düşüncelerin yoğunlaşırken, sezgilerin sana doğru yolu gösterecektir.Kendini ifade etme konusunda daha özgür hissettiğin bir gün. Sanatsal aktiviteler veya hobi edinme konusunda cesur olabilirsin. İçsel dünyanı zenginleştiren deneyimlere kapı aralamak, ruhsal tatmin sağlayacak. Unutma, hayatın dengesi seni çağırıyor; yapman gerekenler arasında içsel huzurunu bulmak da var.
Derin hislerin ve sezgilerin seni sarıp sarmalayacak. İçsel dünyanınla yüzleşmek için harika bir zaman. Gizli kalmış hislerin, bu dönemde yüzeye çıkabilir. Bu durum, ilişkilerinde daha açık ve samimi olmanı gerektirebilir. Yakınlarınla olan bağlarını güçlendirmek için iyi bir fırsat var. Aynı zamanda, biraz yalnız kalıp düşünmek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olabilir. Kariyerinde ise, odaklanman gereken projeler var. Başarıya giden yol, dikkat ve sabır gerektiriyor. Destek ihtiyacın olursa, sevdiklerine güvenebilirsin. Olumsuz düşüncelerin üstesinden gelmek, başarının anahtarı olacak. Kazanma arzusunun yüksek olduğu bir dönemdesin, fakat bu süreçte kendini ve diğerlerini unutmamalısın. Duygusal derinliklerini keşfetmek, kişisel gelişimine katkı sağlayacak. Sezgilerini dinlemeyi ihmal etme; onlar seni doğru yöne yönlendirebilir. Ancak, başkalarını aşırı sorgulama eğiliminde olabilirsin; bu, ilişkilerine zarar verebilir. Dengeli olmak, seni daha güçlü kılacak. Samimiyet ve içtenlik, bugün için anahtar kelimeler. Kendine zaman ayırmayı da ihmal etme!
Bugün, macera arayışın ve yeni deneyimlere olan iştahın yüksek. Yüksek enerji seviyenle, iletişimde daha açık ve samimi olabilirsin. Sosyal ilişkilerde olumlu etkileşimler seni memnun edecek, yeni insanlarla tanışma fırsatları doğabilir. Seyahat planları yapma isteği içindesin; küçük bir kaçamak ya da uzun bir yolculuk için adım atmaya hazır hissediyorsun. Aynı zamanda, kişisel gelişime yönelik fikirler gün yüzüne çıkabilir. Bilgiye açlığın seni yeni kaynaklar keşfetmeye yönlendirebilir. Ancak, zaman zaman dikkatin dağılabilir; bu nedenle önemli detaylara odaklanmakta zorlanabilirsin. İçsel huzurunu korumak için, doğal alanlarda zaman geçirmeye çalışmak faydalı olabilir. Uzun vadeli hedeflerine yönelik tutkulu bir yaklaşım içinde olman, önemli faydalar sağlayacak. Bugün, kararlılıkla hareket ettiğinde, istediğin değişimleri gerçekleştirmek elinde.
Bugün kariyer odaklı düşüncelerin ön planda olduğu bir dönemdesin. Çalışkan ve disiplinli yapın, uzun vadeli hedeflerine ulaşma konusunda sana büyük avantaj sağlayacak. İlişkilerde ise, otoriteni koruma arzun, bazen iletişim sorunlarına neden olabilir. Duygusal olarak daha açık olman, başkalarıyla olan bağlarını güçlendirebilir. Bir yenilik veya değişim arayışında isen, cesur adımlar atman gereken bir zaman dilimindesin. Geçmişte yaşanan tecrübeler, yeni fırsatları değerlendirmende sana ışık tutabilir. Şu anki belirsizliklerin geçici olduğunu unutma, sabırlı kalmalısın. Akşam saatlerinde sevdiklerinle geçireceğin zaman, ruhunu dinlendirmeni ve stresi azaltmanı sağlayacak.
Sürükleyici fikirlerinle çevrendekileri etkilemeye hazırlıklı ol. Yenilikçi bakış açılarının, alışılmadık çözümler bulmana yardımcı olacak. Bugün sosyal bağlantıların güçlenecek; ilginç insanlarla karşılaşabilir ve sıra dışı diyaloglar kurabilirsin. Duygusal ilişkilerde açıklık ve dürüstlük ön planda olacak; hislerini paylaşmaktan kaçınmaman önemli. Kendini toplumsal meselelere daha fazla duyarlı hissedebilir, topluluk projelerine katılmak isteyebilirsin. Düşüncelerini ifade ederken cesur ol, özgürlüğünü savunmaktan çekinme. Kendi içsel değerlerine sadık kalman, bu dönemde seni güçlendirecek. Kafandaki soruları cesur bir şekilde sorma ve açık bir iletişim kurma fırsatını iyi değerlendir. Yıldızlar, senin yaratıcılığını ve özgünlüğünü destekliyor; bu fırsatları kaçırmamalısın. Bugün kendini biraz farklı hissetsen de, bu, potansiyelinin açığa çıkması için bir çağrı olabilir.
Duyguların dalgalandığı bir gündesin ve içsel dünyana daha fazla odaklanmak isteyebilirsin. Senin için önemli olan bağları güçlendirme çabası, sevdiklerinle olan ilişkilerini derinleştirebilir. Hayal gücün ve sezgilerin bu dönemde güçlü olacak, yaratıcılığını ifade etme konusunda kendini rahat hissedeceksin. Yalnız kalma hissi, ruhsal dengenin sarsılmasına neden olabilir. Kendine zaman ayırmak ve içsel huzuru bulmak için doğa yürüyüşleri veya meditatif aktiviteler faydalı olabilir. Şimdi, hislerine güvenmek ve içsel sesini dinlemek, kaybolmuş olan yerde bulmanı sağlayabilir. Ayrıca, birkaç sürpriz de kapını çalabilir; beklenmedik bir destek, projelerine ivme katabilir. Rahat ol ve akışa güven, evren senin yanındadır.
