1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjin yüksek, çevrendekilere ilham verecek bir aura saçıyorsun. Altında yatan cesaret ve kendine güven, yeni fırsatların kapılarını aralayabilir. Ancak aceleci tavırlarından kaçın, zamana yayarak düşünmek sana daha fazla fayda sağlayacak. İlişkilerde sözlerin dikkatli seçilmeli; bazı tartışmalarla karşılaşabilirsin. İçsel sesine kulak ver, hislerinle hareket etmek seni doğru yola yönlendirecektir. Yeni projelere adım atmak için uygun bir zaman, sezgilerin rehberliğinde ilerlemelisin. Sağlığında ise enerjini dengelemek için doğada vakit geçirmeyi ihmal etme, bu senin ruhunu besleyecek.
Bugün, sebep-sonuç ilişkileri üzerinde düşünmek için harika bir zaman dilimindesin. İçsel huzurunu sağlamaya yönelik adımlar atabilirsin. Maddi konulara olan ilgini artıracak gelişmeler, sana yeni fırsatlar sunabilir. Bu süreçte sabırlı olmalısın; çünkü emeklerinin karşılığını almak için biraz beklemen gerekebilir. İlişkilerinde derinlik arayışında olabilirsin, duygusal bağların güçlenmesi için özel anlar yaratmaya çalış. Sanatsal ve estetik konular seni çekebilir, yaratıcılığını ifade etmek için fırsatlar bulabilirsin. İçsel dengeni korumak için doğadayken geçireceğin zaman, zihin ve beden sağlığına olumlu katkılar sunacak. Unutma, değişim için donanım kazandığın bu süreç, seni daha güçlü bir birey haline getirecek.
Sosyal ortamlarda kendini oldukça ifade edici bir gün. Anlayışlı ve meraklı tutumun, yeni bağlantılar kurmanda önemli bir rol oynayacak. Farklı perspektiflerle zenginleşen düşüncelerin dikkat çekecek ve insanları etrafında toplamana yardımcı olacak. Ancak, dikkatin dağılabilir; bu nedenle önemli işlere odaklanmayı ihmal etme. Geçmişte yaşanan bazı olaylar, bugün aniden önüne gelebilir; bu durum, duygusal olarak yeniden değerlendirme yapmanı gerektirebilir. İletişim becerilerin, ikili ilişkilerinde krizleri çözmende anahtar olacak. Yeni bilgileri entegre etme yeteneğin, sana fırsatlar sunabilir. Bugün, meraklı ruhunu besle ve açık kal; belki de bir konuşma, seni hayal ettiğinden daha ileriye taşıyacak. Anlık keyifler ve kısa sohbetler, ruhunu besleyecek; daha derin konulara girmeden önce, yüzeyde kalmayı tercih edebilirsin. İçsel sesine kulak vermek, seni geliştirici bir yolculuğa çıkarabilir. Dinamik ve hızlı bir gün seni bekliyor.
Duygusal derinlikler, gün boyunca yüzeye çıkacak. Hislerinizi anlamak için içe dönme zamanı. Aile ve sevdiklerinizle olan ilişkilerinizi gözden geçirebilir, onları daha da derinleştirmek için fırsatlar yaratabilirsiniz. Duygusal güvenlik arayışında olacaksınız; ev ortamında yeniden bir düzenleme yapma isteği doğabilir. Yaratıcılığınızı serbest bırakma ve içsel dünyanızı ifade etme şansı bulacaksınız. İş veya sosyal alanlarda yeni bağlantılar kurma fırsatları gündeme gelebilir, ancak şu anki ruh halinizin etkisiyle aceleci davranmamaya dikkat edin. Gölgenizdeki eski anılar belirip, sizi geçmişe dair düşüncelere sürükleyebilir. Bu anılar, gelecekteki seçimlerinizde bir ışık olabilir. Kendinize karşı nazik olun; hislerinizi kabullenmek, huzurunuzu artıracak.
Enerjiniz dolup taşıyor, çevrenizdekilere ilham kaynağı olma potansiyeline sahipsiniz. Yeteneklerinizi sergilemek ve öne çıkmak için mükemmel bir zaman. Sosyal ortamlarda karşınıza çıkan fırsatlar, liderlik vasıflarınızı göstermenin yanı sıra, başkalarının da desteğini kazanmanıza yardımcı olabilir. Kendinizi ifade etme şekliniz, hitap ettiğiniz kişilerin dikkatini çekiyor. İçsel gücünüzü keşfettiğiniz bu dönemde, yeni projelere yönelmek veya eski projelerinizi canlandırmak için cesur adımlar atabilirsiniz.Aşk hayatınızda ise tutkunuz artış gösteriyor. Sevgilinizle olan iletişiminizde derinleşme ve hislerinizi açıkça ifade etme isteği hakim. Eğer yalnızsanız, karşınıza çıkan yeni insanlardan ilham alabilir ve duygusal anlamda yönelinmesi gereken yeni keşiflere adım atabilirsiniz. Ancak, abartılı beklentiler içindeyseniz, hayal kırıklığına uğrayabileceğiniz bir durum söz konusu.Kariyer alanında, genel olarak olumlu gelişmeler yaşanabilir. İnisiyatif almak ve yaratıcı çözümler üretmek konusunda kendinizi gösterdiğiniz takdirde, birçok kapı açılabilir. Ancak, ekip çalışmasına olan yatkınlığınızı göz ardı etmeyin. Başkalarının fikirlerine değer vermek, işbirliği yapmanızı kolaylaştırabilir.Sıhhat açısından, biraz daha dikkatli olmanız faydalı olabilir. Stresten uzak durmak ve ruhsal dinginliği sağlamak için zaman ayırmalısınız. Meditasyon veya fiziksel aktivite ile kendinizi yeniden enerjilenme fırsatını değerlendirin. Unutmayın, içsel dengeyi sağlamak, genel açıdan sağlığınıza olumlu bir etki yapacaktır.
Bugün detaylara olan düşkünlüğün, sana büyük avantajlar sağlayacak. Küçük ayrıntılar gözünden kaçmadığı için karşına çıkan fırsatları değerlendirmekte zorlanmayacaksın. İş yerindeki görevlerini daha bir titizlikle yerine getirme arzusu içinde olabilirsin. Arkadaşlarınla olan ilişkilerinde ise üzerindeki baskının azalmasıyla, iletişimin güçlenecek. Duygusal açıdan daha sakin ve huzurlu bir dönemdesin. Kendine zaman ayırarak zihnini dinlendirmeyi unutma, bu ruhsal dinginlik sana yeni perspektifler kazandıracak. Sağlığına dikkat etmekte fayda var; bedenin de bu yoğun tempo içinde bir nefes almaya ihtiyaç duyuyor. Alışveriş yapmayı planlıyorsan, sezgilerin bu konuda seni yönlendirecek. Unutma, denge her şeyin anahtarı.
Bugün güzellik, uyum ve denge arayışın ön planda. İlişkilerinde daha fazla empati gösterme ihtiyacı hissedebilirsin. Başkalarıyla olan iletişimin, önemli bağlantılar oluşturmak için oldukça verimli olacak. Aynı zamanda sanatsal yönlerini keşfetmek için ilham bulabilirsin; sanat veya estetikle ilgili projeler gündeme gelebilir. Duygusal yönlerini dengelemek için sevdiğin kişilere zaman ayırmak, ruh halini iyileştirebilir. Fikirlerin konusunda kararsızlık hissedebilir, bu yüzden zaman ayırarak düşünmekte fayda var. İçsel huzurunu sağlamak adına, yalnız kalmanın ve düşünmenin yollarını bulmayı unutma. Gündelik hayatta küçük yenilikler yapmak, sana taze bir enerji katabilir. Kendine olan güvenini artıracak adımlar atabilirsin; unutmamalısın ki, dengeyi sağlamak için bazen risk almaktan çekinmemek gerekebilir. Başkalarının görünümüne dair eleştiriler, seni etkileyebilir; bu nedenle sağduyulu olman faydalı olacaktır. Kendine dön, içsel bir yolculuğa çık ve neyin gerçekten seni mutlu ettiğini keşfet.
Duyguların derinliklerine dalmak için ideal bir gün. İçsel dönüşüm süreçlerinden geçmek, ruhsal büyüme açısından fayda sağlayabilir. Gizli kalmış düşünceler ve hislerle yüzleşmek, karanlıkta gizlenmiş olan gerçeği aydınlatabilir. Başkalarıyla olan ilişkilerde daha samimi ve cesur olmanı sağlayacak fırsatlar karşına çıkabilir. Hayatında seni sıkıştıran duygusal bağların sorgulamaya açılabilir; bu, sağlıklı sınırlar koymana olanak tanır. Aniden karşılaşacağın değişimler, geçmişteki olayların yeniden gözden geçirilmesi için tetikleyici olabilir. İçsel gücünü keşfedin ve ruhsal yönlerine daha fazla odaklanın. Herkesin bildiği yüzeysel gerçeklerin ötesine geçip derinlemesine bakmak için cesur ol. İnanılmaz intuitif hislerin, doğru kararları almanda rehberlik edebilir. Bu deneyimleri, hayatının yönünü değiştirecek bir dönüm noktası olarak değerlendirmelisin. Kendine güven ve içsel bilgeliklerine kulak ver.
Bugün, maceracı ruhun kendini daha da güçlü hissetmesine sebep olacak fırsatlar karşına çıkabilir. Yeniliklere açık olmalı ve kalbinin sesine kulak vermelisin. Seyahat planları yapma isteği içinde büyüyebilir, farklı kültürlerle tanışmanın tadını çıkarabilirsin. Sosyal etkileşimlerin artacak; arkadaşların ve yeni tanıştıkların sayesinde ilham dolu anlar yaşayabilirsin. Ancak, düşüncelerini ifade ederken dikkatli olman gerek; zira insanlar arasındaki iletişimde yanlış anlamalar ortaya çıkabilir. İçsel huzurunu bulmak için doğada zaman geçirmeyi tercih edebilirsin. Bu günlerde, hayallerini gerçeğe dönüştürmek için atacağın adımlar önemli bir ivme kazandırabilir. Geleceğe dair umutların güçlenirken, senin önündeki engellerin aslında ne kadar da aşılabilir olduğunu fark edeceksin.
Bugün, sorumluluklar ve hedeflerin öncelikli hale gelecek. İş yerinde veya kişisel projelerde disiplinini korumak, başarılı sonuçlar elde etmeni sağlayacak. Ancak, aşırı çalışmaktan kaçınmak önemli; ruhsal ve bedensel sağlığına özen göstermelisin. Arkadaşlarınla olan ilişkilerin derinleşebilir, bazı beklenmedik desteklerle karşılaşabilirsin. Dikkatini sağlıklı alışkanlıklarına yönlendirmek, iç huzurunu artıracak. Kariyerinde yeni fırsatlarla karşılaşabilirsin; ama aceleci davranma. Detayları gözden geçirmek seni başarıya götürecektir. İleri görüşlülüğün ve sağlam adımların, seni hedeflerine bir adım daha yaklaştıracak. Bugün, kararlılıkla attığın her adımın kıymetli olduğunu unutma.
Bugün, sıradışı düşünce yapın ve yenilikçi bakış açınla öne çıkıyorsun. Sosyal çevrende farklılık yaratma arzusu içindesin. İnsanlarla olan iletişiminde daha özgür ve samimi bir tutum sergilemek, ilişkilerini derinleştirebilir. Kendi fikirlerine güven ve onları paylaşmaktan çekinme; bu, başkaları üzerinde olumlu bir etki yaratabilir. Ancak, ani değişimlere karşı hazırlıklı ol. Aceleci davranmamak, planlarını daha sağlam temellere oturtmana yardımcı olacak. İlham verici bir atmosferdesin; sanatsal ve yaratıcı projelere yönelmek için harika bir zaman dilimindesin. Geleceğinle ilgili hayallerini somut hale getirmek adına atılacak adımlar, sana yeni kapılar açabilir. Unutma, senin özgün bakış açın ve yenilikçi ruhun, seni bulunduğun noktadan daha ileriye taşıyacak.
Duygusal derinlikler ve içsel huzur arayışında yeni kapılar açılıyor. Bugün, sezgilerin güçlü olacak. İçsel düşündüklerin, dış dünya ile bağlantını derinleştirebilir. Kendini yaratıcı ifadelere kaptırmak için mükemmel bir zaman. Sanatsal projeler veya hobi aktiviteleri, ruhunu besleyecek. İlişkilerde hassasiyet ön planda; sevdiklerinle duygu paylaşımında açık olabilirsin. Ancak dikkat et, başkalarının duygusal yüklerini fazla üstlenmemeye çalış. Kendine zaman ayırmayı unutma; meditasyon ya da doğa yürüyüşleri, zihnini arındırmana yardımcı olur. Unutma, içsel gücün her şeyin üstesinden gelebilir.
