1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün, kendi isteklerinizi öncelik haline getirme arzunuz, çevrenizdeki insanları etkileyen güçlü bir enerji yayıyor. Hayatınıza dair yeni başlangıçlar için fırsatlar karşınıza çıkabilir. Kendinizi yenileme, hedeflerinizi gözden geçirme ve önünüzdeki engelleri aşma konusunda cesur adımlar atabilirsiniz. İçsel motivasyonunuzu beslemek için, sizi harekete geçiren ilham verici düşüncelere odaklanın. Sosyal çevrenizdeki dinamikler, beklenmedik sürprizler getirebilir; bu durum, insanlarla olan iletişimlerinizi güçlendirebilir. Özgürlüğünüze olan düşkünlüğünüz, yeni keşifler yapma isteğinizle birleştiğinde, size çok şey katacaktır. Duygusal ve maddi açıdan dengede kalmaya özen gösterin; kararlılığınız, hedeflerinize ulaşmada size yardımcı olacak.
Bugün enerjin, içsel huzurunu bulmak ve istikrar sağlamaya yönelik olumlu bir ivme kazanacak. Maddi konulara ve güvenliğe dair düşüncelerin öne çıkarken, harcamalarına dikkat etmen faydalı olacaktır. Aşk hayatında ise romantizm ve derin bağlar ön planda. Partnerinle geçireceğin kaliteli zaman, ilişkinizi güçlendirecek. Eğer yalnızsan, karşına çıkacak karizmatik birisi kalbinin kapılarını çalmaya hazırlıklı ol. İş ortamında ise sabırlı olman gereken durumlarla karşılaşabilirsin. Ekip çalışmasına yatkınlığın, projelerinde başarıyı getirecek. Sağlık konularında ise doğada zaman geçirerek mental dengeni bulabileceğin bir gün seni bekliyor. İçsel huzuru sağlamak için meditasyon veya yoga gibi hobilerle uğraşabilirsin. İletişim yeteneğinle çevrendeki insanlara ilham verebilir, kendini daha iyi ifade edebilirsin.
Düşüncelerinin hızla aktığı, iletişimin ön planda olduğu bir gün. Farklı bakış açılarıyla karşılaşarak zihnini açabilirsin. Sosyal ilişkilerdeki dinamikler seni beklenmedik yerlere sürükleyebilir; yeniliklere açık ol. Tercih ettiğin konularda cesur adımlar atmak isteyeceksin, sezgilerine güvenerek ilerlemelisin. Eski tanıdıklardan gelen bir haber gündemine farklı renkler katabilir. Kendine olan güvenin artıyor; yeteneklerini sergilemek için fırsatlar doğacak. İş veya eğitim alanında atılacağın yeni adımlar, seni hedeflerine daha da yaklaştırabilir. Unutma, merak duygun her zaman yeni kapılar açar; yeni bilgiler keşfetmek için heyecanlanmalısın. Duygusal alanda ise yakınlık arayışında olabilirsin; samimi paylaşımlar, kalbindeki bağları güçlendirebilir. Hayatında küçük sürprizlerin ve ani gelişmelerin olması olası; esnek ol ve akışa bırak.
Bugün duygusal derinliklerinle yüzleşmek için harika bir fırsat sunuluyor. Duygularının peşinden gitmekten çekinme; içsel dünyanı keşfetmek, seni daha güçlü kılacak. Ailevi ilişkiler ön planda. Sevdiklerinle açık ve samimi bir iletişim kurmaya özen göster. Belki de geçmişten gelen bir problem gün yüzüne çıkabilir, bu durumda empati ve anlayış sergilemek önemli. Kendine karşı nazik olmayı unutma. Ayrıca, günlük rutinin içinde küçük değişiklikler yaparak kendini yenilemek isteyebilirsin. İçsel huzurun yanı sıra fiziksel sağlığına da dikkat etmen gerekecek; sağlıklı beslenmeye ve yeterince dinlenmeye özen göster. Bugün, yaratıcılığının da ön plana çıktığı bir dönemdesin, bu enerjiyi sanat veya hobi alanlarında değerlendirebilirsin. Kendini ifade etme biçimlerin, sana yeni kapılar açacak. Kısacası, bu gün içsel yolculuk, sevgi dolu ilişkiler ve yaratıcı çalışma alanında yeni keşifler yapma fırsatı sunuyor.
Bugün enerjin yüksek ve karizmatik bir şekilde parlıyorsun. Çevrende dikkatleri üzerine çekmek için doğru bir zaman. Sosyal ortamlarda girişkenliğinle dikkat çekecek ve ilgi odağı olacaksın. Kendine güvenin, iş ve özel yaşamında yeni fırsatlar kapını çalabilir. Yaratıcılığını kullanarak projelerine yenilikler eklemek için harika bir gün. Aşk hayatında ise tutkulu ve romantik anlar seni bekliyor; hislerini ifade etmekte cömert ol. Kendi özgün bakış açınla başkalarına ilham verebilir, liderlik vasfını öne çıkarabilirsin. Ancak dikkatli ol, baskın tavırlar bazen yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Bugün, kendini ifade etmenin ve gerçek hislerini paylaşmanın tam zamanı.
Detaylara olan düşkünlüğün bugün seni harika bir noktaya getirebilir. Gün, içerisindeki projelere veya günlük işlerine odaklanma ve verimlilik sağlama fırsatları sunuyor. Mantıklı düşünme yeteneğin, karşılaştığın karmaşık durumları kolaylıkla aşmanı sağlayacak. İletişim becerilerin, başkalarıyla olan ilişkilerini güçlendirebilir; bu sayede sıkı işbirlikleri kurabilirsin. Sağlığına olan dikkat, özellikle gündemde olabilir; içsel huzurunu sağlamak adına doğayla bağlantı kurmayı düşünebilirsin. Duygusal anlamda, kalbinde yoğunlaşan düşünceleri bir kenara bırakıp, fiziksel dünyaya odaklanmak sana iyi gelecek. Unutma, her şey senin elinde ve genel olarak gün senin için olumlu geçiyor.
Denge ve uyum arayışın ön planda. İlişkilerinde samimiyet ve anlayış önem kazanıyor. Karşıt görüşler arasında köprü kurabilecek bir gün. Hayatındaki insanlarla olan iletişimini güçlendirmek ve duygusal bağlarını derinleştirmek için harika bir fırsat var. İçsel huzurun seni etkilerken, estetik zevklerin ortaya çıkabilir. Sanat ve yaratıcılık alanında yeni projelere adım atabilirsin. Sosyal etkinlikler, ruh halini olumlu yönde etkileyerek yeni tanışmalar sağlayabilir. Kendine odaklanarak içsel dengeyi sağlama isteğin artıyor. Sabırlı ve açık kalp olmaya odaklan, sonuçları seni memnun edecek.
Gizli duyguların açığa çıkması ve derin bağlantıların önem kazanması söz konusu. İçsel bir dönüşüm sürecine girdiğin bu dönemde, aslında neye ihtiyaç duyduğunu fark edebilirsin. İlişkilerdeki denge arayışın öne çıkıyor; güven ve sadakat konularında titiz olman gerekebilir. Maddi konularda dikkatli ol, harcama alışkanlıklarını gözden geçirmek ve bütçen üzerinde daha fazla kontrol sağlamak faydalı olabilir. Kendine dönerek içsel huzuru bulmaya çalış, meditasyon ya da doğada vakit geçirmek zihinsel açıdan sana iyi gelecektir. Yeni bir hobi ya da ilgi alanı edinmek, yaratıcılığını besleyebilir. Korkuları geride bırakarak daha özgür bir yaşam tarzına adım atabilirsin. Anın tadını çıkar ve sezgilerine güvenmeyi unutma!
Sıcak bir güne adım atıyorsun. Bugün, yeniliklere açık olmanın tadını çıkaracaksın. Yepyeni fikirler zihninde doğarken, bu yaratıcı enerjiyi çevrendeki insanlarla paylaşmak isteyeceksin. Duygusal bağların güçlenecek, sevdiklerinle yapacağın samimi sohbetler, sana kendi iç dünyanı anlaman konusunda yardımcı olacak. Sosyal çevrende beklenmedik fırsatlar doğabilir; bu fırsatları değerlendirirken içgüdülerine güvenmeyi unutma. Seyahat arzun iyice kabaracak; belki de yola çıkma ihtiyacı hissedeceksin. Fakat, acele kararlar vermekten kaçınmalısın. İçsel huzurunu bulmak ve ruhunu dinlendirmek için kendine zaman ayırmak, günün anahtarı olacak. Sakin kalmak, gündelik streslerden uzaklaşmak için iyi bir yol bulacağın bir dönemdesin. Başkalarına ilham verme potansiyelin yüksek; bu yüzden etrafındakilere pozitif bir etki bırakabilirsin.
Bugün, sorumluluk duygunuzun ve disiplininizin ön plana çıktığı bir gün olacak. Hedeflerinizi net bir şekilde belirleyip, onlara ulaşmak için kararlı adımlar atmak isteyeceksiniz. Çalışkanlığınız ve azminiz, çevrenizdeki insanlara örnek olacaktır. Ancak, fazlasıyla kendinizi işe kaptırmanız, sosyal hayatınızı zayıflatabilir. Bu dengeyi sağlamakta fayda var.İçsel huzurunuzu korumanız gereken anlarda, meditasyon ya da doğayla vakit geçirmek gibi aktiviteler ruh halinize iyi gelecek. Aşk hayatınızdaki dinamikler de bugün ilginç bir dönüş yapabilir. Partnerinizle olan iletişiminiz derinleşiyor ve daha samimi bir bağ kurma fırsatını yakalayabilirsiniz. Ancak duygularınızı açık bir şekilde ifade etmekten çekinmemelisiniz.Mali konularla ilgili yeni fırsatlar karşınıza çıkabilir, ancak risk almadan önce dikkatli bir değerlendirme yapmakta fayda var. Önemli kararlar almak için acele etmeyin; düşüncelerinizi netleştirmek için biraz zaman ayırmalısınız. Bugün, kendinize olan güveninizin arttığı ve potansiyelinizi daha iyi fark ettiğiniz bir gün olabilir. Kendi sınırlarınızı zorlamaktan korkmayın, yeni deneyimlere açık olun.
Bugün özgür düşüncelerin ve yenilikçi fikirlerin ön planda olacak. İçsel motivasyonunla çevrendekilere ilham verebilir, topluluk içinde öne çıkabilirsin. Sosyal ilişkilerinde güçlü bağlar kurma fırsatı karşına çıkacak; arkadaşlarınla yapacağın sohbetlerde derinlik kazanabilirsin. Ancak, duygusal konularda mantığını bir adım geride tutman gerektiğini hissedebilirsin. Sürpriz gelişmelere açık ol, özellikle iş ve kariyer alanında. Beklenmedik fırsatlar kapını çalabilir, bu yönleri değerlendirmen faydalı olacak. Kendinle ilgili keşifler yapabilir, kişisel projelerine yön vermekte cesur olabilirsin.
Duygusal derinliklere dalma zamanı. İçsel bir keşif yapma isteği, ruhsal olarak seni besleyecek. Sanatsal yönlerin ön planda. Hayal gücün oldukça aktif, bu dönem yaratıcılığını ifade etmek için harika fırsatlar sunuyor. Sözlerinle etrafındaki insanları etkileyebilirsin, duygusal bağlantılar güçleniyor. Ancak, başkalarının duygusal yüklerini de üstlenmekten kaçınmalısın. Kendi sınırlarını korumak önemli. Kendine zaman ayırmak ve meditasyon gibi ruhsal pratiklere yönelmek zihinsel netliğine katkı sağlayacak. Romantik ilişkilerde ise sezgilerine güven, kalbinin sesini dinlemekten çekinme. Unutma, bazen en güzel yollar belirsizlikten geçer.
