1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjilerin yüksek olduğu bir gün. Cesaretin ve kararlılığın ön planda olacak. Yeni projelere başlamak için mükemmel bir zaman. İçsel motivasyonun oldukça güçlü; bu, hedeflerine ulaşma konusunda seni destekleyecek. İletişim becerilerini kullanarak çevrendeki insanlarla güçlü bağlar kurabilirsin. Ancak acelecilikten kaçınmaya çalış. Duygusal tepkilerin seni yanıltabilir. Kişisel sınırlarını koruma konusunda dikkatli ol, zira başkalarının beklentileri seni sıkıştırabilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; ruhsal olarak yeniden şarj olma ihtiyacın var. Seçimlerini yaparken iç sesine kulak ver. Bu dönem, büyüme ve gelişim için oldukça elverişli. Edge'inde dur, açık fikirliliğini koru ve yeni fırsatları değerlendir.
Bugün, kararlılığınız ve sabrınız ön plana çıkıyor. İlişkilerde sağlam adımlar atma arzusu içindesiniz. Sevdiklerinizle daha derin ve samimi bağlantılar kurabilirsiniz. Maddi alanlarda bazı fırsatlar gündeme gelebilir, dikkatli değerlendirmeler yapmalısınız. İçsel huzurunuzu bulmak için doğayla veya sanatsal faaliyetlerle vakit geçirmek faydalı olacaktır. Hayal gücünüzü besleyen aktivitelere yönelmek, ruhsal denginizi korumanıza yardım eder. Ancak, aşırı hırslı veya inatçı davranışlardan kaçınmalısınız; esneklik, birçok şeyin üstesinden gelmenizi kolaylaştırır. Bugün yeni fikirler veya projeler üzerinde çalışmak için uygun bir zemin var; yaratıcılığınızı ortaya koymaktan çekinmeyin.
İletişim becerilerin bugün ön planda, fikirlerinle dikkat çekebilirsin. Sosyal ortamlarda aktif ol ve yeni insanlarla tanış. Zihnini aç, yeniliklere ve farklı bakış açılarına şans tanı. Karşılaşacağın durumlarda esnek kalmak, başarıyı getirecek. Kısa yolculuklar veya yazışmalar gününe renk katabilir. Duygusal olarak biraz dalgalanan bir ruh haline kapılabilirsin, bu yüzden içsel dengenin kıymetini bilmek önemli. Meraklı ruhun sayesinde çevrendeki gizemleri keşfetme fırsatı bulabilirsin, bu da sana ilham verecek. İletişimde açık ve net olman, bazı sorunları hızla aşmanı sağlayacak. Kendini ifade ederken samimi ve içten olmaya dikkat et; bu, ilişkilerinde derinlik katacak. Eğitim veya öğretim konularında kayda değer gelişmeler olabilir. Yaratıcılığınla ilgili projelerde ilerleme kaydedebilirsin, bu nedenle tutkularının peşinden gitmekten çekinme.
Duygusal derinliklerinle yüzleşme zamanı. İçsel huzurunu bulmak için kendine zaman tanımalısın. Aile ve yakın dostlarla olan ilişkilerin ön plana çıkacak; samimi sohbetler, kalp bağlantılarını güçlendirebilir. Geçmiş anılar aklını meşgul edebilir. Eski yaraların iyileşmesi için adımlar atmalısın. Kariyerinde, içgüdülerine güvenerek önemli kararlar alabilirsin; bu, seni doğru yola yönlendirecek. Yaratıcılığını ifade etme fırsatı bulabilirsin, bu süreçte kendini özgür hissetmek önem taşıyor. Duyusal deneyimlere açıksan, küçük mutluluklar günlük rutininin renklenmesine yardımcı olacak. Kendine nazik davranmayı unutma; bu, ruhsal dengeyi sağlamana katkıda bulunur.
Bugün liderlik vasıflarının ön plana çıkacağı bir gün. İnsanlar senin kararlılığını ve özgüvenini fark edecek. Sosyal ortamlarda doğal bir çekim alanı oluşturacak ve çevrendekileri etkileme gücünü kullanabileceksin. Yaratıcılığını konuşturmak için çok uygun bir dönemdesin; ilham dolu fikirlerin üzerine gitmekten çekinme. Kalabalıklarda parlamak için sabırsızlanıyorsan, kendini ifade etme şansı bulabilirsin. Ancak dikkat etmen gereken bir nokta, egona kapılmamak ve düşüncelerini başkalarına dayatmaktan kaçınmak. İçten bir iletişim kurmak seni daha da güçlü kılacak. Bugün, ilişkilere dair duygusal derinliği keşfetme ve paylaşımda bulunma temaları öncelikli hale gelebilir. Yalnız olmadığını hissetmek ve güven dolu bağlar kurmak önemli olacak. Kısacası, ışıltını yaymak için harika bir zaman dilimindesin; içinde bulunduğun anın tadını çıkar!
Günün getirdiği enerjilerle en küçük detaylara bile dikkat etme arzusu içinde olacaksın. Pratik aklın, iş yerindeki zorlukları aşmana yardımcı olurken, iş arkadaşlarınla olan iletişiminin de güçlendiğini hissedeceksin. Başarı odaklı düşüncelerin, planlarına odaklanmanı sağlayacak. Sağlığına dikkat etme zamanı. Bunaltıcı bir dönemden geçiyorsan, kendine bir mola vermek iyi gelecek. Duygusal ilişkilerde, samimiyetin ve dürüstlüğün önem kazanıyor; açık iletişim kurmaktan çekinme. Yaratıcılığını ön plana çıkaracak fırsatlar da kapını çalacak. Hayatına yeni bir şeyler katma isteğin, seni keşiflere sürükleyebilir. Kendine güven ve içsel huzuru bulma arayışında, içsel sesini dinlemek senin için çok değerli olacak. Her şeyin bir zamanı var; sabırlı kalmaya özen göster.
Bugün ilişkiler ön planda. Sosyal çevrendeki insanlarla derin sohbetler yapma şansın var. Etrafındaki uyum ve denge, içsel huzurunu arttırıyor. Ancak bazı konularda kararsızlık yaşamaya eğilimli olabilirsin; kendi iç sesini dinlemeye çalışmak, seni doğru yolda ilerletir. İş veya projelerde grup çalışmalarında etkin olacaksın, fikirlerin başkaları için ilham kaynağı olabilir. Duygusal meselelerde ise açıklık ve dürüstlük sana fayda sağlayacak. Kendini ifade ederken nazik ama net olmalısın. Afrodit’in enerjisi, aşk hayatında sürprizlere neden olabilir; belirsizlikler, sevgi dolu bir anla dönüşebilir. Kendine zaman ayırmayı unutmamalı, meditatif aktivitelerle ruhunu dinlendirmelisin. Estetik bir şeylere yönelmek, yaratıcılığını canlandırır; sanat veya hobi projelerine odaklanabilirsin. Bugün, dengeni korumak adına birbirinden farklı alanlarda kendini keşfetmek için harika bir gün.
Gizli tutkuların ve derin duyguların yüzeye çıkma zamanı. İçsel yolculuğuna odaklanırken, etrafındaki insanlarla kurduğun bağlantıların derinleşeceği bir dönemdesin. Duygusal zekan ve sezgilerin, ilişkilerindeki karmaşayı çözmende sana rehberlik edecek. Kendini ifade etme biçimlerinde cesur olmalısın; içindeki derin hisleri paylaşmak, sevgi dolu bir ortam yaratmana yardımcı olacak. Maddi konular ve yatırımlar üzerinde de düşünme zamanıdır. Risk almak isteyebilirsin ama iyi araştırma yapmadan karar verme. Bugün, duygusal ve ruhsal dengeyi bulmak için meditasyona veya doğaya çıkmaya vakit ayırmak iyi gelebilir. Unutma, karanlıkla yüzleşmek her zaman sana ışık ve yeni bir bakış açısı kazandırır.
Hareketli bir gün seni bekliyor. Yeni başlangıçlara açık olmalı ve cesaretini kullanmalısın. Düşüncelerini özgürce ifade edebilmenin getirdiği ferahlık, çevrendeki insanlarla olan iletişimini güçlendirecek. Sosyal ortamlarda daha fazla yer almak, ilginç bağlantılar kurmana ve yeni fırsatlarla karşılaşmana olanak tanıyacak. İçsel merakını beslemelisin; öğrenmeye ve keşfetmeye yönelik olan tutkun, yeni beceriler edinmene yol açabilir. Finansal konulara dikkat et; harcamalarını kontrol altında tutmak senin için önemli olacak. Kalabalıklar içinde kaybolmamaya özen göster, kendi iç dünyana da zaman ayırmalısın. Sevgi dolu ilişkilerin, duygusal tatminini artıracak; anı yaşa ve bağlantılarını derinleştirmek için çaba göster. Bugün, hayatın sunduğu sürprizlerle dolu bir gün olabilir; gözlerin açık olsun!
İş yaşamında kararlılık ve disiplin gerektiren bir gün. Hedeflerine ulaşma isteğin, seni doğru adımlar atmaya yönlendirecek. İçsel motivasyonunu yüksek tutmak, zorlukların üstesinden gelmene yardımcı olacak. İletişim kurarken dikkatli ol, yanlış anlaşılmalara sebep olmamak için net olman önemli. İlişkilerde, sevdiğin kişilere karşı daha anlayışlı olmak, aranızdaki bağı güçlendirebilir. Sağlık konularında bireysel ihtiyaçlarına öncelik vermeyi unutma; kendine zaman ayırmak, enerjini tazeleyecek. Fırsatları değerlendirmek için anı yakalaman gereken bir dönemdesin; kararlılığını ve özgüvenini korumalısın.
Bugün, toplumsal bağlantılar kurmak ve yeni fikirlerle dolup taşmak için harika bir fırsat var. Kendinizi ifade ederken daha cesur ve yaratıcı olabilirsiniz. Düşüncelerinizi başkalarıyla paylaşmaktan çekinmeyin; zira fikirleriniz, beklemediğiniz bir şekilde karşılık bulabilir. En yakın arkadaşlarınız ya da ortak projeler üzerinde çalıştığınız kişilerle yapılan iletişim, sizi heyecanlandıracak yeni kapılar açabilir.İnovatif bir yaklaşım benimsemek, sizi kalabalıkların arasından sıyıracak ve kendi yolunuzu çizmenize yardımcı olacak. Ayrıca, grup aktivitelerine katılmak ya da sosyal bir etkinlik düzenlemek için mükemmel bir gün. Ancak, başkalarının düşüncelerine saygı göstermek de önemli; empati yeteneğinizi ön planda tutmak, ilişkilerinizi güçlendirecektir.Duygusal anlamda ise, sevdiğiniz ve alıştığınız ortamdan uzaklaşarak yenilikler aramak isteyebilirsiniz. Kendinizi keşfetmek ve duygusal derinliklere inmek için uygun bir zaman. Ancak, değişim rüzgarlarının getirebileceği belirsizliklerden korkmamakta fayda var. Hayatınızdaki eski kalıpları kıracak cesareti bulmaya hazır olun. Kendi özgürlüğünüzü ve bireyselliğinizi kutlamak için gerçek bir fırsatla karşı karşıyasınız.
Duygusal derinlikler içinde kendini bulduğun bir gün. İçsel düşüncelerine dönebilir, hayal gücünün sınırlarını zorlayabilirsin. Belki meditasyona yönelmek ya da sanatsal bir aktiviteyle uğraşmak zihnindeki karmaşayı hafifletebilir. Başkalarıyla kurduğun bağlantılarda samimi ve içten olmak, ilişkilerini güçlendirecek. Duygusal hassasiyetin artmışken, başkalarının hislerine karşı duyarlı olman kalp kapılarını açmana yardımcı olacak. Anlayış ve empati, bugün varlığını hissettirirken, belki de sen de diğerlerine ilham verebilirsin. Unutma, sezgilerinle hareket etmek, seni doğru yolda ileriye taşıyabilir.
