1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjin yüksek, cesaretinle çevrendekilere ilham verebilirsin. İçindeki lider ruhu ortaya çıkıyor; yeni projelere başlamak için harika bir zaman. Kendine güvenin artıyor, bu da sosyal ilişkilerinde olumlu bir ivme kazandırıyor. Aşk hayatında sürprizler kapıda; beklenmedik bir karşılaşma gerçekten kalbini fethedebilir. Sadece düşüncelerini dile getirirken dikkatli ol, zira anlık öfke veya sabırsızlık seni yanıltabilir. Sağlığına özen göster, fiziksel aktivitelere zaman ayırmalısın. Yıldızlar, içsel gücünü keşfetmen için seni cesaretlendiriyor. Bugün, sınırlarını zorlamak ve hayallerin için adımlar atmak için doğru zaman.
Bugün, içsel huzurun arayışında derin bir bağ kurma isteği hissedebilirsin. Maddi konularda daha dikkatli seçimler yapma zamanı. Finansal güvenliğine dair kararlar alırken sezgine ve deneyimlerine güvenebilirsin. İletişimde samimi ve açık olman, ilişkilerin derinleşmesine yardımcı olacak. Sevdiğinle geçireceğin zaman, mutluluğunu artırabilir. Sağlık konularında, vücuduna özen göstermek ve dengeli beslenmek ön planda. Hayatının ritmini bulmak için doğadaki sessiz anlardan faydalanmak ve kendine biraz zaman ayırmak önem taşıyor. Yaratıcı enerjini aktarabileceğin bir proje ya da hobi keşfetmek, zihnini canlandıracak.
İkizler, zihninizin hızlı düşünme kapasitesi ile bugün kendinizi ifade etme konusunda oldukça başarılı olacaksınız. Sosyal etkileşimlerde karşınızdaki kişilere duygularınızı aktarmaktan çekinmeyeceksiniz. Yeni bağlantılar ve arkadaşlıklar kurma fırsatlarıyla dolu bir gündesiniz; bu süreçte açık ve samimi bir iletişim, kalıcı ilişkilerin temelini oluşturacak. Ancak, bazen dikkatinizin dağılması ve bazı detayları gözden kaçırma ihtimaline karşı dikkatli olmalısınız. Zihinsel yoğunluğunuzun artması, odaklanmanızı zorlaştırabilir; bu nedenle, zaman zaman derin bir nefes alarak kendinizi yeniden toparlamaya çalışın. Küçük meselelerde bile çözümler bulmakta son derece yaratıcı olacaksınız. Öğle sonrası, kişisel projelerinizi geliştirmek için harika bir fırsat doğabilir. Kendi düşüncelerinizi net bir şekilde ifade edebilmek için gereken cesareti bulacak, belki de bilinçaltınızdan gelen yaratıcı fikirler sizinle buluşacak. Bu fikirleri yazıya dökmek ya da bir sanat dalında uygulamak, sizin için oldukça tatmin edici olabilir. Son olarak, ailenizle veya yakın arkadaşlarınızla yapacağınız derin ve anlamlı sohbetler, kendinizi daha iyi hissetmenize yardımcı olacak. Bugün, başkalarıyla olan bağlantını güçlendirmek ve kendinizi açmak için harika bir zaman.
Duygusal derinliklerinizi keşfetmeye açık olacağınız bir gün. Sevdiklerinizle aranızdaki bağı güçlendirmek için sevgi dolu adımlar atabilirsiniz. İçsel huzur arayışınız, ruhsal gelişiminize katkı sunacak. Kendinizi yalnız hissettiğiniz anlarda, sosyal çevrenizden destek almak önem kazanabilir. Geçmişte yaşadığınız bazı duygusal olaylar, bugün yeniden gündeme gelebilir. Anılar üzerinde düşündüğünüzde, kendinizi yeniden değerlendirme fırsatı bulacaksınız. Kendinize karşı nazik olun ve duygusal yükleri bırakmak adına hafiflemeyi deneyin. İş veya sosyal hayatınızdaki iletişimde hassasiyet göstermek, ilişkilerinizi olumlu yönde etkileyecektir. İçsel sezgilerinize güvenin; bu, sizi doğru yolda ilerletmek için katalizör görevi görebilir. Önemli insanlarla olan ilişkilerinizi pekiştirmeye yönelik samimi adımlar atmaktan çekinmeyin. Böylece, hem kalbiniz hem de zihniniz rahatlayacak.
Bugün içindeki enerji patlamasıyla birlikte, dikkatleri üzerine çekme arzusuyla dolup taşabilirsin. Kendini ifade etme biçimin, çevrendekilerin ilgisini çekecek ve etkileyici bir izlenim bırakmana vesile olacak. Sosyal ortamlarda daha fazla yer almak, yeni bağlantılar kurmak ve liderlik vasıflarını ön plana çıkarmak için mükemmel bir zaman. Bir projeye liderlik etmek ya da kendi fikirlerini hayata geçirmek için uygun bir fırsat mevcut. Ancak dikkatli ol; duygusal ve daha hassas arkadaşlarının ihtiyaçlarını göz ardı etmemelisin. İçsel olarak kendini zengin hissettiğin bu dönem, nefes almanı, yenilenmeni ve içsel huzurunu bulmanı sağlayabilir. Sezgilerin de oldukça güçlü, bu yüzden iç sesini dinlemekte fayda var. Eğlenceli bir gün geçirebilir, sevdiğin insanlarla kaliteli zaman geçirebilirsin. Duyguların ve ilgi alanların arasında denge kurmak, sana çok şey katacak. Unutma, gerçek liderlik yalnızca yön vermekle değil, aynı zamanda destek olmakla da ilgilidir.
Analitik düşünce yapın, bugün size birçok kapı açabilir. İşlerinizi planlama konusunda doğal bir yetenek sergileyeceksiniz. Detaylara dikkat etme arzunuz, sizi başarıya taşıyacak. Görevlerinizi tamamlamak için motivasyon bulacak, belirsizlikleri netleştirerek ilerlemeyi sağlayacaksınız. İletişim becerileriniz, önemli bağlantılar kurmanıza yardımcı olabilir. Duygusal olarak kendinizi daha kararlı hissedecek ve içsel huzura ulaşmak için gerekli adımları atabileceksiniz. Sağlığınıza yönelik dikkat etme zamanıdır; bedeninize ve ruhunuza yeterince özen gösterdiğinizden emin olun. İhtiyaç duyduğunuz değişimleri kabul etmeye açık olun; yenilikler hayatınıza tazelik getirebilir. Unutmayın, küçük adımlarla büyük sonuçlar elde etmek, bugün odaklanmanız gereken bir konu olabilir.
Bugün içsel denge arayışında olabilirsin. Duygusal ve mantıksal tarafların arasındaki zıtlıklar gün yüzüne çıkabilir. İlişkilerde daha empatik ve anlayışlı bir tutum sergilemek, var olan sorunları hafifletebilir. Özellikle sosyal çevrende bazı olaylar, sana arkadaşlarınla olan bağlarını sorgulatabilir. Sanatla ilgilenenler için yaratıcılık patlaması yaşanabilir; ilham kaynakların bu dönemde artış gösterebilir. Kendine zaman ayırmayı unutmamalısın. İçinde bulunduğun durumu değerlendirmek ve geleceği planlamak adına, yalnız kalmak sana iyi gelebilir. Kararsızlık hisleri üzerine düşünmek, çözüm arayışında faydalı olabilir. Uzun vadeli hedeflerine odaklanmak, seni daha huzurlu bir noktaya getirecektir.
Sıra dışı ve derin hisler içinde kaybolabilirsin. Bugün sezgilerin güçlenmiş durumda, çevrendeki insanları daha iyi anlama yeteneğine sahipsin. Duygusal derinliklerin, başkalarıyla olan etkileşimlerinde yoğun bir bağ kurmanı sağlıyor. Sosyal ilişkilerinde cesur ve kararlı bir tutum sergileyebilirsin; içsel gücünü keşfedeceğin bir dönemdesin.İş yerinde veya projelerinde sıkı bir odaklanma ile dikkat çekebilirsin. Karşılaştığın problemlerle başa çıkmak için yaratıcı ve etkili çözümler bulacaksın. Bu dönemde içsel dönüşüm ve yeniliklere açık olman, gelişim sürecini hızlandıracak.Aşk hayatında beklenmedik bir sürprizle karşılaşabilirsin. İlişkinde daha derinlere inmeyi, yeni bakış açıları keşfetmeyi arzulayacaksın. Kendine zaman ayırarak içsel düşüncelerinle yüzleşmek, ilişkilerini daha da güçlendirebilir. Geçtiğimiz günlerde hissettiğin belirsizliklerin yerini netlik alabilir, bu da seni rahatlatacak ve ileriye taşıyacaktır.Mali konularında dikkatli olman gerekebilir. Ani harcamalara karşı temkinli yaklaşmalısın. Bu dönemde tasarruf yapma ve bütçeni gözden geçirme fırsatını değerlendirebilirsin. Kendi özgüvenini besleyecek ve geleceğini sağlamlaştıracak adımlar atmak için doğru zaman.
Günün enerjisi, macera arayışını ve keşif isteğini alevlendirecek. Oldukça cesur ve hevesli bir ruh hali içindesin. Yeni bilgilere açlığın, seni hoş sürprizlerle karşı karşıya bırakabilir. Sosyal çevrende yapacağın etkileşimler, birlikte yeni fikirler üretmene zemin hazırlayacak. Farklı kültürlere ve bakış açılarına olan ilgin, seni derin düşüncelere yönlendirecek. Ancak, aceleci davranmamaya ve dikkatli olmaya özen göstermelisin; bazı durumlarda sakin kalmak, daha iyi sonuçlar elde etmeni sağlayabilir. Kendi iç yolculuğuna fırsat tanı ve sezgini dinlemeyi unutma, çünkü bu dönem içsel rehberliğin seni doğru yola yönlendirecek. Sevdiklerinle yapacağın samimi paylaşımlar, duygusal anlamda seni güçlendirecektir. Kendine güven, içindeki potansiyeli keşfetmek için harika bir zaman.
Gününüz, sorumluluklar ve hedefler etrafında dönecek. Kariyerinize dair önemli adımlar atabilir, uzun vadeli planlarınızı somutlaştırma fırsatı bulabilirsiniz. İletişim, karşılıklı anlayış ve işbirliği açısından yüksek bir verim sağlayacaktır. Arkadaşlarınızla veya iş ortaklarınızla yapacağınız toplantılar, yaratıcı fikirlerin ortaya çıkmasına vesile olabilir. Duygusal olarak, kendinizi biraz geride hissetseniz de, içsel gücünüzle bu durumu aşabileceksiniz. Sağlığınıza dikkat edin; fiziksel aktivite ve doğa yürüyüşleri zihinsel rahatlama sağlayacak. Kendinizi tamamen bir şeylere adamanız gereken bir süreçtesiniz, bu yüzden taviz vermemeye özen gösterin. Aşk hayatında, duygularınızı daha açık bir şekilde ifade etmek, aranızdaki bağı güçlendirebilir. Kendinizi ifade etmekten çekinmeyin; samimiyet ve dürüstlük ilişkilerinizi olumlu yönde etkileyecektir.
Bugün, özgürlüğe olan tutkun artıyor. Sıradanlıktan uzaklaşma arzusu içindesin, yenilikçi düşüncelerin etrafındaki insanları da etkileyebilir. Sosyal çevrende ilginç diyaloglar ve tartışmalar yaşanabilir. Ortak projelerdeki yaratıcılığın sayesinde dikkat çekeceksin. Duygusal olarak, kendini ifade etmek için daha fazla cesarete ihtiyacın olabilir; bu sebeple, hislerini paylaşmaktan çekinmemelisin. Beklenmedik bir sürpriz, günü senin için daha heyecan verici kılabilir. Bağlantı kurduğun insanlardan gelecekteki hayallerin için destek alabilirsin, bu fırsatları iyi değerlendirmelisin. Sağlık konularına da dikkat etmen gereken bir zaman dilimindesin; bedenine ve ruhuna iyi bakmayı unutma. Her şey, senin düşüncelerindeki özgürlüğü keşfetmelisin.
Derin duygular ve sezgilerle dolu bir gün seni bekliyor. İçsel dünyan daha da belirginleşebilir, yaratıcılığın ve hayal gücün artış gösterebilir. Bu, sanatsal ifadelere yönelmek için harika bir zaman. Ayrıca, karşındaki kişilere karşı duyarlılığın yüksek, bu da ilişkilerin daha da güçlenmesine yardımcı olabilir. Kendini ruhsal olarak beslemek adına meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapmayı düşünebilirsin. Yalnız kalma isteği ve kendi iç dünyanda kaybolma arzusu, sosyal ilişkilerinde dengesizlik oluşturabilir; bu yüzden kişisel sınırlarına dikkat etmelisin. Hayallerin ve hedeflerin hakkında düşünmek için uygun bir zaman; ilham veren bir konu hakkında yazmak veya yaratıcı bir proje üzerinde çalışmak, sana büyük bir tatmin sağlar. Duygusal derinliğini keşfetmek için açık fikirli ol. Unutma ki, sezgilerin ve içsel hislerin bugünkü kararlarında sana yol gösterecek.
