1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjin oldukça yüksek, bu da seni yeni girişimlere teşvik ediyor. İlişkilerde cesur adımlar atabilirsin; duygularını açıkça ifade etmekten çekinme. İş yaşamında ise, yaratıcılığın sayesinde dikkat çekici fikirlerle karşına çıkarak etrafındaki insanları etkilemeyi başaracaksın. Ancak, düşüncelerini başkalarına aktarırken aceleci olmamaya dikkat et. Fiziksel aktivitelerle enerjini dengeleyebilirsin; spor yaparak hem ruh halini iyileştirebilir hem de vücudunu canlandırabilirsin. Günün ilerleyen saatlerinde, beklenmedik bir haber alabilirsin; bu, kısa vadeli planlarını yeniden gözden geçirmeni sağlayacak. Belirsizliklerden korkma; risk almayı seviyorsun ve bu konuda dünyayı daha heyecan verici hale getirebilirsin.
Bugün, dayanıklılık ve sabırlı yaklaşımınız ön plana çıkıyor. Maddi konularda şansınızın artması, yeni fırsatlarla karşılaşmanıza yol açabilir. İçsel huzurunuzu sağlamak için kişisel alanınıza ve konforunuza odaklanmak isteyeceksiniz. İlişkilerde ise sevgi dolu ve destekleyici bir tutum, çevrenizdekilerin size daha yakın hissetmesine neden olacak. Sakin kalmayı başardığınız sürece, hem iş hayatında hem de sosyal bağlantılarda olumlu gelişmeler yaşayabilirsiniz. Kendinize güvendiğiniz sürece engelleri aşma konusunda kararlılığınız, ilerlemenize destek olacak. Sağlık konularında da dikkatli olmalı, dengeli bir yaşam sürmeye özen göstermelisiniz. Alışveriş konusunda sezgilerinize güvenin, bütçenizi aşmamaya çalışın. Günün getirdiği her yeni durum, büyümenize katkı sağlayabilir.
Zihinsel olarak son derece aktif bir gün, merak duygusunun ön planda olduğu bir zaman dilimindesin. Yeni bilgiler edinme isteği, seni ilginç diyaloglara ve tartışmalara çekecek. Sosyal çevrende yapıcı bir etkileşim içinde olman olası; fikir alışverişi yapmaktan ve düşüncelerini paylaşmaktan keyif alacaksın. Ancak dikkat etmen gereken bir durum var; konuşmalarında kendini net bir şekilde ifade etmezsen yanlış anlaşılmalar meydana gelebilir.İletişim becerilerin bugün oldukça parlayacak. İhtiyacın olan her türlü bilgiye ulaşabilecek ve başkalarını da bilgilendirebileceksin. Kısa seyahatler veya yer değişiklikleri için uygun bir gün. Düşüncelerini kağıda dökmek veya yaratıcı projelerde yer almak sana ilham verebilir. Özgürlüğüne olan düşkünlüğün, seni kısıtlamaktan uzak tutmalıdır.Aşk hayatında, samimiyet arayışında olduğun bir dönemdesin. Partnerinle olan iletişiminde açık olursan, duygusal bağınızı güçlendirecek fırsatlar çıkabilir. Tek başına olanlar, ilginç biriyle tanışma olasılığı içinde, kalbini çarptıracak sohbetler yapabilirsin. Her durumda, merakını canlı tutmayı unutma; seni zenginleştirecek deneyimlerle dolu bir gün seni bekliyor.
Duygusal derinlikler seni sarıp sarmalarken, içsel bir huzur arayışında olabilirsin. Aile ilişkilerin ön planda; sevgi ve destek bulma arzusuyla hareket edeceksin. Yakın çevrendeki insanlarla bağlarını güçlendirmek için fırsatlar karşına çıkabilir. Bugün geçmişe yönelik anılar, ruh halini etkileyebilir. Bu anılar üzerinden geçmek, sana yeni bir bakış açısı kazandıracak. Sezgilerin güçlenmiş, içgüdülerinle hareket etmek istemen güçlü bir kapı aralayabilir. Duygusal bir denge kurmak ve sevdiklerinle güven dolu konuşmalar yapmak için ideal bir zaman. Kreatif yönlerin harekete geçebilir; sanatsal projelere yönelmek, içsel yaralarını iyileştirirken ruhunu besleyebilir. Kararlarında sezgine güvenerek ilerlemen, seni doğru yolda yönlendirecek. Evinin sıcaklığı ve güveni, seni koruma hissettiriyor; bu hisleri yaşamda yansıtmak, çevrendeki herkesi olumlu etkileyecek.
Sahip olduğun doğal liderlik yetenekleri bugün parlayacak. Çevrendeki insanları etkileyip, ilham vererek yeni projelere dahil olabileceksin. Kendini ifade etme becerin ön plana çıkabilir, bu sayede başkalarının dikkatini çekebilirsin. Enerjini olumlu bir şekilde yönlendirmek, yaratıcılığını arttırmak için harika bir gün. Duygusal olarak, içsel dönüşüm ve kişisel gelişim fırsatları karşına çıkabilir. Özellikle sosyal ortamlarda kendini rahat hissetmeli, samimi ilişkiler kurmalısın. Unutma, kararlılık ve tutku ile ilerlediğinde dilediğin hedeflere ulaşman mümkün. Soğukkanlılığını koruyarak zorlukları fırsata çevirebilirsin. Bugün, kendini ve arzularını daha derin bir şekilde keşfetmek için bir fırsat sunuyor. Dikkatini dağıtmadan, hedeflerine odaklanmak sana büyük kazançlar sağlayabilir. İçsel huzurunu bulmak da bu süreçte önemli bir rol oynayacak. Kendi isteklerini ön planda tutarak ilerlemeli ve gereksiz çatışmalardan uzak durmalısın. Başkalarının düşünceleri seni etkilemesin; kendi iç sesine kulak ver.
Bugün, detaylar üzerinde durmak zorunda kalacağın bir gün. Bu durum, iş veya kişisel projelerin için oldukça faydalı olabilir. Analitik düşünme yeteneğin ön plana çıkacak ve karmaşık sorunlara pratik çözümler bulabileceksin. Ancak mükemmeliyetçilik tuzağına düşmemeye dikkat et. Her şeyin tam olmaması, başarılı olmadığın anlamına gelmiyor; küçük hataları görmezden gelmeyi öğrenmelisin.Sosyal ilişkilerinde daha açık olmaya teşvik edileceksin. Arkadaşların veya iş arkadaşlarınla iletişim kurarken düşüncelerini net bir şekilde ifade etmek, yanlış anlamaları önleyebilir. Kendini ifade etme kabiliyetini geliştirmek, seni beklenmedik fırsatlarla karşılaştırabilir.Sağlık konularında eşitliği sağlamak önemli. Bedensel ve zihinsel ihtiyaçlarını dengelemek, gününü daha verimli geçirmeni sağlayacak. Küçük molalar vermeyi unutma. Günün sonunda, üzerinde çalıştığın projelerde ilerleme kaydetmiş olmanın verdiği tatmin hissi seni saracak. Unutma, süreç de en az sonucun kendisi kadar kıymetli.
Denge arayışın, estetik ve uyum anlayışın bugün daha da belirginleşecek. İlişkilerde empati kurma yeteneğin, karşındakilerin kalplerine dokunmana yardımcı olacak. Sosyal ortamların getirdiği fırsatları iyi değerlendirmelisin; yeni insanlarla tanışmak, ilham verici fikirler edinmemi sağlayabilir. Sanatsal yönlerin ön planda; kendini ifade etmenin yaratıcı yollarını bulabilirsin. İçsel huzurunu sağlamak için kararlarını dikkatle gözden geçirmeli ve başkalarının görüşlerine değer vermelisin. Kendine olan güvenin, zorlukların üstesinden gelmeni kolaylaştıracak. Unutma, denge sadece dışarıda değil, içsel dünyanda da önemli. Başkalarının duygularını hesaba katmak, sosyal bağlantılarını güçlendirecektir. Bugün, kendini daha iyi ifade edebilmek ve duygusal derinliğini keşfetmek için mükemmel bir zaman.
Derin ve tutkulu bir ruh hali içerisinde olabilirsin. Duyguların, zihnini saran düşüncelerle iç içe geçmiş durumda. İçindeki enerjiyi doğru yönlendirmediğin takdirde, bu durum ilişkilerinde gerginlik yaratabilir. Kendini ifade ederken dikkatli olmalısın; söylemlerin beklemediğin tepkilere yol açabilir. Bugün, sezgilerin oldukça güçlü. İnsanların davranışlarını ve hislerini anlama konusunda kendini oldukça başarılı hissedebilirsin. Bu yeteneği, çevrendeki insanlarla empati kurarak daha etkili bir şekilde kullanmalısın. Eğer bir projeye ya da iş birliğine dair düşüncelerin varsa, içgüdülerine güvenmekte fayda var. Aşk hayatında tutku ve gizem ön planda. İlişkinde yeni boyutların keşfedilmesi üzerine düşünebilirsin. Beğendiğin biri varsa, bir adım atmak için uygun bir zaman. Ancak, karşındakinin hislerine duyarlı olmayı unutma. Duygusal bağlarını güçlendirmek için karşılıklı güven inşa etmek önemli. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme. Hararetli iş günlerine karşı dinlenmeye ihtiyaç duyabilirsin. Bu, zihnini ve ruhunu dengelemenin anahtarı olacak. Kim bilir, belki bir süre yalnız kalmak sana içsel huzuru getirebilir. Kendi potansiyalini keşfetmek için fırsatlarla dolu bir gün. Çevren, sana ilham verebilir; kendini açabilirsin.
Kendini özgür hissetme arzusu içindesin ve bu, hayatında önemli değişikliklere yol açabilir. Yeni deneyimlere açık olmak, ufkunu genişletmene yardımcı olacak. Eğitim, seyahat veya kişisel gelişim konularında atılımlar yapabilirsin. Sosyal ilişkilerinde daha dikkatli olman gereken bir döneme girmiş olabilirsin; çevrendeki insanlarla iletişimini yeniden değerlendirmen faydalı olacak. İçsel huzuru bulmak adına, eylemlerini ve düşüncelerini dengelemeye çalışmalısın. Bu süreçte, sezgilerine güvenmek, doğru kararlar almanı kolaylaştırabilir. Unutma, keşfetmek ve öğrenmek için kendine zaman tanımalısın.
Bugün, sorumluluk duygun ve disiplinin ön planda olacak. İş yerinde veya projelerinde karşılaştığın zorlukları sabırla aşacaksın; bu durum, çevrendekilerin de takdirini toplayacak. Kariyerine dair yeni fırsatlarla karşılaşabilir, çevrendeki insanlarla güçlü bir iş birliği kurabilirsin. Kendi içsel hedeflerine odaklanırken, aşırı mükemmeliyetçilikten uzak durmalısın; kendine esneklik tanı. Aşk ve ilişkilerde kendini ifade etme isteği artıyor; duygularını açık bir şekilde paylaşmak, bağlarını kuvvetlendirebilir. Sağlığına dikkat etmeyi de unutma; fiziksel aktivite seni enerji dolu hissettirecek. Başkalarına yardım etme arzun, içsel tatmin sağlayabilir. Bugün, kişisel gelişim için harika bir gündesin; sahip olduğun yetenekleri keşfetmek ve geliştirmek için cesaret bulacaksın.
Zihin açıcı fikirler ve yenilikçi düşüncelerle dolu bir gün. İçsel motivasyonun ve yaratıcılığın artacağı bu dönemde, alışılmışın dışında olanı denemeye hevesli olabilirsin. Sosyal çevrendeki etkileşimler keyif verici olacak; ilginç insanlarla tanışabilir veya mevcut ilişkilerini derinleştirebilirsin. Farklı bakış açıları, sana yenilikçi çözümler sunabilir. Ancak dikkatli ol, uyuşmazlıklar ya da sürtüşmeler de gündeme gelebilir. Duygusal olarak daha özgür hissetmek isteyebilir, kişinin para ve ilişkilerine dair alışkanlıklarını gözden geçirebilirsin. Kendini ifade etme konusunda cesur olman, başkalarındaki etkini artıracak. Özellikle sanatsal projelere yönelmek için güzel bir zaman. Başkalarının beklentilerinden uzaklaşarak, kendi isteklerini önceliklendirmeyi denemelisin. Bu süreç, kişisel özgürlüğünü ve yaratıcılığını beslemene olanak tanır. Unutma, hazırlıklı ve esnek olmak, bu dönemi en iyi şekilde değerlendirmeni sağlayacak.
Hayal gücün ve sezgilerin bugün oldukça güçlenmiş durumda. İçsel dünyanda keşifler yapma fırsatına sahip olabilirsin. Duygusal derinliklerde kaybolabilir, sanatsal bir projeye yönelmek isteyebilirsin. İletişim alanında, sevdiklerinle olan bağların anlam kazanacak, duygularını daha açık bir şekilde ifade etme ihtiyacı hissedebilirsin. Ancak dikkatli ol; başkalarının duygusal taleplerine karşı duyarlı olmak güzellik sunarken, kendi sınırlarını da koruman gerekebilir.Güneş’in ve Ay’ın düzenledikleri etkileşimler sayesinde sezgilerinle mantığını dengede tutmaya çalışmalısın. Kendine zaman ayırarak zihnini ve ruhunu dinlendirmen önem kazanıyor. Geçmişten gelen anıların gün yüzüne çıkması veya kayıplarınla ilgili düşünceler, seni bir nebze hüzünlendirebilir; ancak bunları kabullenmek ve dönüştürmek, sana güç verebilir.Kendine olan güvenin artarken, başkaları için destekleyici bir rol de üstlenebilirsin. İçsel yolculuğun, ruhsal bir yenilenmeye vesile olacak. Sosyal ilişkilerde empatinin yoğunluğu, sıradan diyaloğuna derinlik katabilir. Ancak zaman zaman kendi çıkarlarını gözetebilme yeteneğini de unutmaman gerekiyor. Kendine nazik ol ve hislerine değer ver; bu dönem ruhsal incelemenin ve herhangi bir yeni başlangıcın anahtarı olabilir.
