1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjin yüksek ve cesaretinle ön plana çıkıyorsun. Başkalarına ilham vermek için harika bir gün. Yeni projelere başlama isteğin canlanırken, çevrendekilerden destek alabileceksin. İletişim becerilerin artmış durumda, bu sayede düşündüğün fikirleri dürüstçe ifade edebilirsin. Ancak dikkatli ol, aceleci davranmaktan kaçınmalısın. Duygusal yönlerin de ön planda; içsel hislerine kulak vermek, bağlarını güçlendirecek. Karşılaşabileceğin zorluklarda, inatçılığın senin en büyük dostun olacak. Akşam saatlerinde ise keyifli bir sosyal aktivite, gününü renklendirebilir. Kendine güven ve hareket et, bu enerjiyi doğru kullan!
Bugün duygusal derinliklere inme isteği hissedebilirsin. İçsel huzuru bulmak için kendine zaman ayırmak, meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapmak faydalı olacak. İlişkilerde sıcak ve samimi bir iletişim kurmak önemli, sevdiklerinle arandaki bağları güçlendirmek için çabalamalısın. Maddi konularda daha temkinli olman gereken bir dönemdesin; harcamalarını gözden geçirme vakti! Kendine olan güvenin, zorluklarla baş etme gücünü artıracak. Planlarını gerçekleştirmek için adım atarken kararlı ol, karşına çıkan fırsatları iyi değerlendir.
Etkileşimle dolu bir gün seni bekliyor. İletişim becerilerin ön planda olacak, çevrendeki insanlarla derin bağlantılar kurabilirsin. Fikirlerinle ilham verici bir rol üstlenebilirsin. Duygusal derinlik, yüzeysel sohbetlerin ötesine geçmeni sağlıyor, ortak ilgi alanlarını keşfederek yeni dostluklar edinebilirsin. Daha önce düşündüğün projelere yatırım yapma fırsatları kapını çalabilir; bu fırsatları iyi değerlendirmelisin. Dikkatini dağıtan unsurlara karşı dikkatli ol, zira kararsızlık ve dağınıklık hissi zihnini etkileyebilir. Kutlama gerektiren bir durum söz konusu; geçmiş başarılarını anmak, motivasyonunu artırabilir. Kendine güvenerek ilerle, bu günlerde hazırladığın planlar gelecekte büyük yankı uyandırabilir. Enerjini koru ve yaratıcı projelerde kalbini dinlemeye özen göster; içsel sesin seni doğru yönlendirecektir. Unutma, her şey senin elinde!
Duygusal derinliklerin içinde kaybolma riski var; bu nedenle hislerinizi ifade etmekte zorlanabilirsiniz. İçsel huzuru sağlamak için kendinize zaman ayırmanız önemli. Ailevi ilişkilerde sıcaklık ve anlayış bekleniyor. Bugün, sevdiklerinizle olan bağları güçlendirme fırsatları karşınıza çıkabilir. Özellikle duygusal destek arayışında olanların yanlarında olmanız, hem sizin hem de onların ruh haline iyi gelecek. Duygusal derinliklere inmekten çekinmeyin; içgüdülerinizi takip etmek ve duygusal bağlantılar kurmak sizi olumlu yönde etkileyecek. Ancak küskünlüklerin gündem olmasına izin vermemek için iletişimi açık tutmakta fayda var. Kendinize karşı nazik olun ve ihtiyaç duyduğunuz anlarda dinlenmeye özen gösterin. Yaratıcılığınızı besleme şansı bulabilirsiniz; bu da ruh halinize iyi gelecek. Unutmayın, içsel dengeyi korumak için kendinize de alan tanımalısınız.
Bugün sahne ışıkları üzerinde parlamak için harika bir fırsat yakalayabilirsin. İçsel enerjin yüksek ve kendine olan güvenin etrafındakilere de yansıyacak. Yaratıcılığını ortaya koymak için özel bir alan bulmalısın; bu, bir proje üzerinde çalışmak ya da sosyal etkinliklere katılmak olabilir. Duygusal anlamda ise, sevdiklerinle olan ilişkilerde sıcak ve samimi anlar yaşanabilir. Geçmişte yaşanan sorunları konuşmak, aradaki bağı güçlendirebilir. Kendine bir ödül vermek isteyebilirsin. Bu, belki de uzun zamandır düşündüğün bir şey. İleriye dönük planlarını yaparken, kalabalıklardan çekinmemelisin; liderlik vasıflarını sergileyebileceğin fırsatlar kapını çalacak. Unutma, tutkuların ve arzuların, bugün seni yönlendirebilir. Duygusal birikintilerini paylaşmakta, seni anlayan kişilerle bir araya gelmekte fayda var. Gözler üzerindeki ışığı hissetmek, kendini özel hissettirirken seni daha da motive edecek.
Detaylara dikkat etme yeteneğin, çevrendeki olayları daha iyi anlamanı sağlıyor. İş yerinde karşılaştığın zorluklara karşı pratik ve analitik bir yaklaşım sergilemen, gününü daha verimli geçirmeni sağlayacak. Belirsizlikler seni düşündürebilir, ama içsel sezgilerini dinleyerek doğru kararları alabilirsin. Sosyal ilişkilerin yavaş bir tempoda ilerleyebilir; bu tam da ruh halinle örtüşüyor. Kendine zaman ayırmak ve içsel huzuru bulmak için küçük kaçamaklar yapabilirsin. Sağlık konularında dikkatli olmalısın; doğal beslenmeye yönelmek, vücuduna iyi gelecektir. Yaratıcılığını ortaya koymak için bir fırsat yakalayabilir, bu sayede hem kendini ifade edebilir hem de ilham alabilirsin. Sabırlı ol ve her şeyin zamanla güzelleşeceğini unutma.
Dengeleri sağlama ve uyumu yakalama arayışındasın. İlişkilerde empati ve anlayış ön planda. Başkalarının düşüncelerini dinlemek, işbirliği yapmak ve uzlaşmacı bir tutum sergilemek için uygun bir zaman. Yüzleşmelerden kaçınmamalı, açık iletişim kurmalısın. Sosyal çevrenle olan bağların güçleniyor, yeni bağlantılar kurabilir, eski dostlarla bir araya gelebilirsin. Estetik ve sanatsal alanlarda da yeni keşifler ve fırsatlar seni bekliyor. İçsel dengeyi bulmak adına meditasyon veya doğa yürüyüşleri faydalı olabilir. Unutma, dış dünyayla kurduğun ilişki, iç dünyandaki sükunetin bir yansıması olacak.
Derin duygular içindeki tutku, bugün hayatının her alanında etkili olmaya başlayacak. İçindeki gizemli enerjiyi çevrene yayarak, insanlarla arandaki bağlantıları güçlendireceksin. Özellikle sevdiklerinle geçireceğin zamanlar hayatına anlam katacak. İletişimde açık olmalısın; hislerini ve düşüncelerini ifade etmek için cesur adımlar atabilirsin. iş yerinde yaratıcılığın ön plana çıkacak. Yeni projelerle ilgili ilham alabilir, sıradışı fikirler geliştirerek takımına katkı sağlayabilirsin. Duygusal derinliği olan işler seni daha iyi tatmin edecek. Özel hayatında ise, yakın ilişkilerde daha samimi ve duyarlı olman gerekebilir. Partnerinle geçmişte yaşanan sorunları çözmek için doğru zaman. Bu süreçte kendini açman, ilişkinizi güçlendirebilir. Duygusal yoğunluk, güven ve bağlılık hissini artıracak. Kendi sınırlarını korurken, başkalarının ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmak gereken bir dönemdesin. Bugün içsel dönüşüm ve yenilenme isteği hissedebilirsin. Kendinle ilgili bazı derin gözlemler yapma fırsatın olacak. Kendini keşfetme yolculuğunda adım atmak için ideal bir zaman. Geçmişten gelen yükleri bırak ve geleceğe daha hafif bir kalp ile ilerle. Unutma, kendi içsel gücüne güvenmelisin!
Biraz dikkatli olman gerekebilir; zira bugün her şey beklenmedik bir hızla gelişebilir. Maceraperest ruhun, keşif arzun ve özgürlük tutkun seni harekete geçirecek. Ancak, ani değişikliklere karşı hazırlıklı olmalısın. İletişim kurduğun insanlarla derin bağlar kurma fırsatına sahip olabilirsin, bu da seni duygusal olarak zenginleştirecek.Bunun yanı sıra, iş veya kariyer alanında yeni fırsatlar kapını çalabilir. Girişimci ruhunla bu fırsatları değerlendirmek için cesur adımlar atabilirsin. Ancak aceleci davranmamaya dikkat et; düşüncelerini dikkatlice şekillendirirsen, sonuçların seni tatmin edebilir. Özel yaşamında ise, sevdiğin kişiyle iletişim kurmak, duygularını ifade etmek adına uygun bir zaman. Belirsizlik ya da kararsızlık hissedebilirsin; bu durumun üstesinden gelmek için içsel huzurunu bulmalısın. Yüz yüze yapılan samimi sohbetler, ilişkinizi güçlendirebilir. Unutma, dış dünyadaki maceralarına kapılmadan önce iç dünyana da bir göz atmalısın.
Disiplin ve azmin ön planda olduğu bir gün seni bekliyor. Hedeflerine ulaşma konusunda kararlı adımlar atabileceğin bir dönemdesin. İş hayatında dikkatli ve çözüm odaklı yaklaşımın sayesinde önemli ilerlemeler kaydedebilirsin. Sosyal ilişkilerde ise, mevcut bağlantılarını güçlendirme, yeni insanlarla tanışma fırsatlarını değerlendirme zamanı. Aşk hayatında, duygularını net bir şekilde ifade etmek, karşılıklı anlayışı derinleştirebilir. Kendine ayırdığın zaman, içsel huzurunu sağlamana yardımcı olacak. Unutma, sabrın ve kararlılığın, seni hayal ettiğin yerlere götürecek.
Bireyselliğin ve özgürlüğün ön planda olacağı bir gün. Kendini ifade etme şeklin, sosyal çevrendeki insanların dikkatini çekecek. Yeni arkadaşlıklar kurma ve mevcut ilişkilerini derinleştirme fırsatları karşına çıkabilir. Gelecek hayallerin ve inovatif fikirlerin üzerinde yoğunlaşarak, yaratıcı projeler üzerinde çalışmaya istekli olabilirsin. İçsel sesini dinlemek, seni doğru yönlendirecek. Anlık gelişmeler biraz da olsa kafa karışıklığı yaratabilir; bu durumdan etkilenmemek için esnek kalmaya özen göstermelisin. Hedeflerine ulaşma yolunda atacağın adımlarda cesaretini her zaman yanında hisset. Kendinle barışık olman ve sevdiğin şeylere yönelmen, gününü daha verimli ve keyifli hale getirecek.
Hayal gücünüz bugün zirve yapabilir, yaratıcı projelere yönelmek için mükemmel bir zaman. Duygusal derinlikleriniz, insanlarla bağ kurmanıza yardımcı olacak. Özellikle sanatsal bir ifade arayışındaysanız, içsel sesinizi dinleyin; ilham anları kapınızı çalabilir. Duygusal durumlar, başkalarını daha iyi anlamanızı sağlayacak ve empatinizle çevrenizdeki insanlara ışık tutabilirsiniz.İlişkilerde hassas ve alıngan bir ruh hali içinde olabilirsiniz. Sevdiklerinizle aranızda yüksek bir anlayış seviyesi yakalamanız olası; bu da sizi daha da yakınlaştıracak. Ancak, sınırlarınızı korumayı unutmayın. Kendinize zaman ayırmak, zihin ve ruh sağlığınız için faydalı olacaktır. İçsel huzur bulmak için doğada vakit geçirmeyi düşünebilirsiniz.Finansal konularda dikkatli olmakta fayda var. Gereksiz harcamalardan kaçınmak, ileride daha sağlıklı bir bütçe oluşturmanıza yardımcı olabilir. İçgüdülerinize güvenin; bazı fırsatlar sizden geçebilir. Duygu ve sezgileriniz, hayatınızdaki fırsatları (ya da tehditleri) fark etmenizde önemli bir rol oynayabilir. Sabırlı olun ve aceleci davranmayın. Balık, bu günlerde hayallerinizi gerçekleştirmek için gereken adımları atarken ayaklarınızı yere sağlam basmanız gerektiğini gösteriyor.
