1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjinin doruk noktasında olacaksın. Hırslı ve kararlı bir yaklaşım sergileyerek günün getireceği fırsatları değerlendirebilirsin. Anlık fırsatlar karşına çıkabilir; bunları iyi değerlendirmek önemli. İlişkilerinde samimi ve açık olmayı tercih etmelisin, bu sayede daha derin bağlantılar kurabilirsin. Aceleci davranmamaya dikkat et; kararlarını biraz daha düşünerek almak, sonrasında pişmanlık yaşamamanı sağlayacak. İçsel huzurunu artırmak için spor ya da meditasyon gibi aktivitelerde bulunabilirsin. Bugün, yenilikçi fikirlerinle dikkat çekebilirsin; yaratıcı projelerine odaklanmak için ideal bir zaman. Geçmişte yaşadığın deneyimler, yeni geleceğine yön vermekte sana yardımcı olacak.
Bugün, içsel huzur arayışın daha da belirginleşiyor. Rahatlama ve konfor arayışında olduğun bir döneme girebilirsin. Çevrendeki olaylar seni düşünmeye sevk edebilir; anlık tepkiler vermek yerine derin bir nefes alıp durumu analiz etmek daha faydalı olabilir. Maddi konulara yönelik kaygılar ön plana çıkabilir; tuttuğunuz bütçeyi gözden geçirmenizde fayda var. İlişkilerde daha sıcak bir yaklaşım sergilemek, sevgi ve samimiyetin artmasına neden olabilir. Duygusal bağların güçlenmesi için açık ve dürüst bir iletişim kurmaya özen göstermelisin. Kendine zaman ayırmayı unutma; doğayla baş başa kalmak, ruhsal olarak yenilenmene yardımcı olacaktır. Artık bir adım ileri gitmek için gerekli cesareti bulabilirsin. Yapmayı düşündüğün sanatsal faaliyetler, yaratıcılığını ortaya çıkaracak ve ruh halini iyileştirecektir.
Bugün iletişim becerilerin ön planda olacak. Fikirlerini ifade etmekte oldukça başarılı olabilirsin. Sosyal etkileşimlerin keyifli geçecek ve yeni insanlarla tanışma fırsatları doğabilir. Merak duygun, çevrendekilerin ilgi alanlarını öğrenmene yardımcı olacak. Özellikle yazılı iletişimde yeteneklerini gösterebilir, projelerinde yaratıcı çözümler üretebilirsin. Ancak dikkat etmen gereken nokta, bazen yüzeysel kalmaman ve daha derin bağlantılar kurmaya çalışman. İçsel düşüncelerini paylaşmaktan çekinme, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirebilirsin. Bugün, zihinsel enerjini yükselten aktivitelerle meşgul olmak, seni daha keyifli kılacak. Unutma, ruh halini olumlu etkileyecek şeylere yönelmek önemlidir. Bu süreçte esnek olmak ve değişime açık kalmak, sana yeni kapılar aralayacaktır.
Duygusal olarak zorlu bir gün geçirebilirsin. İçsel dünyanla yüzleşmek, geçmişte yaşadığın anıları tekrar değerlendirmen için fırsatlar sunacaktır. Aile ilişkilerine dair hassas konular gündeme gelebilir; başkalarını anlamakta zorluk çekebilirsin, sakince yaklaşmakta fayda var. Kendini güvende hissetmek adına evde vakit geçirmek, sevdiğin insanlarla bir arada olmak sana iyi gelecek. Sezgilerin güçleniyor; içsel sesine kulak vermek, senin için önemli kararlar almanı sağlayabilir. Karşılaştığın durumlar belirsizlik içerebilir, anlık tepkiler vermekten kaçınmalısın. Kendini ifade etme biçimin, başkaları üzerinde olumlu bir etki yaratabilir, duygularını paylaşmaktan çekinme. Gün sonunda kendini rahatlatacak bir aktivite, stresini azaltmak adına faydalı olacaktır.
Güçlü bir kendine güven ve liderlik duygusu içerisinde olabileceğin bir gün. Güneşin ışığı altında, çevrendeki insanların dikkatini üzerine çekmek için harika bir fırsat var. Yaratıcı projelerle uğraşmak için ilham dolu bir dönemdesin, içindeki sanatçıyı dışarı çıkarabilirsin. Sosyal etkinlikler, yeni bağlantılar kurmanı sağlayacak ve kendini ifade etme konusunda cesur olmanı gerektirecek. İlişkilerde ise samimi, dürüst ve açık olman, mevcut güçlü bağları daha da derinleştirebilir. Özgüveninle hareket ettiğin sürece, istediğin etkileyici sonuçlara ulaşabilirsin. Duygusal anlamda da kendini güçlü hissedeceksin, içsel dengeyi sağlayarak kararlılık gösterebilirsin. Fiziksel enerjin yüksek; spor, dans ya da açık havada vakit geçirmek sana iyi gelecek. Kendine olan inancını hatırlayarak, başkaları üzerinde olumlu bir etki bırakabilirsin.
Özen, titizlik ve detaylara verdiğin önem, bugün kendini gösteriyor. Gün içerisinde karşına çıkacak küçük detaylar, iş veya kişisel yaşamında fark yaratabilir. Eğer bir projeyle ilgileniyorsan, elindeki kaynakları ve bilgileri akıllıca kullanarak ilerlemek harika sonuçlar doğurabilir. Kendini ifade etme şeklin, özellikle de belirli bir konu hakkında düşüncelerin varsa, başkaları üzerinde etkili olacak. Duygusal ilişkilerde samimiyet arayışında olabilirsin; açık iletişim kurmak, bağlarını güçlendirecek. Ayrıca sağlığına dikkat etmeyi unutma; küçük bir alışkanlık değişikliği bile kendini çok daha iyi hissetmene yardımcı olabilir. Bugün, huzurlu ve düzenli bir ortam yaratma arzusunun etkisiyle, günlük rutinlerini gözden geçirebilirsin. Unutma, ufak değişiklikler büyük farklar yaratabilir.
Sosyal etkileşimler ön planda, başkalarının düşüncelerine ve duygularına duyarlılık göstereceksin. Gün boyunca meydana gelen olaylar, adalet ve uyum arayışının önemini vurgulayacak. Yakın ilişkilerinde dengeyi sağlamak, huzurun anahtarı olabilir. Kendini ifade etme becerinle başkalarını etkileme kapasiten artacak; bu, hem iş hem de kişisel yaşamında fırsatlar yaratabilir. Yavaşlamak ve içsel duygularını gözlemlemek, ruhsal sağlığın adına faydalı olacak. Dışarıdan gelen eleştirilere karşı açık ol, bu senin gelişim sürecinde önemli bir adım olabilir. Aşk hayatında samimi ve derin bir bağlantı arayışı içinde olman, tutku dolu anların kapısını aralayacak. Unutma, hayatında dengeyi sağlamak ve empati kurmak senin en güçlü yönlerinden biri.
Duygusal derinlikler ve sezgisel güçler bugün seninle. İçsel dünyanda bir yolculuğa çıkma isteği hissedebilirsin. Belirsizlikleri aydınlatacak, seni özgür kılacak bazı farkındalıklar doğabilir. İlişkilerinde daha fazla derinlik arayışında olacaksın; yüzeysel iletişimler yerini anlam dolu bağlara bırakabilir. Duygusal samimiyetin güçlenecek, içsel güçlerinle çevrendekileri etkileyeceksin.Finansal konularda dikkatli olman gereken bir dönemdesin. Yapacağın harcamaları gözden geçirmen veya bütçeni daha dikkatli yönetmen faydalı olabilir. Ayrıca, ayrıntılara önem vermek ve neye odaklanman gerektiğini netleştirmek, ilerlemeni hızlandırabilir. Günün ilerleyen saatlerinde, sosyal çevrende ortaya çıkacak fırsatlar var. Yalnız kalmak isteyebilirsin ama bağlantı kurduğun insanlardan alacağın destek, sana farklı bakış açıları sunacak. Kendi iç sesini dinlemeye önem ver ve bu süreçte sezgilerine güven. Senin için büyülü bir gün olabilir.
Aşırı iyimser düşünmenin yanıltıcı olabileceği. Gerçekçilikle hayal gücünü dengelemen önemli. İçsel huzurunu bulmak için kendine zaman tanımalı ve iç sesini dinlemelisin. Aşk hayatında, tutkulu anlar yaşayabilir; yeni bir ilişki kapıda olabilir. Yeni insanlarla tanışmak, ruhuna iyi gelecek. Eğitim veya bilgi paylaşımı konularında da fırsatlar karşına çıkabilir. Kendini ifade etme biçiminde yaratıcı yaklaşımın, başkalarının dikkatini çekmene yardımcı olacak.
Bugün, hedeflerine ulaşma konusunda kararlılığın ve disiplinin ön planda. Kendine olan inancın, zorlukların üstesinden gelmene yardımcı olacak. Çalışma alanında yeni fırsatlar kapını çalabilir; bu fırsatları değerlendirirken dikkatli ve stratejik olman gerekebilir. Aynı zamanda, duygusal ilişkilerde samimi ve açık olmanın getireceği huzuru hissedeceksin. Geri planda kalan hislerin yüzeye çıkabilir, bu da seni düşündürmeli. Sağlığına önem vermek, zihinsel ve bedensel dengeyi kurmana yardımcı olacak. Unutma, ilerlemek için adım atmak yeterli değil; bu yolda yürüdüğün zemin de önemli. Kendi iç dünyanı ve dış çevreni dengeleyerek, daha iyi bir denge ve tatmin hissi bulabilirsin.
Bugün özgür ruhun ve bağımsızlığın ön planda. İçinde bulunduğun sosyal çevreyle olan ilişkilerin yeni bir boyut kazanabilir; yeni arkadaşlıklar ya da mevcut dostluklarda ilginç gelişmeler olabilir. Farklı düşünce yapısına sahip insanlarla karşılaşman, dünyaya bakış açını genişletecektir. Özellikle yenilikçi fikirler ve projeler üzerinde yoğunlaşma isteğin artıyor; yaratıcılığını ve hayal gücünü kullanmak için uygun bir zaman. Ancak içsel huzurun için biraz durup düşünmek, hayatına dair derinleşmene yardımcı olacaktır. Aniden gelen fırsatlara açık ol; kalbinin sesine kulak vermek, doğru yönü bulmana yardımcı olacak. Kendi anlama şekline dokunurken, başkalarının da senin düşüncelerinle ilham almasına neden olabilirsin. Kendine güven, adım atmaktan korkma; yıldızlar senin yanında!
Duygusal derinliklerin ve içsel sezgilerin yoğunlaşacağı bir gün. Yaratıcılık potansiyelin artıyor; sanatsal projeler ve hobiler için ilham verici bir dönemdesin. Aynı zamanda içsel huzurunu bulmak için doğayla bağlantı kurmak isteyebilirsin. İnsanlarla empati kurma yeteneğin, ilişkilerinde daha derin bağlar oluşturmanı sağlayacak. Karşılaştığın zorluklar karşısında aşırı duygusal tepkiler vermekten kaçınmalısın; mantıklı bir yaklaşım, daha sakin ve çözüm odaklı olmanı getirebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; bu, ruhsal dengeyi sağlamak açısından sana büyük fayda sağlayacak. Hayallerin ve gerçeklik arasındaki dengeyi bulmakte zorlansan bile, akışa güvenmek ve sezgilerine kulak vermek sana rehberlik edecek.
