1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerji ve azim dolusunuz. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman. İçsel motivasyonunuzla çevrenizdekileri de etkileyebilir, liderlik vasıflarınızı parlatmalısınız. İletişim kurarken cesur adımlar atın, düşüncelerinizi açıkça ifade etmekten çekinmeyin. Ancak sabırsızlık tuzağına düşmemeye dikkat edin; kararlarınızı aceleyle vermek, pişmanlık getirebilir. Yakın ilişkilerde daha duyarlı olun, sevdiklerinizin hislerine önem vermek, aradaki bağı güçlendirecektir. Fiziksel aktivitelere zaman ayırmak, hem enerjinizi dengelemeye hem de stresinizi azaltmaya yardımcı olacaktır. Endişeleri geride bırakıp ilerleme kaydetmenin vakti geldi.
Bugün, güven arayışın ve istikrar istemen ön planda olacak. İlişkilerde duygusal bağları kuvvetlendirmek adına adımlar atabilirsin. Özellikle aşk hayatında, sevgiye dayalı bir iletişim kurmak her zamankinden daha önemli olacak. İş yerinde ise pratik zekânla sorunları hızlıca çözüme kavuşturacak ve ekip arkadaşlarının takdirini kazanacaksın. Finansal anlamda dikkatli olmalısın; harcamalarını kontrol altına almak, gelecekte daha rahat bir dönem geçirmeni sağlayabilir. Kendine zaman ayırmak ve doğayla bağlantı kurmak ruh halini iyileştirecek. Sanatsal yönünü keşfetmek, sana ilham verebilir. Sabırlı ve kararlı duruşunla, hedeflerine ulaşman mümkün. Unutma, sabır en büyük erdemin.
Bugün, iletişim becerilerin ön plana çıkıyor; düşüncelerini akıcı bir şekilde ifade etmekte zorlanmayacaksın. Sosyal çevrendeki etkileşimler, yeni fırsatlar doğurabilir. Arkadaşlarınla yapacağın konuşmalar, fikirlerini yeniden şekillendirme fırsatı sunabilir. Yenilikçi düşüncelerinle dikkat çekmekte; ancak sabırsızlık, bazı projelerde aksamalara neden olabilir. Kendine alan tanı, aceleci olma. Aynı zamanda, kişisel ilişkilerinde denge kurmak için daha fazla empati göstermekte fayda var. Bu sayede bağlarını kuvvetlendirebilir, derinlemesine bağlantılar kurabilirsin. Öğrenmeye açık ol; yeni bilgiler şimdiki durumunu değiştirmen adına ışık tutacaktır. Yaratıcılığın tavan yapacak, sanatsal projelere yönelmen verimli sonuçlar getirebilir. Bolca seyahat veya yeni yerler keşfetme arzusu duyabilirsin; bu seni ruhsal olarak besleyecek. Unutma, eylemlerinin düşüncelerini nasıl etkilediğini gözlemlemek önemli olacak.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olduğu bir gündesin. Ailevi ilişkiler ve ev hayatınla ilgili konulara odaklanabilir, sevdiklerinle vakit geçirmenin huzurunu hissedebilirsin. İçsel dünyanı yansıtan anlık ruh hali değişimleri, kararlarını etkileyebilir. Kendine dönme ve geçmişle yüzleşme zamanıdır. Yaratıcı projelerine yönelmek için ilham bulabilirsin; içsel sesini dinleyerek yeni fikirler geliştirebilirsin. İçsel dengeyi sağlamak için meditasyon veya doğa yürüyüşleri sana iyi gelebilir. Sosyal çevrendeki belirsizlikler canını sıkabilir, bu yüzden hislerini paylaşmaktan çekinme. Unutma, empati kurduğun her birey, senin ruh halinin destekleyicisidir.
Bugün, içindeki yaratıcılığın ve liderlik potansiyelinin parlamasına izin ver. Cesaretinle çevrendekilere ilham verebilir, sosyal çevrendeki dinamikleri değiştirebilirsin. Kendine güvenin yüksek, bu da yeni fırsatları yakalamana yardımcı olacak. Kalabalıkların içinde parlayacağın bir atmosferdesin. Takım çalışmalarında öne çıkmak, projelerinde liderlik rolü almak için harika bir zaman. Duygusal ilişkilerde derin ve sıcak bir bağ kurma isteğin artmış, sevdiklerinle geçireceğin zaman, ilişkilerinizi güçlendirecek. Ancak, zaman zaman kibirli ya da bencil bir tutum sergilememeye özen göstermelisin; bu, başkalarıyla olan ilişkinin dengesini bozabilir. İçsel huzurunu sağlarken, dışarıda da parlamanın yollarını bulabilirsin. Kendine güvenerek ilerlersen, başkalarını etkileyebilir ve kendi hedeflerine ulaşabilirsin. Hayatın keyfini çıkar, çünkü bu gün senin günün!
Detaylara olan düşkünlüğün bu dönemde ön plana çıkacak. Gün içerisinde yapman gereken işlerin listelerini oluşturmak, gününün daha verimli geçmesine yardımcı olacak. Alışveriş veya günlük harcamalar konusunda daha dikkatli olmalısın; planlı hareket etmek, gelecekteki maddi kaynaklarını korumana yardımcı olur. İletişim kurduğun insanlarla olan ilişkilerini gözden geçirmek, gereksiz tartışmalardan kaçınmana katkı sağlayabilir. Sağlığınla ilgili küçük değişiklikler yaparak kendini daha iyi hissedebilirsin; egzersiz programına birkaç dakikalık yürüyüşler eklemek bile ruh halini olumlayıcı yönde etkileyebilir. Yaratıcılığını ifade etmeye çalış, ilham perilerin etrafında olduğunu hissedebilirsin. Sosyal hayatında daha açık fikirli olman, yeni bağlantılar kurmanı sağlayabilir. Etrafındaki insanlara karşı empatik yaklaşımın, ilişkilerinde derinleşmene yardımcı olacak.
Dengede kalmanın, uyumun ve güzelliğin önem kazandığı bir gün. İlişkilerdeki dengeyi sağlama isteği artabilir; bu nedenle, sevdiklerinle olan iletişimine özen göstermelisin. Göz önünde olmak, sosyal ortamlarda yer almak senin için keyif verici olabilir. Duygusal derinlikleri keşfetmek isteyebilir, yeni bağlantılar kurmak için şanslı bir dönemdesin. Ancak karar alırken dikkatli olman gerekebilir; içsel huzurunu korumak, senin için öncelikli hale gelecek. Yaratıcılığını konuşturmak, sanatsal ifadelere yönelmek için harika fırsatlar sunulabilir. Günlük rutinine estetik dokunuşlar eklemek, motivasyonunu artırabilir. Kendine olan güvenin, başkalarıyla olan ilişkilerine zenginlik katacak.
Duyguların derinleşiyor, içsel bir keşif sürecindesin. Bugün bağ kurduğun kişilerle olan iletişimin daha da önemli hale gelecek. Gizli kalmış hislerin, belki de daha önce açılmadığın kapılar olarak karşına çıkabilir. Kendini ifade etme konusunda cesaret gösterebilirsen, etrafındakilere ilham verebilirsin. Biraz daha sabırlı olman gerekebilir; her şeyin zamanla yerine oturacağını unutma. Bu dönemde sezgilerin kuvvetli, bu yüzden iç sesine güvenmekte fayda var. Kendi sınırlarını belirlemek ve sağlıklı ilişkiler kurmak, ruhsal dengeni koruyacak. Kalp ve zihin arasındaki dengeyi sağlamak için biraz içe dönmek iyi gelebilir. Patlayıcı duyguların kontrolünü sağlayarak, zorluğa dönüşebilecek durumları fırsata çevirebilirsin.
Aceleci kararlar almaktan kaçınmalısın. İçsel sezgilerini dinle ve anı yaşa. Güçlü hayallerin, geleceğinle ilgili ilham kaynağın olacak. Aşk hayatında mücadele etmeden, doğal akışa bırakmalısın. Şans seninle, bu dönemde karşına çıkan fırsatları değerlendirmekten çekinme. Doğa ve açık havada zaman geçirme isteğin, ruhsal enerjini toparlamana yardımcı olacak. Kendini ifade etmekte daha cesur olabilirsin, bu da yeniliklerle dolu bir gün geçireceğini gösteriyor.
Disiplinin ve kararlılığının her zamankinden daha belirgin olacağı bir dönemdesin. Hedeflerine ulaşmak için adımlarını dikkatle planlıyor, kendine güveniyorsun. İşle ilgili konularda beklenmedik fırsatlar karşına çıkabilir, bu fırsatları değerlendirmek için cesaretini ortaya koymalısın. Sosyal çevrendeki insanlar, destekleyici tavırlarıyla sana ilham verebilir. Özellikle arkadaşlarınla geçireceğin zamanlar, içsel motivasyonunu artıracak. Ailevi ilişkilerde ise anlayışlı ve sabırlı olman gerekiyor. İçsel huzurunu koruyarak, sevdiklerinle birlikte geçireceğin anların değerini bilmelisin. Kendine biraz zaman ayırmak, zihinsel dinlenmeni sağlayacak ve seni gelecekteki zorluklara daha iyi hazırlayacak. Kendi sınırlarını zorlayarak, ilerlemeye odaklanmalısın. Unutma, azim ve kararlılığın seni zirveye taşıyacak.
Bugün, özgür ruhun ve yenilik arayışının yoğun bir şekilde hissedildiği bir zaman dilimindesin. Yaratıcılığın zirve yaparken, alışılmışın dışına çıkma isteğin artıyor. Arkadaş çevrenden ilham alarak yeni projelere yönelme fırsatın var; bu süreçte fikir alışverişi yapmayı unutma. Belirli konularda karar verirken içgüdülerine güvenebilirsin. İletişim becerilerin güçlü; bu sayede başkalarıyla kurduğun diyaloglar, senin için faydalı sonuçlar doğurabilir. Duygusal olarak bağımsızlık arayışındasın; bu, ilişkilere yaklaşımını etkileyen bir faktör. Kendine yer açarken başkalarına da alan tanımak, ilişkilerini güçlendirebilir. Yeniliklere ve farklı deneyimlere açık ol, bu sana büyük bir tatmin getirecektir. Unutma, değişim ve dönüşüm senin en güçlü yanların.
Bugün, sezgisel yeteneklerin ön planda olabilir. İçinde bulunduğun duygusal dalgalanmalar, seni derin düşüncelere sevk edebilir. Kendini ifade etme konusunda zorlanabilirsin, fakat içindeki yaratıcılığı ortaya çıkarmak için harika bir zaman. Sosyal ilişkilerde empati kurarak, başkalarının duygularını daha iyi anlama fırsatın olacak. Aşk hayatında da duygusal derinlikler keşfedebilirsin, karşındaki kişiyle bağlarını kuvvetlendirmek adına anlamlı sohbetler gerçekleştirebilirsin. Kendine ayıracağın zamanı ihmal etme, ruhunu dinlendirmek için doğayla iç içe olmaya çalış. Geleceğe dair umut dolu düşünceler seni sarabilir, hayallerinin peşinden gitmekten çekinme. Unutma, unutulmaz anılar biriktirmek için adım atmak cesaret ister.
