1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjin oldukça yüksek. Kendini yeni fırsatların peşinde bulabilirsin. Cesaretin, belirsizlikleri aşmanda sana yardımcı olacak. İletişim yeteneklerin ön plana çıkabilir; bu nedenle sosyal çevrenle olan bağlantılarını güçlendirmek için harika bir gün. Girişimci ruhunun uyanmasıyla birlikte, yeni projelere adım atma arzusu hissedebilirsin. Ancak aceleci davranmamaya dikkat etmelisin; düşünmeden hareket etmek, pişmanlıklara yol açabilir.Aşk hayatında ise ani duygusal dalgalanmalar yaşayabilirsin. Partnerinle olan ilişkin analiz ve sorgulama gerektiren durumlarla yüz yüze gelebilir. Açık ve dürüst bir iletişim kurmak, bu durumları aşmanda anahtar rol oynayacaktır. Sağlık konularında kendine dikkat etmen önemli; fiziksel aktivitelerini artırmak ve beslenmene özen göstermek, enerjini daha iyi yönetmene katkıda bulunabilir. Duygusal dengeyi sağlamak için meditasyon veya yoga gibi uygulamalara yönelmek de faydalı olacaktır. Kendi içsel gücünü keşfetmek adına harika bir zaman dilimindesin; bu fırsatı en iyi şekilde değerlendirmelisin.
Bugün, içsel huzur arayışın daha da belirginleşiyor. Rahatlama ve konfor arayışında olduğun bir döneme girebilirsin. Çevrendeki olaylar seni düşünmeye sevk edebilir; anlık tepkiler vermek yerine derin bir nefes alıp durumu analiz etmek daha faydalı olabilir. Maddi konulara yönelik kaygılar ön plana çıkabilir; tuttuğunuz bütçeyi gözden geçirmenizde fayda var. İlişkilerde daha sıcak bir yaklaşım sergilemek, sevgi ve samimiyetin artmasına neden olabilir. Duygusal bağların güçlenmesi için açık ve dürüst bir iletişim kurmaya özen göstermelisin. Kendine zaman ayırmayı unutma; doğayla baş başa kalmak, ruhsal olarak yenilenmene yardımcı olacaktır. Artık bir adım ileri gitmek için gerekli cesareti bulabilirsin. Yapmayı düşündüğün sanatsal faaliyetler, yaratıcılığını ortaya çıkaracak ve ruh halini iyileştirecektir.
Bugün iletişim becerilerin ön planda olacak. Fikirlerini ifade etmekte oldukça başarılı olabilirsin. Sosyal etkileşimlerin keyifli geçecek ve yeni insanlarla tanışma fırsatları doğabilir. Merak duygun, çevrendekilerin ilgi alanlarını öğrenmene yardımcı olacak. Özellikle yazılı iletişimde yeteneklerini gösterebilir, projelerinde yaratıcı çözümler üretebilirsin. Ancak dikkat etmen gereken nokta, bazen yüzeysel kalmaman ve daha derin bağlantılar kurmaya çalışman. İçsel düşüncelerini paylaşmaktan çekinme, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirebilirsin. Bugün, zihinsel enerjini yükselten aktivitelerle meşgul olmak, seni daha keyifli kılacak. Unutma, ruh halini olumlu etkileyecek şeylere yönelmek önemlidir. Bu süreçte esnek olmak ve değişime açık kalmak, sana yeni kapılar aralayacaktır.
Duygusal dalgalanmaların kaçınılmaz olduğu bir dönemdesin. İçsel huzurunu bulmak için kendine zaman tanıman önemli. Aile bağlantıların ön planda olabilir, sevdiklerine karşı daha duyarlı davranabilirsin. İletişim becerilerin artıyor; bu sayede sıkıntılarını paylaşmakta zorlanmayacaksın. Parasal konularda daha temkinli olman gerekebilir, harcamalarını gözden geçirmen faydalı olacaktır. Kendini güvende hissetme ihtiyacın arttığı bu zamanda, içsel sesine kulak vermek ve yalnız kalmak senin için iyi olabilir. Kendi alanını oluşturmak, ruhsal rahatlık sağlayacak. Ayrıca, geçmişten gelen anılar ve ilişkilerle yüzleşmek, seni büyütebilir. Güçlü sezgilerin sayesinde, yeni fırsatları değerlendirme şansın yükselebilir. Bugün, tam bir duygusal denge arayışında bulunabilirsin, bu fırsatı iyi kullanmalısın.
Bugün, enerjinin doruk noktasında olduğu bir gün. Özgüvenin her zamankinden daha yüksek hissetmeni sağlayacak olaylar peş peşe gelebilir. Yalnızken bile dikkatleri üzerine çekebilirsin. Sosyal çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Cesur adımlar atmaya ve liderlik yeteneklerini sergilemeye hazır ol. Kalp atışlarının hızlanmasına neden olacak bir romantik gelişme yaşanabilir; tutkularını ifade etmekten çekinme. Ancak, kararlar alırken iç sesini dinlemeyi unutma. İş hayatında da yenilikler peşinde koşmak, sana beklenmedik kazançlar getirebilir. Kendine güven, yüreğindeki ateşi yak ve tutku dolu bir gün geçirmeye hazır ol!
Gözlemlerin derinliği sayesinde, detaylara olan hâkimiyetin bugün seni bilgilendiren küçük ipuçlarını ortaya çıkarabilir. Gün içinde karşılaşacağın durumlar, planlarında beklenmedik değişiklikler yaratabilir. Esnek olmak, bu değişimlere uyum sağlamanı kolaylaştıracak. Sağlık ve rutine odaklanarak kendine yönelik bakım yapmayı ihmal etmemelisin. İş hayatında, bir takım projelerde takım arkadaşlarınla yapacağın işbirliği, seni yüceltici sonuçlar doğurabilir. İletişim becerilerinle insanları etkilemekte zorlanmayacaksın; çevrendekilere ilham verecek düşüncelerinle dikkat çekebilirsin. Öğrenmeye açık ve meraklı bir zihinle yeni bilgiler edinmek, kişisel gelişimine katkı sağlayacak. Duygusal ilişkilerinde ise empati kurma yeteneğin, bağlarını güçlendirebilir; bu, sana huzur verecek ve olası çatışmaları azaltacaktır. Kendine güvenerek ilerlediğin bu dönemde, hedeflerine ulaşmak için gereken iradeyi yeniden canlandırman önemli.
Sosyal etkileşimler ve ilişkiler üzerinde yoğun bir odaklanma içinde olabilirsin. Güzellik ve estetik anlayışını sergilemek için yaratıcı projelere yönelmek isteyebilirsin. Duygusal denge arayışın, çevrendeki insanlarla olan bağlarını güçlendirmeye yardımcı olacak. Ancak, kararsız hissetmen olası, bu nedenle iç sesine güvenmeyi denemelisin. Kendini ifade etme biçiminde yenilikler denemek, özgüvenini artıracak. İlişkilerinde uyum arayışında iken, başkalarının ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmak önemli olacak. Bugün, sevgi dolu bir yaklaşım sergilemek tüm yaşam alanlarına olumlu yansıyabilir.
Bugün içsel derinliklere dalma arzusu içinde olacaksın. Duyguların yoğunlaşabilir ve gizli kalmış hislerin yüzeye çıkabilir. Kendi iç dünyanla barış yapma fırsatını yakalayarak geçmişle yüzleşebilirsin. İletişimde samimiyet ön plana çıkacak; arkadaşlarınla ya da sevdiklerinle duygusal konuşmalar yapabilirsin. İnce sezgilerin, çevrendeki insanları anlama konusunda sana büyük bir avantaj sağlayacak. Aynı zamanda, bazı gizli konuların açığa çıkması beklenebilir, bu da seni bilinçli kararlar almaya itebilir. Dareket etmeden önce düşünmek, duygusal olarak daha sağlam adımlar atmana yardımcı olacak. Kendine ve ilişkilerine duyduğun güveni güçlendirerek, ikili iletişimlerini olumlu bir yöne taşıyabilirsin. Dersler çıkarabileceğin deneyimlerle karşılaşabilirsin; bu süreç, seni hem kişisel hem de sosyal anlamda olgunlaştıracak. Sonuç olarak, duygusal ve ruhsal derinliklerinle yüzleşmek için harika bir zaman dilimi.
Bugün merak duygunuz yüksek, yeni bilgiler edinmek ve keşif yapmak için mükemmel bir gün. Sosyal çevrenizden destek alarak ilgi alanlarınızı genişletebilirsiniz. Öğrenme hevesiniz, başkalarıyla iletişiminizi güçlendiriyor. İçsel yolculuğa çıkabilir, derin düşüncelere dalabilirsiniz. Yolculuk planları, seyahat hayalleri gündeminizde yer alabilir. Macera ruhunuz, yeni deneyimlere açık olmanızı sağlıyor. Kendi sınırlarınızı aşma ve özgürlüğü hissetme arzusu, kararlarınıza yön verebilir. Çevrenizdeki insanlarla olan etkileşimlerinizde sabırlı olun. Duygusal derinliklere inmek, ilişkilerinizi güçlendirebilir. Bugün, içsel motivasyonunuzu harekete geçirerek, hedeflerinize odaklanmak için ideal bir zaman.
Bugün, hedeflerine ulaşma konusunda kararlılığın ve disiplinin ön planda. Kendine olan inancın, zorlukların üstesinden gelmene yardımcı olacak. Çalışma alanında yeni fırsatlar kapını çalabilir; bu fırsatları değerlendirirken dikkatli ve stratejik olman gerekebilir. Aynı zamanda, duygusal ilişkilerde samimi ve açık olmanın getireceği huzuru hissedeceksin. Geri planda kalan hislerin yüzeye çıkabilir, bu da seni düşündürmeli. Sağlığına önem vermek, zihinsel ve bedensel dengeyi kurmana yardımcı olacak. Unutma, ilerlemek için adım atmak yeterli değil; bu yolda yürüdüğün zemin de önemli. Kendi iç dünyanı ve dış çevreni dengeleyerek, daha iyi bir denge ve tatmin hissi bulabilirsin.
Bugün kendine olan güvenin ve özgüvenin artış gösterebilir. Zihninde yeni fikirlerin filizlenmesi için uygun bir zaman dilimindesin. Geleceğe dair hayallerini gerçekleştirmek için adım atmaya hazır hissedeceksin. Sosyal çevrendeki insanlarla kurduğun iletişim güçlenecek; bu durum, beklemediğin bir destek bulmanı sağlayabilir. Duygusal ilişkilerde, karşılıklı anlayış ve empati ön plana çıkacak, bu sayede sorunları kolayca aşabileceksin. Farklı görüşlere açık olman, sana yeni bakış açıları kazandıracak ve ilham verecek. Günü, sevdiklerinle geçireceğin keyifli anlarla dolu hale getirmeyi unutma. Kendini ifade etme konusunda cesur ol, içindeki yaratıcılığı serbest bırak!
Duygusal derinliklerinle yüzleşeceğin bir gün. İçsel düşünceler ve hayaller seni sarabilir, bu dönem yaratıcı yeteneklerine ışık tutabilir. Belki bir şey yaratma isteği içini kaplayacak, bu da kendini ifade etmenin harika bir yolu olabilir. İletişim kurma konusunda daha cesur olmalısın; sevdiklerinle duygu ve düşüncelerini paylaşmak için uygun bir zaman. Sosyal ilişkilerde dengeyi bulmak ve başkalarının ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmak, ilişkilerini güçlendirebilir. Aynı zamanda, sezgilerinle hareket ettiğinde, hayatının bazı alanlarında farkındalığın artabilir. Kendini dinle ve içsel rehberliğine güven. Unutma, içsel huzur, dış dünyanın karmaşasında kaybolmamanı sağlayacaktır.
