1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Yeni başlangıçlar için harika bir zaman dilimindesin. Enerjin yüksek, hedeflerin net. Kendi isteklerini önceliklendirmekten çekinme; bu dönemde cesaretinle etrafındakilere de ilham kaynağı olabilirsin. Sosyal çevrenle yapacağın etkileşimler, beklenmedik ve heyecan verici fırsatlar doğurabilir. Duygusal ilişkilerde ise açık ve net iletişim kurmak, sorunları hızla çözmene yardımcı olacak. Kendine karşı olan güvenin artarken, bu da başkalarıyla olan ilişkilerine olumlu yansıyacak. Spor veya fiziksel aktiviteler ruh halini daha da canlandıracaktır; içsel huzurun ve mutluluğun artacak. Fırsatları değerlendirmek için harekete geçmeye hazırsın; sezgilerine güvenmeyi unutma.
Gününüz, sabah erken saatlerden itibaren yeniliklerle dolu geçebilir. Duygularınızın yoğunlaşması ve içsel huzurunuzu bulmaya çalışmanız bu dönemde ön plana çıkacak. İş hayatında yapmanız gereken bazı düzenlemeler, başkalarıyla olan ilişkilerinizi de olumlu yönde etkileyecek. Finansal konularda dikkatli olmanız gereken bir gündesiniz. Gereksiz harcamalardan kaçınmak, bütçenizi daha sağlam temellere oturtmanıza yardım edebilir. Özellikle yeni bir yatırım yapmayı düşünüyorsanız, iyi bir analiz yapmalı ve sabırlı olmalısınız. Aşk alanında ise, partnerinize karşı duyduğunuz hisler derinleşebilir. Beraber güzel anılar biriktirme fırsatını değerlendirin. Eğer yalnızsanız, sosyal ortamlarda karşılaşacağınız insanlardan ilham alabilir, yeni duygusal bağlantılar kurabilirsiniz. Sağlığınıza özen göstermek, stresle başa çıkma yöntemlerinizi gözden geçirmenize yardımcı olabilir. Düşüncelerinizi dinginleştirmenin yollarını aramak, zihninizdeki karmaşayı yatıştıracaktır. Kendinize küçük molalar vermekten çekinmeyin. Bu, sizi yenileyecek ve enerjinizi tazeleyecektir.
Bugün iletişim becerilerinizi ön plana çıkaracak olaylar yaşayabilirsiniz. Fikirlerinizi paylaşmak ya da yeni insanlarla tanışmak için harika bir gün. Sosyal çevrenizle olan bağlantılar güçlenecek, bu da size yeni fırsatlar getirebilir. Duygusal zekanızla başkalarının hislerini anlama kapasiteniz artacak; bu, bazı sorunları kolaylıkla çözmenizi sağlayacak. Yaratıcılığınızın tavan yaptığı bu dönem, sanat ya da yazma gibi alanlarda kendinizi ifade etmenize olanak tanıyacak. İş veya eğitim hayatında ise, düşüncelerinizi net ve ikna edici bir şekilde aktarmakta zorlanmayacaksınız. Duygusal ilişkilerinizde ise, açık iletişim kurmak ilişkinize derinlik katabilir; özellikle uzun süredir çözüme ulaşmamış meseleleri ele almak için ideal bir zaman. Yanınızdaki insanlarla olan bağlarınızı tazelemek ve onlara olan anlaşmamızı gözden geçirmek için uygun bir zemin oluşuyor. Anlık ruh hallerine kapılmamak ve dengeyi sağlamak da önemli. Bugünü, keşfe açık bir zihinle geçirirseniz, yeni olanaklar ve tatmin edici bağlantılar sizi bekliyor.
Duygusal derinliklerde yüzmek, sezgilerini dinlemek ve içsel huzura ulaşmak için harika bir gün. Ailevi ilişkilerde sıcaklık ve anlayış ön planda; sevdiklerinle vakit geçirmek kalbine iyi gelecek. Duygusal bağların güçleneceği bu süreçte, geçmişteki anılar seni sarıp sarmalayabilir, nostaljik düşünceler besleyebilirsin. İş hayatında kendini ifade etmekte zorlanabilirsin; içsel hislerine güvenerek, duygularını açıkça dile getirmekten çekinmemelisin. Sağlığın için biraz daha dikkat etmen gereken bir dönemdesin; ruhsal dengeyi sağlamak adına meditasyon ya da doğayla iç içe vakit geçirmek faydalı olabilir. Kalbini dinle ve kararsızlıklarını geride bırakacak cesareti bul.
Bugün, yaşamında parlayan bir enerji ile etrafındakilere ilham verme potansiyelin yüksek. Kendi yeteneklerine olan güvenin artarken, sosyal ilişkilerde kendini ifade etmekte daha cesur olmalısın. İçsel gücün, karizmanla birleşerek insanları kendine çekiyor. Yaratıcı projeler ve sanat aktiviteleri için mükemmel bir zaman. Başkalarının görüşlerine duyarlı ol, ama kendi görünürlüğünden de ödün verme.Finansal konularla ilgili dikkatli olman gereken bir dönemdesin. Harcamalarını kontrol altında tutarak, ani çıkışlardan kaçınmalısın. Sağlık alanında, stresle başa çıkmanın yollarını keşfetmek ve zihinsel sağlığına özen göstermek, günün olumlu geçmesi için önemli. Kendini iyi hissetmek için doğayla vakit geçirmeyi ve sevdiğin hobilerle ilgilenmeyi unutma. Öne çıkma arzun, dost çevren içinde bir liderlik pozisyonuna seni taşıyabilir. Herkesin seni dinlemesi ve düşüncelerine değer vermesi, toplumsal etkileşimler açısından oldukça olumlu. Bugün, kararlı adımlar atmak isteyeceksin. İçsel sezgilerine güvenerek ilerle, şans seninle!
Bugün, detaylara olan dikkatin ve analitik düşünme yeteneğin sayesinde çevrendeki karmaşayı organize edebilirsin. Kendi içsel huzurunu sağlamak için küçük ama etkili değişiklikler yapma fırsatını yakalayabilirsin. Sağlık konularına odaklanmak, yaşam kaliteni artıracak. Parasal konularda temkinli olmalı, gereksiz harcamalardan kaçınmalısın. İlişkilerde iletişim önem kazanacak; sevdiklerinle açıkça konuşarak anlayış ortamı oluşturabilirsin. İş hayatında iş birliği yapma arzusu, ekip ruhunu güçlendirecek. Ancak, başkalarının fikirlerine saygı göstermeyi unutma; bu dinamik seni daha da ileriye taşıyabilir. Yoldaşların yanında kendini daha güçlü hissedeceksin.
Duygusal denge arayışın bu dönemde ön planda. İlişkilerdeki uyum ve estetik estetik hissetme ihtiyacın artış gösteriyor. Sosyal çevrende ve başkalarıyla kurduğun bağlantılarda, empati ve anlayışla yaklaşmak önemli olacak. Olaylara mantıklı bir bakış açısıyla yaklaşmaya çalış, zira kararsızlık, aceleci kararlar almanı engelleyebilir. Kendini ifade etme šeansını iyi değerlendir. Sanatsal yönlerin ortaya çıkıyor, yaratıcı projelere yönelmek bu süreçte ruhunu besleyebilir. Esnek düşünmek, karşına çıkacak fırsatları daha kolay değerlendirmene yardımcı olacak. Unutma, zorluklar geçici, ilişkilerdeki zenginlik ise kalıcı olacaktır.
Bugün duygusal derinliklerinde kaybolabilirsin. İçsel çatışmaların yüzeye çıkabilir ve bu durum, ilişkilerinde gerginliğe yol açabilir. Duygularının yoğunluğunu kontrol altında tutmayı denemelisin; bu, sevdiklerinle olan etkileşimini rahatlatabilir. Sosyal ortamlarda bulunmak, beklenmedik destekler almanı sağlayabilir. Bu akşam, yalnızlığını avantaja çevirerek kendine zaman ayırmalısın; ruhsal yenilenme, içsel dengeyi bulmanda önemli bir adım olabilir. İş ortamında bazı gizli meselelerle yüzleşmek zorunda kalabilirsin. Sakin ve kararlı bir yaklaşım benimsemen, sorunları çözmende yardımcı olacaktır. Özellikle finansal konularda dikkatli olmalısın; harcama alışkanlıklarını gözden geçirmen faydalı olabilir. Kendi içsel melodini bulmak, seni daha güçlü kılacak.
Kendine güvenin yüksek, yeni fırsatlara açık bir ruh halindesin. Hayatında yenilik arayışında olabilirsin. Seyahat planları zihnini canlandırabilir ve ilham kaynakları bulmana yardımcı olabilir. Sosyal ilişkilerde samimiyet ve cesaret ön planda; yeni arkadaşlıklar kurmak için harika bir zaman. Duygusal olarak daha özgür hissediyorsun; bu, seni daha yaratıcı kılabilir ve içsel huzurunu artırabilir. Ancak, özellikle ani kararlar alma konusunda biraz daha temkinli olman faydalı olabilir. Varlıklarını yönetirken dikkatli ol, bütçeni aşmaman önemli. Gelecek için büyük hedefler belirlemek, sana heyecan verecek; hayallerini gerçeğe dönüştürmek için ilk adımları atmaya hazır ol!
Bugün, sıkı çalışmanın ve azminle kendini belli edeceğin bir gün. İş ve kariyer konularında üstlendiğin sorumluluklar seni biraz yorsa da, bu çabaların uzun vadede büyük kazançlara dönüşecek. İlerici düşünmek, mevcut durumunu sorgulamak ve gelişim alanlarını tespit etmek için harika bir zaman. Duygusal olarak daha soğukkanlı olmanın sana yardımcı olabileceği bir dönemdesin; içsel huzurunu korumak, karar alma süreçlerinde net olmanı sağlayacak.Sosyal ilişkilerinde ise, duygusal bağlarını güçlendirmek için önemli adımlar atman gerekebilir. Geçmişteki yanlış anlamaları yüzleşmek, ilişkilerinin sağlam temellere oturmasına katkıda bulunacak. Bu süreçte, karşındaki kişinin hislerine saygı göstermek ve empati kurmak son derece önemli. Değer verdiğin insanlarla bir araya gelmek, ruhsal olarak seni besleyecek ve yeni fikirlerin tohumlarını atmana olanak tanıyacak.Maddiyatla ilgili konularda ise dikkatli olmalısın. Aceleye getirmekten kaçınmak faydalı olacaktır. Harcamalarını gözden geçirip, tasarruf yapmayı düşünmek öngörülü bir adım. Günün sonunda, başarılarının ve ilişkilerinin seni nasıl beslediğini görebilmek için biraz kendine zaman ayırmayı unutma.
Bugün özgürlüğüne olan tutkun daha da ön plana çıkıyor. Sosyal çevrendeki dinamiklerin değişimi, yeniliklere açık olmanı gerektiriyor. Arkadaşlarınla iletişimini güçlendirmek, beklenmedik fırsatlarla karşılaşmanı sağlayabilir. İş veya projelerde alışılmışın dışına çıkma arzusu, yaratıcılığını ortaya çıkaracak. Belki de, daima düşündüğün fikirleri hayata geçirmek için ilham alırsın. Duygusal ilişkilerde ise sabırsızlık hissetmek yerine, empati yapmak ve anlayış göstermenin faydalı olduğunu göreceksin. İçsel huzurunu sağlamak için kişisel alanına da zaman ayırmayı unutmamalısın. Sonuç alabilmek için sabır ve kararlılığı elden bırakma; bu süreçte kendini yeniden keşfedeceksin.
Duygular derinleşiyor, içsel dünyanda bir keşfe çıkmak isteyebilirsin. Yaratıcılığın tavan yapacak, sanatsal projelerin ve hayallerin ön plana çıkacak. Bugün sezgilerin güçlü çalışacak, bu sayede insanlar arasında duygusal bağlar kurmak için doğru fırsatları yakalayabilirsin. Karşılaştığın durumlarda empatin ön planda olacak, çevrendeki insanların hislerini anlama konusunda yeteneğin artacak. Kendini ifade etmek için yeni yollar arayabilirsin; belki bir yazı, belki bir resim, belki de müzik ile ruhunu ifade etme fırsatları çıkacak karşına. Geçmişle barış yapma isteği de sana eşlik edebilir; eski anıları değerlendirmek gözlerini yeni bir bakış açısına açabilir. Ancak, aşırı duygusallıktan kaçınmaya çalışmalısın, kendine sınırlar koymanın zamanı geldi. Yıldızlar, ruhsal gelişim ve sezgiselliğin bir araya gelmesiyle sana içsel huzur sağlayacak. Unutma, hayallerinin peşinden gitmek için gereken ilham bugün çok yakın.
