1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Yeni başlangıçlar için dolu dolu bir gün seni bekliyor. Enerjin yüksek, bu da çevrendeki insanlara ilham verebilir. Kariyerinde atılım yapmak için uygun bir zaman dilimindesin; cesur ve kararında kararlı ol. Sosyal çevrendeki dinamikler değişiyor, ilişkilerinde dengeyi sağlamak için biraz empati göstermelisin. Sağlığına dikkat et, spor yaparak ruhsal ve fiziksel enerjini artırabilirsin. İçsel sesine kulak ver, sezgilerin doğru yönlendirecek. Aşk hayatında tutku dolu anlar yaşanabilir, spontane davranmak seni mutlu edebilir. Güzel fırsatlar kapını çalacak; bunları değerlendirmek için hazırlıklı ol!
Güne huzurlu bir enerjiyle başlayacaksın. İçsel dinginliğin, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini olumlu yönde etkileyecek. Bugün, içsel arzularını daha net bir şekilde görebilirsin. Yaratıcılığının doruklarına ulaşacak ve yeni projeler için ilham kaynağı olabileceksin. Ayrıca, maddi konularla ilgili sağlam kararlar almak için uygun bir zaman. İletişim becerilerini kullanarak, başkalarıyla olan bağlarını güçlendirebilir; aynı zamanda kalabalık ortamlarda dikkat çekebilirsin. Gün ortasına doğru, bazı konularda karamsarlığa düşebilirsin; bu durum geçici ve üstesinden gelmek için kısa molalar alman yeterli olacak. Akşam saatlerinde ise sevdiklerinle vakit geçirmek, ruhunu besleyecek ve sana enerji katacak. Genel olarak, kendine güvenini pekiştireceğin, herkesle uyum içinde olacağın bir gün seni bekliyor.
Bugün iletişim becerilerin ön planda olacak. Düşüncelerini sakin ve açık bir şekilde ifade etmek, tartışmalarda sana avantaj sağlayabilir. Sosyal çevrendeki değişimlere adaptasyon gösterebilir, yeniliklere açık olabilirsin. Farklı bakış açıları seni zenginleştirirken, öğrendiklerin hayatına yeni bir yön katabilir. Kendi içsel düşüncelerine dönebilir, içsel huzurunu sağlamak için bir miktar yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsin. Unutma, düşüncelerin sadece senin değil, başkalarının da hayatını etkileyebilir; bu yüzden dikkatli ve saygılı olmalısın. Bugün karşılaşacağın sürpriz gelişmelere hazırlıklı ol, esneklik sağlamak seni daha da güçlendirecektir. Kendini ifade etme şeklin, başkaları üzerinde güçlü bir etki yaratabilir. Dinleme becerilerin de bu süreçte önemli olacak; karşındakilerin duygularını anlamak, ilişkilerini derinleştirebilir.
Duygusal derinliğin ve sezgisel yeteneklerin ön planda. İç dünyanda barış arayışındasın, bu nedenle kendine zaman ayırmak isteyebilirsin. Ailene ve sevdiklerine olan bağların güçleniyor; bu dönem onlarla geçireceğin anlar sana huzur verecek. Duygusal açıdan tatmin edici bir deneyim yaşama ihtimalin yüksek. Geçmişte yaşadığın olaylar üzerinde düşünmek; duygusal yüklerden arınmanı sağlayabilir. İş ya da kariyerde bazı belirsizlikler olabilir; acele etme, sakin kalmak ve düşünmek en iyisi. İçsel sesine kulak ver, seni yönlendirecek. Geleceğe dair önemli kararlar için daha doğru bir zaman; hislerinle hareket etmeni öneririm. Kendine güven ve ruhsal dengenle ilgili çalışmalara yönel. Doğa ile bağlantı kurmak, ruhunu besleyecek bir enerji kaynağı yaratabilir. Bu süreçte minik hobiler veya yaratıcı etkinlikler de sana ilham verebilir. Hayat, seni şaşırtacak sürprizlerle dolu; açık fikirli ol ve kaçırılmayacak fırsatlara göz kulak ol. Duyguların ve sezgilerinle ilerle; içsel yolculuğun, seni güçlendirecektir.
İçsel gücün ve karizmanın zirveye ulaşacağı bir gün. Çevrendeki insanlara ilham verebilir, liderlik özelliklerini ön plana çıkarabilirsin. Kendine olan güvenin, hedeflerine ulaşma arzunu güçlendirecek. Yeni projelere veya toplanmalara katılmak, hem sosyal çevreni genişletecek hem de yeni fırsatlar sunacak. Ancak, aşırı özgüven bazı tepkilere neden olabilir; bu yüzden hareketlerinde dikkatli ve düşünceli olmanda fayda var. İş hayatında, yaptığın işlerin takdir edilmesi moral verecek. Özel ilişkilerde ise, duygusal derinliklere inmek, ilişkini daha güçlü bir temele oturtabilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; sevdiklerinle geçireceğin anlar ruhunu besleyecek.
Bugün detaylara olan dikkatin ve analitik düşünme yeteneğin öne çıkacak. İş veya günlük işler içinde küçük sorunlar karşına çıkabilir, ama mükemmel gözlem yeteneğin sayesinde bunları kolayca çözebilirsin. Sağlığınla ilgili konulara odaklanmak isteyebilirsin, belki de bir diyeti gözden geçirip yenilikler yapmak için uygun bir zaman. İletişim kuracağın kişiler arasında bazı misafirliklerin, sohbetlerin seni derin düşüncelere sevk edebilir. Aşk hayatında ise samimi ve içten iletişimin, partnerinle olan bağını güçlendirebilir. Kendine güven ve düzen duygusu, gün boyunca seni destekleyici birer unsur olacak. Kendini ifade ederken mantığından uzaklaşmaman gereken durumlar da olabilir, bu nedenle duygusal tepkilerinle yüzleşebilirsin. Özel alanına daha fazla dikkat etmek, içsel huzurunu sağlamana yardımcı olacak. Çevrendeki insanlara yardımcı olma isteğin artabilir; başkalarının sorunlarına duyarlılık gösteriyorsun, bu da ilişkilerini kuvvetlendirecek.
Sosyal ilişkilerinde dengenin ve uyumun ön planda olduğu bir gün. İnsanlarla olan etkileşimlerin seni yeni fikirlere ve ilham verici tartışmalara yönlendirebilir. Bilinçaltındaki bazı duygular yüzeye çıkabilir; bu, kendini daha iyi anlamanda faydalı olacaktır. Estetik ve sanatsal yönlerin ortaya çıkabilir, yaratıcılığını ifade etmek için uygun bir zaman. İlişkilerinde dikkat etmen gereken en önemli şey, karşılıklı anlayış ve empati. Sevdiğin kişilerle olan bağlarını güçlendirmek için fırsatlar karşına çıkabilir. Duygusal anlamda biraz daha derinleşmeyi tercih edebilirsin, ancak bazen yüzeyde kalmak da yararlı olabilir. Kendi ihtiyaçlarına zaman ayırmayı unutma; dengeyi sağlamak sana iyi gelecektir.
Gizli kalmış duyguların su yüzüne çıkıyor; bu durum, hem içsel bir yüzleşme hem de dönüşüm için fırsatlar sunuyor. İletişimde karşı tarafın niyetini sorgulamakta haklısın, sezgilerin güçleniyor. İlişkilerde sahtekârlık ya da samimiyet eksikliği hissedebilirsin; bu nedenle, kendini açmak için güvenli bir zemin bulman gerekiyor. İş hayatında, kararlılık ve disiplin seni başarıya taşıyacak anahtarlar. Projelerine yenilik katmak için yaratıcı düşünmenden yararlanabilirsin. Arkadaşlarınla olan diyalogların senin için önemli bir destek alanı oluşturuyor, onlarla açık ve samimi bir iletişim kurmak faydalı olacak. Kendi içindeki güçle yüzleşmek, değişim ve dönüşüm için kapıları aralayacak. Unutma ki, dönüşüm süreci genellikle zorlayıcı olabilir ama sonunda yeni bir sen doğacak.
Bugün, özgürlük arayışın daha da belirginleşecek. Zihninde yeni fikirler, projeler ve yolculuk planları dönmeye başlayacak. Hayatının bu döneminde direkt olarak hislerine odaklanmak, seni doğru yola yönlendirebilir. Negatif düşünceleri geride bırakmak ve geniş bir perspektifle bakmak için fırsatlar sunulacak. Sosyal ilişkilerde samimiyetin ön planda olacağı bir gün. İnsanlarla olan etkileşimlerin, sana yeni bakış açıları kazandırabilir. Yaratıcılığını serbest bırak ve heyecan verici aktiviteler için kendine zaman ayırmayı unutma. Eğlenmek, spontane kararlar almak ve yeni deneyimlere açık olmak, ruh halini canlandıracak. Emniyet arayışın bugün baskın olabilir, işte ve özel yaşamında dengeyi sağlamakta zorlanabilirsin. İçsel huzurun için küçük adımlar atmayı ihmal etme. Kendini ifade etmekte de daha cesur olabilirsin; düşüncelerini açıkça paylaş, duygularını dile getir. Bugünün sunduğu olanakları değerlendirirken, kalbinin sesine kulak ver.
Bugün, kararlılığın ve disiplini ile parlayacaksın. Hedeflerine ulaşmak için gereken adımları atma isteğin oldukça güçlü. İş hayatında veya projelerinde sorumluluk alman gereken durumlar ortaya çıkabilir. Bu, senin liderlik becerilerini sergilemek için harika bir fırsat. Ancak, aşırı hırslı veya mükemmeliyetçi olmaktan kaçınmalısın, zira bu, çevrendekilerle olan ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Duygusal anlamda, belki de içsel bir sorgulama yapma ihtiyacı hissedebilir, geçmişle yüzleşmek gününü renklendirebilir. Kendi içindeki potansiyeli keşfetmek için zaman ayırman önemli. Sosyal çevrendeki insanlar için oldukça güven verici bir figürsün; onların sorunlarıyla ilgilenmek sana iyi gelebilir. Kendine de biraz zaman ayırmayı unutma, ruhsal dinlenme ve yenilenme, başarıyı destekleyecektir. Fiziksel sağlığına dikkat etmeli, doğa yürüyüşleri yapmak ruhunu canlandırabilir.
Bugün, zihninizin canlılığı ve yaratıcılığınızın artışı kendini hissettirecek. Yenilikçi fikirler aklınıza düşecek ve mesleki veya kişisel projelerinizde gerçekleştirmek istediğiniz hedefler için ilham kaynağı bulacaksınız. İletişim becerilerinizin güçleneceği bu süreçte, insanlarla kurduğunuz bağlantılar derinleşebilir. Sosyal çevrenizdeki etkinliklere katılmanız, yeni insanlarla tanışmanıza ve perspektif değişiklikleri yakalamanıza olanak tanıyacak.Duygusal açıdan bakıldığında, içsel huzurunuzu sağlamanız gereken bir dönemdesiniz. Kendinize ayırdığınız zaman, ruhsal dinginlik sağlayacak ve içsel yolculuğunuzda önemli bir role sahip. Arkadaşlarınızdan veya sevdiklerinizden beklediğiniz destek, aslında onların da sizinle aynı uyumda olduklarını görmenizi sağlayabilir. Unutmayın, kendinizi ifade etmekten çekinmeyin; fikirlerinizi cesurca paylaşmak, toplumsal düzlemde önemli değişimlere kapı açabilir. Anlayış ve empati, gün içerisinde ilişkilerinizi güçlendirecek unsurlar olacak. Bu dönem, aynı zamanda kendinizi keşfetmek ve sınırların ötesine geçmek için bir fırsat sunuyor. İçsel yaratıcılığınızı dış dünyayla buluşturmak için gerektiğinde cesur adımlar atmayı ihmal etmeyin.
Bugün iç selam verici ve yaratıcı bir enerji ortamı seni sarabilir. Duyguların derinleşirken, sezgilerin güçlenebilir. Başkalarıyla kurduğun bağlar, düşüncelerinden daha fazla önem kazanıyor, bu yüzden empati ve anlayışla yaklaşmak faydalı olacak. Sanatsal bir ifade veya yaratıcı projeler üzerinde çalışma isteği artabilir, bununla birlikte, başkalarının duygusal ihtiyaçlarına duyarlılığın seni destekleyebilir. Kendini açık bir şekilde ifade etme ihtiyacı hissedebilirsin; birikmiş duyguları dile getirmek, ruhsal rahatlama sağlayabilir. Unutma, aşk ve manevi bağlılık konularında da derinleşme fırsatları kapını çalabilir. İleriye dönük hayallerini düşünerek, bunları somut hale getirmek için atılacak adımlar için de uygun bir zaman. Bazen kendine biraz zaman ayırmak, zihnini ve ruhunu yenilemenin en iyi yolu olabilir.
