

İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.

-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası

Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjin yüksek ve cesaretin seni yeni fırsatlara yönlendirebilir. Hedeflerine odaklanmak, ilerlemek için gereksinim duyduğun motivasyonu sağlayacak. Sosyal çevrende yapacağın ani hamleler, pozitif etki yaratabilir. Yaratıcılığını serbest bırak ve yeni projelere adım at. Duygusal olarak, başkalarına yardım etme isteği güçlü olabilir; bu yardımlar senin için de ödüllendirici olacaktır. İkili ilişkilerde açık iletişim, yanlış anlaşılmaların önünü alabilir. Özgürlüğüne düşkünlüğün, içinde bulunduğun ortamlarda kendini iyi hissetmeni sağlayacak, dikkatli ol; başkalarının görüşlerine kapılmadan kendi yolunu çizmekte özgürsün. Fakat sabırsızlık sana zarar verebilir; aceleci davranmamaya özen göster. Sağlık konusunda ise, enerjini dengeleyici aktivitelerle toparlaman faydalı olacak.
Bugün içsel bir huzur arayışında olabilirsin. Karar vermek konusunda tereddütler yaşamak, geçmişteki deneyimlerinle bağlantılı olabilir. Maddi konularda daha temkinli olmayı tercih edeceksin. Sevdiklerine karşı duyduğun bağlılık, sana güç katacak. Bu özel bağları güçlendirmek için zaman ayırmak faydalı olacaktır. Kendine güvenmeyi unutma; içsel gücünü hissetmek, günlük hayatında daha cesur adımlar atmana yardımcı olabilir. Ayrıca, sanatsal yönlerin öne çıkabilir; yaratıcılığını ifade etmek için fırsatları değerlendirebilirsin. Bu süreçte, kendini dinlemek ve iç sesine güvenmek, dinginliğini korumana katkı sağlayacaktır.
Dikkatini dağınık hale getirecek aşırı detaylara kapılmaktan kaçınmalısın. Aşk hayatında beklenmedik sürprizler meydana gelebilir; duygusal samimiyet ve açık iletişim, ilişkini derinleştirebilir. Sosyal etkinliklere katılmak için harika bir zaman, yeni insanlarla tanışabilir ve ilgini çeken projelere dahil olabilirsin. Unutma, merak ve öğrenme isteğin, seni sürekli olarak büyütmeye devam edecek.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün. İçsel huzursuzluklar, sevdiklerinle olan ilişkilerini etkileyecektir. Empati yeteneğin yükseliyor; bu, başkalarının hislerine duyarlı olmanı ve bağ kurmanı kolaylaştıracak. Ancak kendi ihtiyaçlarını ihmal etme riski var. Kendine biraz zaman ayırmak, ruhsal dengeyi korumana yardımcı olabilir. Ev, aile ve aidiyet duygusu, senin için her zamankinden daha önemli hale geliyor. Evdeki huzurlu bir atmosfer arayışında olabilirsin. İçerdeki ve dışarıdaki dengeyi sağlamak, kendini daha güvende hissetmene yardımcı olacak. Geçmişle yüzleşmek, bazı eski ilişkileri değerlendirmek için uygun bir zaman. Anlayış ve sevgi dolu bir yaklaşım, hem kendinle hem de sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirecek. Günün sonunda, kalbini dinleyerek içsel huzurunu bulabilirsin.
Kendine olan güvenin her zamankinden daha fazla parlayabilir. Çevrendeki insanlar üzerindeki etkini artırmak için bu enerjiyi kullanmalısın. Sosyal etkileşimlerde, doğallığın ve samimiyetin seni öne çıkaracak. Yeni projeler ya da hobiler için ilham alabilir, takım çalışmalarında liderlik üstlenebilirsin. Ancak, aşırı benmerkezli olmaktan kaçınmakta fayda var; dinlemeyi ve başkalarını da göz önünde bulundurmayı unutmamalısın. Bu dönem, yaratıcı yönlerini ortaya koymak ve özgün fikirlerle katkı sağlamak için son derece uygun bir zaman. Unutma ki, özverili yaklaşımların, hem senin hem de sevdiklerinin hayatında olumlu değişiklikler yaratabilir.
Düşüncelerin sistematik bir şekilde organize olacağı, detaylara daha fazla dikkat etme ihtiyacını hissedeceğin bir dönemdesin. Gün içinde karşına çıkacak küçük sorunları kolayca aşabilecek bir zihinsel berraklığa sahip olabilirsin. İş yerindeki sorumlulukların artmış olsa da bu, hırsını körükleyecek ve göreceğin başarılarla sana tatmin verecek. Sağlığa yönelik atacağın adımlar, günlük rutininin önemli bir parçası olacak. Sosyal ilişkilerde, insanlarla empati kurma yeteneğin öne çıkacak ve çevrendeki insanlar tarafından daha fazla takdir edileceksin. Kendine ayıracağın vakit, ruhsal dengenin sağlanmasında büyük rol oynayacak; içsel huzurunu bulmak için meditasyon ya da doğa yürüyüşleri gibi aktiviteleri tercih edebilirsin. Bütün bunların yanı sıra, planlarını hayata geçirirken esneklik göstermek, beklenmedik durumlarla başa çıkmanı kolaylaştıracak.
Dengeler arasında kalacağın bir gün. Sosyal ilişkilerin ve estetik duyuların ön planda olacak. Kalp veya dostluk bağlarıyla ilgili bazı güzel sürprizlerle karşılaşabilirsin. Güzellik ve uyum arayışın, yaratıcılığını ortaya koyabileceğin fırsatlar sunacak. Diğerlerinin gözünde farklı bir ışıkla parlayacak ve düşüncelerinle çevreni etkileyebileceksin. Anlayış ve empati gösterdiğin her durumda, karşındaki insanlarla olan bağların güçlenecek. Ancak, yüzeysel meselelerle zaman kaybetmeyi göze alma; derinlere inmek ve kalıcı bağlar kurmak için çaba göster. İletişimde ayrıca dikkatli olmalısın; bazı yanlış anlamalar söz konusu olabilir. Bugün, sevdiklerinle geçireceğin anlar, ruhunu besleyecek ve içsel huzurunu artıracak. Kendine zaman ayırmayı unutma; sana ilham verecek şeyleri keşfetmelisin.
Bugün ruhsal derinliklere dalma, içsel dönüşüm sağlama ve ilişkilerde yoğun deneyimler yaşama fırsatı sunuyor. Duyguların akışında sert değişimler gözlemlenebilir. İçsel hislerin, dış dünyadaki olaylara karşı tepkisini belirleyecek. Sevgi ve tutku üzerine yoğunlaşma, ani sürprizler getirebilir. İlişkilerdeki dinamikler, kıskançlık ve sahip olma duygularını tetikleyebilir. Bu nedenle iletişimde dikkatli olmalı, samimi ve açık kalmalısın. Kendi sınırlarını çizmek, karşı tarafın da sınırlarını görmen açısından önemli bir adım olacak. Maddi konularda belirsizlik olabilir, ancak sezgilerinle doğru kararlar almasan yarar var. Kelimelerin gücünü hissettirebilir, başkalarına ilham verebilirsin. Kendinle barışık olmak, başkalarıyla olan ilişkilerinde de olumlu yansımalar yaratacaktır.
Bugün, keşif arzusu içinde olacaksın. Yeni deneyimlere açık bir zihinle çevrendeki dünyayı daha derinlemesine keşfetme isteği duyacaksın. İş veya kişisel hayatında sınırlarını zorlamak isteyebilir, cesur adımlar atabilirsin. Biraz risk almak, bakış açını genişletecek fırsatlar yaratabilir. Aşk hayatında, özgürlüğün ve bağımsızlığın ön planda olacak. Partnerinle olan iletişimini daha samimi ve açık bir hale getirmek, karşılıklı anlayışı güçlendirebilir. Tek başına vakit geçirmek de seni ruhsal olarak yenileyebilir.Maddi konularda, elinde tutmaya çalıştığın kaynaklar konusunda dikkatli olmalısın. Harcamalarını kontrol altında tutman, daha uzun vadede fayda sağlayabilir. Sosyal çevrende, farklı insanlardan ilham alabilir ve yürütmekte olduğun projelere taze bir soluk getirebilirsin. Sözlerini dikkatle seçmek, başkalarıyla olan ilişkilerini güçlendirebilir.
Disiplinine ve kararlılığına olan inancın, seni her zamankinden daha ileriye taşıyor. Bugün, uzun vadeli hedeflerine odaklanarak önemli adımlar atma fırsatı bulabilirsin. İkili ilişkilerde ise samimi ve dürüst iletişim, yaşanacak olan her türlü uyuşmazlığın üstesinden gelmeni sağlayacak. Çevrendekilerin beklentileri üzerindeki baskısını hissetsen de, kendi önceliklerine sadık kalmak önem taşıyor. Yeteneklerini sergilemek için uygun bir zemin bulacak ve içsel motivasyonunu artıracak fırsatlarla karşılaşacaksın. Günün ilerleyen saatlerinde kendine zaman ayırarak, zihnini dinlendirmeyi unutma; bu, sana yeni bir enerji katacak. Kişisel gelişim konularında alacağın eğitimler ya da katılacağın kurslar, ufkunu açacak ve yeni bakış açıları kazanmanı sağlayacak. Bu süreç, aynı zamanda toplumsal bir rol üstlenmek için de ilham verici olabilir. Özgün fikirlerinle çevrendekilere ilham vermek için cesur ol. Kendi içindeki gücü keşfetmek, hedeflerine ulaşma yolunda sana rehberlik edecek.
Bugün, özgür ruhunuza ve yenilikçi bakış açınıza hitap eden enerjilerle dolu bir gün. Sosyal çevrenizde yeni tanışıklıklar ve ilham verici diyaloglar kurma fırsatına sahipsiniz. Farklı düşünceleri kucaklama isteğiniz, diğerleriyle bağlarınızı güçlendirebilir. Ancak, kendi içsel huzurunuzu korumak için belirli sınırlar çizmeniz önemli olabilir. İçgüdülerinize güvenin, sezgisel bilgileriniz size rehberlik edecek. Ayrıca, yaratıcı projelere yönelmek için ilham alabilir, yeni hobiler keşfedebilirsiniz. Kendi özgünlüğünüzü vurgulamak, sizi daha da güçlendirecek. İş veya kişisel yaşamınızdaki değişim fırsatlarına açık olun, sürpriz gelişmeler karşınıza çıkabilir.
Duygusal derinlikler ve sezgisel anlayışlar öne çıkıyor. İçsel huzur arayışında, meditasyon ya da kısa bir yürüyüş ruhunu besleyebilir. Sanat ve yaratıcılık alanında kendini ifade etme fırsatları doğabilir, yaratıcılığını besleyecek projelere yönelmek faydalı olacaktır. İletişimlerde bağlayıcılığın yüksek olduğu bir dönemdesin, sevdiklerinle derin sohbetler yapabilir ve kalpten bir bağ kurabilirsin. Ancak, aşırı duygusal tepkiler vermekten kaçınmalısın; başkalarının hislerine karşı duyarlı olmanın yanında kendi sınırlarını da korumayı ihmal etme. Duygu ve mantık arasında denge kurmak, uzun vadede daha sağlıklı ilişkiler kurmana yardımcı olabilir. Bolca su içmek ve doğayla iç içe olmak, ruhsal ve bedensel dengeyi sağlamak açısından oldukça önemli. Bu süreç, kendi öz benliğini bulma ve derin bir kişisel bakış açısı geliştirme konusunda destekleyici olacak. Kendine karşı nazik ol, içsel yaralarını saracak, düşüncelerinle barışık bir dönem başlatacaksın.