1
İstanbul Devlet Opera Balesi’nden emekli olan klarnet sanatçısı Feza Çetin, opera için “Her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır” diyor.
Konuyla ilgili Cumhuriyet.com.tr’ye konuşan Feza Çetin, “Opera sanatına karşı bir ön yargı var mı? Bir opera temsili izlenirken nasıl davranılması gerekir? Bir opera temsili nasıl takip edilmeli?” sorularına yanıt verdi. Çetin, sanat alanında özel bir yere sahip olan opera hakkında aydınlatıcı bilgiler verdi.
Çetin, opera ve balenin iç içe geçmiş bir sahne sanatı olduğunu söyledi ve “Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar” ifadelerini kullandı.
Feza Çetin ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle:
-Bir klarnet sanatçısı olarak birçok opera temsilinde görev aldınız. Seyircinin operaya karşı geri dönüşleri nasıl oluyor? Opera sanatına karşı bir önyargı olduğunu düşünüyor musunuz?
Opera ele alınırken, baleyi de mutlaka konunun içine katmamız gerekir. Çünkü Opera ve Bale sahne sanatıdır. Birbirleri ile iç içe geçmişlerdir. Bir opera eseri içinde bale gösterisini, bir bale içinde şarkı söyleyen bir opera sanatçısını (esere ve tarihe göre) görebilirsiniz.
Opera, birçok sanatı içine alan (tiyatro, müzik, film, resim, heykel, bale-dans vs.) ve bu özelliği ile merak uyandıran büyük bir sanattır. Bir sanat sever, izleyeceği bir opera temsili ile, görsel, işitsel ve ruhsal olarak tatmin olur. Bu edinimleri algılayabilmek ve hissetmek için de bir birikimin olması, önyargılardan arınmış olmak gerektiğini düşünüyorum.
Seyirci bu büyük sanatı izlerken sahneyi gözleri ile takip eder, müziği de (gözü ile görmediği) orkestra da dinler. Gözü ile görmediği için orkestra, seyircilerin ayrıca merakını cezbeder. Orkestra, kendisine ayrılan orkestra çukurunda görev yapmaktadır. Her perde arasında en başta küçük izleyiciler ve aileleri orkestra çukurunun başına gelerek gerek orkestra sanatçıları gerekse enstrümanları inceleyip meraklarını gidermeye çalışırlar. Eser bittikten sonra da kulise gidilip, sanatçılar tebrik edilirler. Opera, toplumun ve toplumu oluşturan bireylerin, kültür ve sanat birikimlerinin tezahürü olan bir büyük sanattır. Bu edinimleri elde edenler, ön yargılardan da doğal olarak uzaklaşırlar.
-Operaya gittiğim zaman insanların genellikle giyimine kuşamına özen gösterdiğini gözlemledim. Bu yazılmamış bir kural mı? Yoksa opera tarihinde bununla ilgili yazılmış söylenmiş bilgiler var mı?
Opera, suare (akşam), matine (gündüz) olmak üzere sahnelenir. Hafta içleri genellikle suare, cumartesi günleri de matine gösterileri sahnelenir. Bu itibar ile, kültür ve sanatın tüm öğelerini içinde barındıran bu büyük gösteriye (opera) katılım da özenli, dikkatli ve algıların en üst seviyede olduğu biçimde yaşanmalıdır. Kanımca… Tabi bu durumun yazılı kuralı yoktur. Fakat gözlemlerim odur ki, bu konuda sanat severler operanın hakkını hep vermişlerdir. Hak ettiği özeni göstermişlerdir.
-Hiç operaya gitmemiş ve ilk defa gidecek olan birisini düşünelim. Salona girdiği andan opera bitimine kadar yapması gereken şeyler nelerdir? Örneğin kişi öncesinde bir araştırma yapmalı mı? Eser başlamadan önce program kitapçığını alıp incelemeli mi? Eğer öyleyse nasıl incelemeli?
Opera temsilini izlemeye giden bir izleyici, mutlaka izleyeceği opera eserinin librettosu (metni) ve birçok bilginin yer aldığı program adı verilen kitapçığı edinmelidir. Bu kitapçıkta bestecinin hayatı, operanın metni, konusu, orkestra sanatçıları ve görevli tüm sanatçıların bilgilerine ulaşılabilir. Temsile gitmeden önce edindi ise bilgilerini bu kitapçıktaki bilgiler ile örtüştürmelidir. Özenli dikkatli ve açık algılar ile yaşayacağı bu deneyim sanatseverleri unutulmaz bir sanat fırtınasının içine sokacaktır.
-Opera sanatıyla ilgili bilgisi olan birçok sanatsever var. Peki, opera izlemeye yeni başlayacaklar için birkaç tavsiye verebilir misiniz?
Opera, her bireyin mutlaka yudumlaması gereken uçsuz bucaksız engin bir deryadır. İçinde mutlaka her insanı cezbedecek bir kıvılcım bulmak mümkündür. İlk kez bir opera eserini izlemeye gidecek bir sanatsever, ön yargılı olmamalıdır. Kendisini eserin büyüsüne kaptırmalıdır. Sessiz olmaya özen göstermelidir. Programı (kitapçık) iyi incelemeli ve edindiği bilgiler ile sahnede gördüğü görsel şöleni örtüştürmelidir. Kendisini esere konsantre etmelidir.
Her konuda olduğu gibi kültür ve sanat konusunun da özünü eğitim oluşturmaktadır. Küçük yaşlarda aile tarafından yönlendirmeler ve okula başlayınca eğitim ile bu yönlendirmelerin pekiştirilmesi kültür ve sanata ilgi duyan bireylerin yetiştirilmesine vesile olacaktır. Sanatın hangi dalı olursa olsun, bir bireyin ilgisi, sosyal hayata katılımını, entelektüel bir kişiliğe ve sağlam bir karaktere sahip olmasını sağlayacaktır. Bunun için kültür ve sanat konusunda sağlam ve yapıcı destekleyici bir devlet politikasına ihtiyaç vardır. Bu politikalar, özel sektörün sponsorlukları ile desteklenmelidir. Böylelikle çok iyi sanatçılar ve onları dinleyecek entelektüel seyirciler kendiliğinden oluşacaktır.
İnsan ve toplum hayatında zevkler ve renkler tartışılmaz ve tartışılmamalıdır. Bu itibar ile; operayı seven de sevmeyende mutlaka olacaktır. Sevmeyen kişilerin yönlendirilmeleri oda müziği, orkestra konserleri ve yine sahne eserleri olan müzikal, operet ve bale gösterileri ile sağlanmalıdır. Böylelikle operaya uzanan yola çıkılmış ve ön yargıların yok edilmeye başlandığı hayata geçilmiş olur.
-Bir opera temsili izlenirken nasıl takip edilmeli? Kişi yabancı bir eser izliyorsa hem çeviri ekranını takip edip hem de opera eserine nasıl odaklanmalı? Sonrasında izlediği eseri nasıl yorumlamalı? Kısaca bahsedebilir misiniz?
Opera temsiline gitmeden önce eser hakkında edinilen bilgiler, kitapçıktan (program) alınan bilgiler ve sahneden alınacak sinerji ile, sanatın keyfini çıkarmalıdır bir sanatsever…
Görsel olarak çoğunlukla sahneye odaklanmış olsa bile ara sıra çeviri ekranını da takip etmeli ve Libretto’yu (metin), daha önce okuduğunda, müzik, sahne, ve Libretto’dan uzaklaşmamalıdır. Bu konsantrasyon, eser bittiğinde izlediklerini ve duyduklarını en doğru şekilde yorumlamasını sağlayacaktır.
Feza Çetin, opera sanatıyla ilgilenmeye başlayacaklar için mutlaka okunması ve izlenmesi gereken televizyon gösterisi, müzikal ve kitapları sizler için derledi…
Kitap:
Opera Tarihi- Prof. Cevad Memduh Altar
100 Opera – Faruk Yener
Ateş Kuşu – Semiha Berksoy
Leyla Gencer ve Opera Dünyası – Ünal Öziş
Opera Sanatı – Eflatun Neimetzade
Müzikal: Cats, The Phantom of Opera
TV: Danny Kaye ve Metropolitan Operası
Feza Çetin Kimdir?
1965 yılında İstanbul’da doğan Çetin, 1976 yılında İstanbul Belediye Konservatuarı’na, 1985 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na kabul edildi. 1987 yılında düzenlenen ‘Klarnet Yarışması’nda’ ikincilik ödülü kazandı. Daha sonra 1988 yılında İstanbul Devlet Opera ve Balesi orkestra klarnet sınavını kazandı ve profesyonel hayatı başladı. 1990 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuarı’na öğretim görevlisi olarak atanan klarnet sanatçısı çok sayıda konser, temsil ve oda müziği konserleri verdi. Kendisi aynı zamanda Haliç Üniversitesi Konservatuarı’nda öğretim görevlisi olarak görev almıştır. Eşi ve oğlu da müzisyen olan Feza Çetin, halen Maltepe Üniversitesi Konservatuarı’nda derslerine devam etmektedir.
Melis Gülercan
Bugün enerjinin oldukça yüksek olduğu bir dönemdesin. Kararlılık ve cesaret günün temalarını belirliyor. Yeni girişimlerde bulunmak, ani kararlar almak için ideal bir zaman. İlişkilerinde daha açık ve dürüst olman, iletişimdeki akıcılığı artıracak. İş hayatında dikkatini toplayarak ilerlemek, başarıyı beraberinde getirecek. Anlık fırsatları değerlendirmekten çekinme, bu senin için daha önce görmediğin kapıları açabilir. Kendine güvenin yüksek, bu güveni her alanda yansıtmalısın. Sağlığına da özen göstereceğin bir süreçtesin; küçük sıkıntılara takılmadan, daha sağlıklı alışkanlıklar geliştirmek için niyet etmelisin. Bugün, yaşamın tüm alanlarında cesur adımlar atmaya hazırlıklı ol!
Bugün, içsel huzurun ve güvenin ön planda olduğu bir dönemdesin. Hayatında dinginliğe ulaşmak için daha fazla zamana ve dikkatli düşünmeye ihtiyaç hissedebilirsin. Maddi konularda biraz daha temkinli olman gerekebilir; yeni yatırımlar için dikkatli düşünmek ve aceleci kararlar vermemek senin yararınadır.İlişkilerinde, yakınlarınla olan iletişimini güçlendirmek ve bağları kuvvetlendirmek isteyebilirsin. Empati ve anlayışla yaklaşarak derin bir bağlantı kurabileceğin fırsatlar doğabilir. Bu dönem, özellikle sevdiğin insanlar ile birlikte keyifli anlar geçirme şansı sunuyor.Kendine dönmek ve içsel dünyanı keşfetmek için gün içinde bazı anlar yaratmalısın. Doğadayken veya doğayı seyrederek, ruh halini daha da dengeleyebilirsin. Sanatsal faaliyetlere yönelmek de zihninin ve ruhunun beslenmesine yardımcı olabilir. Unutma, içinde taşıdığın güç ve kararlılık, seni istediğin hedeflere götürecektir.
Bugün zihninde bir hayli yoğun düşünceler cirit atıyor. Farklı konular üzerinde hızlıca dönebilirken, yaratıcılığını ortaya koymak için mükemmel bir zaman. Yeni fikirlerin gündeme gelmesi, sosyal ilişkilerinde de canlılık yaratabilir. Çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin, düşündüğünden daha derin anlamlar taşıyor. Etrafında dönen diyaloglar, dikkatini çekebilir. Eski bir arkadaşınla karşılaşma ihtimali var; bu durum, geçmişe dair nostaljik anılar uyandırabilir. Ayrıntılara gösterdiğin özen, yaptıklarının daha etkili olmasını sağlayacak. Ancak, karar verirken acele etmemekte fayda var; düşüncelerini biraz daha netleştirmekte fayda var. İçsel huzurunu sağlamanın yollarını aramak, ruh sağlığını olumlu yönde etkileyebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; bu, enerjini yenilemek için harika bir fırsat.
Duygusal derinliklerin ve içsel düşüncelerin ön planda olması bekleniyor. Aile bağları ve sevdiklerinle olan ilişkilerin önem kazanacak. Kalp sesini dinlemenin, hislerinin ardındaki nedenleri sorgulamanın tam zamanı. Gün içerisinde karşılaşacağın bazı durumlar, geçmişteki anılarını canlandırabilir. Empati gücünün yüksek olduğu bu süreçte, başkalarına destek olma ihtiyacı hissedebilirsin. Kendine biraz zaman ayırarak ruhsal dinginlik arayışı içerisine girmek, zihnindeki karmaşayı hafifletecek. İş ve sorumluluklar konusunda dikkatli olmalısın; aceleci kararlar almaktan kaçınmak, daha sağduyulu bir yaklaşım sağlayabilir. Gece saatlerinde, duygusal bir paylaşımda bulunmak için uygun bir zaman dilimi olabilir. Bu süreçte açılmak, kalbindeki yüceliklerin başkaları tarafından da takdir edilmesine yol açabilir. Unutma, senin içsel ışığın, karanlık anlarda bile bir rehber olacaktır.
Bugün öz güvenin zirveye çıkacak; kendini ifade etme arzun, etrafındaki insanlara ilham verecek. Kreatif projelere yönelmek için oldukça uygun bir zaman. Yeteneklerini sergilemekten çekinme; başkalarının takdirini kazanman mümkün. Sosyal çevrende dikkat çekeceğin anlar olabilir. İkili ilişkilerde açık iletişim, duygusal bağları güçlendirecek. Bu süreçte kendine karşı nazik olmayı unutma; kendi ihtiyaçlarına öncelik vermek, zihinsel ve duygusal sağlığın için yararlı olacak. Kaygılardan uzak durarak, pozitif bir enerjiyle hareket edeceksin. Yeniliklere açık olmalısın; hayatında küçük değişiklikler yaparak büyük farklar yaratabilirsin. Aşk hayatında ise tutku dolu anlar seni bekliyor, duygularını açıkça ifade etmekten çekinme.
Analitik düşünceniz bugün öne çıkacak, çevrenizdeki durumları incelemek ve çözüm yolları üretmek için harika bir zemin mevcut. Detaylara verdiğiniz önem, başkalarının fark etmediği noktalara dikkat etmenizi sağlayacak. İş yerinde veya günlük yaşamda küçük problemleri kolaylıkla halledebilir, dostlarınıza destek olabilirsiniz. Kendi sağlığınıza veya kişisel bakımınıza dikkat etmeniz gereken bir gün; ufak değişiklikler bile kendinizi daha iyi hissetmenize yol açabilir. Sosyal ilişkilerde kibarlığınız ve yardımlaşma isteğiniz, insanları çevrenizde toplamak için ideal bir atmosfer yaratıyor. Ancak, aşırı eleştiriden kaçınmak önem taşıyor; bu, iletişimde yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Kendinize dürüst olmanın yanı sıra, başkalarının hislerine de önem vermeniz bu günün ruhsal dengesini korumanıza yardımcı olacak.
Duygusal denge ve uyum arayışında olduğun bir zaman dilimindesin. Sosyal ilişkiler ön planda, sevdiklerinle daha derin bağlar kurma fırsatı bulabilirsin. Tüm bunlar arasında, içsel huzurunu bulmak adına biraz yalnız zaman geçirmeyi de ihmal etmemelisin. Sanatsal yönlerin canlanacak, yaratıcılığını ifade etme yolları arayabilirsin. Her anın tadını çıkararak, kararlılıkla ilerlemeye çalışmalısın. Unutma ki, ilişkilerde açık iletişim sağlamak, seni daha güçlü hissettirecek. Ayrıca, dikkatin dağılmasın diye düşüncelerini sadeleştirmeye özen göster. Günün sonunda, huzurlu bir akşam sana iyi gelecektir.
Bugün duygusal derinliklere dalmak, içsel düşüncelere yönelmek için mükemmel bir zaman. Gizli kalmış hislerle yüzleşmek, kendine dair farkındalığı artırabilir. Sosyal ilişkilerde ise tutkulu ama dikkatli bir yaklaşım sergilemek faydalı olacaktır. İlişkilerde ortaya çıkabilecek sürprizler, duygusal yoğunluğu artırabilir; bu yüzden sezgilerini dinlemek önem kazanıyor. Kariyer alanında stratejik düşünmek, uzun vadeli planlar yapmak için oldukça verimli bir dönemdesin. İletişimde açık olmak, karşı tarafın beklentilerini anlamak, olası anlaşmazlıkları önleyebilir. Kendi iç dünyana odaklanırken, başkalarının ihtiyaçlarına da duyarlı olman, dengeyi sağlamana yardımcı olacaktır. Kendine zaman ayırmayı unutma; bu, zihinsel ve ruhsal olarak yenilenmene destek olacak.
Bugün, maceralar ve yeni keşifler için mükemmel bir gün. İçsel merakın seni yeni şeyler denemeye itiyor, bu da ruhunu besleyecek. Sosyal çevrende, seni destekleyecek ilginç insanlarla tanışabilirsin. Esprili ve neşeli tavırların, karşındakiler arasında enerji yaymana yardımcı olacak. Fakat dikkat etmen gereken bir nokta var; düşüncelerini ifade ederken aceleci olmaktan kaçınmalısın, zira bazı durumlarda sakin ve düşünceli bir yaklaşım daha etkili sonuçlar getirebilir. Ayrıca, finansal konularda dikkatli olman faydalı olabilir; ani harcamalar yapmaktan kaçın. Kısacası, bu gün, özgür ruhunu keşfedecek fırsatlarla dolu, ancak dikkat ve sabır da oldukça önemli.
Gün, kararlılığın ve disiplininin öne çıkacağı bir zaman dilimi. Hedeflerine ulaşma konusunda gösterdiğin azim, başkalarının da dikkatini çekecek. Çalışma hayatında yeni fırsatlar kapını çalmaya başlayabilir. Özellikle liderlik vasıflarını ön plana çıkaracağın durumlar söz konusu. Ancak sabırlı olmayı unutma; acele kararlar almak yanlış yollara yönlendirebilir.Kişisel ilişkilerde ise, samimiyetini korumak önemli. Yakınlarınla olan bağlarını güçlendirmek için onlara zaman ayırmalısın. Kendini ifade etme biçimin, sevdiklerinle arandaki bağı derinleştirebilir. İçsel huzurunu sağlamak adına kısa molalar vermek faydalı olabilir.Bugün, manevi yönlerinizi keşfetmek ve kendine dönmek için iyi bir zaman dilimi. Meditasyon veya doğa yürüyüşü, zihin ve ruhunu dengelemek için harika bir seçenek olabilir. Duygusal olarak yüklerini bırakmak, seni daha da hafifleştirirken, geleceğe dair planlarını netleştirmene yardımcı olabilir.
Bugün, yaratıcılığın ve özgürlüğün ön planda olduğu bir dönemdesin. Sıra dışı düşüncelerin ve yenilikçi fikirlerin çevrendeki insanlar üzerinde ilgi uyandırabilir. Sosyal etkileşimlerin güçlü, bu nedenle arkadaşlarınla olan ilişkilerini derinleştirmek için harika bir zaman dilimindesin. Anlık kararlar vermek yerine, duygusal zekanı devreye sokarak daha rasyonel bir yaklaşım benimsemen faydalı olabilir. Beklenmedik olaylar karşısında esnek olmalısın; hayatın sürprizleri seni heyecanlandırabilir. Kendine yeni hedefler koymak, kişisel gelişimini destekleyecek ve motivasyonunu artıracak. Bugün çevresindeki insanlara ilham vermekten çekinme; senin öncüllüğün, başkalarının da değişim için cesaret bulmasına yardımcı olabilir.
Hayallerin peşinden koşma arzusu içindesin, duygular derinleşiyor. Sanat ya da yaratıcılık gerektiren alanlarda büyük bir ilham kaynağı bulabilirsin. İçsel dünyanda yaşadığın değişimler, dışa vurumunu etkileyebilir; bu süreçte kendini ifade etme biçimini gözden geçirmen faydalı olacaktır. Sosyal ilişkilerde daha samimi ve açık olman, bağlantılarını güçlendirebilir. Kendi duygusal sınırlarını belirlemek, başkalarıyla olan etkileşimlerinde dengeyi sağlamana yardımcı olacak. Unutma ki, hislerinin sesi önemli; zaman zaman içe dönmeyi de ihmal etme. Bu dönemde kişisel gelişimin için meditasyon ya da doğada vakit geçirmek, ruhunu besleyebilir.
