1
Bu ay, 25 yılı geride bırakan Açık Radyo’nun sevilen programı Açık Gazete, ünlü şiarı, “Kâinatın tüm seslerine, renklerine, titreşimlerine ve şimdi de çizimlerine” diyerek, karikatürist İzel Rozental’ı “karikatür anlatmak” için davet edeli 2.5 yıl oldu. Rozental, her pazartesi, seçtiği editöryal karikatürleri anlatarak ya da kelimelerle çizerek dünya da bir ilki gerçekleştirmeye devam ediyor. Bugün Ömer Madra, Özdeş Özbay, Feryal Kabil ve Robılınd Tayar’ın hazırladığı Açık Gazete, her ne kadar bir radyo programı olsa da sonuçta bir gazete de olması gereken her köşeye sahip. “Haftanın Karikatürü” köşesi, Rozental’ın yorumsuz, usta anlatımıyla karikatüre görebildiğimizden daha derin bir anlam katıyor. Kendisiyle karikatürü, karikatür anlatmayı konuştuk.
– 30 Nisan 2018’de başladığınız o ilk programda, önce karikatürün çok tehlikeli bir iş olduğunu ve karikatür anlatmanın daha da tehlikeli olduğunu söylüyorsunuz. Öncelikle karikatür neden tehlikeli?
Onu bana değil de doğrusu bilmiyorum da kime sormak lazım. Ama bugün değil, yaklaşık bir on yıldır tehlikeli bir iş oldu. Cumhuriyet gazetesine bakacak olursak, bugün yazılı basında en çok karikatür yayımlayan gazete. 17 Kasım’daki programda Murat Sayın’ın çizimini haftanın karikatürü seçtik. Gazetenin birinci sayfasında gayet de görünür bir şekilde, sayfanın ortasında, haberin içinde kullanılması, beni çok eskilere götürdü. Eskiden yazılı basında, büyük gazeteler karikatürsüz olmazdı.
– Evet, o yayında “Editoryal ve siyasi karikatürün, evrensel medyadan da silindiği bu dönemde, bu boyda bir karikatür görmek, umut verici” diyorsunuz. Ve “Karikatür gazetelerin vazgeçilmez bir unsuruydu, giderek yok oldu” diye de ekliyorsunuz, sizce, tehlikeli olmasından dolayı mı gazetelerin ilk sayfalarından silinmeye başladı?
Tesadüf az önce telefonda, Fransız Le Monde Gazetesi’nden karikatürist Plantu ile konuşuyorduk. Hal hatırdan sonra, “Ne oluyor” dedik. Şimdi şöyle bir şey var değişen, sosyal medya ve hızlı iletişim. Eskiden mesela bir karikatürden hoşlanmayan bir okur, üşenmezse mektup yazardı. O mektubun gelmesi, editöre ulaşması, gazetenin sorumlu müdürüne ulaşması zaman alırdı. Gelene kadarda konu soğurdu. Şimdi öyle değil. Bugün artık birisi tetiklemeye kalkmasın, editör, binlerce, abartmıyorum binlerce tepki mesajıyla karşı karşıya kalıyor. Ürküyorlar, korkuyorlar o zaman en kolay yolu seçiyor, nedir o? Karikatür olmayı versin.
– Ve buna rağmen siz bir de anlatmayı seçtiğiniz?
Anlatmak gerçekten, çok tehlikeli. Karikatürü görmeyenlere anlatmaya çalışıyorum. Çok soğukda olabilirdi. Bu dünya da ilk yapılmış bir şey. Her hafta beş altı karikatürü al, önüne koy ve bunu görmeyen radyodaki dinleyiciye anlat. Bana en büyük ödül müzisyen Muammer Ketencoğlu’ndan geldi. Kendisi çocukluğundan beri görmüyor ve “Ben bugüne kadar her şeyi okuyabiliyordum fakat karikatürü görmüyordum. Senin sayende onu da görmeye başladım” dedi. Bu bana hakikatten muazzam bir şevk ve güç verdi.
– Herkes yapamaz sanırım. Siz bir karikatürist olarak bunu başarıyor olabilir misiniz?
Onu bilemiyorum. Ama bir şey itiraf edeyim ben kendi karikatürümü anlatamıyorum. Çünkü şunu yapmaya çalışıyorum, bir fıkra gibi espriyi en sona saklıyorum. İşin hani mizah yönü neresiyse, vurucu yeri neresiyle onu sona saklıyorum. Yorum yapmıyorum. Yorum yapmamaya çalışıyorum. Zaten bana programda yardımcı olanlar Ömer Madra, Özdeş Özbay olsun daha önce Can Tonbil olsun hiçbiri yorum katmıyorlardı birlikte anlatıyoruz karikatürü, yorum varsa o haberler ilgili, gündemle ilgili yorumlar oluyor.
– Programda sadece Türkiye’den değil hatta daha çok dünyadan seçki yapıyorsunuz…
Özellikle yapıyorum.
– Bu kadar seçkiyi, nasıl oluşturuyorsunuz?
Bir kere meraklıyım. Hafta içinde sosyal ağları takip ediyorum. Dünyada yayımlanan ne var, bakıyorum. Birde yurtdışında ‘Cartooning For Peace’ in üyesiyim. Yayımlanmış olan özellikle evrensel ve gündemi meşgul eden konularda birçok karikatüre bakıyorum. Aslında radyonun çizgisiyle de örtüşüyor bu. Açık Gazete’de dünya olaylarına yer veriliyor ve dünya gündemi çok yer alıyor. Dolayısıyla ben de bunla ilgiliyim ve hafta içi 30-40 karikatür topluyorum. Sonra bunların içinden bir ayıklama yapıyorum. Bazı karikatürlerin anlatılması gerçekten çok güç. Anlata bileceğimi düşündüklerimi ayırıyorum. Çünkü bir görseli anlatıyorum ve bu çok güç. Kelimelerle anlatabileceklerimi buluyorum. Tamamen görsele dayalı olanı anlatamam. Mesela bu hafta Oğuz Demir’in karikatürü öyleydi. Bakmadan anlatamayacağım bir karikatürdü. Önceden böyle bir denedim. Aklımda kalanları anlatayım dedim ama öyle hiç olmuyor.
– Dünyada olan olaylara bizim karikatüristlerimiz çok yer vermiyor mu?
Sık sık dile getirdiğim bir görüşümdür bu! Bizde çok yetenekli, dünya çapında yetenekli karikatüristler var. Hakikatten çok iyi karikatüristler. Fakat o kadar içimize gömülmüşüz ki ve bu yeni bir şey değil, çok eskilerden başlarım, Türk karikatürünün babası sayılan Cemil Cem’den, Ramiz Gökçe’ye, Cemal Nadir Güler’e yani bunlardan sonra 50 kuşağı gelir. Hep kendi içimize gömüldük, iç politika! Yurtdışına dünyaya gözlerimizi yumduk. Oysa dünyaya biraz bakabilsek, başka bir gözle bakabilsek, neler oluyor, nedir? İnanın bizim karikatürcülerimiz dünya çapında ünlü olur. Ama sadece yarışmalarda kendilerini gösteriyorlar.
– Sizin için ne ifade ediyor?
Güldürürken düşündüren, düşündürürken güldüren veya çizgilerle anlatmak, çizgiyle başyazı yazmak bunlar hep klişe tanımlar tabii… Aslında karikatür çok güçlü bir iletişim aracı. Çok güçlü çünkü gazeteyi elinize aldığınızda ilk bakılan karikatür oluyor, artık anlasa da anlamasa da kendine göre bir yorum çıkarıyor. Her zaman için güçlü. Şu an yazılı basından elini ayağını, zorunlu olarak çektiği için sosyal medyada, portallarda var, haber portallarında var. Karikatürsüz yapılamıyor. Çünkü gerçekten çok vurgulayıcı bir sanat. Muhammet Şengöz’ün “Deprem” karikatürü, çok etkileyici…
– İnsanın içine işliyor değil mi?
Bir çizer olarak, daha iyi mi görüyorsunuz ve sizin anlatımınızla daha mı etkileyici oluyor. Ben çizer olarak, karikatüre baktığım zaman çizer gözüyle bakıp beğeniyorum. Çok beğendiklerim oluyor hatta kıskandıklarım oluyor. “Vay nasıl yakalamış bunu” diye düşünüyorum, onları daha büyük bir şevkle anlatıyorum o zaman.
– Sizi dinlerken fark ettim ki ben bu kadar derin görmüyormuşum. Plantu’nun liberté – égalité – fraternité, çizimi örneğin, öyle ayrıntıları yakalayıp söylüyorsunuz ki şaşırıyorum.
Bu ayrıntıları görme, artık mesleki deformasyon diyebiliriz. Eşim bile söylüyor “Ben daha önce bunu görmemiştim” diye ve birçok tanıdığım, programdan sonra da aldığım geri dönüşlerde “Biz bu karikatüre o gözle” bakmamıştık diyorlar. Program için seçtiklerimi kendi sosyal medya hesabımdan paylaşıyorum bir gün önce ve dinleyiciler, takipçilerim yorumluyorlar ve ben anlattıktan sonra böyle daha iyi oldu diyorlar. Ve programda bizim en iyi karikatürü seçme gibi bir düşüncemiz yok. Hepsi çok iyi karikatürler. Örneğin Türkiye’den en çok Tan Oral’a ve Zafer Temoçin’e yer vermişim. Bu tamamen gündeme uygun olduğu için seçtiğim eserler. Bugün cesur bir karikatür bulmak çok zor.
Yeni hedeflere ulaşma isteğin bugün daha da ön plana çıkıyor. Enerjinin yüksek olduğu bu dönemde, düşüncelerini eyleme dönüştürmek için mükemmel bir zaman. Çevrendeki insanlara ilham verebilir ve liderlik vasıflarını sergileyebilirsin. Aceleci davranmaktan kaçınmalı ve içsel sezgilerine kulak vermelisin. İlişkilerde soğukkanlı kalmak, olası tartışmaları engelleyebilir. Kendine zaman ayırman, ruhsal ve fiziksel sağlığını dengelemene yardımcı olacak. Beklenmedik bir fırsat karşına çıkabilir; bu durumu değerlendirirken cesaretini korumalı ve sezgilerine güvenmelisin.
Bugün, kararlılığını ve sadeliğini dile getiren bir gün. Üzerinde düşündüğün projelerle ilgili netleşme yolunda önemli adımlar atabilirsin. Duygusal alanda, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirme fırsatın var. Güven arayışın, seni çevrendeki insanlarla bir arada tutacak. Malzemeleri dikkatlice seçerek, estetik açıdan da tatmin edici bir ortam yaratma isteği içinde olabilirsin. Kendini daha huzurlu hissetmek için doğayla iç içe olmayı tercih edebilirsin; bu, ruh halini olumlu yönde etkileyecektir. Bütçe planlamasında titiz davranarak, maddi güvenliğini sağlamlaştırmak adına önemli kararlar alabilirsin. Unutma, sabit fikirlerin bazen yeni imkanların önünde engel oluşturabilir; esnek olmak, hayatta karşına çıkan fırsatları değerlendirmene yardımcı olacaktır.
Bugün iletişim ve etkileşim konusunda çok aktif bir enerji var. Zihnin açık, yeni fikirler üretmekte ve çevrendeki insanlarla bağlantı kurmakta zorlanmayabilirsin. Sosyal ortamlarda dikkat çekmek için harika bir fırsat var; ne de olsa insanlar senin doğal cazbana kapılacaktır. Ama bazen kendini ifade etmekte zorlanabilirsin, bu nedenle düşüncelerini net bir şekilde iletmek için biraz çaba harcaman gerekebilir. Esnek ol, fikirlerini savunurken yeni bakış açılarına açık olman oldukça faydalı olacak.Bunun yanı sıra, geçmişteki bir iletişimin yeniden gündeme gelmesi mümkün. Uzun zamandır görüşmediğin birisiyle karşılaşma ihtimalin var. Bu durum, eski hatıraları canlandırabilir ve hoş bir nostalji yaşatabilir. Anlık değişimlere hazırlıklı ol; ani mesajlar ya da telefon aramaları gününü renklendirebilir. Eğitim veya öğrenimle ilgili konularda yeni bir fırsatla karşılaşabilirsin. Merak etme, içgörülerin seni doğru yola yönlendirecek.
Duygusal derinliklerin yüzeye çıkacağı bir gün. Hislerin ve sezgilerin seni yönlendirecek. Aile ve evinle ilgili konular ön planda olacak. Sevdiklerinle duygu dolu anlar paylaşabilirsin; belki nostaljik bir sohbet, belki de mutlu anılarını tazelemek isteyeceksin. Kendini koruma içgüdün oldukça çalışacak, bu yüzden güvenli alanlar arayışında olabilirsin. Yaratıcılığın da artış gösterebilir, belki bir hobi edinmek veya bir projeye başlamak isteyebilirsin. İçsel huzurunu bulmak adına doğaya çıkmak veya yalnız başına bir aktivite yapmak iyi gelecek. Kendini ifade etme arzun da yükseliyor; bu yüzden içindeki duyguları kağıda dökmek, resim yapmak ya da müzikle ilgilenmek harika bir çıkış yolu bulmanı sağlayabilir. Sosyal çevrendeki bazı kişilerle olan iletişimini gözden geçirmek isteyebilirsin. Belirsizliklerden kaçınarak kendini daha iyi hissedeceksin.
Bugün içsel bir güç hissedeceksin; kendini sahnede gibi hissetmek ve dikkat çekmek isteyebilirsin. Yaratıcılığın zirveye ulaşacak ve bu, hem kişisel hem de profesyonel hayatında olumlu geri dönüşler sağlayacak. Sosyal ilişkilerin canlanabilir, dostlarının ilgisini üzerinde toplayabilirsin. Ancak, biraz daha toleranslı olman gerekebilir; çünkü bazı anlaşmazlıklar ya da çatışmalar gündeme gelebilir. Sevgide ise derin ve tutkulu duygular ön planda. Kalbini açmayı ve hislerini ifade etmeyi unutma, çünkü bu gün, hedeflerini gerçeğe dönüştürmek için mükemmel bir zaman. Motivasyonun yüksek, yeni projelere adım atmak için cesaret bulabilirsin. Unutma, kendi ışığını yaymak için öncelikle kendine güvendiğinden emin olmalısın. Enerjin tüm günü kapsayacak bir çekim alanı oluşturacak, etrafındakileri de bilgilendirme şansını yakalayabilirsin. Kendine odaklanmayı ihmal etme, iç huzurunu korumak asıl başarıyı getirecek.
Detaylara olan düşkünlüğün, bugünün temelini oluşturacak. İşlerinle ilgili titizlikle yaklaştığın her sorunda verimliliğin artacak. Aynı zamanda, çevrendeki insanlarla olan iletişimini gözden geçirip, yapıcı bir bakış açısıyla yaklaştığında, beklemediğin olumlu tepkiler alabilirsin. İçsel huzurun seni yönlendirecek ve doğru kararlar almanı sağlayacak. Sağlığına dikkat etmeli, kendine zaman ayırmalısın. Öğrenmeye olan açlığın, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Yeteneklerini sergilemekten çekinme, bu şekilde kendini ifade etmenin sana getireceği faydaları hissedeceksin. Kesinlik ve düzen arayışınla, hedeflerine ulaşma yolunda kararlı adımlar atabilirsin.
Duygusal denge arayışın ön planda. İlişkilerin ve sosyal etkileşimlerin güzelleşiyor, insanlarla daha derin bağlar kurabilirsin. Bugün, iletişimde diplomasi ve nazik bir yaklaşım büyük önem taşıyor. Fikirlerini başkalarına aktarırken dikkatli ol, zira düşüncelerin beklenmedik bir etki yaratabilir. Bu, çatışmaların önüne geçmek için fırsat sunuyor.Kendinle ilgili bir şeyleri gözden geçirme zamanı. İçsel dünyanla barış içinde olmak, dış dünyadaki huzurunu artıracak. Aynı zamanda estetik ve sanatsal yönlerin ön plana çıkıyor; yaratıcı projelere yönelmek için harika bir zaman dilimindesin. Eğer hobilerinle ilgilenirsen, ruhunu besleyebilir ve mutluluğunu artırabilirsin.Finansal konulardaki kararlarında acele etmemek önemli. İyi bir değerlendirme ve analiz yaparak fırsatları değerlendirmelisin. Bugün kendini daha sosyal bir atmosferde bulabilir, ekip çalışmaları ve grup aktiviteleri ile motivasyonunu yükseltebilirsin. Kendine güven, özgünlüğünü sergilemekte ve başkalarına ilham vermekte senin için önemli bir anahtar olacak.
Derin düşüncelerin ve hislerin gün yüzüne çıkacağı bir zaman dilimindesin. İçsel yolculuğun seni daha güçlü bir yere taşıyor. Güven ve sadakat konularında bir sorgulama yaşanabilir. Bağlantıların derinleşme fırsatını yakalayabilirsin, ancak bazı eski yaraların tekrar açılması muhtemel. Rahatlamak ve içsel huzurunu bulmak için meditasyon veya doğa yürüyüşleri önerilir. Hislerinin derinliğine inmek, kararlarını daha net bir şekilde almanı sağlayacak. Yakın çevrendeki insanların duygusal ihtiyaçlarına duyarlılığın artmışken, onlara destek olman gerekebilir. Sosyal çevrende ilginç gelişmeler yaşanabilir; bu, yeni dostluklar veya profesyonel ortaklıklar getirebilir. Bugünün enerjisi, sezgilerini güçlendirip, hayallerin için harekete geçme cesaretini tetikleyebilir. Kendine güven; dönüşüm sürecindesin.
Bugün keşfetme arzun yüksek. Yeni deneyimlere açılmak, farklı bakış açıları edinmek harika bir yolculuğa çıkmana vesile olabilir. Eğitici bir kitap okumak ya da ilginç bir belgesel izlemek içsel huzurunu artırabilir. Sosyal ilişkilerinde ise beklenmedik gelişmeler yaşanabilir; arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni fırsatlar doğurabilir. Duygusal bağlarını güçlendirmek için samimi bir iletişim şart. Ancak, düşüncelerini ifade etmeden önce duygularını iyi analiz etmelisin. Harcamalarına dikkat et; ani bir alışveriş isteği seni maddi anlamda zorlayabilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; doğdayken ya da bir hobinle ilgilenirken içsel enerjini yenileyebilirsin. Alışılmışın dışında bir şeyler denemek, kendini daha özgür hissetmene olanak tanıyacak. Hayatında çekimser kaldığın konularda cesur adımlar atmak için doğru zaman. Rahat ol, keyfini çıkarmayı öğren.
Bugün, kararlılığın ve azmin ön planda olduğu bir gün. Hedeflerine ulaşmak için gereken adımları atmak için içsel motivasyonunu bulabilirsin. İş hayatında, sana güvenenlerin beklentisini karşılamak üzeresin; bu durum, özgüvenini artıracak fakat baskı da yaratabilir. Bir sonraki aşama için net ve mantıklı bir plan yapman gerekiyor. Kendi sınırlarını zorlamadan, zamanı iyi kullanmalısın.Sosyal ilişkilerinde korumacı bir tavır takınmak isteyebilirsin; bu, sevdiğin insanlarla olan iletişimini etkileyebilir. Duygusal derinliklerini paylaşma ihtiyacı duyabilirsin fakat bunun için doğru anı beklemekte fayda var. Kendine karşı nazik olmayı unutma, tüm bu sorumlulukların arasında kendine alan aç.Akşam saatlerinde yaratıcı yönlerin öne çıkabilir; bir hobi veya sanatsal bir aktivite ile ilgilenmek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olacaktır. Doğru dengeyi sağlarsan, stresini de azaltabilirsin. Unutma, adım adım ilerledikçe ulaştığın noktalar daha da anlam kazanacak.
Bugün, yenilikçi düşüncelerinin ve sıra dışı yaklaşımlarının ön plana çıkacağı bir gün. Başkalarına ilham verecek fikirler bulabilirsin. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçlenecek; arkadaşlarınla ortak projeler üzerinde çalışmak, seni motive edecek. Ancak, kişisel alanına duyduğun ihtiyacı unutmamalısın. Kendi içsel sesine kulak vermek, yaratıcılığını besleyecek. Yeniliklere açıksın; bu fırsatları değerlendirirken, sezgilerine güvenmekte tereddüt etme. İçinde bulunduğun ruh hali, çevrendekilerle olan etkileşimlerini dönüştürebilir. Beklenmedik, heyecan verici olaylar gündeme gelebilir. Sosyal bağlantılarını güçlendirirken, farklı bakış açılarına açık olmak, seni daha da yenilikçi bir konuma getirebilir. Kendi değerin ve ilgi alanların üzerinde düşünmek, nihayetinde daha sağlıklı bir denge bulmana yardımcı olacak.
Bugün sezgilerin güçlü, içsel hislerin seni yönlendirecek. Duygusal derinliklere inmeye ve ilişkilerinde empati kurmaya hazır hissediyorsun. Çevrendeki insanların duygusal ihtiyaçlarını anlama kabiliyetin artıyor; bu durum, arkadaşlık ve aşk ilişkilerinde özel anlar yaratabilir. Yaratıcılığın tavan yapabilir, sanatsal projelere veya hobilerine yönelmek için harika bir gün. Ancak, gerçeklikten kaçma eğilimlerin olabilir, bu nedenle ayaklarını yere sağlam basmaya özen göster. Kendinle barışık olmak ve ruhsal dinginlik bulmak için meditasyon veya doğada vakit geçirmek iyi gelebilir. İçindeki iyilikseverlik duygusu, başkalarına yardım etme arzusunu artırıyor; hayırsever projelere katılmak ya da yakınlarına destek olmak için motive olabilirsin. Akşam saatlerinde, derin bağlantılar kurabileceğin bir sohbet veya tanışma söz konusu olabilir. Duygusal zenginliğini paylaşmak, karşındaki kişilerle yakınlaşmanı sağlayabilir.
