1
Türkiye’de demokrasiye gerçek anlamda 5 Aralık 1934 tarihinde geçildiğini belirten eski Çevre Bakanı İmren Aykut, şunları söyledi:
Her dakika demokrasiden söz edenler 5 Aralık’tan hiç söz etmiyorlar. Demokrasi Türkiye’ye 5 Aralık’la birlikte geldi. Atatürk, kadınlara bu hakları tanırken türlü engellemelerle karşılaştı. 1922’de saltanat kaldırıldı ve 1923’te de Cumhuriyet rejimine geçildi. Artık ülkeyi yönetecek kadrolar, halkın oylarıyla yani seçimle iş başına gelecekti. Ancak bu tarihte seçimde oy kullanacak kişilerde, seçilecek kişiler de sadece erkeklerdi. Yani Cumhuriyet rejimine geçilmiş ama demokrasiye geçilmemişti. Çünkü nüfusun yarısı yönetim kadrolarını seçebiliyor, aday olabiliyor ve seçilebiliyordu. Aslında Cumhuriyetin ilanından önce de Atatürk’ün hedefinde, ‘demokratik rejim’ vardı. Ancak o günkü ortamda ilk etapta bunu gerçekleştiremeyeceğini anladığı için önce Cumhuriyeti ilan etti.
Cumhuriyetin ilanı ile birlikte kadınların kamusal alana girmesini sağlayan yasal ve yapısal reformlar hızlandı. Bu yüzden önce 17 Şubat 1926 da medeni kanunu çıkartarak, kadınlara boşanma hakkı, velayet hakkı, mirasa ilişkin düzenlemeler ve malları üzerinde tasarruf hakkı tanındı. 1930’a gelindiğinde de kadınların belediye meclislerinde oy vermesini, aday olabilmesini ve seçilebilmesini sağlayan kanunu çıkarttı. Bu kanunla kadınlara belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanındı. İlk kadın belediye başkanı da 1950 tarihinde Mersin’de seçildi; Sayın Müfide İlhan… 1933 tarihinde de, Köy Kanunu’nda değişiklik yapılarak kadınlara köylerde muhtar olma ve İhtiyar Heyetine üye seçme ve seçilme hakları verildi. İlk kadın muhtar da Aydın’ın Karpuzlu köyünde seçildi; Gül Esin…
HİÇ DE KOLAY OLMADI
5 Aralık 1934’de ise 1924 Anayasası’nın 11. Maddesindeki seçme ve seçilme hakkını düzenleyen bölümdeki “…Sadece erkekler “ yazılı iki kelimeyi kaldırarak, kadınların siyaset yapabilmelerinin önündeki engeli kaldırdı. Bu hiç de kolay olmadı. TBMM’de o azman büyük tartışmalar yaşandı, “Kadınlara neden bu hakkı verelim, ne gerek var, onlar siyasetten anlamazlar” gibi laflar söylendi, durumun kritikliğini gören Atatürk çıkıp tarihi bir konuşma yaptı ve vekillere, ‘Beyler! Bu kadınlarımız Kurtuluş Savaşımızda erkeklerle birlikte savaştılar. İçlerinden birçoğu şehit oldu. Şimdi bu kadınlarımızı mı ayıracaksınız” diyerek vekilleri ikna etti ve kanun çıktı. Ardından 8 Şubat 1935 de yapılan seçimlerde 17 kadın ilk defa meclise girdi ve Türkiye Cumhuriyeti’nin beşinci meclisinde yer aldılar.
CUMHURİYET BAYRAMI GİBİ KUTLANMALI
Bu yüzden 5 Aralık tarihi çok önemlidir. Ancak 5 Aralık sadece bir kadın hakları günüymüş gibi yorumlanıyor; bu kadar dar bir çerçevede yorumlanması bence çok hatalı. Çünkü 5 Aralık Türk halkının tümünün ülkenin yönetimine katılma ve Türkiye Cumhuriyeti’nin geleceğini beraberce belirleme hakkını elde ettiği gündür. Bugünün aslında her yıl demokrasi bayramı olarak kutlanması gerekir. Bu, her şeyden önce halkımızın demokrasiyi anlaması ve sahiplenmesi açısından önemlidir. Ülkemizde bu tarihte demokrasiye geçilmiş olduğu algılanamamış ve halka anlatılamamıştır. Bu nedenle demokrasi kültürü toplumumuzda tam olarak yerleşememiş ve yeterince sahip çıkılamamıştır. Tarihimizde bu yüzden bir çok darbe yaşanmış, ülkemiz büyük zararlar görmüştür.
Eğer 5 Aralık, 29. Ekim Cumhuriyet Bayramı gibi, bir bayram günü olarak kabul edilmiş ve her yıl kutlanabilmiş olsaydı halkımızın demokrasiyi anlaması ve sahip çıkması sağlanmış olurdu. Demokrasi katılım rejimi, kararlara kadınlar ilk defa 5 Aralık’ta kullanıldılar. Cumhuriyet ondan önce erkekler rejimiydi. Erkekler karar veriyor, erkekler seçiyordu. Cumhuriyet Bayramı kutlanıyor, herkes öğrendi. Fakat demokrasinin ne olduğu hala bilinmiyor. Oysa Türkiye’ye demokrasi 5 Aralık’ta geldi. Ben bunu daha önce de dile getirmeye çalıştım Ancak TBMM’de bile derdimi anlatamadım. TBMM ‘de kaç defa gündeme getirdiğimde yüzüme manasız bir şekilde baktılar. Çünkü demokrasinin ne demek olduğunu bilmiyorlar. Demokrasi birçok açıdan tarif edilebilir ama en basit tanımıyla demokrasi bir katılım rejimidir. Halkın tamamı kararlara katılıyorsa demokrasi budur. Kadın olarak oyunuzla ülkenin yönetimine katılıyor musun, katılmıyor musun? Nasıl ki 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı ise 5 Aralık’ın Demokrasi Bayramı olduğunu bayram kabul edilsin, her yerde Cumhuriyet Bayramı gibi kutlansın istiyoruz.
Bugün enerjilerin en yüksek olduğu bir gün. İçindeki cesareti ve kararlılığı kullanarak önemli adımlar atabilirsin. İş ve özel hayatında yeni projelere başlamak için mükemmel bir zaman dilimindesin. Sosyal çevrenle olan ilişkilerde ise samimi ve açık olman, aradığın destekleri sağlamana yardımcı olacaktır. Duygusal olarak içsel dengeni bulmak adına meditasyon gibi rahatlatıcı aktivitelere yönelmek faydalı olabilir. Kendini ifade etmekte zorlandığını hissettiğinde, yaratıcı yönlerini ortaya çıkarmak için bir şeyler yazma veya çizme yoluna gidebilirsin. Farkındalığını arttıracak anlar yaşayacak, kişisel gelişimine katkı sağlayacaksın. Kendine güven, karşına çıkacak fırsatlarla dolu bir gün seni bekliyor.
Bu dönemde, içsel huzurunu bulma arayışında olabilirsin. Günlük hayatındaki küçük ayrıntılar, seni mutlu eden şeyler haline gelebilir. Maddi konularda, yapıcı bir düşünme biçimiyle ilerlemek, sana önemli fırsatlar sunabilir. Duygusal ilişkilerde, sabırlı ve kararlı yaklaşımın, sevgi bağlarını güçlendirecek. Yeni bir hobi edinmek ya da doğayla iç içe zaman geçirmek, içindeki enerjiyi dengelemene yardımcı olabilir. Kendi sınırlarını zorlamadan, kendine keyifli anlar yaratmayı unutma. Geçmişe dair olumsuz düşünceleri geride bırakmak için uygun bir zaman. Kendine güvenerek atacağın adımlar, seni daha ileriye taşıyabilir.
Bugün, zihinsel enerjinin zirveye ulaşacağı bir dönemdesin. Fikirlerin ve yaratıcılığının etrafındaki insanlara ilham verecek. Sosyal etkileşimlerin oldukça güçlü, dostlarınla yapacağın sohbetler hem eğlenceli hem de öğretici olacaktır. Ancak, dikkatini dağıtan unsurlara kapılmaktan kaçınmalısın; yoksa odaklanman zorlaşabilir. Öğrenmeye açık olman, yeni bilgilere ulaşmanı sağlayacak. Kendini ifade ederken kelimelerin gücünü iyi kullanabilirsin. Aşk hayatında ise, samimi ve dürüst bir iletişim kurmam önem taşıyor. İçtenlikle hissettiklerini paylaşmalısın. Yakın ilişkilerde daha derin bir bağlılık arayışına girebilir, bu süreçte güvenin önemini kavrayabilirsin. Bu dönemde sunduğun ve aldığın şeylerin dengede olması, ruhsal sağlığın için faydalı olacaktır. Her adımında esnek kalmayı unutma; sürprizlere açık olmalısın.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün. İçsel dünyanda yaşadığın karmaşalar, dış dünyayı da etkileyebilir. Sevdiklerine karşı duyduğun bağlılık ve koruma içgüdüsü güçleniyor, onlarla daha fazla vakit geçirmek isteyebilirsin. Aynı zamanda, geçmişten gelen bazı anılar zihininde canlanabilir; bu, duygusal bir yüzleşme fırsatı sunuyor. Kendini ifade etmenin yollarını ararken, bazen aşırı hassasiyet gösterebilirsin. Duygularını doğru bir şekilde aktarabilmek önem taşıyor. Gün içerisinde karşına çıkan fırsatlarla ilgili sezgilerine güvenmelisin, bu anlarda içsel sesini dikkate alman yararlı olacaktır. Kendine zaman ayırmayı unutma; içsel huzurun, çevrendekilerle olan ilişkilerini de olumlu etkileyecek.
Bugün, yaratıcı enerjilerin tavan yaptığı bir gün. Kendinizi ifade etme isteği ile dolup taşacak, sanatsal projelere yönelmek için mükemmel bir zaman. İlgi odağı olma arzusu içinde, çevrenizdeki insanlara ilham verecek fikirler ortaya atabilirsiniz. Duygusal ilişkilerde samimiyet ön planda; sevdiğinizle yaşadığınız anlar sizi derin bir bağla sarıp sarmalayacak. Sosyal ortamlarda dostluk bağları güçlenebilir, yeni tanışmalar sizi heyecanlandırabilir. Fakat dikkatli olun; ego çatışmalarına yol açabilecek durumlar, ilişkilerinizi zedeleyebilir. Bugün, dikkat çekici bir karizma ile etrafınızdakileri etkileyebilirsiniz. Ancak aşırı kibirden uzak durmak, size daha fazla saygı ve sevgi kazandıracak. Kendinizi iyi hissetmek için küçük bir ödül vermek, motivasyonunuzu artıracaktır. Unutmayın ki, içsel ışığınızın parlayacağı bir gün sizi bekliyor.
Bugün detaylara olan dikkatini sergilemek için mükemmel bir zaman. Karşılaştığın her durumu analiz ederken içindeki eleştirel gözle ve sezgisel yaklaşımla uğraşacaksın. İş yerindeki projelere yenilikçi fikirler eklemek için çalışmalısın; bu, ekip arkadaşların tarafından takdir edilecek. Aşk hayatında ise, duygusal iletişim kurmakta biraz zorlanabilirsin. Duygularını açığa çıkarmak için güvenli bir alan yaratmaya çalış. Sağlık ve yaşam tarzı konularında biraz daha özen göstermen gerekebilir; bu, ruhsal ve fiziksel dengenin korunmasına yardımcı olacak. Akşam saatlerinde kendine küçük bir ödül vererek stresini atabilirsin.
Denge, uyum ve estetik arayışında önemli bir gün. İlişkilerdeki hassasiyetin ortaya çıkması, duygusal bağlantılarını güçlendirmen için fırsatlar sunacak. Özellikle sevdiğin kişilerle derin sohbetler yapma isteği belirginleşebilir. Bu dönemde içsel huzurun, çevrendekilerle olan etkileşiminde belirleyici olacak. İş ve sosyal hayatında adımlarını dikkatli atman gerekecek; her şeyin göründüğü gibi olmadığını unutmadan harekete geç. Sanatsal ifade ve yaratıcılık alanında kendini geliştirmek için güzel fırsatlar önüne çıkabilir. Kendine güvenerek, içsel motivasyonunu artıracak projelere odaklanman faydalı olabilir. Aynı zamanda, başkalarıyla olan iletişiminde uyum arayarak, barışçıl bir yaklaşım benimsemek durumu daha da kolaylaştıracak. Unutma, kendine ve başkalarına özen göstermek, mutluluğunu artırmanın anahtarı.
Gizli duyguların su yüzüne çıkması, içsel çatışmaların belirsizliklerle harmanlanması söz konusu. Derinlemesine düşünmek, ruhsal bir keşfe adım atmak için mükemmel bir zaman. Karşılaştığın zorluklar, senin dayanıklılığını ve kararlılığını test edecek. İlişkilerdeki tutku ve yoğunluk, bazı durumlarda kıskançlık ve sahiplenme duygularını da beraberinde getirebilir. Duygusal olarak kendini güçlü hissetmekle birlikte bazı anlarda yalnızlık hissi seni sarabilir, bu nedenle içsel dengeyi sağlamak önem taşıyor. Sezgilerine güven, çünkü bu dönemde iç meselelerine olan yaklaşımın, gelecekteki çözümlerini de belirleyecek. Sosyal alanda ise bazı değişiklikler yaşanması olası; yeni tanışmalar ya da eski dostlarla buluşmalar gündemde. Kendi içsel yolculuğuna çıkarken, çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerinde daha dikkatli olmalısın. Unutma, her karanlık gölgenin ardında mutlaka bir ışık vardır. Kendini yeniden keşfet, içsel huzurunu yakalamaya çalış.
Yeni deneyimlere açılmak, merak kurduğunuz konularda derinleşmek için mükemmel bir zaman. Sosyal çevrenizdeki insanlarla olan etkileşimlerinizi güçlendirmek, daha geniş perspektifler geliştirmenizi sağlayacak. İçsel enerjiniz yüksek, bu da size hareket etme ve yeni projelere yönelme isteği verecektir. Ancak, aceleci davranmaktan kaçınmalısınız; iyice düşünmeden adım atmak, hayal kırıklıklarına yol açabilir. Duygusal olarak, kişisel ilişkilerinizde daha fazla anlayış ve empati göstermek, sizi istediğiniz bağlara yaklaştırabilir. Kendinize yeni hedefler belirlemek için bu dönemin keyfini çıkarın; bazı fırsatlar beklenmedik bir şekilde kapınızı çalabilir. özgürlüğünüz ve macera arzunuz, bu süreçte sizi daha da yukarılara taşıyabilir.
Bugün, hedeflerine ulaşma konusunda güçlü bir motivasyon hissedeceksin. Çalışma azmin ve disiplinin, senin için önemli olan projelerde ilerleme kaydetmeni sağlayacak. Planlarını uygularken karşına çıkabilecek engellere karşı sabırlı kalmalısın. Duygusal olarak, sevdiklerinle geçireceğin zaman sana huzur verebilir. Aile bağları güçleniyor; yakınlarınla paylaşacağın anlar, ruhsal olarak seni besleyecek. Kendine dönmek ve içsel seninle bağlantı kurmak için ufak bir zaman ayırmalısın. Bir şeyler yazmak, yaratıcılığını açığa çıkarman için harika bir yöntem olabilir. Finansal konularda dikkatli olman gereken bir gün; harcamalarını kontrol altında tutmak, gelecekteki planların için faydalı olacaktır. Kendi hedeflerine odaklanmayı unutma, bu senin için çok değerli. Başarılarının tadını çıkar ve tüm bu süreçte sağduyunu koru.
Bugün, özgürlük ve yenilik arayışın ön planda olacak. Düşüncelerin ve hayal gücün yüksek bir ivme kazanacak; bu, yaratıcı projelerin için harika bir fırsat sunuyor. Belki de uzun zamandır ertelediğin bir fikri hayata geçirmek isteyebilirsin. Sosyal ilişkilerde ise, ilginç insanlarla tanışma şansı doğacak. Farklı bakış açıları, zihnini açacak ve yeni bağlantılar kurma isteği uyandıracak. İçsel huzurunu bulmak için doğayla vakit geçirmeyi ihmal etme; bu sana büyük bir dinginlik getirecek. Anlık kararlar almaktan kaçın, düşünmek için kendine zaman tanı. Yakın çevrenden alacağın destekle birlikte, duygusal açıdan da kendini güçlü hissedeceksin. Yaratıcılığını serbest bırakmanın ve yeni fikirlere açık olmanın tam zamanı.
Sevgi dolu ve duygusal bir enerji içinde olacaksın. İlişkilerde karşılıklı anlayış ve şefkat ön planda. Yalnızsan, beklenmedik bir karşılaşma ruh halini olumlu yönde değiştirebilir. Yaratıcılığın zirve yapacak; sanatsal projelere yönelmek için harika bir gün. Empatik doğan sayesinde başkalarının hislerine kolaylıkla dokunabileceksin, bu da seni başkaları için güvenilir bir destek haline getiriyor. İçsel dünyana dönmek, ruhsal olarak yenilenmeni sağlayacak. Doğa yürüyüşleri veya meditasyon yapmak, zihnini sakinleştirebilir. Kendine karşı nazik olmayı unutma ve iç sesine kulak ver. Hayatında bazı esnek değişiklikler yapmak, yeni fırsatların kapılarını açabilir.
