Tiyatromuzun ilk defa yurt dışı festivallerde yer almasını sağlayan, bünyesinden Metin Serezli, Nisa Serezli, Zihni Göktay, Can Kolukısa, Yılmaz Gruda, Rana Cabbar, Tuncel Kurtiz, Halit Akçatepe, Aykut Oray, Cüneyt Türel, Erol Keskin, Ali Özgentürk, Tan Oral, Şemsi İnkaya, Ufuk Esin, Altınterim Soylu, Levent Dönmez, Aydın Engin, Osman Arolat gibi pek çok sanatçının yetiştiği Gençlik Tiyatrosu belgeselininin galası, 30 Ocak akşamı Cemal Reşit Rey Salonu’nda yapıldı.
Şimdi, bu satırları yazarken düşünüyorum da, tiyatro, sanat, siyaset hayatımızın önemli isimlerini yetiştiren, İstanbul Üniversitesi Talebe Birliği öğrencileri tarafından, 1953 senesinde amatör tiyatro olarak kurulan ve bir döneme, gerçek anlamda mührünü basan “Gençlik Tiyatrosu”; Yönetmenliğini, yapımcılığını Nurgül Bayram’ın, müziklerini Ali Otyam’ın, seslendirmesini Levent Dönmez’in üstlendiği, son derece başarılı bir çalışmayla, kuruluşundan tam 70 yıl sonra belgesele dönüştü ve bir kez daha sonrasız bir hayata erişti.
Beş yıl boyunca çalışmaları devam eden belgesele başlandığında hayatta olan, açıklamalarıyla katkıda bulunan ve artık aramızda olmayan Erol Keskin, Hüsnü Çınar, Okay Sağtürk, Yılmaz Gruda, Rana Cabbar, Tunca Yönder, Aydın Engin ve Osman Arolat‘ı bir kez daha özlemle, saygıyla andık.
Bu belgeselle amacının, “Gençlik Tiyatrosu’nun yeniden gündeme getirilmesi, anımsanması” olduğunu belirten Nurgül Bayram, açılış konuşmasında şunları söyledi :
“Bugünün gençleri o dönemin gençlerinden ilham alarak üretim coşkusuna sahip çıksın, her koşulda üretebilmenin inancını, heyecanını taşısın…”
Nurgül Bayram yurt içinde ve dışında yaşayan yüz elli kişiyle bağlantı kurup, her biri ayrı ayrı arşiv değerinde olan, kapsamlı kırk iki adet röportaj gerçekleştirmiş.Yarına bir belge, hem de böylesine önemli bir belge bırakarak, tiyatro tarihimize çok değerli bir katkıda bulunmuş.
Nurgül Bayram bu konuda şunları söylüyor :
“Onlar Cumhuriyetin ilk kuşak çocukları. Bir meşale yakmışlar ve hem yurt içinde hem de yurt dışında tiyatromuzu başarıyla temsil etmişler. 1954’te Almanya’da Erlangen Uluslararası Tiyatro Şenliği’nde dünya ülkelerinin gençlerinin katıldığı festivalden birincilik almışlar… Nisa Serezli, Ufuk Esin, Altınterim Erkuş (Soylu), Semine Celasun, İlhan Damacı, Belma Diren, Semiha Baybörü o tarihte sergiledikleri ‘ Yarın Başka Olacaktır ‘ oyununda öyle bir oyunculuk performansı sergiliyorlar ki, Avrupa gazeteleri şöyle bir başlık atıyor: ‘Modern Tiyatro Alanında Genç Türk Kadınları Kendilerini Kanıtladılar.’ Onlar Cumhuriyetin sanatını ciddi şekilde etkileyen bir kurgu üretiyorlar ve o kurgunun üzerine yeni bir sanat inşa ediliyor. Bir belgesel yönetmeni olarak o değerlerimizin yaptıklarının tarihe kalacak bir esere dönüşmesini istedim ve bunu görev bildim. Ayrıca bir yandan da, Avukat- Yazar arkadaşım Yasemin Arpa ile birlikte ‘Çıktık Açık Alınla – Gençlik Tiyatrosu’ adıyla bu çalışmanın kitabını da hazırlıyoruz. Yakın zamanda kitabı da okurlarla buluşturmayı umuyoruz.”
Ne dersiniz, Gençlik Tiyatrosu’ndan yolu geçen sanatçılarımızı bir kez daha hatırlayalım mı?
Metin Serezli, Nisa Ersan Serezli, Senih Orkan, Erol Keskin, Erhan Dilligil, Belkıs Fırat Dilligil, Aykut Oray, Halit Akçatepe, Tuncel Kurtiz, Cüneyt Türel, Tunca Yönder, Yurdaer Erşan, İnci Aykut, Gündüz Aykut, Ersun Kazançel, İlhan İskender, Semine Cilasun Günay, Altın Terim Soylu, Altan İlkin, Ali Keskiner, Attila Eldem, Rana Cabbar, Şemsi İnkaya, Birsen İnkaya, Tolga Tiğin, Yılmaz Gruda, Zihni Göktay, Zeki Diçsoy, Hamit Akınlı, Yurdaer Erşan, Sümeray Gürün, Cengiz Tünay, Aden Tolay, Hektor İsmet Öktem, Metin Ercan, Altan Akışık, Tanju Tuncel, Ayşegül Devrim, Filiz Ücel, Ertuğrul Ücel gibi daha bir çok isim bu oluşumda yer alıyordu.
Gençlik Tiyatrosu ayrıca, Turgut Özakman, Necati Cumalı, Güngör Dilmen, Sermet Çağan, Sabahaddin Kudret Aksal, Musahipzade Celal, Vasıf Öngören, Oktay Arayıcı, Melih Vassaf, Çetin Altan, Yılmaz Onay gibi birçok önemli yazarımızın ortaya çıkmasına da neden olmuş, onları tiyatro yazınımız konusunda bir yönde cesaretlendirmiş, teşvik etmiş.
Gençlik Tiyatrosu’ndan sadece tiyatrocular yetişmemişti, mesleklerinin öncüsü birçok isim yine bu topluluktan çıkıp gelmiş. Örneğin; UNESCO Dünya Kültür Mirası Koruma Üyesi Arkeolog Ufuk Esin, Tıp Doktoru Prof. Dr. Üstün Korugan, Esnaf ve Sanatkârlar Odası Başkanı Hüsnü Çınar, Seramik Sanatçısı İlgi Adalan, Şair-yazar Ülkü Tamer, Aras Ören, Sinema Yönetmeni Ali Özgentürk, TRT Radyo Spikerleri; Altın Terim Erkuş, Filiz Ercan Uygur ve Güneş Uğurlu, TRT İzmir Radyosu yöneticisi Okay Sağtürk, İsviçre’de yaşayan Türk Diş Hekimi Necdet Aybek, Gazeteci-yazar Aydın Engin, Osman Arolat, uluslararası başarı sağlamış grafik sanatçıları ve karikatüristler; Tonguç Yaşar, Yurdaer Altıntaş, Tan Oral, Mengü Ertel.
Sahi, tamamlanmasına yakın bir süreçte, Kültür Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü tarafından da desteklenen belgesel, dijital platform Hoox Tv’de 31 Ocak 2024 tarihi itibarı ile yayınlanmaya başlamış.
“Gençlik Tiyatrosu Belgeseli”nin galasında okunan iletilere gelince…
Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Yılmaz Büyükerşen’in mesajı:
“Çok değerli Nurgül Bayram Kardeşim, Sayın Katılımcılar, Çok değerli misafirler.
“Gençlik Tiyatrosu Belgeseli” gösterimine yapmış olduğunuz nazik davet için çok teşekkür ederim. Ancak ufak bir sağlık sorunu nedeniyle, çok istememe rağmen aranızda olamıyorum. Sanatın her dalı benim için çok değerlidir. Ama içlerinden birini seçmem gerekirse, o tiyatrodur. Çünkü ben tiyatroyla, daha ilkokul yıllarımda Halk Evi sayesinde tanıştım. Halk Evi sayesinde hayatımın en vazgeçilmez unsurlarından biri hep tiyatro olmuştur. Çünkü tiyatro bir okuldur. Tiyatro bize bizleri gösteren normal yaşamda kendimizin görmediğimiz yanlarını, hiç düşünmediğimiz hallerimizi gülerek, hüzünlenerek, düşündürerek bize gösteren bir ibret aynasıdır.
Halk Evleri’nin 1951 yılında hükümet eliyle kapatılmasının ardından oluşan boşluğu doldurmak için arkadaşlarımla birlikte çok çaba harcadık. Tiyatro için kaynak arayışlarımız devam ederken, Devlet Hastanesi’nde kurulan Kan Bankası, halkı teşvik etmek için 350 liraya kan alıyordu. Eskişehir İdari İlimler Akademisi’nin o dönemde 200’e yakın öğrencisi vardı. Onları seferber ettik. Böylelikle kanlarımızı vererek Eskişehir Gençlik Tiyatrosu’nu kurduk. Onun için anlamı benim açımdan son derece değerlidir. Bu ilgi ve alakayı hem Akademi Başkanlığım hem Anadolu Üniversitesi kurucu rektörlüğüm hem de Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanlığım döneminde hep sürdürdüm. Eskişehir bugün, İstanbul’dan sonra en çok tiyatro sahnesine sahip şehirdir.
Gençlik Tiyatrosu’nun kuruluşu ve hizmet verdiği yıllar boyunca yaptığı hizmetler çok önemlidir. Bugün şehrimizin ve Eskişehir dışındaki amatör tiyatroların sahip olduğu tiyatro sanatçılarının çok önemli bir bölümü bu ekolden etkilenmişlerdir. Tiyatro geleneğimizin oluşması ve halkla buluşmasında Gençlik Tiyatrosu’nun bir örnek olarak işlevi olmuştur. Bu dönemin belgeselinin çekilmesi sayesinde genç tiyatrocular o dönemi daha iyi anlayacak ve bilecekler. Bu vesileyle, belgeselde emeği geçen herkesi sevgi ve saygıyla selamlıyor, hepinize şükranlarımı sunuyorum.”
Yazar Atila Alpöge’nin mesajı:
“Nurgül Bayram ve arkadaşları beni de bu özlem dolu buluşmaya davet ettiler. Sağ olsunlar! Ama üzgünüm, gelemedim. Gene de sizlere seslenmek istedim. Sevgili kardeşim Emrah Kolukısa bana yardımcı olmayı kabul etti. Ona binlerce teşekkür.
1950’lerin ilk yılları. İkinci Dünya Savaşından yeni çıkılmış. Yepyeni bir dünya tomurcuklanıyor. Ülkemizde de. Özellikle kültür alanında. Gencecik yazarlar, şairler, müzisyenler, ressamlar büyük ilgi çekmeye başlamış.
1953 Mayıs’ında iki dostum ve ben bir tiyatro topluluğunu izlemeye gittik. Merakla. Üniversite öğrencileri kurmuş. Amatör bir çabaymış. Gençlik Tiyatrosu’nun ilk oyunu. Seyirci hoşlandı gösteriden. Biz de çok beğendik. Hatta şaşkınlık içinde kaldık. Hiç unutmam, aynen şöyle demiştik: “Yahu mümkünmüş! Bizim gibi sıradan gençler de tiyatro kurabilirmiş!” Bu duygu gençlerde büyük bir güven duygusu geliştirdi ve dev bir akım yarattı. Önce Tiyatro Derneği kuruldu ve gençlere sahne dersi sunulmaya başlandı. Örneğin buna katılanlardan biri Yılmaz Güney’di. Bir yıl sonra ise Haldun Dormen girdi devreye ve Cep Tiyatrosu’nu oluşturdu.
Ötesi de geldi. Peşi peşine… Teknik Üniversite Tiyatrosu… Güzel Sanatlar Akademisi Tiyatrosu… Ankara Deneme Sahnesi… Genç Oyuncular… Ankara Üniversiteliler Tiyatrosu… Ve hatta Yeşilay Derneği Tiyatrosu. Bir de, bu fırtınayı vurgulayan iki önemli girişim. Uluslararası İstanbul Üniversite Tiyatroları Festivali ve Erdek Tiyatro ve Kültür Şenliği. Hepsi de 5-6 yıl gibi kısacık bir dönem içinde. Tiyatromuzda derin iz bırakarak. Bu coşkulu girişimler fırtınasının temelinde Gençlik Tiyatrosu’nun sunduğu örnek ve yaptığı kışkırtma vardır.
Bu bakımdan Nurgül Bayram ve arkadaşlarının yorulmak bilmez çabası çok değerli. Çünkü bu önemli girişimin kaydını yapıp tarihe armağan ettiler. Bu tür değerli olgulara sahip çıkmasını öğrenmek zorundayız. Bunları ve benzerlerini gelişi güzel sözlerle ve yüzeysel olarak ele alamayız. Bunları peçete gibi kullanıp çöp kutusuna atamayız ve unutulmaya terk edemeyiz. Her birinin tarihsel kaydını yapmak bir ödevdir.
Nurgül Bayram ve arkadaşları yürüttükleri başarılı çalışmayla bu görevi yerine getirdiler ve dört dörtlük bir örnek verdiler. Sözümü bu çabayı kutsayarak bitirmek isterim. Hepinize büyük sevgiler.”
İBB Kültür Daire Başkanı Tolga Volkan Aslan :
“Sizleri burada, böyle bir belgesel nedeniyle ağırlamaktan onur duyuyoruz. Hem kendi şahsım adına hem de başkanım Ekrem İmamoğlu adına saygı ve sevgiyle hoş geldiniz diyorum. Nedim hocamın ve Nurgül Hanım’ın çok güzel söylediği bir şey var. Ona kısaca bir şey eklemek istiyorum. Onlar Cumhuriyet’in çocukları değildiler, kendisiydiler zaten. Cumhuriyet böyle bir şeydi. Bunu defalarca kendimize hatırlatmamız gerekiyor özellikle kültür insanlarının… Onlar siyasetten bağımsız devrimciydiler dediler, onlar devrimin kendisiydiler. Umarım kültür ve sanatta nice devrimler görürüz böyle. Hep kendini yenileyen, hep ileriye doğru giden. Bu belgeselde Nurgül Hanım’ın enerjisinin dışında çok özel şeyler var. Bu akşam hepsiyle birlikte tanışacağız. Çok heyecanlıyım çünkü çok ustalarım var burada. Hoş geldiniz, safalar getirdiniz.”
Galaya Katılan Konuklar…
