1
Cumhuriyet ile yaşıt olan ağabeyimiz Oktay Akbal’ı saygı ve özlemle anıyoruz. Cumhuriyet Gazetesi kafaca, yürekçe eşit gördüğü, yarım yüzyılı aşan dostluğundan öte, “kardeşim” dediği İlhan Selçuk gibi son nefesine kadar onun da kutsal değeriydi. İsterdi ki Cumhuriyet daha uzun yıllar bilinçli okurların gazetesi olsun.
Yalnız Türk edebiyatı değil, gazeteciliğin ve dergiciliğinin de usta isimlerinden İstanbul’da 20 Nisan 1923’te doğan Oktay Akbal, devlet adamı, romancı Ebubekir Hâzım Tepeyran’ın torunuydu. Saint Benoit Fransız Lisesi’nde başladığı ortaöğrenimini, 1942 yılında İstiklal Lisesi’nde bitirmiş, İstanbul Üniversitesi Hukuk (1944) ve Edebiyat (1946) fakültelerine bir süre devam etmiş; ancak yüksek öğrenimini yarıda bırakarak yazarlığı seçmişti.
Yazın hayatı 1943 ve 1944 yıllarında Servet-i Fünun Uyanış dergisinde sekreterlikle başlayan Oktay Akbal, 1947 ve 1951 arasında Millî Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosu’nda memurluk yaptı, yaşamını asıl olarak gazetecilik yaparak kazandı. Yeni Sabah ve İkdam gazetelerinde 1939 ve 1940 yıllarında çevirileri ve öyküleri yayımlandı, Vakit gazetesinde 1944 ve 1946 yılları arasında eleştiriler ve tanıtım yazıları yazdı, Büyük Doğu dergisinde her hafta ‘Dünya Fikir Sanat Hareketleri’ sütununu kaleme aldı. Vatan gazetesinde 1951 ve 1956 yılları arasında düzeltmen, sekreter ve yazı işleri müdürü olarak çalıştı. Köşe yazarlığına 1956 yılında başladı.
Okurla konuşur gibi yazan Akbal, “Evet/Hayır” köşesinden 5 Ekim 1969 tarihli “Yeniden Başlamak” yazısında Cumhuriyet okuruna şöyle seslenmişti;
“Yıllardır yazarım iyi kötü. Gündelik gazetelerde on iki yıldan çok oldu fıkralar yazmaya başlayalı. Daha önce uzun yıllar dergilerde yazdım. Çoğunlukla edebiyatın sınırına giren şeyler: öyküler, romanlar, denemeler. Zordur gazetecilikle edebiyatı birleştirmek. Bunu yapabildim mi, bilemem. Okurlar verir kesin yargıyı… Dostça söyleşilerdir benim yazdıklarım. Eşit iki dostun birbirine anlattıkları çeşidinden.”
’Oktay Akbal, 1999 yılında Cumhuriyet Kitaplarından çıkan, 1996-98 yılları arasındaki yazılarını kapsayan “Sözcüklerle Yolculuk” kitabının girişinde gazete yazılarının hepsinin sanatla, edebiyatla, dolayısıyla yaşamla, insanla ilgili olduğunu söyler. Bu yazılar için; “Okurları dostça bir yaklaşımla, birlikte duyup düşünmeye çağırma söyleşileridir” der ve okurunu gündelik yaşamın dışına çıkaran, kalıcı, düşündürücü edebiyat yolculuklarına davet eder.
Bu yolculuklar edebiyat ve basın çevrelerinde takdir görür. Akbal’a 1950’de “Garipler Sokağı” ve 1958’de “Suçumuz İnsan Olmak” ile Türk Dil Kurumu Roman Ödülü iki kez verilir. 1959’da, Sait Faik Hikâye Armağanı’na “Berber Aynası” ile değer görülür. 1982 Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Başarı Ödülü’nü “Güncel Yazı Dalında”, 1993 Sedat Simavi Ödülü’nü “Senin Adın Aşk” ile alır. 2000 yılı Orhan Kemal Roman Armağanı ve 2005 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü Akbal’a sunulur. “Garipler Sokağı” ve “Bizans Definesi” adlı kitapları Rusçaya, “Dondurmalı Sinema” Sırpçaya çevrilir; “Suçumuz İnsan Olmak” ise Erdoğan Tokatlı yönetiminde 1986 yılında filme çekilir.
Nefes darlığı, kalp yetmezliği gibi sağlık sorunları ile boğuşurken kaleme aldığı 23 Mart 2014 tarihli son yazısı “Huzur”da ise; “Hep iyiye güzele doğru yazılar yazıp içimi dökerim. Olanca içtenlikli aydınlığımla” diyerek köşesinden okuruyla son kez söyleşmiş, yazmanın huzur verdiğini yazmıştı.
Ardında “Hiroşimalar Olmasın”, “Önce Ekmekler Bozuldu”, “Suçumuz İnsan Olmak” gibi Türk edebiyatına damga vuran 70’i aşkın eser, sayısız yazı bırakarak 92 yaşında Muğla Akyaka’da hayata veda etti. Akbal’ın ardından kaleme aldığı “Garipler Sokağı Bir Kişi Eksilmiş” yazısında Sennur Sezer, Bursa Valisi iken Kuvayi Milliye’nin asi olduğunu reddettiği için tutuklanan dedesini hatırlatarak “Kimi ailelerde, yazarlık gibi demokrasi tutkusu da aile geleneğidir” diyerek onun ödün vermez kişiliğine dikkat çekti.
Oktay Akbal’ın 1997’de şair dostu Cahit Külebi hasta yatağında iken yazdığı “Cahit Külebi’ye Ölüm Yok” ta; “Ölümsüzlüğü çoktan kazanmış bir şairimizdir. Onun dizeleri ölümünden sonra da kent, kasaba, köy sokaklarında rüzgâr gibi esecek. Ölümünden sonra da her duyarlı yüreğe seslenecektir…” diyerek iyi edebiyat ve edebiyatçının kalıcılığını ifade etmişti.
O sözler, Akbal’ın kendisi için de geçerlidir. Cumhuriyet Kitaplarından çıkan “Hücrede Karmen”, “Aşksız İnsanlar”, “Tarzan Öldü”, “Yalnızlık Bana Yasak” ve “Selimiye Bir Yokuştur” kitaplarını yayına hazırlayan şair, gazeteci Egemen Berköz, “Anılarımda Oktay Akbal” yazısında “Oktay Akbal, Türk öyküsünün bana göre, yalnız bana göre de değil sanırım genel görüşe göre de Sait Faik’ten sonra gelen, onun çizgisini ileri götüren en önemli yazarı. Öykümüzün daha sonra çok değişik yönlerde değişik açılımlar oldu, öykü anlayışı çok çeşitlendi, varsıllaştı. Ama Oktay Akbal öyküsü olanca sağlamlığıyla bir mihenk taşı gibi yerinde duruyor” der.
Türk Dil Kurumu’nun çatısı altında 1960’lı yıllarda buluşan 12 Eylül’de kapatılıncaya kadar da birlikte çalışan köy enstitüsü çıkışlı dil bilimci Emin Özdemir; “Oktay Akbal’ın öykülerinde, şiirselliğin o ipeksi sesini duymuşumdur hep. Romanları, denemeleri, günceleri, köşe yazılarında da böyledir bu. Doğallığın sınırlarını zorlamadan, cilalayıp verniklemeye başvurmadan aydınlık, ferah bir söylem yaratıyor” diyerek Çehov’un ardılı olduğunu söyler.
Sezer, Berköz ve Özdemir’in onun ardından yazdığı 2015 tarihli bu yazılar daha pek çoğuyla birlikte Cumhuriyet Kitaplarından Ağustos 2022’de çıkan Ayla Akbal ve Mustafa Köz imzalı “Oktay Akbal’ın Anısına Saygıyla” kitabında yer alıyor.
Şu sıralar şair Leyla Şahin ile birlikte şiirlerini kitaplaştırmaya çalışan eşi Ayla Akbal, “Oktay Akbal, daha sağlığında kütüphanesini gençlere ulaştırmak istedi. Yıldız Teknik Üniversitesi’ne 4500 kitabını bağışladı. Ölümünden sonra ise, dedesi Tepeyran’a ve kendisine ait Fransızca kitapları Galatasaray Üniversitesi’ne, Türkçe kitapları Muğla Sıtkı Koçman ve Kültür Üniversitesi’nin de aralarında bulunduğu kütüphanelere verdik. Güzel günler geçirdiği Akyaka ve bağlı olduğu Muğla halkı doğum ve ölüm yıldönümlerinde mezarı başında ve yakın dostu Hamdi Yücel Gürsoy’un Yücelen tesislerinde, Başkan Aydın Turunç öncülüğünde, Sadun Ersin imzalı büstünün olduğu Akyaka Kültür Merkezi’nde düzenledikleri etkinliklerle Oktay Akbal’ı anmayı sürdürüyorlar, ortak dostları Nail Çakırhan’ı, Halet Çambel’i, İlhan Selçuk’u unutmadıkları gibi.
Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı Osman Gürün’ün katkıları ve desteğiyle 2020 yılında Muğla Türkan Saylan Kültür Merkezi içinde Oktay Akbal Edebiyat Kitaplığı açıldı. Kitap ve arşivleri, daktilosu, Orhan Veli, Necati Cumalı, Melih Cevdet gibi yazar arkadaşları ile resimleri, ödül dolabının olduğu özel eşyaları bu kütüphaneye kondu. Oktay Akbal gençlerin okumasını çok isterdi ve aydınlık yarınlara okuyarak ulaşacaklarını inanırdı” diyerek eserlerini gençlerle buluşturma arzusunu dile getirdi.
Bugün, içsel enerjinin zirveye çıktığı bir gün. Karar verme yeteneğin oldukça keskinleşmiş durumda. Hedeflerine odaklanmak, aklındaki projeleri hayata geçirmek için en uygun an. Ancak kararlılığın yanında, çevrendeki herkesle işbirliği yapma fırsatlarını değerlendirmeyi unutma. Sosyal ilişkilerinde bazı sürprizler yaşayabilirsin. Özellikle yeni insanlar tanımak sana iyi gelecek. Kendini ifade ederken daha cesur olman, etrafındaki insanların ilgisini çekecek. Gün içinde ani değişikliklere hazırlıklı ol, esnek kalmak sana avantaj sağlayacak. İlişkilerinde ise duygusal derinliğe inmeye davet ediliyorsun; açıkça hislerini paylaşmak, bağlarını güçlendirecektir. Kendine güvenin yüksek, bu nedenle yeni başlangıçlar için harekete geçmekte tereddüt etme.
Bugün içsel huzur arayışında, sakin ve dengeli bir ruh hali içinde olacaksın. Karar verme süreçlerinde daha dikkatli ve özenli hareket etmen, ani tepkilerden kaçınmanı sağlayacak. Maddi konularla ilgili fırsatlar karşına çıkabilir; bunları değerlendirmek için cesur bir adım atmalısın. Aşk ve ilişkilerde iletişim kurma şeklin, derin konuşmalara ve bağlantılara yol açabilir. Sevdiğin kişilerle arandaki bağı kuvvetlendirmek için samimi bir yaklaşım benimsemen önemli. Günün ilerleyen saatlerinde kendine zaman ayırmak, doğayla iç içe olmak ruhunu canlandıracak. Güzellik ve estetikle ilgili konulara eğilim gösterebilir, yenilikler yaparak kendini daha iyi hissedebilirsin. Kendine güvenin artarken, yeni deneyimlere açık olman, hayatına renk katabilir.
Bugün zihninde parlayan fikirlerin seni yeni bir keşfe yönlendirecek. Sosyal çevrenle olan iletişimini güçlendirebilir, başkalarının bakış açılarını dinlemekten keyif alabilirsin. Esnek düşünme kabiliyetin, beklenmedik durumlarla başa çıkmanda en büyük destekçin olacak. Yeni insanlarla tanışma isteğin ön planda; bu, yaşamına taze bir enerji katacak. Hayal gücünün sınırlarını zorlayabileceğin bir dönemdesin; yaratıcı projelere yönelmek için harika bir zaman. Kendini ifade etme biçiminde cesur ve özgün olmayı unutma. Günün ilerleyen saatlerinde, ani bir değişiklikle karşılaşabilirsin; adapte olma yeteneğin bu süreci daha da kolaylaştıracak. Kendine güvenmeyi ve içgüvenini beslemeyi sakın ihmal etme.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün. İçsel dünyanda yaşadığın karmaşalar, dış dünyayı da etkileyebilir. Sevdiklerine karşı duyduğun bağlılık ve koruma içgüdüsü güçleniyor, onlarla daha fazla vakit geçirmek isteyebilirsin. Aynı zamanda, geçmişten gelen bazı anılar zihininde canlanabilir; bu, duygusal bir yüzleşme fırsatı sunuyor. Kendini ifade etmenin yollarını ararken, bazen aşırı hassasiyet gösterebilirsin. Duygularını doğru bir şekilde aktarabilmek önem taşıyor. Gün içerisinde karşına çıkan fırsatlarla ilgili sezgilerine güvenmelisin, bu anlarda içsel sesini dikkate alman yararlı olacaktır. Kendine zaman ayırmayı unutma; içsel huzurun, çevrendekilerle olan ilişkilerini de olumlu etkileyecek.
Bugün, yaratıcı enerjilerin tavan yaptığı bir gün. Kendinizi ifade etme isteği ile dolup taşacak, sanatsal projelere yönelmek için mükemmel bir zaman. İlgi odağı olma arzusu içinde, çevrenizdeki insanlara ilham verecek fikirler ortaya atabilirsiniz. Duygusal ilişkilerde samimiyet ön planda; sevdiğinizle yaşadığınız anlar sizi derin bir bağla sarıp sarmalayacak. Sosyal ortamlarda dostluk bağları güçlenebilir, yeni tanışmalar sizi heyecanlandırabilir. Fakat dikkatli olun; ego çatışmalarına yol açabilecek durumlar, ilişkilerinizi zedeleyebilir. Bugün, dikkat çekici bir karizma ile etrafınızdakileri etkileyebilirsiniz. Ancak aşırı kibirden uzak durmak, size daha fazla saygı ve sevgi kazandıracak. Kendinizi iyi hissetmek için küçük bir ödül vermek, motivasyonunuzu artıracaktır. Unutmayın ki, içsel ışığınızın parlayacağı bir gün sizi bekliyor.
Detaylara olan düşkünlüğün ve analitik yeteneklerinle, bu gün yeni projeler için ilham bulabilirsin. İş yerinde veya kişisel yaşamında organizasyon ve planlama becerilerin, seni hedeflerine daha da yaklaştıracak. Ancak, mükemmeliyetçi tutumun bazen seni geride tutabilir; bu yüzden kendine karşı nazik olmayı unutma. İletişim becerilerin sayesinde ekip çalışmalarında ön planda olabilirsin. İlişkilerinde samimi ve anlayışlı olmalısın; sevdiğin kişilerle duygusal bağlarını güçlendirmek, sana güven ve huzur verecek. Sağlığına dikkat etmen, günün akışını daha verimli geçirmene yardımcı olabilir. Unutma ki, bazen en küçük detaylar, en büyük değişimleri yaratabilir.
Duygusal denge arayışında olduğun bugün, ilişkilerindeki uyum ve anlayış ön planda olacak. Sosyal bağlantıların güçlenirken, başkalarıyla olan etkileşimlerin seni besleyecek. Estetik duygularının tazeleneceği ortamlar arayabilir, sanatsal faaliyetlerde kendini bulabilirsin. İçsel huzuru sağlamak için düşüncelerini netleştirmek önem kazanıyor. Kararlarını alırken mantığın ve sezgilerin arasında bir denge kurmayı denemelisin. Bazen başkalarının beklentilerine karşı duyarlılığın seni zorlayabilir; kendine karşı nazik olmayı unutma. Bu dönem, aşk hayatında beklenmedik sürprizler yaşayabileceğin bir süreç olabilir. Duygusal bağların güçlenirken, beklenmedik gelişmelere açık olmalısın. Kendi iç dünyanı keşfetmek ve dışarıyla olan bağlantılarını derinleştirmek, ruhsal olarak seni yenileyebilir.
Derin duygular içinde yüzmekte ve güçlü sezgilerin seni yönlendirmekte. Bugün, içsel motivasyonlarının öne çıktığı bir dönemdesin. Belki de bazı gizli düşünceler ve hırslar, yüzeyin altındaki kapakları açmana neden olacak. Sosyal ilişkilerde daha derin bağlar kurma arzusu içinde olabilirsin; ancak bazı konuları paylaşmadan önce iyi düşünmelisin. Gizli kalmış sırlar veya hisler, bazen beklenmedik bir şekilde gün yüzüne çıkabilir.Estağfurullah, kendine güven duymalısın; zira öz disiplinin ve kararlılığın, seni istediğin hedeflere ulaştırma potansiyeli taşıyor. Fakat, karşına çıkacak engeller, seni durdurmamalı. Aksine, bu durum daha da güçlenmene sebep olabilir. Duygusal olarak yoğun bir gün geçirme ihtimalin yüksek; bu yüzden ruh sağlığına ve iç huzuruna dikkat etmen önemli olacak. Kendi sınırlarını belirlemeyi unutma; zira bu, hem kendine hem de başkalarına karşı daha sağlıklı bir sınır oluşturmanı sağlayacak. Gözlemlerini dikkatle yapmalı ve içsel sesine kulak vermelisin; bu sayede, mistik bir ruh hali içinde kendini dönüştürme fırsatı bulabilirsin. Kendi karanlığınla yüzleşmek, aydınlaşıp daha güçlü bir birey olmanı sağlayacak.
Hayatın sunduğu maceralara açık olacağın bir gün seni bekliyor. Yeni deneyimlere atılmak, ufkunu genişletmek ve ilham verici kişilerle tanışmak için mükemmel bir zaman. İçsel tutkularını dinleyerek, seni heyecanlandıran fırsatları değerlendirmelisin. Özgürlük duygusu ön planda olacak; bu da seni sıradanlıktan uzaklaştıracak. Sosyal ilişkilerin, sıradan sohbetlerin ötesine geçebilir ve derin bağlar kurmana olanak tanıyabilir. Hayallerini gerçekleştirmen için cesur adımlar atabilirsin. Ancak, dikkatini dağıtan konulardan uzak durmak, hedeflerine odaklanmanı sağlayacak. Kalben hissettiklerini ifade etmekten çekinme, zira dile getirilen duygular, çevrendeki insanlarla daha sağlam bir bağ oluşturmanı sağlayacak. Gelecek yönünde merak ettiğin sorulara cevaplar bulabilmek için içsel yolculuğun önemli bir parçası olacak. Kendi potansiyalini keşfetmek ve ortaya çıkarmak için bu fırsatı iyi değerlendir.
Bugün, hedeflerine ulaşma konusunda güçlü bir motivasyon hissedeceksin. Çalışma azmin ve disiplinin, senin için önemli olan projelerde ilerleme kaydetmeni sağlayacak. Planlarını uygularken karşına çıkabilecek engellere karşı sabırlı kalmalısın. Duygusal olarak, sevdiklerinle geçireceğin zaman sana huzur verebilir. Aile bağları güçleniyor; yakınlarınla paylaşacağın anlar, ruhsal olarak seni besleyecek. Kendine dönmek ve içsel seninle bağlantı kurmak için ufak bir zaman ayırmalısın. Bir şeyler yazmak, yaratıcılığını açığa çıkarman için harika bir yöntem olabilir. Finansal konularda dikkatli olman gereken bir gün; harcamalarını kontrol altında tutmak, gelecekteki planların için faydalı olacaktır. Kendi hedeflerine odaklanmayı unutma, bu senin için çok değerli. Başarılarının tadını çıkar ve tüm bu süreçte sağduyunu koru.
Yenilik ve özgürlük arayışın, içsel huzurunu sağlama yolunda önemli bir adım atmana olanak tanıyor. Farklı düşünce tarzlarının seni çekmesine ve ilham vermesine izin ver. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin, yeni dostluklar ve ilginç projeler kapısını aralayabilir. Merakını ve yaratıcılığını besleyecek fırsatlar karşına çıkabilir. Ancak, dikkatli ol; bu dönemde bazen düşüncelerinle eylemlerin farklı yönlere kayabilir. İçsel sesine kulak vermek, yanlış anlaşılmaların önüne geçmene yardımcı olacak. Farklılıkların ve yenilikçi bakış açıların, seni çevrendekilerden ayırırken, aynı zamanda onlara ilham verebilir. Tüm bunlar, kendini daha özgür ve bireysel hissetmeye yönlendirecek. Kendi ihtiyaçlarına saygı göstererek, yaşamındaki dengeyi korumak sana enerji katacaktır. Kendini ifade etme biçiminde cesur ve yenilikçi ol, bu süreçten kazançlı çıkabilirsin.
Sevgi dolu ve duygusal bir enerji içinde olacaksın. İlişkilerde karşılıklı anlayış ve şefkat ön planda. Yalnızsan, beklenmedik bir karşılaşma ruh halini olumlu yönde değiştirebilir. Yaratıcılığın zirve yapacak; sanatsal projelere yönelmek için harika bir gün. Empatik doğan sayesinde başkalarının hislerine kolaylıkla dokunabileceksin, bu da seni başkaları için güvenilir bir destek haline getiriyor. İçsel dünyana dönmek, ruhsal olarak yenilenmeni sağlayacak. Doğa yürüyüşleri veya meditasyon yapmak, zihnini sakinleştirebilir. Kendine karşı nazik olmayı unutma ve iç sesine kulak ver. Hayatında bazı esnek değişiklikler yapmak, yeni fırsatların kapılarını açabilir.
