1
Cumhuriyet ile yaşıt olan ağabeyimiz Oktay Akbal’ı saygı ve özlemle anıyoruz. Cumhuriyet Gazetesi kafaca, yürekçe eşit gördüğü, yarım yüzyılı aşan dostluğundan öte, “kardeşim” dediği İlhan Selçuk gibi son nefesine kadar onun da kutsal değeriydi. İsterdi ki Cumhuriyet daha uzun yıllar bilinçli okurların gazetesi olsun.
Yalnız Türk edebiyatı değil, gazeteciliğin ve dergiciliğinin de usta isimlerinden İstanbul’da 20 Nisan 1923’te doğan Oktay Akbal, devlet adamı, romancı Ebubekir Hâzım Tepeyran’ın torunuydu. Saint Benoit Fransız Lisesi’nde başladığı ortaöğrenimini, 1942 yılında İstiklal Lisesi’nde bitirmiş, İstanbul Üniversitesi Hukuk (1944) ve Edebiyat (1946) fakültelerine bir süre devam etmiş; ancak yüksek öğrenimini yarıda bırakarak yazarlığı seçmişti.
Yazın hayatı 1943 ve 1944 yıllarında Servet-i Fünun Uyanış dergisinde sekreterlikle başlayan Oktay Akbal, 1947 ve 1951 arasında Millî Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosu’nda memurluk yaptı, yaşamını asıl olarak gazetecilik yaparak kazandı. Yeni Sabah ve İkdam gazetelerinde 1939 ve 1940 yıllarında çevirileri ve öyküleri yayımlandı, Vakit gazetesinde 1944 ve 1946 yılları arasında eleştiriler ve tanıtım yazıları yazdı, Büyük Doğu dergisinde her hafta ‘Dünya Fikir Sanat Hareketleri’ sütununu kaleme aldı. Vatan gazetesinde 1951 ve 1956 yılları arasında düzeltmen, sekreter ve yazı işleri müdürü olarak çalıştı. Köşe yazarlığına 1956 yılında başladı.
Okurla konuşur gibi yazan Akbal, “Evet/Hayır” köşesinden 5 Ekim 1969 tarihli “Yeniden Başlamak” yazısında Cumhuriyet okuruna şöyle seslenmişti;
“Yıllardır yazarım iyi kötü. Gündelik gazetelerde on iki yıldan çok oldu fıkralar yazmaya başlayalı. Daha önce uzun yıllar dergilerde yazdım. Çoğunlukla edebiyatın sınırına giren şeyler: öyküler, romanlar, denemeler. Zordur gazetecilikle edebiyatı birleştirmek. Bunu yapabildim mi, bilemem. Okurlar verir kesin yargıyı… Dostça söyleşilerdir benim yazdıklarım. Eşit iki dostun birbirine anlattıkları çeşidinden.”
’Oktay Akbal, 1999 yılında Cumhuriyet Kitaplarından çıkan, 1996-98 yılları arasındaki yazılarını kapsayan “Sözcüklerle Yolculuk” kitabının girişinde gazete yazılarının hepsinin sanatla, edebiyatla, dolayısıyla yaşamla, insanla ilgili olduğunu söyler. Bu yazılar için; “Okurları dostça bir yaklaşımla, birlikte duyup düşünmeye çağırma söyleşileridir” der ve okurunu gündelik yaşamın dışına çıkaran, kalıcı, düşündürücü edebiyat yolculuklarına davet eder.
Bu yolculuklar edebiyat ve basın çevrelerinde takdir görür. Akbal’a 1950’de “Garipler Sokağı” ve 1958’de “Suçumuz İnsan Olmak” ile Türk Dil Kurumu Roman Ödülü iki kez verilir. 1959’da, Sait Faik Hikâye Armağanı’na “Berber Aynası” ile değer görülür. 1982 Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Başarı Ödülü’nü “Güncel Yazı Dalında”, 1993 Sedat Simavi Ödülü’nü “Senin Adın Aşk” ile alır. 2000 yılı Orhan Kemal Roman Armağanı ve 2005 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü Akbal’a sunulur. “Garipler Sokağı” ve “Bizans Definesi” adlı kitapları Rusçaya, “Dondurmalı Sinema” Sırpçaya çevrilir; “Suçumuz İnsan Olmak” ise Erdoğan Tokatlı yönetiminde 1986 yılında filme çekilir.
Nefes darlığı, kalp yetmezliği gibi sağlık sorunları ile boğuşurken kaleme aldığı 23 Mart 2014 tarihli son yazısı “Huzur”da ise; “Hep iyiye güzele doğru yazılar yazıp içimi dökerim. Olanca içtenlikli aydınlığımla” diyerek köşesinden okuruyla son kez söyleşmiş, yazmanın huzur verdiğini yazmıştı.
Ardında “Hiroşimalar Olmasın”, “Önce Ekmekler Bozuldu”, “Suçumuz İnsan Olmak” gibi Türk edebiyatına damga vuran 70’i aşkın eser, sayısız yazı bırakarak 92 yaşında Muğla Akyaka’da hayata veda etti. Akbal’ın ardından kaleme aldığı “Garipler Sokağı Bir Kişi Eksilmiş” yazısında Sennur Sezer, Bursa Valisi iken Kuvayi Milliye’nin asi olduğunu reddettiği için tutuklanan dedesini hatırlatarak “Kimi ailelerde, yazarlık gibi demokrasi tutkusu da aile geleneğidir” diyerek onun ödün vermez kişiliğine dikkat çekti.
Oktay Akbal’ın 1997’de şair dostu Cahit Külebi hasta yatağında iken yazdığı “Cahit Külebi’ye Ölüm Yok” ta; “Ölümsüzlüğü çoktan kazanmış bir şairimizdir. Onun dizeleri ölümünden sonra da kent, kasaba, köy sokaklarında rüzgâr gibi esecek. Ölümünden sonra da her duyarlı yüreğe seslenecektir…” diyerek iyi edebiyat ve edebiyatçının kalıcılığını ifade etmişti.
O sözler, Akbal’ın kendisi için de geçerlidir. Cumhuriyet Kitaplarından çıkan “Hücrede Karmen”, “Aşksız İnsanlar”, “Tarzan Öldü”, “Yalnızlık Bana Yasak” ve “Selimiye Bir Yokuştur” kitaplarını yayına hazırlayan şair, gazeteci Egemen Berköz, “Anılarımda Oktay Akbal” yazısında “Oktay Akbal, Türk öyküsünün bana göre, yalnız bana göre de değil sanırım genel görüşe göre de Sait Faik’ten sonra gelen, onun çizgisini ileri götüren en önemli yazarı. Öykümüzün daha sonra çok değişik yönlerde değişik açılımlar oldu, öykü anlayışı çok çeşitlendi, varsıllaştı. Ama Oktay Akbal öyküsü olanca sağlamlığıyla bir mihenk taşı gibi yerinde duruyor” der.
Türk Dil Kurumu’nun çatısı altında 1960’lı yıllarda buluşan 12 Eylül’de kapatılıncaya kadar da birlikte çalışan köy enstitüsü çıkışlı dil bilimci Emin Özdemir; “Oktay Akbal’ın öykülerinde, şiirselliğin o ipeksi sesini duymuşumdur hep. Romanları, denemeleri, günceleri, köşe yazılarında da böyledir bu. Doğallığın sınırlarını zorlamadan, cilalayıp verniklemeye başvurmadan aydınlık, ferah bir söylem yaratıyor” diyerek Çehov’un ardılı olduğunu söyler.
Sezer, Berköz ve Özdemir’in onun ardından yazdığı 2015 tarihli bu yazılar daha pek çoğuyla birlikte Cumhuriyet Kitaplarından Ağustos 2022’de çıkan Ayla Akbal ve Mustafa Köz imzalı “Oktay Akbal’ın Anısına Saygıyla” kitabında yer alıyor.
Şu sıralar şair Leyla Şahin ile birlikte şiirlerini kitaplaştırmaya çalışan eşi Ayla Akbal, “Oktay Akbal, daha sağlığında kütüphanesini gençlere ulaştırmak istedi. Yıldız Teknik Üniversitesi’ne 4500 kitabını bağışladı. Ölümünden sonra ise, dedesi Tepeyran’a ve kendisine ait Fransızca kitapları Galatasaray Üniversitesi’ne, Türkçe kitapları Muğla Sıtkı Koçman ve Kültür Üniversitesi’nin de aralarında bulunduğu kütüphanelere verdik. Güzel günler geçirdiği Akyaka ve bağlı olduğu Muğla halkı doğum ve ölüm yıldönümlerinde mezarı başında ve yakın dostu Hamdi Yücel Gürsoy’un Yücelen tesislerinde, Başkan Aydın Turunç öncülüğünde, Sadun Ersin imzalı büstünün olduğu Akyaka Kültür Merkezi’nde düzenledikleri etkinliklerle Oktay Akbal’ı anmayı sürdürüyorlar, ortak dostları Nail Çakırhan’ı, Halet Çambel’i, İlhan Selçuk’u unutmadıkları gibi.
Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı Osman Gürün’ün katkıları ve desteğiyle 2020 yılında Muğla Türkan Saylan Kültür Merkezi içinde Oktay Akbal Edebiyat Kitaplığı açıldı. Kitap ve arşivleri, daktilosu, Orhan Veli, Necati Cumalı, Melih Cevdet gibi yazar arkadaşları ile resimleri, ödül dolabının olduğu özel eşyaları bu kütüphaneye kondu. Oktay Akbal gençlerin okumasını çok isterdi ve aydınlık yarınlara okuyarak ulaşacaklarını inanırdı” diyerek eserlerini gençlerle buluşturma arzusunu dile getirdi.
Enerjin yüksek, tutkuların peşinden koşmak için mükemmel bir zaman. Yeni başlangıçlar için motivasyonun artmış durumda. Beklenmedik fırsatlarla karşılaşabilirsin, cesaretini toplayarak harekete geçmekte tereddüt etme. Sosyal ilişkilerin canlanıyor; dostluklar güçlenebilir, yeni bağlantılar kurabilirsin. Ancak, sabırsızlık ve acelecilik senin en büyük düşmanın olabilir. Yavaşlamak ve düşünmekte fayda var. İçgüdülerine güven; kalbinin sesini dinlemek, doğru seçimler yapmana yardımcı olacak. Kendine inanmaya devam et, çünkü bu dönem hedeflerine ulaşmak için önemli adımlar atma fırsatı sunuyor. Duygusal enerjin de yükseliyor, sevgi ilişkilerinde derin bağlar kurmak için uygun bir dönemdesin. İletişim becerilerini kullanarak isteklerini net bir şekilde ifade etmelisin.
Bugün, sabrınızı ve kararlılığınızı test eden durumlarla karşılaşabilirsiniz. İş hayatında ciddi adımlar atmak için uygun bir zaman dilimi içinde olacaksınız, özellikle maddi konulara odaklanmak size önemli fırsatlar sunabilir. Duygusal bağlarınızı güçlendirmek ve sevdiklerinizle vakit geçirmek için harika bir gün. Sabit düşüncelerden sıyrılmak, yeni deneyimlere açık olmak size yenilikler getirebilir. Sağlığınıza dikkat etmeniz gereken bir dönemdesiniz; yogaya veya meditasyona yönelmek sizi dengeleyebilir. Unutmayın, içsel huzur ve dış dünyayla uyum içinde olmak bugün en büyük kazanımınız olacak.
Bugün, iletişimin ve etkileşimlerin ön planda olduğu bir gün. Eğitim veya bilgi paylaşımı açısından oldukça verimli bir dönemdesin. Yeni insanlarla tanışma fırsatları karşına çıkabilir; sosyal ortamlarda enerji dolu ve canlı bir şekilde öne çıkacaksın. Fikirlerini açıkça ifade etme isteği içindesin, bu da yeteneklerinle başkalarına ilham verme şansını getirebilir.Düşüncelerini net bir şekilde aktarabilmek ve başkalarıyla olan etkileşimlerini güçlendirmek sana fayda sağlayacak. Ancak, ani duygusal tepkilerden kaçınmak önemli; anlayışlı ve açık fikirli kal. Aklındaki projeler veya hayaller üzerinde düşünmek için ideal bir zaman dilimindesin; yaratıcılığını kullanarak ilham verici sonuçlara ulaşabilirsin.Özellikle kardeşler veya yakın akrabalarla olan ilişkilerine dikkat et; onları ihmal etmeme konusunda özen göster. Gelişen olaylar, birkaç önemli bağlantıyı güçlendirebilir ve sonraki adımlarını şekillendirebilir. Kendine güven ve akışa kapıl; fırsatlar seni bekliyor.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün. İçsel huzur arayışında olabilirsin ve çevrendekilerin duygularına daha fazla duyarlılık göstereceksin. Sevdiklerinle olan ilişkilerde samimi ve destekleyici bir tutum sergilemek, tüm günü pozitif geçirmene katkı sağlayacak. Geçmişteki anılara dönmek, seni huzurlu hissettirebilir; eski dostluklar veya kayıplar üzerine düşünmek, içsel bir rahatlama deneyimlemeni sağlayabilir. Duygusal durumunu ifade etmekten çekinme, bu hem seni hem de sevdiklerini rahatlatacaktır. İçsel dünyanla bağlantı kurmak için yaratıcı aktivitelerde bulunmak, ruh halini yükseltebilir. Bu dönemde aldığın kararlar, gelecekteki mutluluğunu şekillendirme potansiyeline sahip. Kendine karşı nazik olmayı unutma; ruhuna iyi gelecek olan şeyleri keşfetmek için zaman ayır.
Yıldızlar, enerjini parlatmak ve dikkatleri üzerine çekmek için meydan okuyor. Bugün, içsel gücünü ve karizmanı sergilemek adına mükemmel bir zaman dilimi. Etkileyici bir şekilde iletişim kuracak, çevrendeki insanları büyüleyecek ve ilgi odağı olacaksın. Yaratıcılığın doruk noktada, bu yüzden sanatsal projelere yönelmek ya da yeni fikirler geliştirmek için harika bir dönemdesin. Belki de liderlik niteliklerinle bir grubun öncüsü olmalısın; diğerlerini motive etme yeteneğin, başarıya ulaşmada anahtar rol oynamakta. Sosyal ilişkilerde ise kendini göstermekten çekinme. Yepyeni fırsatlar kapıda ve bunları değerlendirmek için cesaretini topla. Ancak, kendine dikkat et; bazen fazlasıyla etkileyici olmak, diğerlerinin tepkisini alabilir. Dengeyi bulmak, hem kendini ifade etmeni hem de başkalarını dikkate almanı sağlayacak. Aşk hayatında, tutkuların oldukça yoğun. Partnerinle ya da ilgilendiğin kişiyle arandaki bağı derinleştirmek için anlamlı zamanlar yarat. Sezgilerin güçlü, kalbini dinlemeyi unutma. Bugün, tüm bu enerjileri doğru bir şekilde yönlendirmek, potansiyelini en üst seviyeye çıkarmanı sağlayabilir. Kendine güven ve kalplerin sana açılmasına izin ver!
Bugün içsel huzur arayışında, detaylara odaklanma gereksinimi hissedeceksin. Küçük şeylerin büyük anlamlar taşıdığını fark ederek, çevrendeki gelişmelere farklı bir perspektiften yaklaşabilirsin. İş veya günlük yaşam rutinlerinde sistematik bir düzen kurmak için elverişli bir zaman. Ayrıca, sosyal ilişkilerde net ve dürüst iletişim, bazı sorunların üstesinden gelmende yardımcı olabilir. İkili ilişkilerde ise, karşındakilere karşı daha anlayışlı olman, duygusal bağları güçlendirebilir. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme; doğayla iç içe olmak, zihinsel ve ruhsal sağlığını tazelemek için mükemmel bir yöntem. Detayları gözden kaçırmamak ve hayatındaki küçük mutlulukları fark etmek, günün güzelliğini artıracak.
Denge arayışı ön planda. İlişkilerdeki tutku ve uyum, ruh halini derinden etkiliyor. Sosyal ortamlarda kendini gösterme ve iletişim becerilerini kullanma fırsatı bulacaksın. Karşıt fikirler ve görüşler arasında gidip gelirken, adalet ve uyum sağlama çabalarına önem vermelisin. Aşk hayatında beklenmedik yüzleşmelere hazır ol; içsel duygularını samimiyetle ifade etmen, bağlılıkları güçlendirebilir. Ayrıca, sanatsal yaratıcılığın canlanacak; yeni hobiler edinmek veya var olan yeteneklerini geliştirmek için elverişli bir dönemdesin. Sağlık konularında dengeyi sağlamak, huzurunu artıracaktır; belki de bir meditasyon veya yoga seansı yararlı olabilir.
Duyguların derinliği, içsel tutku ve anlayışla dolup taşabilir. Bugün, kendini yenileme ve dönüşüm için güçlü bir istek hissedebilirsin. İlişkilerde daha fazla samimiyet arayışında olacaksın; mevcut bağlarını güçlendirirken, ihtiyaç duyduğun mesafeyi de rahatça koyabilirsin. Yaratıcılık ve sezgi ön plana çıkacak, sanat veya kendini ifade etme yollarında harika fikirlerle dolabilirsin. Dış dünyadaki değişimlerin seni etkileyebileceği bir dönemdesin; içsel gücünü keşfettikçe, gelişim alanlarında daha cesur adımlar atabilirsin. Gizli kalmış bir konunun ortaya çıkma ihtimali, sana önemli dersler sunabilir. Fakat, her şeyi kontrol altına almaya çalışmaktansa, akışa bırakman durumları daha kolaylaştırabilir. Bugün, içsel rehberliğini dinlemek ve kalpten gelen sesin peşinden sürüklenmek en faydalı yol olacak.
Yeni fırsatlarla dolu bir gün seni bekliyor. Öğrenmeye ve keşfetmeye açık olacağın bu zamanda, fikirlerini geliştirecek insanlarla bir araya gelebilirsin. Seyahat tutkusu içindeki enerjini yükseltirken, farklı kültürlerle etkileşime geçmek sana ilham verecek. İçsel huzurun ön planda olduğu bir döneme giriyorsun; meditasyon veya doğada vakit geçirmek zihin açıcı olabilir. Sosyal ilişkilerinde şeffaflık ve dürüstlük önemli olacak; samimi konuşmalar, güçlü bağlar kurmana yardımcı olacak. Olumsuz düşüncelerden uzak dur ve pozitif enerjiyi yay. Kendine güven, hedeflerine ulaşmak için adım atmakta tereddüt etme. Bu süreçte içindeki maceracı ruhu serbest bırak, yaşadığın her anı neşeyle karşıla.
Bugün, kararlılığın ve azmin ön planda olduğu bir gün. Hedeflerine ulaşmak için gereken adımları atmak için içsel motivasyonunu bulabilirsin. İş hayatında, sana güvenenlerin beklentisini karşılamak üzeresin; bu durum, özgüvenini artıracak fakat baskı da yaratabilir. Bir sonraki aşama için net ve mantıklı bir plan yapman gerekiyor. Kendi sınırlarını zorlamadan, zamanı iyi kullanmalısın.Sosyal ilişkilerinde korumacı bir tavır takınmak isteyebilirsin; bu, sevdiğin insanlarla olan iletişimini etkileyebilir. Duygusal derinliklerini paylaşma ihtiyacı duyabilirsin fakat bunun için doğru anı beklemekte fayda var. Kendine karşı nazik olmayı unutma, tüm bu sorumlulukların arasında kendine alan aç.Akşam saatlerinde yaratıcı yönlerin öne çıkabilir; bir hobi veya sanatsal bir aktivite ile ilgilenmek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olacaktır. Doğru dengeyi sağlarsan, stresini de azaltabilirsin. Unutma, adım adım ilerledikçe ulaştığın noktalar daha da anlam kazanacak.
Bugün, yenilikçi düşüncelerinin ve sıra dışı yaklaşımlarının ön plana çıkacağı bir gün. Başkalarına ilham verecek fikirler bulabilirsin. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçlenecek; arkadaşlarınla ortak projeler üzerinde çalışmak, seni motive edecek. Ancak, kişisel alanına duyduğun ihtiyacı unutmamalısın. Kendi içsel sesine kulak vermek, yaratıcılığını besleyecek. Yeniliklere açıksın; bu fırsatları değerlendirirken, sezgilerine güvenmekte tereddüt etme. İçinde bulunduğun ruh hali, çevrendekilerle olan etkileşimlerini dönüştürebilir. Beklenmedik, heyecan verici olaylar gündeme gelebilir. Sosyal bağlantılarını güçlendirirken, farklı bakış açılarına açık olmak, seni daha da yenilikçi bir konuma getirebilir. Kendi değerin ve ilgi alanların üzerinde düşünmek, nihayetinde daha sağlıklı bir denge bulmana yardımcı olacak.
Duygusal derinlikler seni sarıp sarmalayacak, içgüdülerinle hareket etme zamanı. İlişkilerinde samimiyet vurgusu ön planda, duygularını yansıtmaktan çekinme. Sanatsal yaratıcılığın açığa çıkacağı bir gün, ilham perilerin seninle olacak. İçsel dünyanla bağ kurmak için meditasyon ya da doğa yürüyüşleri harika bir seçim olabilir. Bazı hayallerin, gerçekçi olmayan hayaller de olsa, cesaretinle öne çıkacak. Kendinle bağlantını güçlendirirken, çevrendeki insanlara da dokunmayı unutma. Sıcak kalpliliğin ve anlayışın başkalarına ilham verebilir. Unutma, kalbindeki sevgi her şeyi iyileştirebilir, bu yüzden sevgi dolu kalmaya özen göster.
