1
Öyle bir sonbahar ki, güz yaprakları gibi, her kentin üzerinde sanat uçuşuyor! İKSV’nin İstanbul Bienali’ni henüz tam gezip değerlendirememişken Çanakkale Bienali 8. Edisyonu’nun 1 Ekim’deki açılışına davet edilince, sanat sadece İstanbul’dan izlenmez, deyip gittik. Aslında Çanakkale Bienalleri tek rakamlı yıllara rastlıyor ama, pandemi yüzünden ertelenince İstanbul’la aynı döneme geldi. Her şeyden önce anne memleketim, Çanakkale çok güzel. Uğruna ne kanlar dökülen boğazı muhteşem. 25 yıldır aynı CHP’li belediye tarafından yönetildiği için kentte büyük ucubelikler yok, düzenli, temiz. Bienal yöneticileri pek hoşlanmıyor galiba ki belediye ile iş birliği yapmak istememiş, bu yüzden de görünürde tanıtım eksik kalmış; bilboardlar, afişler yok. Bu anlayış bienalin “Birlikte nasıl çalışırız?” başlığına da ters değil mi? Bienal, birliktelik kavramı ile CABİNİN, 6 sanat insiyatifi ve 40’tan fazla sanatçının katılımıyla 11 farklı noktada kurulan sergilerden oluşuyor. Bu edisyonun genel sanat yönetmeni Azra Tüzünoğlu, ana destekçi ise DARDANEL ve OPET ise köylerdeki işlerde sponsor. Çanakkale deyince iki büyük marka geliyor akla, biri elini taşın altına koymuş, Kale Seramik’i de yanlarında görmek isterdim doğrusu.
Bienal açılışı Troya Müzesi’nde gerçekleşti. Zaten bu müze başlı başına bir zenginlik, görememiştim. Rica ve ısrarla bir performansı kaçırmak pahasına ertesi gün tekrar gidip müzeyi de gezdik, ödül üzerine ödül kazanması boşuna değil, mimarisi, yerleştirme teknikleri, yöneticileriyle (Rıdvan Gölcük, md) gurur kaynağı olan bir müze; gezerken heyecan ve bilgi veriyor.
Azra Tüzünoğlu, Rüstem Aslan (Troya Kazı Başkanı), Niyazi Önen (Dardanel Yönetim Kurulu Başkanı), Deniz Erbaş (Çanakkale Bienali Direktörü), Seyhan Boztepe’nin (Çanakkale Bienali Kurucu Direktör) katıldığı basın toplantısında da “birlikte nasıl çalışırız, nasıl üretiriz, nasıl yaşarız, insan-insan, insan-hayvan, insan-doğa ilişkilerini” konu aldıklarını anlattı konuşmacılar. Çanakkale’nin dünya tarihine damgasını vurmuş iki önemli markası var: Homeros Destanı’ndan kaynaklanan Truva Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına giden yolu açan Çanakkale Deniz Savaşları.
Troya Müzesi’nin büyük holüne bir yerleştirme yapması istenen sanatçı Alparslan Baloğlu da buradan hareket etmiş. Onun işini gezerken Troya Savaşı’nı adeta seyrettik, atların ayak seslerini duyduk, çarpışmaları yaşadık: toprak zeminde atların nal izleri ve her yere saplanmış uçuşan oklar! Yanındaki yerleştirmede Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’in sularının birbirine geçtiği iş ve tavandan sarkan şu sözler:
“Savaşın arkasındaki gerçek, bu toprakların yukarısında ve aşağısındaki denizlere ve onları birbirine bağlayan boğazlara hakim olmaktı. Bizim aşkımız değil! Yazı mı, tura mı, aşk mı, para mı?”
Üçüncü bölümdeki ölen askerlerin gözlerinin üzerine konulan paralar buna yanıt veriyor: “Hayatımın ışığı yok artık. Gözlerimi hangi güç için kapattığımı hem biliyor, hem bilmiyorum. Sil beni bu hayattan. Çek küreklerini, götür beni karanlığa!” İktidar sahipleri savaşır, askerler ölür. Rus erkekleri Ukrayna ile savaşmamak için askere almaya gelen görevliyi bacağından vuruyormuş, cezası 4 yıl. Hayatta kalırsın, savaş da o sürede bitmiş olur!
Koca bienali size bir yazıda anlatacağımı sanmıyorsunuz değil mi? İhsan Anar’ın denizde boğulanları seyredenleri anlattığı işi cesur. Denize ittirilenlerin videosu da. “İşim kıytırık” videosu müthiş, Bir sürü insanın cv’sini isteyip işe almışlar, yaptıkları iş o cv’leri kâğıt kesicide imha etmek! Çağdaş sanatı anlayıp zevk almak herkesin harcı değil. Bazılarına bakıp bu da sanat mı diyebilirsiniz, bazılarını mutlaka size anlatmaları gerekir, çok etkilenirsiniz. Dardanel Spor Kulübü’nün duvarına yazılmış iki satır şiir, bana hiçbir şey söylemedi, kamyon arkalarında ne sözler var! Ama onu kamusal alana çağdaş sanat taşıdık diye poster yapmışlar. Beni bunun için linç edebilirsiniz, keyfiniz bilir. Genelde video işleri sevmem ama Japonya’da gerçekleştirilen pleksiglas, yani şeffaf, üzerinde hiçbir şey yazmayan pankartlarla yapılan protesto yürüyüşüne bayıldım! Muhteşem bir fikir, biz de yapmalıyız. Polis gelir ve hiçbir şey diyemez! Sadece protesto ediyoruz deriz. Neyi mi? İçimizden ne geçiriyorsak onu!
Çanakkaleliler, öğrenciler, sanatseverler, bienali kaçırmayıp gezmeli. Biz, az zamanda çok iş görmeye çalıştık. Orada olduğum sürece de yalnız hissetmek değil, sanatçılarla, yöneticilerle, sponsorlarla daha çok temas imkânım olmasını isterdim. “Konukseverlik, dostluk, birlikte yaşayalım” temalarına da daha uygun olurdu.
Cesaretinle dolup taşacağın, kendine güvenin en üst noktada olacağı bir gün. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman dilimindesin. Hayatındaki değişiklikler, belirsizlikleri geride bırakmana yardımcı olabilir. Ani kararlar almak isteyebilirsin, ancak iç sesini dinlemen önem taşıyor. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçlenecek; arkadaşlarınla keyifli anlar paylaşabilirsin. Enerjin, seni daha yaratıcı ve verimli kılacak. Sağlık açısından dikkatli ol; bedenine gereken özeni göster. Karşılaşabileceğin zorluklara karşı motivasyonunu kaybetme, bunun üstesinden gelebilecek güç senin içinde mevcut. Bugün hayallerine Bir adım daha yaklaşabilirsin. Kendine olan inancını tazele ve harekete geç!
Bugün, içsel huzurunuzu sağlamak için kendinize zaman ayırmanın önemi artıyor. Doğanın tadını çıkarmak, basit ama keyifli aktivitelerle ruhunuzu beslemek isteyebilirsiniz. Finansal konularda karar vermeden önce dikkatli düşünmek, gereksiz harcamalardan kaçınmanıza yardımcı olacak. İletişimlerde ise, özellikle sevdiğiniz insanlarla olan diyaloglarınızı nazik ve anlayışlı tutmak, aranızdaki bağları güçlendirecektir. Sanatsal yeteneklerinizi keşfe çıkmak için harika bir gün; belki yeni bir hobi edinebilir ya da mevcut hobilerinize daha fazla zaman ayırabilirsiniz. Kendinize karşı nazik olun, zira öz sevgi her şeyin temelidir. Genel anlamda, sabırlı ve kararlı duruşunuz, sizi hedeflerinize daha da yaklaştıracak.
Bugün sosyal çevrenle olan ilişkilerin ön plana çıkıyor. Yeni insanlarla tanışmak için harika bir zaman. Zihinsel enerjin yüksek ve fikirlerinin ilham verici olabilir. İletişim becerilerin sayesinde, istediğin bilgileri toplamak ve projeleri ilerletmek kolaylaşacak. Bir süredir üzerinde düşündüğün konularla ilgili sürpriz gelişmeler yaşanabilir. Ancak dikkat, bazı durumların yüzeysel kalabileceğini unutmamalısın. Derinlemesine düşünmek ve içsel sesini dinlemek, fırsatları daha iyi değerlendirmene yardımcı olacak. Ayrıca, sevdiklerinle zaman geçirmek için kendine alan yaratmayı ihmal etme. Bu, ruhsal dengenin korunmasına katkı sağlar. Yaratıcılığını besleyecek aktivitelere yönelmek de faydalı olacaktır. Kendini ifade etme şeklin tüm dikkatleri üzerine çekebilir; bu, kendine güvenini artıracak.
Duygusal derinliklerin ve içsel dünyan yavaş yavaş yüzeye çıkıyor. Bugün, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirme fırsatın var. İçsel sezgilerinle birlikte, kalbini dinlemen gereken anlar ortaya çıkabilir. Hassasiyetin, başkalarının duygularını anlama ve empati kurma yeteneğini artırıyor. Özellikle aile ilişkilerinde geçmişten gelen tartışmalar gündeme gelebilir; sabır ve anlayış bu süreçte senin en büyük müttefiklerin. Kendini ifade etmekte zorlanabilirsin, fakat içinde taşıdığın duygu seli, kalbine güvenerek anlık cesaretle paylaşman gereken şeyler barındırıyor. İş hayatında ise alacağın kararlar, dikkatli düşünmene bağlı; ani tepkilerden kaçınmakta fayda var. Bugün, kendini en iyi hissettiğin anları yaratmak için sınırlarını belirle. Unutma, kendine ayırdığın zaman sana sadece huzur değil, ilham da katacak.
Bugün kendinizi sahnede gibi hissedebilirsiniz. Enerjiniz yüksek, karizmanız parlıyor. İnsanlar üzerinizdeki etkisini net bir şekilde hissedecekler. Bu, liderlik vasıflarınızı sergilemek için mükemmel bir zaman. Yaratıcılığınız en üst düzeyde; sanatsal projelerinizi hayata geçirmek için cesaret bulabileceğiniz bir gün. Duygusal bağlar kurmak için doğru anlar var. Sevdiklerinizle olan ilişkilerde samimiyet ve açık iletişim ön planda. Ancak dikkatli olmalısınız; bazı kişiler sizin gücünüzü kıskanabilir. Kendinizi koruyarak, olumlu enerjinizi paylaşmalısınız. Aşk hayatınızda sürprizler söz konusu. Yeni tanışmalar veya mevcut ilişki içinde heyecan dolu anlar yaşayabilir, romantizmin tadını çıkarabilirsiniz. Finansal konularda şanslı olmanız muhtemel, harcamalarınıza dikkat etmelisiniz. Gelecekte iyi bir plan yapmanız yararınıza olacak.
Bugün, detaylara odaklanmak ve mükemmel sonuçlar elde etmek konusunda güçlü bir istek içinde olacaksın. Dikkatini yoğunlaştırdığın işler, belki de seni daha önce rahatsız eden sorunların üstesinden gelmeni sağlayabilir. Başkalarına yardım etme arzun artacak ve bu, çevrendeki insanlara fayda sağlarken seni de tatmin edecek. İletişim becerilerin sayesinde, ilişkilerinde hassas konuları ustaca ele alabilir, çatışmaları yapıcı bir şekilde çözebilirsin. Aynı zamanda kendi ihtiyaçlarına da zaman ayırmayı unutmamalısın. İçsel huzurunu sağlamak için biraz yalnız kalmak, zihnini toplamak adına faydalı olabilir. Sağlık ve iyi yaşam konularına yönelmek, sağlıklı alışkanlıklar edinmek için mükemmel bir gün. Unutma, mükemmel olmak zorunda değilsin ama sürekli gelişim içinde olabileceğin fırsatlar seni bekliyor.
Denge arayışında olduğun bir dönemdesin. İlişkilerde ve sosyal ortamlarında uyum sağlamak önem kazanıyor. Bugün, başkalarının düşüncelerini dikkate alarak hareket etmek, sinerji yaratmanı sağlayabilir. Estetik ve güzellik konularına ilgin artabilir; sanat veya tasarım ile ilgili aktiviteler gününü renklendirebilir. Bilinçli bir şekilde duygularını ifade etme ihtiyacı hissedebilirsin. Aşk ve dostluk ilişkilerinde samimiyetin değerini daha iyi anlayacaksın. Kendini ifade ederken dikkatli ol, zira sözlerin başkalarını derinden etkileyebilir. Herhangi bir huzursuzluk hissi yaşamaman için dengenin önemini unutmamalısın. Sosyal medya veya arkadaş çevrende ilginç paylaşımlar yaparak dikkat çekebilirsin; bu da kalabalık içinde rahat hissetmene yardımcı olacaktır. Kendine bir süre ayırmayı unutma; içsel huzuruna yönelik küçük kaçamaklar yapabilirsin.
Duyguların derinliklerinde yolculuk yapacağın bir dönemdesin. İçsel huzur arayışın, seni sırların peşine düşürmeye itebilir. Gizli kalmış konuların gün yüzüne çıkma ihtimali var; bu durum, beklemediğin şekilde karşına çıkabilir. Risk almayı seveceğin bir gün. Ancak aceleci davranmamalısın, zamanın senin yanında. İnsanlarla olan ilişkilerinde daha derin bağlar kurabilirsin; eski dostlukların yeniden canlanma ihtimali dikkatini çekebilir. İçsel sesine kulak ver, sezgilerin güçlü ve bu ses seni doğru yöne yönlendirebilir. Çevrendeki olumsuz enerjilerden uzak durmaya çalış; kendine alan yaratmalı ve nefes alabilmelisin. Belki de yeni bir hobi edinmek, zihnini ve ruhunu beslemek için iyi bir fikir olacaktır. Günün sonunda kendini yenilenmiş hissetmesine, geçirdiğin karşılaşmalar ve deneyimlerin büyük katkı sağlayabilir.
Yeni maceralara atılma isteğin had safhada. Sırtına aldığın cesaretle beklenmedik fırsatları değerlendirme zamanın geldi. İletişim yeteneklerin parlak bir şekilde öne çıkacak; çevrendekilerle olan bağlarını güçlendirmek için harika bir fırsat. Sosyal hayatta daha aktif olmayı düşünebilirsin, yeni insanlarla tanışmak ve fikir alışverişinde bulunmak seni canlandıracak. İçsel huzurunu sağlama ve ruhsal keşifler yapma arzusuyla dolusun; meditasyon ya da doğa yürüyüşleri gibi aktiviteler ruhunu besleyecek. Öte yandan, finansal konularda dikkatli olmalısın. İhtiyaç duyduğun değişiklikleri yaparken, aceleci davranmamak en iyisi. Bugün, risk alırken iyi düşünmeli ve planlarını dikkatlice gözden geçirmelisin. Kendine olan güvenin ile ilerlemeye devam et, her şey bir araya gelmeye başlayacak. Hayal gücünle yaratıcılığını serbest bırak; sanat veya yazma gibi alanlarla uğraşmak ruhunu besleyecek. Özgür ruhunun tadını çıkar, sınırlarını zorlamaktan çekinme.
Disiplinin ve kararlılığının ön planda olduğu bir dönemdesin. Hedeflerine odaklanmak, ilerlemeni hızlandıracak. Sorumluluklarını yerine getirirken, içsel motivasyonunu kaybetmemeye özen göster. İş yerinde bazı sürpriz gelişmeler seni bekliyor; açık fikirli olmak ve esnek kalmak önemli. İletişim mesajlarını dikkatlice seçmelisin. Sosyal çevrendeki insanlar, beklenmedik şekillerde destek sağlayabilir. Kişisel yaşamında ise, duygusal bağlar güçleniyor. İçsel huzur bulmak için kendine alan tanı. Unutma, sabrın ve azmin en büyük müttefiklerin.
Bugün, yenilikçi düşüncelerle dolup taşacaksın. Sıradanlıktan uzaklaşarak fikirlerini ifade etmekte cesur olabilirsin. Sosyal çevrenle olan bağlantıların önemli bir hale gelecek, yeni insanlarla tanışma fırsatı bulabilirsin. Enerjin, başkalarına ilham verecek, bu da etrafındaki kişilerin seni daha fazla önemsemesine yol açacak. Aşk hayatında da sürpriz gelişmeler yaşanabilir; duygusal derinlikleri ve özgürlük arayışını dengelemek, ilişkilerinde sağlıklı bir denge kurmaya yardımcı olacak. Bugün, içsel huzurunu sağlamak için meditasyon veya doğada zaman geçirmek faydalı olabilir. Fikirlerini hayata geçirmek için doğru zaman; cesaretini topla ve adım at!
Duyguların derinliklerinde kaybolmuş hissedebilirsin. İçsel dünya ile dışsal dünya arasındaki dengeyi sağlamaya çalışmak önem kazandı. Sanatsal ve yaratıcı yönlerin ön plana çıkıyor; bu, ruhunu beslemenin harika bir yolu. Sevgi ve şefkat arayışında, insanlarla duygusal bağlar kurma fırsatın var. Ancak duygusal yoğunluklar, zaman zaman seni zorlayabilir. Kendine ve başkalarına karşı nazik olmayı unutma. İçsel huzuru bulmak için doğadayak ya da meditasyon yaparak düşüncelerini toparlayabilirsin. Yeteneklerini sergileyebileceğin bir fırsat kapını çalabilir; bu, kendini ifade etme açısından değerli bir an olabilir. Duygusal derinlik, ilişkilerde daha fazla anlayış ve empati geliştirmene yardımcı olacaktır. Güne başlarken, inançlarını ve hayallerini hatırla; bu, seni daha güçlü kılacak.
