1
Öyle bir sonbahar ki, güz yaprakları gibi, her kentin üzerinde sanat uçuşuyor! İKSV’nin İstanbul Bienali’ni henüz tam gezip değerlendirememişken Çanakkale Bienali 8. Edisyonu’nun 1 Ekim’deki açılışına davet edilince, sanat sadece İstanbul’dan izlenmez, deyip gittik. Aslında Çanakkale Bienalleri tek rakamlı yıllara rastlıyor ama, pandemi yüzünden ertelenince İstanbul’la aynı döneme geldi. Her şeyden önce anne memleketim, Çanakkale çok güzel. Uğruna ne kanlar dökülen boğazı muhteşem. 25 yıldır aynı CHP’li belediye tarafından yönetildiği için kentte büyük ucubelikler yok, düzenli, temiz. Bienal yöneticileri pek hoşlanmıyor galiba ki belediye ile iş birliği yapmak istememiş, bu yüzden de görünürde tanıtım eksik kalmış; bilboardlar, afişler yok. Bu anlayış bienalin “Birlikte nasıl çalışırız?” başlığına da ters değil mi? Bienal, birliktelik kavramı ile CABİNİN, 6 sanat insiyatifi ve 40’tan fazla sanatçının katılımıyla 11 farklı noktada kurulan sergilerden oluşuyor. Bu edisyonun genel sanat yönetmeni Azra Tüzünoğlu, ana destekçi ise DARDANEL ve OPET ise köylerdeki işlerde sponsor. Çanakkale deyince iki büyük marka geliyor akla, biri elini taşın altına koymuş, Kale Seramik’i de yanlarında görmek isterdim doğrusu.
Bienal açılışı Troya Müzesi’nde gerçekleşti. Zaten bu müze başlı başına bir zenginlik, görememiştim. Rica ve ısrarla bir performansı kaçırmak pahasına ertesi gün tekrar gidip müzeyi de gezdik, ödül üzerine ödül kazanması boşuna değil, mimarisi, yerleştirme teknikleri, yöneticileriyle (Rıdvan Gölcük, md) gurur kaynağı olan bir müze; gezerken heyecan ve bilgi veriyor.
Azra Tüzünoğlu, Rüstem Aslan (Troya Kazı Başkanı), Niyazi Önen (Dardanel Yönetim Kurulu Başkanı), Deniz Erbaş (Çanakkale Bienali Direktörü), Seyhan Boztepe’nin (Çanakkale Bienali Kurucu Direktör) katıldığı basın toplantısında da “birlikte nasıl çalışırız, nasıl üretiriz, nasıl yaşarız, insan-insan, insan-hayvan, insan-doğa ilişkilerini” konu aldıklarını anlattı konuşmacılar. Çanakkale’nin dünya tarihine damgasını vurmuş iki önemli markası var: Homeros Destanı’ndan kaynaklanan Truva Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına giden yolu açan Çanakkale Deniz Savaşları.
Troya Müzesi’nin büyük holüne bir yerleştirme yapması istenen sanatçı Alparslan Baloğlu da buradan hareket etmiş. Onun işini gezerken Troya Savaşı’nı adeta seyrettik, atların ayak seslerini duyduk, çarpışmaları yaşadık: toprak zeminde atların nal izleri ve her yere saplanmış uçuşan oklar! Yanındaki yerleştirmede Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’in sularının birbirine geçtiği iş ve tavandan sarkan şu sözler:
“Savaşın arkasındaki gerçek, bu toprakların yukarısında ve aşağısındaki denizlere ve onları birbirine bağlayan boğazlara hakim olmaktı. Bizim aşkımız değil! Yazı mı, tura mı, aşk mı, para mı?”
Üçüncü bölümdeki ölen askerlerin gözlerinin üzerine konulan paralar buna yanıt veriyor: “Hayatımın ışığı yok artık. Gözlerimi hangi güç için kapattığımı hem biliyor, hem bilmiyorum. Sil beni bu hayattan. Çek küreklerini, götür beni karanlığa!” İktidar sahipleri savaşır, askerler ölür. Rus erkekleri Ukrayna ile savaşmamak için askere almaya gelen görevliyi bacağından vuruyormuş, cezası 4 yıl. Hayatta kalırsın, savaş da o sürede bitmiş olur!
Koca bienali size bir yazıda anlatacağımı sanmıyorsunuz değil mi? İhsan Anar’ın denizde boğulanları seyredenleri anlattığı işi cesur. Denize ittirilenlerin videosu da. “İşim kıytırık” videosu müthiş, Bir sürü insanın cv’sini isteyip işe almışlar, yaptıkları iş o cv’leri kâğıt kesicide imha etmek! Çağdaş sanatı anlayıp zevk almak herkesin harcı değil. Bazılarına bakıp bu da sanat mı diyebilirsiniz, bazılarını mutlaka size anlatmaları gerekir, çok etkilenirsiniz. Dardanel Spor Kulübü’nün duvarına yazılmış iki satır şiir, bana hiçbir şey söylemedi, kamyon arkalarında ne sözler var! Ama onu kamusal alana çağdaş sanat taşıdık diye poster yapmışlar. Beni bunun için linç edebilirsiniz, keyfiniz bilir. Genelde video işleri sevmem ama Japonya’da gerçekleştirilen pleksiglas, yani şeffaf, üzerinde hiçbir şey yazmayan pankartlarla yapılan protesto yürüyüşüne bayıldım! Muhteşem bir fikir, biz de yapmalıyız. Polis gelir ve hiçbir şey diyemez! Sadece protesto ediyoruz deriz. Neyi mi? İçimizden ne geçiriyorsak onu!
Çanakkaleliler, öğrenciler, sanatseverler, bienali kaçırmayıp gezmeli. Biz, az zamanda çok iş görmeye çalıştık. Orada olduğum sürece de yalnız hissetmek değil, sanatçılarla, yöneticilerle, sponsorlarla daha çok temas imkânım olmasını isterdim. “Konukseverlik, dostluk, birlikte yaşayalım” temalarına da daha uygun olurdu.
Yeniliklere açık bir gün, enerjiniz güçlü ve kararlılığınız yüksek. Kendinizi ifade etmekte zorlanmıyorsunuz, bu nedenle çevrenizdekilerle iletişim kurma şansını değerlendirin. Hedeflerinize odaklanarak, ilerlemenizi hızlandıracak adımlar atabilirsiniz. Kişisel projelerinizdeki yaratıcılığınızı ortaya koymak için mükemmel bir zaman. Önemli kararlar alırken iç sesinize güvenin, sezgileriniz size rehberlik edecektir. Duygusal ilişkilerde ise daha samimi ve açık olabileceğiniz anlar yaşanabilir; duygularınızı paylaşmak için fırsatları kaçırmayın. Mali konularda dikkatli olun, harcamalarınızı kontrol altında tutmak ileride size avantaj sağlayabilir. Kendinize zaman ayırmayı unutmayın; bir yürüyüş ya da doğada vakit geçirmek, zihinsel olarak yenilenmenize yardımcı olacaktır. Genel olarak, huzur ve mutluluk arayışınızda olumlu gelişmeler göreceksiniz. Öne çıkmak ve liderlik vasıflarınızı sergilemek için cesur adımlar atma cesaretini bulacaksınız.
Bugün, sabırlı ve kararlı doğanın öne çıkacak. Kendine olan güvenin artsa da, huzursuz edici durumlarla karşılaşabilirsin. Güzel bir denge kurmak, günün akışını olumlu etkileyecek. İlişkilerinde daha anlayışlı olmayı deneyebilirsin, sevdiklerinle arandaki bağları güçlendirmeye yönelik fırsatlar mevcut. Maddi konularda temkinli olman gerekecek; aceleci kararlar almak yerine detaylı düşünmek faydalı olacak. Sanatsal yönlerin daha belirgin hale gelebilir; yaratıcılığı doyasıya yaşayacağın bir ortamda bulunman mümkün. Doğanın tadını çıkarabileceğin küçük anlar yaratmak, zihnini tazeleyecek ve seni yenileyecek. Kendi içsel huzuruna daha fazla önem vererek, günü dengeli bir şekilde tamamlayabilirsin.
Bugün iletişimde beklenmedik fırsatlarla karşılaşabilirsin. Sosyal çevrendeki yenilikler ve gelişmeler, yeni bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Fikirlerinin değer bulması, başkaları üzerinde etkili olmanı sağlayacak. Yaratıcılığını serbest bırakmak için harika bir zaman dilimindesin; önerilerini cesurca ifade etmekten çekinme. Ancak, kararsızlık durumları gündeme gelebilir. Duygusal ilişkilerde, daha samimi ve açık olma ihtiyacı hissedebilirsin. İçsel olarak huzur bulmak için bazı konular üzerinde düşünmek faydalı olacak. Bugün, kelimelerin gücünü hissetmek, etkileyici konuşmalar yapmak ve dikkat çekici paylaşımlar yapmak için ideal bir zaman. Kendine güven, düşüncelerini paylaşmaktan çekinme.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda. İçsel huzurunuzu bulma arayışında kendinize karşı nazik olmalısınız. Aile ilişkilerine duyduğunuz özlem, sizi geçmişe götürebilir. Bu süreçte, sevdiklerinizle kaliteli zaman geçirmek ruhunuzu besleyecek. İş hayatında ise, daha temkinli ve planlı olma zamanı. Beklenmedik gelişmeler ortaya çıkabilir, bu yüzden esnek olmalısınız. Kendinize güvenin; içsel sesiniz, sizi doğru yola yönlendirecek. Özellikle içsel hislerinize güvenmek, sorunları aşmanıza yardımcı olacak. Unutmayın, ihtiyaçlarınızı ifade etmekte bir sakınca yok. Kendinize bir süre ayırmak, ruhsal olarak yenilenmenize yardımcı olabilir.
Öz güvenin zirveye çıkıyor; liderlik yeteneklerin bu dönemde parlayacak. Sosyal çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin güçlenecek. Özellikle başkalarına ilham verme konusunda iki kat daha etkili olabilirsin. Aşk hayatında, cesur adımlar atmaya ve duygularını açıkça ifade etmeye hazır ol. İş hayatında ise, yaratıcılığın ön plana çıkacak; yeni projelere adım atmak ve ekip çalışmasında aktif rol almak için harika bir zaman. Ancak dikkat etmen gereken bir nokta var; aşırı gurur ve kibir, iletişimde ve ilişkilerde sorun yaratabilir. İçsel dengeyi sağlamak ve alçakgönüllü kalmak, bu süre zarfında sana ekstra fayda sağlayacak. Yeni başlangıçlar için cesaretini topla ve fırsatların tadını çıkar!
Gün, ayrıntılara odaklanma yeteneğini ön plana çıkaracak ve seni muhtemelen yeni bir projeye yönlendirecek. Pratik zekân ve titizliğin, karşılaştığın zorlukların üstesinden gelmende anahtar rol oynayacak. Bugün, belki de başkalarına yardım etme isteği, seni yeni sorumluluklar almaya teşvik edebilir. Kendine karşı sert olma; hata yapmaya özgür olduğunu unutma. İletişim becerilerin, fikirlerini etkilemek için harika bir araç olabilir. Yeni insanlarla tanışmak ve sosyal ortamlarda yer almak, heyecan verici bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Sağlık konularında dikkatli olman gerekebilir; düzenli beslenme ve egzersiz, enerjini yüksek tutmana yardımcı olacak. Kendine biraz zaman ayırmayı unutma; zihnini ve ruhunu besleyecek faaliyetler bul.
Bugün sosyal etkileşimlerin ön planda olduğu bir gün. İlişkilerde denge arayışın güçlenebilir; sevgi ve dostluk bağlarını kuvvetlendirmek için fırsatlar karşına çıkıyor. Kendini ifade ederken, başkalarının görüşlerine saygı duyarak, daha uyumlu bir iletişim kurabilirsin. Güzel bir etkinliğe katılmak veya arkadaşlarla vakit geçirmek, ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. Estetik ve sanatsal yönlerin canlanıyor, belki de yaratıcılığını ortaya koyacak bir proje üzerinde çalışmak isteyebilirsin. Ancak, duygusal hassasiyetini de göz önünde bulundurmalısın; başkalarının duygularını anlayarak empati yapma yeteneğin gün içinde önemli bir rol oynayabilir. Huzur ve denge arayışın, yaşamının farklı alanlarına yansırken, kendine güvenle ilerlemek için olumlu bir zemin bulabilirsin.
Duygusal derinlik ve sezgisel güçler gününüzü şekillendirecek. İçsel dünyanıza dalmak, geçmişle yüzleşmek ve dönüşüm sürecine girmek için mükemmel bir zaman. Gizli kalmış hislerinizi ve düşüncelerinizi açığa çıkarmanız, sizi yenileyen bir enerji verebilir. İlişkilerinizde samimiyet ve derinlik arayışında olacağınız bu dönemde, sevgi bağlarınızı güçlendirebilirsiniz.Kararsızlık hissettiğiniz konularda, içgüdülerinize güvenmeniz önem taşıyor. Başkalarının fikirlerine kapılmadan, kendi iç sesinize kulak vermeniz, doğru yönü bulmanızı kolaylaştıracak. İş hayatında ise, dikkatli planlamalar yapmanız gereken bir süreçtesiniz. Acele kararlar vermemek ve stratejik düşünmek, başarıyı beraberinde getirecek.Bugün, kendinizi yeniden keşfetme ve eski kalıplardan kurtulma isteği hissettiğiniz bir zaman dilimindesiniz. Kendi içgörülerinizi keşfederken, çevrenizdeki insanlarla da derin ve samimi bağlantılar kurabileceğiniz fırsatlar çıkabilir. Kendinize karşı dürüst kalmaya özen gösterin. Bu bağlamda, ruhsal ve duygusal anlamda büyümek için gereken cesareti gösterdiğinizde, sizi sınırlayan zincirlerden kurtulabilirsiniz.
Bugün enerjiniz yüksek, macera arayışında olacaksınız. Yeni deneyimler peşinde koşmak sizi cezbetse de, dikkatli olmalı ve ani kararlar vermekten kaçınmalısınız. Sosyal çevrenizle iletişim halindeyken dikkatli ve saygılı olmanız önem taşıyor; yanlış anlama ya da çatışma riski var. Aşk hayatınızda sürprizler sizi bekliyor, açık fikirli ve esnek kalmanız yeni ilişkiler geliştirme fırsatları sunabilir. Kendinize odaklanmak ve içsel huzurunuzu bulmak için kısa bir kaçamağa çıkmak iyi gelebilir. Kişisel gelişim adına okuyacağınız kitaplar veya katılacağınız seminerler, zihninizde yeni kapılar açabilir. Günü pozitif bir notla tamamlamak için sevdiğiniz aktivitelere yönelin.
Sorunların çözümü için sergileyeceğin kararlılık ve azim, bugün seni başarıya taşıyacak. Planlarını hayata geçirmek için gerekli adımları atmakta hiç tereddüt etme. Duygusal anlamda kendini güçlü hissettiğin bir dönemdesin. Çevrende seni destekleyecek insanlar bulabilir, ilişkilerini daha derinleştirebilirsin. İş hayatında bazı sürpriz gelişmeler söz konusu, yeni fırsatlar kapını çalabilir. Kendine güvenerek ilerlemen gereken bir zaman dilimi. Ayrıca, sağlığına dikkat etmeli ve vücudunu dinlendirmeyi ihmal etmemelisin. Geleceğe yönelik hedeflerini gözden geçirme zamanı, önceliklerini netleştirerek daha sağlam adımlar atabilirsin.
Bugün, zihinsel enerjin ön planda; yenilikçi fikirlerinle çevrendekileri etkileyebilirsin. Sosyal bağlantıların güçleniyor, dostluk ilişkilerine adım atmak için harika bir gün. Farklı bakış açıları arayışında olman, yeni insanlarla tanışmana kapı açacak. Gözlemlerine ve sezgilerine güven; kararsız kaldığın anlarda içgüdülerini dinlemeyi unutma.Duygusal ilişkilerde ise özgürlük ve bağımsızlık ihtiyacın artıyor. Bu, bazen ilişkiyi zorlayabilir; ama duygusal derinlik ve samimiyet arayanlar için keyifli bir deneyim sunabilir. Çatışmaların üstesinden gelmek için açık iletişim şart. Unutma, duygularını ifade etmekten korkma. Bugün, kişisel gelişimine yönelik attığın adımlar önemli sonuçlar doğurabilir. Yeniliklere açık ol, yaşamına taze bir soluk katacak fırsatlar seninle.
Duygusal derinliklerin ve sezgisel yeteneklerin ön planda. İçsel dünyanda yoğun bir akış hissedebilirsin. Sanatsal ifadelere yönelmek, duygularını dışa vurmanın güçlü bir yolu olabilir. Aşk hayatında romantizm kök salabilir; karşılıklı anlayış ve empati, ilişkini daha da güçlendirebilir. Duygusal paylaşımlarında samimiyet, bağları kuvvetlendirecek. İş yerinde dikkat ve özveri göstermen gereken durumlar ortaya çıkabilir; sezgilerine güvenerek hareket etmek, seni doğru yola yönlendirecek. Kendine dönmek, içsel huzurunu sağlamak için meditasyon veya doğadayken vakit geçirmek iyi bir seçenek olabilir. Kendine karşı nazik ol ve sınırlarını korumayı unutma.
