1
Öyle bir sonbahar ki, güz yaprakları gibi, her kentin üzerinde sanat uçuşuyor! İKSV’nin İstanbul Bienali’ni henüz tam gezip değerlendirememişken Çanakkale Bienali 8. Edisyonu’nun 1 Ekim’deki açılışına davet edilince, sanat sadece İstanbul’dan izlenmez, deyip gittik. Aslında Çanakkale Bienalleri tek rakamlı yıllara rastlıyor ama, pandemi yüzünden ertelenince İstanbul’la aynı döneme geldi. Her şeyden önce anne memleketim, Çanakkale çok güzel. Uğruna ne kanlar dökülen boğazı muhteşem. 25 yıldır aynı CHP’li belediye tarafından yönetildiği için kentte büyük ucubelikler yok, düzenli, temiz. Bienal yöneticileri pek hoşlanmıyor galiba ki belediye ile iş birliği yapmak istememiş, bu yüzden de görünürde tanıtım eksik kalmış; bilboardlar, afişler yok. Bu anlayış bienalin “Birlikte nasıl çalışırız?” başlığına da ters değil mi? Bienal, birliktelik kavramı ile CABİNİN, 6 sanat insiyatifi ve 40’tan fazla sanatçının katılımıyla 11 farklı noktada kurulan sergilerden oluşuyor. Bu edisyonun genel sanat yönetmeni Azra Tüzünoğlu, ana destekçi ise DARDANEL ve OPET ise köylerdeki işlerde sponsor. Çanakkale deyince iki büyük marka geliyor akla, biri elini taşın altına koymuş, Kale Seramik’i de yanlarında görmek isterdim doğrusu.
Bienal açılışı Troya Müzesi’nde gerçekleşti. Zaten bu müze başlı başına bir zenginlik, görememiştim. Rica ve ısrarla bir performansı kaçırmak pahasına ertesi gün tekrar gidip müzeyi de gezdik, ödül üzerine ödül kazanması boşuna değil, mimarisi, yerleştirme teknikleri, yöneticileriyle (Rıdvan Gölcük, md) gurur kaynağı olan bir müze; gezerken heyecan ve bilgi veriyor.
Azra Tüzünoğlu, Rüstem Aslan (Troya Kazı Başkanı), Niyazi Önen (Dardanel Yönetim Kurulu Başkanı), Deniz Erbaş (Çanakkale Bienali Direktörü), Seyhan Boztepe’nin (Çanakkale Bienali Kurucu Direktör) katıldığı basın toplantısında da “birlikte nasıl çalışırız, nasıl üretiriz, nasıl yaşarız, insan-insan, insan-hayvan, insan-doğa ilişkilerini” konu aldıklarını anlattı konuşmacılar. Çanakkale’nin dünya tarihine damgasını vurmuş iki önemli markası var: Homeros Destanı’ndan kaynaklanan Truva Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına giden yolu açan Çanakkale Deniz Savaşları.
Troya Müzesi’nin büyük holüne bir yerleştirme yapması istenen sanatçı Alparslan Baloğlu da buradan hareket etmiş. Onun işini gezerken Troya Savaşı’nı adeta seyrettik, atların ayak seslerini duyduk, çarpışmaları yaşadık: toprak zeminde atların nal izleri ve her yere saplanmış uçuşan oklar! Yanındaki yerleştirmede Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’in sularının birbirine geçtiği iş ve tavandan sarkan şu sözler:
“Savaşın arkasındaki gerçek, bu toprakların yukarısında ve aşağısındaki denizlere ve onları birbirine bağlayan boğazlara hakim olmaktı. Bizim aşkımız değil! Yazı mı, tura mı, aşk mı, para mı?”
Üçüncü bölümdeki ölen askerlerin gözlerinin üzerine konulan paralar buna yanıt veriyor: “Hayatımın ışığı yok artık. Gözlerimi hangi güç için kapattığımı hem biliyor, hem bilmiyorum. Sil beni bu hayattan. Çek küreklerini, götür beni karanlığa!” İktidar sahipleri savaşır, askerler ölür. Rus erkekleri Ukrayna ile savaşmamak için askere almaya gelen görevliyi bacağından vuruyormuş, cezası 4 yıl. Hayatta kalırsın, savaş da o sürede bitmiş olur!
Koca bienali size bir yazıda anlatacağımı sanmıyorsunuz değil mi? İhsan Anar’ın denizde boğulanları seyredenleri anlattığı işi cesur. Denize ittirilenlerin videosu da. “İşim kıytırık” videosu müthiş, Bir sürü insanın cv’sini isteyip işe almışlar, yaptıkları iş o cv’leri kâğıt kesicide imha etmek! Çağdaş sanatı anlayıp zevk almak herkesin harcı değil. Bazılarına bakıp bu da sanat mı diyebilirsiniz, bazılarını mutlaka size anlatmaları gerekir, çok etkilenirsiniz. Dardanel Spor Kulübü’nün duvarına yazılmış iki satır şiir, bana hiçbir şey söylemedi, kamyon arkalarında ne sözler var! Ama onu kamusal alana çağdaş sanat taşıdık diye poster yapmışlar. Beni bunun için linç edebilirsiniz, keyfiniz bilir. Genelde video işleri sevmem ama Japonya’da gerçekleştirilen pleksiglas, yani şeffaf, üzerinde hiçbir şey yazmayan pankartlarla yapılan protesto yürüyüşüne bayıldım! Muhteşem bir fikir, biz de yapmalıyız. Polis gelir ve hiçbir şey diyemez! Sadece protesto ediyoruz deriz. Neyi mi? İçimizden ne geçiriyorsak onu!
Çanakkaleliler, öğrenciler, sanatseverler, bienali kaçırmayıp gezmeli. Biz, az zamanda çok iş görmeye çalıştık. Orada olduğum sürece de yalnız hissetmek değil, sanatçılarla, yöneticilerle, sponsorlarla daha çok temas imkânım olmasını isterdim. “Konukseverlik, dostluk, birlikte yaşayalım” temalarına da daha uygun olurdu.
Enerjinin yüksek olduğu bir gün. İçsel motivasyonun, hayatına dair yeni adımlar atma isteğini körüklüyor. Farklı deneyimlere açılmak için harika bir zaman dilimindesin. Bağlantı kurduğun insanlarla daha derin diyaloglar kurabilir, onların düşüncelerinden ilham alabilirsin. İş ve sosyal yaşam arasında denge kurmaya özen göstermelisin; tıpkı bir maraton koşucusunun enerjisini doğru kullanması gibi. Kendine güvenin artarken, risk almaktan da çekinme. Ancak, aceleci davranmamak önemli; düşüncelerini netleştirdikten sonra harekete geçmek en iyisi. Aşk hayatında ise tutkulu anlar yaşanabilir, bu fırsatları değerlendirmek kalbine kapı açmak için mükemmel bir fırsat. Doğadan ve sanattan ilham almak ruhuna iyi gelecek. Kendine biraz zaman ayırmayı unutma, zihinsel olarak dinlenmek günün geri kalanını daha verimli geçirmeni sağlayacak.
Bugün, içsel huzurun ve denge arayışının ön planda olduğu bir dönemdesin. İş ve sosyal yaşamındaki ilişkilerin, beklenmedik bir şekilde derinleşebilir. Duygusal bağların güçlenmesi, çevrendeki insanlarla olan iletişimini derinleştirebilir. Özellikle sevgi dolu anlarda kendini daha iyi hissedeceksin. Maddi konularda ise daha dikkatli olmalısın, harcamalarını kontrol altında tutmak uzun vadede fayda sağlayacak. Kendine alan açmak ve doğayla bağlantı kurmak, ruhsal dengeyi bulmana yardımcı olabilir. Günün sürprizlerle dolu; sevdiklerinle birlikte geçireceğin anlar, sana mutluluk verecek. Kendi iç sesine kulak ver, bu sayede daha doğru kararlar alabileceksin.
Bugün, zihnindeki aktif düşünceler ve çevrendeki enerjiler arasında bir kopuş hissedebilirsin. Sosyal ilişkilerinde beklenmedik durumlarla karşılaşman mümkün; bu, yeni bağlantılar kurmanın kapısını aralayabilir. Merak duygun, seni yeni bilgilere yönlendirecek. Kendini ifade etme konusunda daha özgüvenli hissedeceksin, bu da senin için faydalı iş birliklerine zemin hazırlayabilir. Ancak, dikkatin dağılabilir; bu yüzden odaklanmayı başarmak biraz zor olabilir. İletişimde net olman önemli; düşüncelerini açıklığa kavuşturmak, yanlış anlaşılmaları önleyecektir. Kısa seyahatler veya iletişim trafiğinde yoğunluk hissedebilirsin, bu da gününe dinamik bir hava katacak. Unutma, değişim seni her zaman daha güçlü kılar; bu fırsatları değerlendirmek için hazırlıklı ol.
Duygusal derinliklerinizi keşfetme zamanı. İçsel huzuru bulmak için sessizliğe ve yalnızlığa ihtiyaç duyabilirsiniz. Sevdiklerinizle aranızdaki bağları güçlendirmek adına kalbinizin sesine kulak vermelisiniz. Annenizle ya da bir kadın figürüyle olan ilişkiniz gün yüzüne çıkabilir; bu, duygusal iyileşme ve destek arayışında önemli bir rol oynayabilir. Ev ve aile yaşamı ön planda görünmekte; belki de evinizi yeniden düzenlemek ya da başkalarına yardım etmek isteyeceksiniz. Kaçtığınız bazı duygularla yüzleşmek için sevgiyi bulma arayışında sabırlı olmalısınız. Duygusal zekanızı kullanarak, sorunları aydınlatabilir ve etrafınızdakilere ilham kaynağı olabilirsiniz. İçsel gücünüzü keşfederken karamsar düşüncelerden uzak durmayı başaracaksınız, güvenli bir liman arayışında ilerlemek önemlidir. Kendinize karşı nazik olun; hislerinizi anlamak ve onlara saygı göstermek, ruhsal dengede kalmanıza yardımcı olacaktır.
Bugün içindeki enerjiyi dışa vurma zamanı. Sahneye çıkma isteğin artacak ve kendini ifade etmek için yaratıcı alanlarda daha fazla zaman harcamak isteyebilirsin. İnsanların dikkatini üzerine çekmekten korkma; doğal karizman ve özgüvenin, senden beklenmedik şeyler başarabilmeni sağlayacak. Sosyal ilişkilerde samimi ve cömert davranmak, seni daha da parlatacak. Zihnindeki fikirleri hayata geçirme arzusu baskın. Bunun için doğru insanlarla bir araya gelmek, projelerini hızlandıracak. Ancak, biraz fazla iddialı olmaktan kaçınmalısın; başkalarının görüşlerine de kulak ver. Sağlık konularında, kendine dikkat etmen gerekebilir. Enerji seviyen yüksek olsa da, dinlenmeye de zaman ayırmayı unutma. Bugün, cesur adımlar atma ve kendine güvenme günü.
Detaylara odaklanmak, karmaşık düşünceleri netleştirmek için harika bir gün. İş yerindeki projelere farklı bir perspektif katmak, yaratıcı çözümler bulmanı sağlayacak. İletişimde dikkatli ol; basit bir yanlış anlaşılma, önemli bir konunun üzerinde geçici bir gölge oluşturabilir. Sosyal ilişkilerde empati ve anlayış göstermek, bağlarını güçlendirecek. Ayrıca, bedenine ve sağlığına özen göstermek, zihnini ve ruhunu da besleyecek, bu yüzden rutinlerine biraz hareket katmaya özen göster. Yasaklı veya geçmişteki bir konuyla ilgili düşünceler mindеn geçiş yapabilir; bu duyguların üstesinden gelmek biraz zaman alabilir. Kendine güven, tüm detaylarda fark yaratan sensin.
Denge ve uyum arayışında olduğun bir gün. İlişkilerde derinleşme isteği belirebilir, sevdiğin kişilerle anlamlı sohbetler yapma fırsatı yakalayabilirsin. Sanatsal yönlerin ön plana çıkabilir, yaratıcılığını sergilemek için harika fırsatlar seni bekliyor. İçsel huzurunu sağlamak için kendine vakit ayırmalısın; meditasyon veya doğada yürüyüş gibi aktiviteler ruhuna iyi gelebilir. Duygusal ve sosyal ilişkilerinde dikkatli ol, başkalarının ihtiyaçlarına bu kadar odaklandığında kendi isteklerini unutma. Bugün, karşına çıkan fırsatları değerlendirirken mantığınla kalbin arasında dengenin önemini hatırla. Kişisel gelişimin için atacağın adımlar, uzun vadede büyük kazançlar getirebilir.
Sırlarla dolu bir günde, içsel derinliklerine inmeye yönelik bir arzu duyacaksın. Duyguların yoğun ve tutkulu, sezgilerin ise oldukça keskin. İlişkilerde belirsizliklerle yüzleşme zamanı. Gizli kalmış düşüncelerin, paylaşımlarını tetikleyebilir; bu da başkalarıyla bağlantının daha derin ve anlamlı hale gelmesini sağlayabilir. İş hayatında gerektiğinde cesur adımlar atman, seni beklenmedik fırsatlarla buluşturabilir. Ancak dikkat, karşılaştığın zorluklar sana engel değil, aksine güç kazandırabilir. Kendi içsel gücüne güven ve çevrendekilere karşı duyarlı ol. Unutma, karanlıkta parlayan bir yıldız gibi olabilirsin.
Maceraya açık, özgürlüğe düşkün ruhunun gündelik hayatındaki etkileri azalmak bilmeyecek. Bugün, çevrendeki insanlar senin enerjinden faydalanmak isteyebilir. Sosyal ilişkilerdeki canlılık, yeni tanıştıklarınla ilginç ve keyif verici sohbetlere dönüşebilir. Sınırlamalarla karşılaşmak yerine, geniş bir bakış açısı sunan fırsatlarla karşılaşabilirsin. İçsel bir dürtü seni keşiflere ve yeni deneyimlere yönlendiriyor. Tecrübelerin, seni şekillendiren birbiri ardına gelen olaylar zincirinin başlangıcı olabilir.İleriye yönelik düşüncelerini ve hayallerini netleştirmek için uygun bir zaman. Kendi hedeflerine dair daha fazla netlik kazanman, karşına çıkan olasılıkları daha iyi değerlendirebilmeni sağlayacak. İçsel sezgilerin, özellikle ruhsal konularda sana rehberlik edecek. Unutma, sevdiklerinle paylaşacağın bir şey her zaman bulacaksın. Yaratıcılığın ve hayal gücün yüksek olduğu bu günlerde, sanat ya da hobilerle ilgilenmek ruhunu besleyebilir. İçsel huzurunu koruyarak, dış dünyayla olan etkileşimlerinde dengeyi bulmaya çalışmalısın.
Bugün, sorumlulukların ve kariyer hedeflerin ön planda. Yoğun tempoda ilerlemek isteyebilirsin, ancak dikkatli ol, aşırı çalışmak yorgunluğa sebep olabilir. Çevrendekilere karşı anlayışlı ve destekleyici yaklaşman, sosyal ilişkilerini güçlendirecek. Bazı beklenmedik gelişmeler, uzun vadeli planlarını gözden geçirmeni gerektirebilir. Tüm bunlar, gelecekteki hedeflerine ulaşmak için önemli dersler sunacak. Daha sabırlı olmalı ve anı yaşamaya odaklanmalısın. Kendine zaman ayırmayı unutma; zihinsel ve fiziksel sağlığın her şeyden önce gelir. Yenilikçi fikirler, projelerinde fark yaratabilir, bu yüzden yaratıcılığını serbest bırak. Bugün, içsel motivasyonunu artırmak için fırsatlar var; onları yakala!
Bugün zihin açıcı fikirlerin ve yenilikçi yaklaşımların ön planda olduğu bir gün. Sosyal ilişkilerde derin ve anlamlı bağlantılar kurma şansın artıyor. Arkadaşlarınla gerçekleştireceğin paylaşımlar, hayatına farklı bir bakış açısı katacak. Parlak fikirlerinle başkalarına ilham verme kapasiten yüksek. Göz önünde olmayı sevmiyor olabilirsin ama dikkat çekmekten keyif alacağın fırsatlar kapını çalıyor. İçsel sesine kulak ver, kendini ifade etmekten çekinme. Bağlantı kurduğun kişilerle ortak projeler geliştirmek için ilginç öneriler sunabilirsin, bu süreç seni tatmin edecek. Kendi sınırlarını zorlamaktan korkmadığın sürece, başarılı sonuçlar elde etmen mümkün. Bugün kendin ol, çevreni sarmalayan enerjiyi kullan ve hayallerini gerçeğe dönüştür.
Duygusal derinliklerin açığa çıkabileceği bir gün seni bekliyor. İçsel dünyanda kendini sorgulamanın eşiğindesin; hislerini daha iyi anlamak, belki de başkalarıyla daha samimi ilişkiler kurmak isteyebilirsin. Sanatsal yeteneklerin ve sezgilerin güçleniyor; bu, yaratıcılığını ifade etmek için harika bir fırsat sunuyor. Duygusal açıdan hassasiyetin artmışken, çevrendeki insanların ruh hâlleriyle daha fazla empati kurabilirsin. Birikmiş duyguları serbest bırakmak, yenilenmen için önemli. Ayrıca, sevgi dolu bir iletişim kurmak, arandığın sıcaklığı getirebilir. Hayal gücünün seni götürdüğü yerlere gitmekten çekinme; içsel yolculuklar yaparak kendi sınırlarını aşabilirsin. Anlık zevkler ve hayaller peşinde koşarken, kararlı bir adım atmanın yollarını aramak da önemli. Hareket etmeye hazır ol ve kalbindeki sesi dinlemeyi ihmal etme.
