1
Öyle bir sonbahar ki, güz yaprakları gibi, her kentin üzerinde sanat uçuşuyor! İKSV’nin İstanbul Bienali’ni henüz tam gezip değerlendirememişken Çanakkale Bienali 8. Edisyonu’nun 1 Ekim’deki açılışına davet edilince, sanat sadece İstanbul’dan izlenmez, deyip gittik. Aslında Çanakkale Bienalleri tek rakamlı yıllara rastlıyor ama, pandemi yüzünden ertelenince İstanbul’la aynı döneme geldi. Her şeyden önce anne memleketim, Çanakkale çok güzel. Uğruna ne kanlar dökülen boğazı muhteşem. 25 yıldır aynı CHP’li belediye tarafından yönetildiği için kentte büyük ucubelikler yok, düzenli, temiz. Bienal yöneticileri pek hoşlanmıyor galiba ki belediye ile iş birliği yapmak istememiş, bu yüzden de görünürde tanıtım eksik kalmış; bilboardlar, afişler yok. Bu anlayış bienalin “Birlikte nasıl çalışırız?” başlığına da ters değil mi? Bienal, birliktelik kavramı ile CABİNİN, 6 sanat insiyatifi ve 40’tan fazla sanatçının katılımıyla 11 farklı noktada kurulan sergilerden oluşuyor. Bu edisyonun genel sanat yönetmeni Azra Tüzünoğlu, ana destekçi ise DARDANEL ve OPET ise köylerdeki işlerde sponsor. Çanakkale deyince iki büyük marka geliyor akla, biri elini taşın altına koymuş, Kale Seramik’i de yanlarında görmek isterdim doğrusu.
Bienal açılışı Troya Müzesi’nde gerçekleşti. Zaten bu müze başlı başına bir zenginlik, görememiştim. Rica ve ısrarla bir performansı kaçırmak pahasına ertesi gün tekrar gidip müzeyi de gezdik, ödül üzerine ödül kazanması boşuna değil, mimarisi, yerleştirme teknikleri, yöneticileriyle (Rıdvan Gölcük, md) gurur kaynağı olan bir müze; gezerken heyecan ve bilgi veriyor.
Azra Tüzünoğlu, Rüstem Aslan (Troya Kazı Başkanı), Niyazi Önen (Dardanel Yönetim Kurulu Başkanı), Deniz Erbaş (Çanakkale Bienali Direktörü), Seyhan Boztepe’nin (Çanakkale Bienali Kurucu Direktör) katıldığı basın toplantısında da “birlikte nasıl çalışırız, nasıl üretiriz, nasıl yaşarız, insan-insan, insan-hayvan, insan-doğa ilişkilerini” konu aldıklarını anlattı konuşmacılar. Çanakkale’nin dünya tarihine damgasını vurmuş iki önemli markası var: Homeros Destanı’ndan kaynaklanan Truva Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına giden yolu açan Çanakkale Deniz Savaşları.
Troya Müzesi’nin büyük holüne bir yerleştirme yapması istenen sanatçı Alparslan Baloğlu da buradan hareket etmiş. Onun işini gezerken Troya Savaşı’nı adeta seyrettik, atların ayak seslerini duyduk, çarpışmaları yaşadık: toprak zeminde atların nal izleri ve her yere saplanmış uçuşan oklar! Yanındaki yerleştirmede Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’in sularının birbirine geçtiği iş ve tavandan sarkan şu sözler:
“Savaşın arkasındaki gerçek, bu toprakların yukarısında ve aşağısındaki denizlere ve onları birbirine bağlayan boğazlara hakim olmaktı. Bizim aşkımız değil! Yazı mı, tura mı, aşk mı, para mı?”
Üçüncü bölümdeki ölen askerlerin gözlerinin üzerine konulan paralar buna yanıt veriyor: “Hayatımın ışığı yok artık. Gözlerimi hangi güç için kapattığımı hem biliyor, hem bilmiyorum. Sil beni bu hayattan. Çek küreklerini, götür beni karanlığa!” İktidar sahipleri savaşır, askerler ölür. Rus erkekleri Ukrayna ile savaşmamak için askere almaya gelen görevliyi bacağından vuruyormuş, cezası 4 yıl. Hayatta kalırsın, savaş da o sürede bitmiş olur!
Koca bienali size bir yazıda anlatacağımı sanmıyorsunuz değil mi? İhsan Anar’ın denizde boğulanları seyredenleri anlattığı işi cesur. Denize ittirilenlerin videosu da. “İşim kıytırık” videosu müthiş, Bir sürü insanın cv’sini isteyip işe almışlar, yaptıkları iş o cv’leri kâğıt kesicide imha etmek! Çağdaş sanatı anlayıp zevk almak herkesin harcı değil. Bazılarına bakıp bu da sanat mı diyebilirsiniz, bazılarını mutlaka size anlatmaları gerekir, çok etkilenirsiniz. Dardanel Spor Kulübü’nün duvarına yazılmış iki satır şiir, bana hiçbir şey söylemedi, kamyon arkalarında ne sözler var! Ama onu kamusal alana çağdaş sanat taşıdık diye poster yapmışlar. Beni bunun için linç edebilirsiniz, keyfiniz bilir. Genelde video işleri sevmem ama Japonya’da gerçekleştirilen pleksiglas, yani şeffaf, üzerinde hiçbir şey yazmayan pankartlarla yapılan protesto yürüyüşüne bayıldım! Muhteşem bir fikir, biz de yapmalıyız. Polis gelir ve hiçbir şey diyemez! Sadece protesto ediyoruz deriz. Neyi mi? İçimizden ne geçiriyorsak onu!
Çanakkaleliler, öğrenciler, sanatseverler, bienali kaçırmayıp gezmeli. Biz, az zamanda çok iş görmeye çalıştık. Orada olduğum sürece de yalnız hissetmek değil, sanatçılarla, yöneticilerle, sponsorlarla daha çok temas imkânım olmasını isterdim. “Konukseverlik, dostluk, birlikte yaşayalım” temalarına da daha uygun olurdu.
Enerjinin zirveye ulaştığı bir gün. Cesaretin ve kararlılığın, karşılaştığın zorlukları aşmanda en büyük yardımcıların olacak. Yeni projelere atılmak için harika bir zaman dilimi, bu fırsatları değerlendirmekten çekinme. İletişim konusunda öncelikli olmalı, düşüncelerini cesurca ifade edebilirsen, çevrendeki insanları etkileyebilirsin. Ayrıca, sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; dengeli beslenmeye ve spor yapmaya özen göstermelisin. Aşk hayatında tutku ön planda; partnerinle arandaki bağı güçlendirmek ve romantik anlar yaşamak için fırsatlar doğabilir. İçsel büyüme ve kişisel gelişim fırsatlarını kaçırmamalısın, esnek ol ve değişime açık kal. Günün sonunda, kendinle yüzleşmek ve içsel huzurun için meditasyon yapmak iyi bir seçenek olabilir.
Bugün, sabit ve kararlı doğanla uyum içinde olmanın keyfini çıkartacaksın. Finansal konularla ilgili bazı fırsatlarla karşılaşabilirsin. Özellikle yatırımlar ve tasarruflarının nasıl değerlendirileceği üzerine düşünmen yararlı olacak. Güzel bir gün geçirmek için doğaya çıkmak ya da sevdiklerinle vakit geçirmek harika olabilir. Duygusal olarak doyum arayışında olabilirsin, ilişkilerin derinleşmesine zemin hazırlayacak konuşmalar yapabilirsin. Karşılıklı güven ve samimiyet, seni besleyecek olan şeyler. Kendini ifade ederken dikkatli ol; sözlerin yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Bugün için içsel huzurunu sağlayacak aktivitelere yönelmen, stresini azaltmana yardımcı olacaktır.
Bugün iletişim ve sosyal etkileşim önemli bir rol oynayacak. Zihninde dolaşan fikirlerle çevrendekileri etkileyebilirsin. Yenilikçi düşüncelerin ve esnekliğin, olumsuz durumları bile avantaja çevirme becerisi sunacak. Sosyal bağlantılar güçlenecek; yeni insanlarla tanışabilir, ilginç tartışmalara katılabilirsin. Duygusal anlamda derinliklere inmeyi istemeyebilirsin, yüzeysel ilişkiler seni çekebilir. Ancak, içsel bir yolculuğa çıkıp, duygularını keşfetme fırsatını da değerlendirmeyi unutma. Öğrenmeye açık ol ve karşılaştığın yeni bilgilerle kendini geliştirme fırsatını yakala. Enerjin yüksek, bunu yaratıcı projeler veya hobiler için kullanmak faydalı olabilir. Eğlence ve keyif dolu anlar seni bekliyor; ama yüzeyde kalmak yerine, derinleşmeyi isteyen bir parça kalbin olduğunu hisset.
Duygusal derinliklerin keşfine çıkıyorsun. İlişkilerinde daha fazla samimiyet arayışında olabilirsin; yakınlarınla olan bağlarını güçlendirme isteği, kalbinin derinliklerinden gelen güçlü bir dürtü olarak ortaya çıkacak. İçsel dünyanın, hayatına anlam katacak yeniliklere açık olacak. Eğlenceli aktivitelere yönelmek isteyebilirsin; bu, ruh halini çiçeklendirirken stresini de hafifletecek. Kendine zaman ayırmak, yaratıcı yönlerini keşfetmek için harika bir fırsat. Duygularının dalgalı olduğu bu dönemde, sezgilerine güvenmelisin. Anlık ruh halindeki değişimler, başkalarıyla olan etkileşimlerini etkileyebilir; bu noktada sabırlı ve anlayışlı olman önemli. Ailevi konular ön plana çıkabilir; geçmişle yüzleşmek veya eski anıları hatırlamak, yeni bir perspektif kazandırabilir. Kendini toparlamak ve yeniden odaklanmak için, kişisel alanına ihtiyacın olacak. Unutma ki, ruhsal gelişimin ve sevgi dolu anların, hayatına ışık katacak.
Tüm gözlerin üzerinde olacağı bir gün. İçinde taşıdığın enerjiyi çevrene yansıtmak için harika bir zaman. Sosyal ortamlarda parlayacak, insanları kendine çekeceksin. Yaratıcı yeteneklerin, karşılaştığın sorunları çözmende büyük rol oynayacak. Kendine olan güvenin artıyor, bu da başkalarına ilham veriyor.Aşk hayatında, duygularını daha açık bir şekilde ifade etmek isteyebilirsin. Sevgi dolu sözlerin, karşı tarafı etkileyecek. Aynı zamanda, geçmişten gelen bazı duygusal yükler üzerine düşünmek için de uygun bir zaman. Kendi ihtiyaçlarına odaklanırken, sevdiğin kişilerin hislerini de göz ardı etmemeye çalışmalısın.İş veya kariyer alanında, yeni fırsatlar kapını çalabilir. Yeteneğinizi, özgünlüğünü ve liderlik vasıflarını sergilemek, üstlerinden takdir almanı sağlayacak. Ortaklıklar veya işbirlikleri konusunda dikkatli olmalı, güvenilir insanlarla çalışmaya özen göstermelisin.Bugün, içsel güç ve cesaretle dolup taşıyorsun. Her şeyi başarabilme potansiyelin yüksek, fakat bunu yaparken çevrendekilere karşı anlayışlı olmayı unutma. Kendi ışığını yayarken başkalarının da parlamalarına olanak tanı.
Sıklıkla mantık yürütmenin ve detaylara dikkat etmenin önemini anımsatacak olaylarla karşılaşabilirsin. Bugün her şeyi düzene sokma arzun artabilir; çevrendekilere yardım etmek veya onları organize etmek konusunda isteklisin. İş yerinde veya günlük yaşamında bazı küçük ama etkili değişiklikler yapma fırsatlarını değerlendir. İletişiminde daha açık ve net olman, başkalarıyla olan ilişkilerini derinleştirebilir.Duygusal durumunu gözden geçirip bazı meseleleri halletmek için zaman ayırmak iyi bir fikir olabilir. İçsel huzurunu korumaya özen göster. Kendine ayrı bir zaman yaratmak, ruhunu besleyecek ve kendini yenilemeni sağlayacak. Unutma, mükemmel sonuçlar almak için bazen mükemmel olman gerekmediğini bilmelisin. İnovatif fikirler ve yaratıcı projeler zihninde yeşeriyor. Eğitim veya yeni bir hobi edinme isteği ortaya çıkabilir, bunu değerlendirmek için fırsatlar gözlemle.
Uyum arayışında olduğun bir gün seni bekliyor. İlişkilerde denge sağlamak için çaba sarf etmen gerekecek. Sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek, aranızdaki bağı kuvvetlendirecek. Sosyal ortamlarda karizmatik ve çekici bir şekilde parlayacaksın. Dikkatini dağıtan unsurlardan uzaklaşmalısın; bu sana net düşünme ve karar alma fırsatı verecek. Estetik ve sanatsal konulara yönelik bir ilgin artabilir. Küçük bir dekorasyon değişikliği veya yaratıcı bir proje, içindeki yaratıcılığı ortaya çıkarabilir. Gün içinde bazı sürpriz gelişmelerle karşılaşabilirsin; bunlar senin için fırsat kapılarını aralayabilir. Duygularınla yüzleşmekten kaçınmamalı, içsel huzurunu sağlamak için gerekli adımları atmalısın. Kesin bir karar almadan önce düşünmekte fayda var; başkalarının görüşlerini dikkate almanın uzun vadede sana katkı sağlayacağına inanabilirsin. Balansını korumayı unutma.
Gizli kalmış duyguların yüzeye çıkma riski var. İçsel bir dönüşüm sürecinin eşiğindesin, cesaretini toplayarak kendine yeni bir yol açabilirsin. Kararlılığın ve tutkuların seni destekleyecektir. İletişim kurarken dikkatli olmalı, sözlerinin ağırlığını düşünmelisin. Eski ilişkilerden gelen dersler, yeni bağlantılara ışık tutacak. İçinde bulunduğun ruh halini anlamak, motive olmak için gereklidir. Kendine zaman ayırmalı, yenilenmeyi ve dinlenmeyi unutmamalısın. Güçlü içgüdülerinle hareket etmek, seni istediğin sonuca ulaştırabilir. Değişimden korkma; bu, seni geleceğine daha sağlam adımlarla götürecek. Sorumluluk alırken iyi düşün, güvenin ve arzuların arasındaki dengeyi bulmalısın.
Macera dolu bir gün seni bekliyor. İçinde bir keşif arzusu uyanacak ve yeni deneyimler peşinde koşacaksın. Sohbetlerinde kıvılcımlar yanacak, insanlarla olan etkileşimlerin seni besleyecek. Farklı bakış açılarına açık olman, zihnini genişletecek ve yeni fikirler oluşturmanı sağlayacak. Kendini ifade etme konusunda cesur adımlar atabilirsin. İlişkilerde samimiyet ön planda olacak; hislerini açıkça dile getirmen, bağlarını güçlendirebilir.Maddi konularda ise dikkatli olmanda fayda var. Hırsın seni yanıltmasın, harcamalarda abartıya kaçmamaya özen göstermelisin. Kendine küçük sürprizler yaparak günü renklendirebilirsin. İçsel huzurun için sık sık doğa yürüyüşleri veya meditasyon yapmak, ruhunu canlandıracak. İlham verici bir gün geçirebilir, yeni hobiler edinmeyi düşünebilirsin. Duyguların ve düşüncelerin arasında denge sağlamak, cömert ruhunu daha da parlatacak.
Bugün, planlarına ve hedeflerine yönelik kararlılığın artabilir. Organize olma ve sorumluluklarını yerine getirme isteğin, çevrendeki insanlara ilham verebilir. Aynı zamanda, geçmişteki deneyimlerini ve derslerini dikkate alarak, yeni fırsatlarla nasıl başa çıkacağını düşünmek için mükemmel bir zaman. Finansal konularda temkinli olmalısın; harcamalarını gözden geçirmek, gelecekteki hedeflerin için yol açabilir. İş hayatında, otoriteden gelen destek seni motive edebilir, bu nedenle iletişimde açık ve samimi olmaya çalış. Kişisel gelişim ile ilgili yeni kaynaklar veya eğitimler keşfetmek için harika bir zaman. Kendine olan güvenin pekişiyor, bu da yeni ilişkiler geliştirmene olanak tanıyabilir. Emeklerinin karşılığını alacağını bilmek, bugün seni daha da güçlendirecek.
Bugün, kendini ifade etme ve yeniliklere açık olma arzusunun yüksek olduğu bir gün. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin artarken, yaratıcı düşüncelerinle dikkat çekebilirsin. Alışıldık rutinlerinden sapma cesaretini göstermek hem seni hem de çevrendekileri heyecanlandıracak. Arkadaşlarınla planlar yapmak ve grup aktivitelerine katılmak, sosyal bağlarını güçlendirmene yardımcı olacak. İçsel bir huzursuzluk hissediyorsan, bunu yaratıcı projelerle aşabilirsin. Yeni fikirler geliştirmek, seninle aynı frekansta olan insanlarla bir araya gelmeni sağlayacak. Kendini ön plana çıkarırken, dikkatini başkalarına da vermeyi unutma; onların fikirleri de ilham kaynağın olabilir. Bugün, kişisel özgürlüğün ve bireyselliğinle parlayarak, toplum içerisindeki rolünü yeniden tanımlama fırsatını yakalayacaksın.
Duyguların derin sularında yüzmektesin, intihar eden duyguların yeniden yüzeye çıkma zamanı. Sanatı, yaratıcılığı ve sezgiyi beslemek için sevdiklerinle etkileşimlerde bulunmak, ruhunu canlandırabilir. Bilinçaltındaki korkuları serbest bırakma fırsatın var. Kendini ifade etmekten çekinme; hislerini kağıda dökmek ya da bir melodi yaratmak seni rahatlatabilir. Gün boyunca beklenmedik olaylarla karşılaşabilirsin, bu fırsatları yaratıcılığınla değerlendir. Dikkatini çevrene yönlendirirken empati gücünü kullanmayı unutma; başkalarının duygularını anlama yeteneğin, ilişkilerini güçlendirebilir. Kendine sabırlı ol, zorluklar geçici; içsel huzuruna ulaşmak için gereken adımları atmayı ihmal etme.
