1
Öyle bir sonbahar ki, güz yaprakları gibi, her kentin üzerinde sanat uçuşuyor! İKSV’nin İstanbul Bienali’ni henüz tam gezip değerlendirememişken Çanakkale Bienali 8. Edisyonu’nun 1 Ekim’deki açılışına davet edilince, sanat sadece İstanbul’dan izlenmez, deyip gittik. Aslında Çanakkale Bienalleri tek rakamlı yıllara rastlıyor ama, pandemi yüzünden ertelenince İstanbul’la aynı döneme geldi. Her şeyden önce anne memleketim, Çanakkale çok güzel. Uğruna ne kanlar dökülen boğazı muhteşem. 25 yıldır aynı CHP’li belediye tarafından yönetildiği için kentte büyük ucubelikler yok, düzenli, temiz. Bienal yöneticileri pek hoşlanmıyor galiba ki belediye ile iş birliği yapmak istememiş, bu yüzden de görünürde tanıtım eksik kalmış; bilboardlar, afişler yok. Bu anlayış bienalin “Birlikte nasıl çalışırız?” başlığına da ters değil mi? Bienal, birliktelik kavramı ile CABİNİN, 6 sanat insiyatifi ve 40’tan fazla sanatçının katılımıyla 11 farklı noktada kurulan sergilerden oluşuyor. Bu edisyonun genel sanat yönetmeni Azra Tüzünoğlu, ana destekçi ise DARDANEL ve OPET ise köylerdeki işlerde sponsor. Çanakkale deyince iki büyük marka geliyor akla, biri elini taşın altına koymuş, Kale Seramik’i de yanlarında görmek isterdim doğrusu.
Bienal açılışı Troya Müzesi’nde gerçekleşti. Zaten bu müze başlı başına bir zenginlik, görememiştim. Rica ve ısrarla bir performansı kaçırmak pahasına ertesi gün tekrar gidip müzeyi de gezdik, ödül üzerine ödül kazanması boşuna değil, mimarisi, yerleştirme teknikleri, yöneticileriyle (Rıdvan Gölcük, md) gurur kaynağı olan bir müze; gezerken heyecan ve bilgi veriyor.
Azra Tüzünoğlu, Rüstem Aslan (Troya Kazı Başkanı), Niyazi Önen (Dardanel Yönetim Kurulu Başkanı), Deniz Erbaş (Çanakkale Bienali Direktörü), Seyhan Boztepe’nin (Çanakkale Bienali Kurucu Direktör) katıldığı basın toplantısında da “birlikte nasıl çalışırız, nasıl üretiriz, nasıl yaşarız, insan-insan, insan-hayvan, insan-doğa ilişkilerini” konu aldıklarını anlattı konuşmacılar. Çanakkale’nin dünya tarihine damgasını vurmuş iki önemli markası var: Homeros Destanı’ndan kaynaklanan Truva Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına giden yolu açan Çanakkale Deniz Savaşları.
Troya Müzesi’nin büyük holüne bir yerleştirme yapması istenen sanatçı Alparslan Baloğlu da buradan hareket etmiş. Onun işini gezerken Troya Savaşı’nı adeta seyrettik, atların ayak seslerini duyduk, çarpışmaları yaşadık: toprak zeminde atların nal izleri ve her yere saplanmış uçuşan oklar! Yanındaki yerleştirmede Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’in sularının birbirine geçtiği iş ve tavandan sarkan şu sözler:
“Savaşın arkasındaki gerçek, bu toprakların yukarısında ve aşağısındaki denizlere ve onları birbirine bağlayan boğazlara hakim olmaktı. Bizim aşkımız değil! Yazı mı, tura mı, aşk mı, para mı?”
Üçüncü bölümdeki ölen askerlerin gözlerinin üzerine konulan paralar buna yanıt veriyor: “Hayatımın ışığı yok artık. Gözlerimi hangi güç için kapattığımı hem biliyor, hem bilmiyorum. Sil beni bu hayattan. Çek küreklerini, götür beni karanlığa!” İktidar sahipleri savaşır, askerler ölür. Rus erkekleri Ukrayna ile savaşmamak için askere almaya gelen görevliyi bacağından vuruyormuş, cezası 4 yıl. Hayatta kalırsın, savaş da o sürede bitmiş olur!
Koca bienali size bir yazıda anlatacağımı sanmıyorsunuz değil mi? İhsan Anar’ın denizde boğulanları seyredenleri anlattığı işi cesur. Denize ittirilenlerin videosu da. “İşim kıytırık” videosu müthiş, Bir sürü insanın cv’sini isteyip işe almışlar, yaptıkları iş o cv’leri kâğıt kesicide imha etmek! Çağdaş sanatı anlayıp zevk almak herkesin harcı değil. Bazılarına bakıp bu da sanat mı diyebilirsiniz, bazılarını mutlaka size anlatmaları gerekir, çok etkilenirsiniz. Dardanel Spor Kulübü’nün duvarına yazılmış iki satır şiir, bana hiçbir şey söylemedi, kamyon arkalarında ne sözler var! Ama onu kamusal alana çağdaş sanat taşıdık diye poster yapmışlar. Beni bunun için linç edebilirsiniz, keyfiniz bilir. Genelde video işleri sevmem ama Japonya’da gerçekleştirilen pleksiglas, yani şeffaf, üzerinde hiçbir şey yazmayan pankartlarla yapılan protesto yürüyüşüne bayıldım! Muhteşem bir fikir, biz de yapmalıyız. Polis gelir ve hiçbir şey diyemez! Sadece protesto ediyoruz deriz. Neyi mi? İçimizden ne geçiriyorsak onu!
Çanakkaleliler, öğrenciler, sanatseverler, bienali kaçırmayıp gezmeli. Biz, az zamanda çok iş görmeye çalıştık. Orada olduğum sürece de yalnız hissetmek değil, sanatçılarla, yöneticilerle, sponsorlarla daha çok temas imkânım olmasını isterdim. “Konukseverlik, dostluk, birlikte yaşayalım” temalarına da daha uygun olurdu.
Yeni hedeflere ulaşma isteğin bugün daha da ön plana çıkıyor. Enerjinin yüksek olduğu bu dönemde, düşüncelerini eyleme dönüştürmek için mükemmel bir zaman. Çevrendeki insanlara ilham verebilir ve liderlik vasıflarını sergileyebilirsin. Aceleci davranmaktan kaçınmalı ve içsel sezgilerine kulak vermelisin. İlişkilerde soğukkanlı kalmak, olası tartışmaları engelleyebilir. Kendine zaman ayırman, ruhsal ve fiziksel sağlığını dengelemene yardımcı olacak. Beklenmedik bir fırsat karşına çıkabilir; bu durumu değerlendirirken cesaretini korumalı ve sezgilerine güvenmelisin.
Bugün, kararlılığını ve sadeliğini dile getiren bir gün. Üzerinde düşündüğün projelerle ilgili netleşme yolunda önemli adımlar atabilirsin. Duygusal alanda, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirme fırsatın var. Güven arayışın, seni çevrendeki insanlarla bir arada tutacak. Malzemeleri dikkatlice seçerek, estetik açıdan da tatmin edici bir ortam yaratma isteği içinde olabilirsin. Kendini daha huzurlu hissetmek için doğayla iç içe olmayı tercih edebilirsin; bu, ruh halini olumlu yönde etkileyecektir. Bütçe planlamasında titiz davranarak, maddi güvenliğini sağlamlaştırmak adına önemli kararlar alabilirsin. Unutma, sabit fikirlerin bazen yeni imkanların önünde engel oluşturabilir; esnek olmak, hayatta karşına çıkan fırsatları değerlendirmene yardımcı olacaktır.
Bugün iletişim ve etkileşim konusunda çok aktif bir enerji var. Zihnin açık, yeni fikirler üretmekte ve çevrendeki insanlarla bağlantı kurmakta zorlanmayabilirsin. Sosyal ortamlarda dikkat çekmek için harika bir fırsat var; ne de olsa insanlar senin doğal cazbana kapılacaktır. Ama bazen kendini ifade etmekte zorlanabilirsin, bu nedenle düşüncelerini net bir şekilde iletmek için biraz çaba harcaman gerekebilir. Esnek ol, fikirlerini savunurken yeni bakış açılarına açık olman oldukça faydalı olacak.Bunun yanı sıra, geçmişteki bir iletişimin yeniden gündeme gelmesi mümkün. Uzun zamandır görüşmediğin birisiyle karşılaşma ihtimalin var. Bu durum, eski hatıraları canlandırabilir ve hoş bir nostalji yaşatabilir. Anlık değişimlere hazırlıklı ol; ani mesajlar ya da telefon aramaları gününü renklendirebilir. Eğitim veya öğrenimle ilgili konularda yeni bir fırsatla karşılaşabilirsin. Merak etme, içgörülerin seni doğru yola yönlendirecek.
Duygusal derinliklerin yüzeye çıkacağı bir gün. Hislerin ve sezgilerin seni yönlendirecek. Aile ve evinle ilgili konular ön planda olacak. Sevdiklerinle duygu dolu anlar paylaşabilirsin; belki nostaljik bir sohbet, belki de mutlu anılarını tazelemek isteyeceksin. Kendini koruma içgüdün oldukça çalışacak, bu yüzden güvenli alanlar arayışında olabilirsin. Yaratıcılığın da artış gösterebilir, belki bir hobi edinmek veya bir projeye başlamak isteyebilirsin. İçsel huzurunu bulmak adına doğaya çıkmak veya yalnız başına bir aktivite yapmak iyi gelecek. Kendini ifade etme arzun da yükseliyor; bu yüzden içindeki duyguları kağıda dökmek, resim yapmak ya da müzikle ilgilenmek harika bir çıkış yolu bulmanı sağlayabilir. Sosyal çevrendeki bazı kişilerle olan iletişimini gözden geçirmek isteyebilirsin. Belirsizliklerden kaçınarak kendini daha iyi hissedeceksin.
Bugün içsel bir güç hissedeceksin; kendini sahnede gibi hissetmek ve dikkat çekmek isteyebilirsin. Yaratıcılığın zirveye ulaşacak ve bu, hem kişisel hem de profesyonel hayatında olumlu geri dönüşler sağlayacak. Sosyal ilişkilerin canlanabilir, dostlarının ilgisini üzerinde toplayabilirsin. Ancak, biraz daha toleranslı olman gerekebilir; çünkü bazı anlaşmazlıklar ya da çatışmalar gündeme gelebilir. Sevgide ise derin ve tutkulu duygular ön planda. Kalbini açmayı ve hislerini ifade etmeyi unutma, çünkü bu gün, hedeflerini gerçeğe dönüştürmek için mükemmel bir zaman. Motivasyonun yüksek, yeni projelere adım atmak için cesaret bulabilirsin. Unutma, kendi ışığını yaymak için öncelikle kendine güvendiğinden emin olmalısın. Enerjin tüm günü kapsayacak bir çekim alanı oluşturacak, etrafındakileri de bilgilendirme şansını yakalayabilirsin. Kendine odaklanmayı ihmal etme, iç huzurunu korumak asıl başarıyı getirecek.
Detaylara olan düşkünlüğün, bugünün temelini oluşturacak. İşlerinle ilgili titizlikle yaklaştığın her sorunda verimliliğin artacak. Aynı zamanda, çevrendeki insanlarla olan iletişimini gözden geçirip, yapıcı bir bakış açısıyla yaklaştığında, beklemediğin olumlu tepkiler alabilirsin. İçsel huzurun seni yönlendirecek ve doğru kararlar almanı sağlayacak. Sağlığına dikkat etmeli, kendine zaman ayırmalısın. Öğrenmeye olan açlığın, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Yeteneklerini sergilemekten çekinme, bu şekilde kendini ifade etmenin sana getireceği faydaları hissedeceksin. Kesinlik ve düzen arayışınla, hedeflerine ulaşma yolunda kararlı adımlar atabilirsin.
Duygusal denge arayışın ön planda. İlişkilerin ve sosyal etkileşimlerin güzelleşiyor, insanlarla daha derin bağlar kurabilirsin. Bugün, iletişimde diplomasi ve nazik bir yaklaşım büyük önem taşıyor. Fikirlerini başkalarına aktarırken dikkatli ol, zira düşüncelerin beklenmedik bir etki yaratabilir. Bu, çatışmaların önüne geçmek için fırsat sunuyor.Kendinle ilgili bir şeyleri gözden geçirme zamanı. İçsel dünyanla barış içinde olmak, dış dünyadaki huzurunu artıracak. Aynı zamanda estetik ve sanatsal yönlerin ön plana çıkıyor; yaratıcı projelere yönelmek için harika bir zaman dilimindesin. Eğer hobilerinle ilgilenirsen, ruhunu besleyebilir ve mutluluğunu artırabilirsin.Finansal konulardaki kararlarında acele etmemek önemli. İyi bir değerlendirme ve analiz yaparak fırsatları değerlendirmelisin. Bugün kendini daha sosyal bir atmosferde bulabilir, ekip çalışmaları ve grup aktiviteleri ile motivasyonunu yükseltebilirsin. Kendine güven, özgünlüğünü sergilemekte ve başkalarına ilham vermekte senin için önemli bir anahtar olacak.
Derin düşüncelerin ve hislerin gün yüzüne çıkacağı bir zaman dilimindesin. İçsel yolculuğun seni daha güçlü bir yere taşıyor. Güven ve sadakat konularında bir sorgulama yaşanabilir. Bağlantıların derinleşme fırsatını yakalayabilirsin, ancak bazı eski yaraların tekrar açılması muhtemel. Rahatlamak ve içsel huzurunu bulmak için meditasyon veya doğa yürüyüşleri önerilir. Hislerinin derinliğine inmek, kararlarını daha net bir şekilde almanı sağlayacak. Yakın çevrendeki insanların duygusal ihtiyaçlarına duyarlılığın artmışken, onlara destek olman gerekebilir. Sosyal çevrende ilginç gelişmeler yaşanabilir; bu, yeni dostluklar veya profesyonel ortaklıklar getirebilir. Bugünün enerjisi, sezgilerini güçlendirip, hayallerin için harekete geçme cesaretini tetikleyebilir. Kendine güven; dönüşüm sürecindesin.
Bugün keşfetme arzun yüksek. Yeni deneyimlere açılmak, farklı bakış açıları edinmek harika bir yolculuğa çıkmana vesile olabilir. Eğitici bir kitap okumak ya da ilginç bir belgesel izlemek içsel huzurunu artırabilir. Sosyal ilişkilerinde ise beklenmedik gelişmeler yaşanabilir; arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni fırsatlar doğurabilir. Duygusal bağlarını güçlendirmek için samimi bir iletişim şart. Ancak, düşüncelerini ifade etmeden önce duygularını iyi analiz etmelisin. Harcamalarına dikkat et; ani bir alışveriş isteği seni maddi anlamda zorlayabilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; doğdayken ya da bir hobinle ilgilenirken içsel enerjini yenileyebilirsin. Alışılmışın dışında bir şeyler denemek, kendini daha özgür hissetmene olanak tanıyacak. Hayatında çekimser kaldığın konularda cesur adımlar atmak için doğru zaman. Rahat ol, keyfini çıkarmayı öğren.
Bugün, kararlılığın ve azmin ön planda olduğu bir gün. Hedeflerine ulaşmak için gereken adımları atmak için içsel motivasyonunu bulabilirsin. İş hayatında, sana güvenenlerin beklentisini karşılamak üzeresin; bu durum, özgüvenini artıracak fakat baskı da yaratabilir. Bir sonraki aşama için net ve mantıklı bir plan yapman gerekiyor. Kendi sınırlarını zorlamadan, zamanı iyi kullanmalısın.Sosyal ilişkilerinde korumacı bir tavır takınmak isteyebilirsin; bu, sevdiğin insanlarla olan iletişimini etkileyebilir. Duygusal derinliklerini paylaşma ihtiyacı duyabilirsin fakat bunun için doğru anı beklemekte fayda var. Kendine karşı nazik olmayı unutma, tüm bu sorumlulukların arasında kendine alan aç.Akşam saatlerinde yaratıcı yönlerin öne çıkabilir; bir hobi veya sanatsal bir aktivite ile ilgilenmek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olacaktır. Doğru dengeyi sağlarsan, stresini de azaltabilirsin. Unutma, adım adım ilerledikçe ulaştığın noktalar daha da anlam kazanacak.
Bugün, yenilikçi düşüncelerinin ve sıra dışı yaklaşımlarının ön plana çıkacağı bir gün. Başkalarına ilham verecek fikirler bulabilirsin. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçlenecek; arkadaşlarınla ortak projeler üzerinde çalışmak, seni motive edecek. Ancak, kişisel alanına duyduğun ihtiyacı unutmamalısın. Kendi içsel sesine kulak vermek, yaratıcılığını besleyecek. Yeniliklere açıksın; bu fırsatları değerlendirirken, sezgilerine güvenmekte tereddüt etme. İçinde bulunduğun ruh hali, çevrendekilerle olan etkileşimlerini dönüştürebilir. Beklenmedik, heyecan verici olaylar gündeme gelebilir. Sosyal bağlantılarını güçlendirirken, farklı bakış açılarına açık olmak, seni daha da yenilikçi bir konuma getirebilir. Kendi değerin ve ilgi alanların üzerinde düşünmek, nihayetinde daha sağlıklı bir denge bulmana yardımcı olacak.
Bugün sezgilerin güçlü, içsel hislerin seni yönlendirecek. Duygusal derinliklere inmeye ve ilişkilerinde empati kurmaya hazır hissediyorsun. Çevrendeki insanların duygusal ihtiyaçlarını anlama kabiliyetin artıyor; bu durum, arkadaşlık ve aşk ilişkilerinde özel anlar yaratabilir. Yaratıcılığın tavan yapabilir, sanatsal projelere veya hobilerine yönelmek için harika bir gün. Ancak, gerçeklikten kaçma eğilimlerin olabilir, bu nedenle ayaklarını yere sağlam basmaya özen göster. Kendinle barışık olmak ve ruhsal dinginlik bulmak için meditasyon veya doğada vakit geçirmek iyi gelebilir. İçindeki iyilikseverlik duygusu, başkalarına yardım etme arzusunu artırıyor; hayırsever projelere katılmak ya da yakınlarına destek olmak için motive olabilirsin. Akşam saatlerinde, derin bağlantılar kurabileceğin bir sohbet veya tanışma söz konusu olabilir. Duygusal zenginliğini paylaşmak, karşındaki kişilerle yakınlaşmanı sağlayabilir.
