1
Öyle bir sonbahar ki, güz yaprakları gibi, her kentin üzerinde sanat uçuşuyor! İKSV’nin İstanbul Bienali’ni henüz tam gezip değerlendirememişken Çanakkale Bienali 8. Edisyonu’nun 1 Ekim’deki açılışına davet edilince, sanat sadece İstanbul’dan izlenmez, deyip gittik. Aslında Çanakkale Bienalleri tek rakamlı yıllara rastlıyor ama, pandemi yüzünden ertelenince İstanbul’la aynı döneme geldi. Her şeyden önce anne memleketim, Çanakkale çok güzel. Uğruna ne kanlar dökülen boğazı muhteşem. 25 yıldır aynı CHP’li belediye tarafından yönetildiği için kentte büyük ucubelikler yok, düzenli, temiz. Bienal yöneticileri pek hoşlanmıyor galiba ki belediye ile iş birliği yapmak istememiş, bu yüzden de görünürde tanıtım eksik kalmış; bilboardlar, afişler yok. Bu anlayış bienalin “Birlikte nasıl çalışırız?” başlığına da ters değil mi? Bienal, birliktelik kavramı ile CABİNİN, 6 sanat insiyatifi ve 40’tan fazla sanatçının katılımıyla 11 farklı noktada kurulan sergilerden oluşuyor. Bu edisyonun genel sanat yönetmeni Azra Tüzünoğlu, ana destekçi ise DARDANEL ve OPET ise köylerdeki işlerde sponsor. Çanakkale deyince iki büyük marka geliyor akla, biri elini taşın altına koymuş, Kale Seramik’i de yanlarında görmek isterdim doğrusu.
Bienal açılışı Troya Müzesi’nde gerçekleşti. Zaten bu müze başlı başına bir zenginlik, görememiştim. Rica ve ısrarla bir performansı kaçırmak pahasına ertesi gün tekrar gidip müzeyi de gezdik, ödül üzerine ödül kazanması boşuna değil, mimarisi, yerleştirme teknikleri, yöneticileriyle (Rıdvan Gölcük, md) gurur kaynağı olan bir müze; gezerken heyecan ve bilgi veriyor.
Azra Tüzünoğlu, Rüstem Aslan (Troya Kazı Başkanı), Niyazi Önen (Dardanel Yönetim Kurulu Başkanı), Deniz Erbaş (Çanakkale Bienali Direktörü), Seyhan Boztepe’nin (Çanakkale Bienali Kurucu Direktör) katıldığı basın toplantısında da “birlikte nasıl çalışırız, nasıl üretiriz, nasıl yaşarız, insan-insan, insan-hayvan, insan-doğa ilişkilerini” konu aldıklarını anlattı konuşmacılar. Çanakkale’nin dünya tarihine damgasını vurmuş iki önemli markası var: Homeros Destanı’ndan kaynaklanan Truva Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına giden yolu açan Çanakkale Deniz Savaşları.
Troya Müzesi’nin büyük holüne bir yerleştirme yapması istenen sanatçı Alparslan Baloğlu da buradan hareket etmiş. Onun işini gezerken Troya Savaşı’nı adeta seyrettik, atların ayak seslerini duyduk, çarpışmaları yaşadık: toprak zeminde atların nal izleri ve her yere saplanmış uçuşan oklar! Yanındaki yerleştirmede Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’in sularının birbirine geçtiği iş ve tavandan sarkan şu sözler:
“Savaşın arkasındaki gerçek, bu toprakların yukarısında ve aşağısındaki denizlere ve onları birbirine bağlayan boğazlara hakim olmaktı. Bizim aşkımız değil! Yazı mı, tura mı, aşk mı, para mı?”
Üçüncü bölümdeki ölen askerlerin gözlerinin üzerine konulan paralar buna yanıt veriyor: “Hayatımın ışığı yok artık. Gözlerimi hangi güç için kapattığımı hem biliyor, hem bilmiyorum. Sil beni bu hayattan. Çek küreklerini, götür beni karanlığa!” İktidar sahipleri savaşır, askerler ölür. Rus erkekleri Ukrayna ile savaşmamak için askere almaya gelen görevliyi bacağından vuruyormuş, cezası 4 yıl. Hayatta kalırsın, savaş da o sürede bitmiş olur!
Koca bienali size bir yazıda anlatacağımı sanmıyorsunuz değil mi? İhsan Anar’ın denizde boğulanları seyredenleri anlattığı işi cesur. Denize ittirilenlerin videosu da. “İşim kıytırık” videosu müthiş, Bir sürü insanın cv’sini isteyip işe almışlar, yaptıkları iş o cv’leri kâğıt kesicide imha etmek! Çağdaş sanatı anlayıp zevk almak herkesin harcı değil. Bazılarına bakıp bu da sanat mı diyebilirsiniz, bazılarını mutlaka size anlatmaları gerekir, çok etkilenirsiniz. Dardanel Spor Kulübü’nün duvarına yazılmış iki satır şiir, bana hiçbir şey söylemedi, kamyon arkalarında ne sözler var! Ama onu kamusal alana çağdaş sanat taşıdık diye poster yapmışlar. Beni bunun için linç edebilirsiniz, keyfiniz bilir. Genelde video işleri sevmem ama Japonya’da gerçekleştirilen pleksiglas, yani şeffaf, üzerinde hiçbir şey yazmayan pankartlarla yapılan protesto yürüyüşüne bayıldım! Muhteşem bir fikir, biz de yapmalıyız. Polis gelir ve hiçbir şey diyemez! Sadece protesto ediyoruz deriz. Neyi mi? İçimizden ne geçiriyorsak onu!
Çanakkaleliler, öğrenciler, sanatseverler, bienali kaçırmayıp gezmeli. Biz, az zamanda çok iş görmeye çalıştık. Orada olduğum sürece de yalnız hissetmek değil, sanatçılarla, yöneticilerle, sponsorlarla daha çok temas imkânım olmasını isterdim. “Konukseverlik, dostluk, birlikte yaşayalım” temalarına da daha uygun olurdu.
Cesaretin ve kararlılığın, potansiyelini en üst düzeye çıkarmana yardımcı olacak. Bugün, alacağın cesur kararlarla iş veya kişisel yaşamında önemli bir ilerleme kaydedebilirsin. Sosyal çevrendeki arkadaşlarınla olan etkileşimlerin, birlikte güçlü projeler ortaya koymanıza olanak tanıyacak. Duygusal anlamda ise, kendini daha huzurlu hissetmenin yollarını araman gerekecek. Özellikle içsel Amerikalı'nın sesine kulak vermek, seni ruhsal olarak besleyecek. Aynı zamanda sağlığına daha fazla önem vermen gereken bir dönemdesin; günlük rutinine egzersiz ve sağlıklı beslenme eklemek, enerji seviyeni yükseltecek. Yaratıcılığın tavan yapabilir; boş zamanlarında sanatsal faaliyetlere yönelmek, kendini ifade etmenin harika bir yolu olacak. Kişisel hedeflerine odaklanırken, başkalarıyla olan ilişkilerini de ihmal etmemeye dikkat et. Destekleyici bir arkadaşını yanına alarak, birlikte daha fazla şey başarabilirsiniz.
Bugün, kararlılığınla çevrendekileri etkileyebilir, projelerini başarıyla ilerletebilirsin. Duygusal ilişkilerde derinlemesine bir bağ kurma isteği içinde olacaksın. Sevdiğin kişilere karşı duyduğun şefkat ve sadakat, aranızdaki bağı güçlendirecek. Maddi konularda biraz daha temkinli olman, ani harcamalardan kaçınmana yardımcı olacak. Ayrıca sanat veya estetikle ilgili bir aktiviteyle ilgilenmek sana ilham verebilir. Kendini geliştirmek ve hayallerini gerçeğe dönüştürmek için atacağın küçük adımlar, uzun vadede büyük kazanımlara dönüşecek. Bugün kalbini dinlemeyi ve içsel sesine güvenmeyi unutma.
Zihninde bir çok fikir fırtınası dolanıyor. Meraklı ruhun sayesinde çevrendeki insanlara ilham verebilirsin. Bugün, iletişimde daha etkili ve anlaşılır olman gereken bir zaman dilimindesin. Duygusal olarak kendini ifade etmekte zorlanabilirsin, bu nedenle içsel düşüncelerini kağıda dökmek iyi bir seçenek olabilir. Sosyal ortamlarda yer almak, yeni bağlantılar kurmak için harika bir fırsat sunuyor. Esnek düşünme yeteneğin sayesinde, karşına çıkan problemleri kolaylıkla aşabilirsin. Ancak, zaman zaman kararsızlık hissi de kapını çalabilir. İç sesine güvenmek ve anlık duygulara kapılmamak önem taşıyor. Kariyer alanında küçük ama olumlu gelişmeler meydana gelebilir. İş birliği içinde olduğun kişilerle olan ilişkilerini güçlendirmek, hedeflerine ulaşmanda büyük rol oynayabilir. Gün sonunda, kendini yenilenmiş ve daha enerjik hissedeceksin. İletişim kanallarını açık tutmayı unutma.
Duygusal derinliklerinle yüzleşme dönemindesin. İçsel ruh halin, çevrendekilere yansıdığında gerçek hislerin ortaya çıkabilir. Bugün, sevdiklerine olan bağlılığın daha da güçlenecek. Onlarla yaşadığın anlar, boxlardaki anılarının yeniden canlanmasına yol açacak. Belki geçmişe dönüp bazı hatıraları düşünerek içsel bir temizlik yapabilirsin. İş ve kariyer alanında, motivasyonunun artacağı bir gün. Hedeflerinle ilgili yeni bir strateji geliştirmek üzere ilham alabilirsin; bu da seni daha kararlı ve planlı hale getirecek. Kendine olan güvenin, iş arkadaşların tarafından da takdir edilecek. Sağlığınla ilgili konu başlıkları ön plana çıkabilir. Kendine dikkat etme vaktinin geldiğini hissetmektesin. Fiziksel aktiviteler ve doğru beslenme ile içsel dengeyi sağlamak için harekete geçebilirsin. Annen ya da ailenle ilgili konular gündeme gelebilir; içsel bağları güçlendirmek adına bir araya gelmek faydalı olacaktır. Maddi konularda sergilediğin tutum, akılcı ve mantıklı bir şekilde ilerlemenle birleştiğinde olumlu sonuçlar getirebilir. Bugün, yeni yatırımlar için uygun bir zemin hazırlayabilir; fırsatları değerlendirmek için gözlerin açık olsun. Kendini rahat hissettiğin bir ortamda, sevgi ve güven temelinde yeni bağlantılar kurma potansiyelin var.
Bugün, kendini en güçlü ve yaratıcı hissettiğin bir gün. Karizma ve cazibeni çevrendekilere yansıtabilirsin. Sosyal ortamlarda parlaman, beklenmedik fırsatların kapını çalmasına neden olabilir. Özgüvencin yüksek, bu nedenle liderlik pozisyonlarına yönelmekten çekinme. Hayal gücünü kullanarak yeni projeler geliştirmek için mükemmel bir zaman. Ancak, ego ve kibirle dolu bir tavırdan kaçınmalısın; dikkat çekmek istemen, bazı ilişkilerde gerginlik yaratabilir. Kalabalıklardan uzaklaşarak içsel sesine kulak vermek, kendinle barışman için faydalı olabilir. İhtiyacın olan dengeyi bulabilmek adına, sevgi ve destek arayışında olmalısın. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, hem duygusal hem de ruhsal olarak yenilenmeni sağlayacak.
Gününüz detaylara odaklanarak geçebilir. Organizasyon ve düzen sağlama isteği içindesiniz, başarmak için doğru adımları atacak zihin açıklığına sahipsiniz. Günlük işlerinizi gözden geçirip, gerekli revizyonlar yapma fırsatı bulacaksınız. İletişimde dikkatli olmanız gereken bir zaman dilimi. Küçük bir yanlış anlamanın büyük sonuçları olabilir. Sağlığınıza özen göstermek, stres yönetimi için önemli. Öğle saatlerinde bir yenilik veya sürpriz, motivasyonunuzu artırabilir. İlişkilerde ise daha anlayışlı ve sabırlı olmanız faydalı olacak. Sevdiğiniz kişilerle geçireceğiniz zaman, ruh halinizi olumlu yönde etkileyecek. Yaratıcı projelerinize odaklanmak, gelecekteki kazanımlarınıza katkı sağlayabilir.
İlişkilerde denge ve uyum arayışında olacağın bir gün. Sosyal çevrende yeni insanlarla tanışma fırsatları karşına çıkabilir. Güzel sohbetler ve derin bağlantılar kurmak için harika bir zaman dilimi. Ancak, başkalarının duygusal ihtiyaçlarına duyarlı olman, olayların daha sorunsuz ilerlemesini sağlayacak. Kendi ihtiyaçlarınla başkalarının isteklerini dengelemek önem kazanacak. Sanat veya estetikle ilgili bir aktivite seni mutlu edebilir. İçsel huzurunu sağlamak için biraz yalnız kalmaya özen göster. Yalnız hissetsen bile, içindeki yaratıcılığı beslemek için birçok fırsat bulacaksın. Duygusal olarak açık olman, ilişkilerin derinleşmesine olanak tanıyacak. İlerlemen gereken alanlarda cesur adımlar atmak, sana yeni kapılar açabilir.
Bugün, içsel gücünü keşfetme fırsatı yakalayabilirsin. Duygusal derinliklerin seni yönlendirecek ve başkaları üzerinde olumlu bir etki bırakmanı sağlayacak. Gizli kalmış arzularını ifade etme cesareti bulabilirsin. İkili ilişkilerde tutkulu bir yaklaşım sergilemen, bağlarını daha da güçlendirecek. Ancak, içsel çatışmalar ve kıskançlık duyguları seni zorlayabilir; bu yüzden duygusal zekanı kullanarak bu durumların üstesinden gelmelisin. İş yerinde veya sosyal çevrende, üzerinde durduğun projeler veya fikirlerin için destek bulma olasılığın yüksek. Sezgi yeteneğin bugün oldukça güçlü; kalbine ve içgüdülerine güvenerek hareket edersen, olumlu sonuçlar elde edebilirsin. Kendine zaman ayırmak, zihnini dinlendirmek ve derin düşüncelere dalmak için de uygun bir gün. Kendini yeniden enerjik hissetmenin yollarını keşfetmek için meditasyon veya doğa yürüyüşü gibi aktiviteleri tercih edebilirsin.
Maceraperest ruhun bu gün seni yeni keşiflere yönlendirecek. Farklı kültürleri ve insanları tanımak için harika bir fırsat bulabilirsin. Zihnindeki sorulara yanıt bulmak için yeni kitaplar okuyabilir, ilham verici belgeseller izleyebilirsin. Sosyal çevrenle kuracağın iletişimler, hayatına taze bir enerji katabilir. İçsel huzurunu bulmak için kendine zaman ayırmayı unutma; küçük bir yürüyüş bile zihnini açmana yardımcı olabilir. Aşk hayatında ise eğlenceli sürprizler seni bekliyor. Duygularını ifade etmekte cesur ol. Bugün, hayallerin için adım atmak adına tüm fırsatların seninle. Kendine olan güvenin sayesinde hedeflerine ulaşacak gücü bulacaksın.
Bugün, hedeflerin ve ambisyonların ön planda yer alacak. Zorluklarla karşılaşsan da, kararlılığın sayesinde bunların üstesinden gelmeyi başaracaksın. İş hayatında, kendine olan güvenin artacak; bu da başkaları tarafından daha fazla takdir edilmeni sağlayacak. İletişim becerilerin güçlenecek, bu sayede çevrendekilerle olan ilişkilerin daha sağlam bir temele oturabilir. Kişisel gelişime odaklanmak için uygun bir dönemdesin; yeni beceriler öğrenmek ya da eski projeleri gözden geçirmek için zaman ayırabilirsin. Duygusal olarak daha derin bir bağ kurma arzusuyla, sevdiklerinle geçireceğin zaman seni ruhsal açıdan besleyecek. Ancak, kendini fazla yıpratmamak için dinlenmeye de ihtiyacın olduğunu unutma. Kendini yönetme yeteneğinle, zamanını daha verimli kullanarak dengeli bir gün geçirebilirsin.
Bugün, sosyal çevrenle olan ilişkilerin ön plana çıkıyor. İletişim becerilerinle dikkat çekebilir, yeni arkadaşlıklar kurabilirsin. Avangart düşüncelerin, sıradışı fikirlerinle çevrendeki insanları etkileyebilirsin. İçinde bulunduğun grup projelerine liderlik etme cesaretini gösterebilirsin. Ancak, ani sürprizlere açık olmalısın; beklenmedik durumlar karşına çıkabilir. Neşeli ve enerjik bir ruh hali içindesin, bu da seni çevrendeki insanlarla daha samimi kılarak güçlü bağlantılar kurmanı sağlar. Özgürlüğüne düşkünlüğün ile başkalarıyla beraber olmanın keyfini çıkarabilir, ilham verici etkinliklere katılabilirsin. Anlık kararlara dikkat et; duygusal tepkiler vermek yerine mantıklı düşünmeyi hedeflemelisin. Bugün, geleceğe dair hayallerini gerçekleştirmek için attığın adımlar önemli bir anlam kazanıyor. Hayal gücünü cesurca kullan ve içindeki yaratıcılığı dışa vur.
Yaratıcılığın doruklara ulaşacağı bir gün. İçsel dünyandaki duygusal derinlikler seni besleyecek ve sanatsal projelere yönelmek için ilham kaynağı olacak. Empati yeteneğin artacak, çevrendekilerin hislerine daha derinlemesine bağlantı kurabileceksin. Sosyal ilişkilerdeki hassasiyetin, bazı durumların daha iyi anlaşılmasına yardımcı olacak. İçsel huzurun önem kazandığı bu dönemde, meditasyon veya doğada vakit geçirmek ruhsal dengeyi bulmana katkı sağlayabilir. Kendi sınırlarını koruma noktasında dikkatli olmalı ve kendine zaman ayırmalısın. Sezgilerin güçlü bir şekilde çalışıyor; bu sayede önemli kararlar alman gereken durumlarla karşılaşabilirsin. Kalbinin sesine kulak ver, içsel rehberliğin seni doğru yolda yönlendirebilir. Duygusal paylaşımlar, hem senin hem de sevdiklerin için bağları güçlendirecek. Unutma, duygularını ifade etmek, ilişkilerini derinleştirebilir. Gözlem yeteneğin sayesinde çevrendeki değişimleri fark edecek ve buna göre hareket etme fırsatı bulacaksın.
