1
Öyle bir sonbahar ki, güz yaprakları gibi, her kentin üzerinde sanat uçuşuyor! İKSV’nin İstanbul Bienali’ni henüz tam gezip değerlendirememişken Çanakkale Bienali 8. Edisyonu’nun 1 Ekim’deki açılışına davet edilince, sanat sadece İstanbul’dan izlenmez, deyip gittik. Aslında Çanakkale Bienalleri tek rakamlı yıllara rastlıyor ama, pandemi yüzünden ertelenince İstanbul’la aynı döneme geldi. Her şeyden önce anne memleketim, Çanakkale çok güzel. Uğruna ne kanlar dökülen boğazı muhteşem. 25 yıldır aynı CHP’li belediye tarafından yönetildiği için kentte büyük ucubelikler yok, düzenli, temiz. Bienal yöneticileri pek hoşlanmıyor galiba ki belediye ile iş birliği yapmak istememiş, bu yüzden de görünürde tanıtım eksik kalmış; bilboardlar, afişler yok. Bu anlayış bienalin “Birlikte nasıl çalışırız?” başlığına da ters değil mi? Bienal, birliktelik kavramı ile CABİNİN, 6 sanat insiyatifi ve 40’tan fazla sanatçının katılımıyla 11 farklı noktada kurulan sergilerden oluşuyor. Bu edisyonun genel sanat yönetmeni Azra Tüzünoğlu, ana destekçi ise DARDANEL ve OPET ise köylerdeki işlerde sponsor. Çanakkale deyince iki büyük marka geliyor akla, biri elini taşın altına koymuş, Kale Seramik’i de yanlarında görmek isterdim doğrusu.
Bienal açılışı Troya Müzesi’nde gerçekleşti. Zaten bu müze başlı başına bir zenginlik, görememiştim. Rica ve ısrarla bir performansı kaçırmak pahasına ertesi gün tekrar gidip müzeyi de gezdik, ödül üzerine ödül kazanması boşuna değil, mimarisi, yerleştirme teknikleri, yöneticileriyle (Rıdvan Gölcük, md) gurur kaynağı olan bir müze; gezerken heyecan ve bilgi veriyor.
Azra Tüzünoğlu, Rüstem Aslan (Troya Kazı Başkanı), Niyazi Önen (Dardanel Yönetim Kurulu Başkanı), Deniz Erbaş (Çanakkale Bienali Direktörü), Seyhan Boztepe’nin (Çanakkale Bienali Kurucu Direktör) katıldığı basın toplantısında da “birlikte nasıl çalışırız, nasıl üretiriz, nasıl yaşarız, insan-insan, insan-hayvan, insan-doğa ilişkilerini” konu aldıklarını anlattı konuşmacılar. Çanakkale’nin dünya tarihine damgasını vurmuş iki önemli markası var: Homeros Destanı’ndan kaynaklanan Truva Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına giden yolu açan Çanakkale Deniz Savaşları.
Troya Müzesi’nin büyük holüne bir yerleştirme yapması istenen sanatçı Alparslan Baloğlu da buradan hareket etmiş. Onun işini gezerken Troya Savaşı’nı adeta seyrettik, atların ayak seslerini duyduk, çarpışmaları yaşadık: toprak zeminde atların nal izleri ve her yere saplanmış uçuşan oklar! Yanındaki yerleştirmede Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’in sularının birbirine geçtiği iş ve tavandan sarkan şu sözler:
“Savaşın arkasındaki gerçek, bu toprakların yukarısında ve aşağısındaki denizlere ve onları birbirine bağlayan boğazlara hakim olmaktı. Bizim aşkımız değil! Yazı mı, tura mı, aşk mı, para mı?”
Üçüncü bölümdeki ölen askerlerin gözlerinin üzerine konulan paralar buna yanıt veriyor: “Hayatımın ışığı yok artık. Gözlerimi hangi güç için kapattığımı hem biliyor, hem bilmiyorum. Sil beni bu hayattan. Çek küreklerini, götür beni karanlığa!” İktidar sahipleri savaşır, askerler ölür. Rus erkekleri Ukrayna ile savaşmamak için askere almaya gelen görevliyi bacağından vuruyormuş, cezası 4 yıl. Hayatta kalırsın, savaş da o sürede bitmiş olur!
Koca bienali size bir yazıda anlatacağımı sanmıyorsunuz değil mi? İhsan Anar’ın denizde boğulanları seyredenleri anlattığı işi cesur. Denize ittirilenlerin videosu da. “İşim kıytırık” videosu müthiş, Bir sürü insanın cv’sini isteyip işe almışlar, yaptıkları iş o cv’leri kâğıt kesicide imha etmek! Çağdaş sanatı anlayıp zevk almak herkesin harcı değil. Bazılarına bakıp bu da sanat mı diyebilirsiniz, bazılarını mutlaka size anlatmaları gerekir, çok etkilenirsiniz. Dardanel Spor Kulübü’nün duvarına yazılmış iki satır şiir, bana hiçbir şey söylemedi, kamyon arkalarında ne sözler var! Ama onu kamusal alana çağdaş sanat taşıdık diye poster yapmışlar. Beni bunun için linç edebilirsiniz, keyfiniz bilir. Genelde video işleri sevmem ama Japonya’da gerçekleştirilen pleksiglas, yani şeffaf, üzerinde hiçbir şey yazmayan pankartlarla yapılan protesto yürüyüşüne bayıldım! Muhteşem bir fikir, biz de yapmalıyız. Polis gelir ve hiçbir şey diyemez! Sadece protesto ediyoruz deriz. Neyi mi? İçimizden ne geçiriyorsak onu!
Çanakkaleliler, öğrenciler, sanatseverler, bienali kaçırmayıp gezmeli. Biz, az zamanda çok iş görmeye çalıştık. Orada olduğum sürece de yalnız hissetmek değil, sanatçılarla, yöneticilerle, sponsorlarla daha çok temas imkânım olmasını isterdim. “Konukseverlik, dostluk, birlikte yaşayalım” temalarına da daha uygun olurdu.
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. İçindeki motivasyonla kendine yeni hedefler belirlemek isteyebilirsin. Kararlılığın, başkalarına ilham verebilir. İletişim konusunda daha açık ve samimi olman, takım çalışmalarında ve sosyal ilişkilerinde olumlu sonuçlar doğurabilir. Aniden ortaya çıkan fırsatları değerlendirmeye hazır ol, sezgilerin sana yol gösterebilir. Ancak sabırsızlığın, bazı durumlarda aceleci kararlar almanı tetikleyebilir. Duygusal ilişkilerdeki tutku artarken, karşılıklı anlayış ve destek, dengeleri koruyabilir. Kendini ifade etme biçiminde yaratıcılığın ön plana çıkacak. Hobilerine zaman ayırmak, zihnindeki yoğunluğu hafifletmesine yardımcı olabilir. Kendine bu konuda bir iyilik yapmayı unutma.
Bugün, maddi konulara odaklanabileceğin bir enerji içinde olacaksın. Finansal düzenlemeler yapmak, geleceğe yönelik planlar oluşturmak için doğru bir zaman. İkili ilişkilerde ise samimiyet ve güven arayışında olabilirsin. Yakın arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni bakış açıları kazandırabilir. Yaratıcılığını ortaya koyman gerekebilir; minik projeler veya hobi çalışmaları sana iyi gelecek. Sabırlı ve kararlı duruşun, seni hedeflerine adım adım yaklaştıracak. Sağlık açısından ise, doğa yürüyüşleri veya sakinleştirici aktiviteler öncelik kazanabilir. İçsel dinginliğini bulmak, gününe huzur katacak.
Sosyal etkileşimler konusunda oldukça aktif bir dönemdesin. Resmi olmayan toplantılarda veya arkadaş buluşmalarında fikirlerinle dikkat çekiyorsun. Zihinsel açıdan yoğun bir süreçten geçiyorsun; bu durum, öğrenme isteğini arttırıyor ve yeni konulara dair merakını tetikliyor. Bazen kendi düşüncelerini ifade etmede zorlanabilirsin, ancak bu anlarda içsel sesine güvenmek önem taşıyor. İkili ilişkilerde iletişimde açıklık sana avantaj sağlayacak. Sevdiğin kişilerle olan konuşmalarında samimiyetini korumak, yanlış anlaşılmaları önleyebilir. Unutma, esneklik ve uyum sağlama yeteneğin, çevrendekilerle ilişkilerini güçlendirecektir. Kendine güven, yeni insanlarla tanışırken veya fikirlerini savunurken sana yön gösterecek. Enerjin yüksek, bu yüzden spor yapmayı veya dışarıda vakit geçirmeyi tercih edebilirsin. Ayrıca, yeni projeler veya hobiler için mükemmel bir zaman. Hayal gücünü serbest bırak ve hayallerine adım at!
Duygusal derinliklerinle yüzleşmek için harika bir zaman dilimindesin. İçsel huzur arayışın, sevdiklerinle paylaşımlarında büyük bir samimiyetle kendini gösterebilir. Aile bağların güçlenecek; belki de geçmişten gelen anılar, kalbine dokunacak. Kendini güvende hissetmek, şu an için öncelikli bir konu. Sanatsal ve yaratıcı yönlerinle ilgili projelere girişmek, ruhunu besleyecek. Bir arkadaşın ya da aile bireyinle yapacağın samimi bir sohbet, sana önemli bir bakış açısı kazandıracak. Kendini ifade etme biçiminde daha cesur olabilirsin; bu sayede karşındakiler üzerindeki etkinliğin artacak. Kalbinin sesine kulak ver; sezgilerin güçlü ve sana doğru yolu gösterecek.
Özgüvenin zirveye çıkmış durumda, bu da çevrendekilere ilham verebilir. Kendini ifade etme arzusu ön planda; bu fırsatlardan yararlanarak yeni projelere başlayabilirsin. Sosyal ilişkilerdeki etkileşimler, seni daha da güçlendirecek. Ancak, dikkatli olmalı ve aşırı kibirden kaçınmalısın. İçsel keşifler yapabilir, derin düşüncelere dalabilirsin. Sevgi ve destek arayışın, sana yeni pencereler açabilir. Yeniliklere açık ol, hayatındaki değişiklikler üzerinde olumlu etkiler yaratabilir. Hayallerini gerçekleştirmek için önemli adımlar atıyorsun; cesaretin, başarıyı peşinden getirecek.
Bugün detaylar ön planda; gözlem gücün ve analitik yeteneklerinle etrafındaki her şeyi daha keskin bir şekilde kavrayacaksın. Küçük fakat önemli ayrıntılara dikkat etmen, çeşitli meselelerde vereceğin kararların doğru olmasını sağlayacak. İş ve sorumluluklar konusunda beklenmedik durumlarla karşılaşabilirsin, bu durumlar seni daha çok düşünmeye itebilir. İletişimde dikkatli olman gerek; söylediğin sözlerin yanlış anlaşılmalara yol açabileceğini aklında bulundur. Kendi sınırlarını korumak adına cesur adımlar atabilir, sosyal ilişkilerinde başkalarından beklentilerini sorgulayabilirsin. İçsel dinginlik arayışın, küçük bir yürüyüş veya meditasyon sayesinde daha da artabilir. Bugün, kendine yönelik hassasiyetinin arttığı bir dönemdesin, bu yüzden ruhsal durumuna dikkat ederek ilerlemen faydalı olacak. Unutma, içsel huzuru bulmak, dış dünyada daha dengeli olmanı sağlayacaktır.
Harmoni arayışında olacağın bir gün. Sosyal ilişkilerin ve çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin ön planda. Kendi içsel denge ve uyumunu sağlayarak, başkalarına da bu enerjini yansıtacaksın. Etrafındaki kişi veya kişilere karşı duyarlı olman, onların ihtiyaçlarını anlamana yardımcı olacak ve sağlıklı diyaloglar kurmanı kolaylaştıracak. İş veya bir proje ile ilgili yaratıcı fikirler içindesin, bu fikirleri paylaşmaktan çekinmemelisin. Duygusal bağların güçlenmesi için kendini ifade etmekten çekinmeyeceğin bir dönemdesin. Kendinle barışık olmak, iç huzurunu bulmana destek olacak, bu da düşündüğünden daha iyi sonuçlar doğuracak. İkili ilişkilerde daha açık ve net olursan, olasılıklar senin lehin olur. Kendi değerin üzerinde düşünmek, kendi tercihlerini gözden geçirmek için uygun bir zaman. Dış görünümüne özen göstermek, kendini iyi hissetmenin yanı sıra, özgüvenini artırmana yardımcı olacak. Günü sosyalleşerek geçirmek, yeni bağlantılar kurmak için fırsatlar sunacaktır.
Bugün, içsel derinliklerine daha fazla inme isteği hissedebilirsin. Gizli kalmış duyguların yüzeye çıkabilir, kendini daha açık ifade etmek için bir fırsat yaratabilirsin. İlişkilerde dürüstlük, samimiyet ve bağlılık arayışında olacaksın. Özellikle güven duygusu ön planda; ihanet veya güvensizlik hissi seni rahatsız edebilir. Arkadaşlarınla paylaşımlarını artırmak, yeni bağlar kurmak veya var olan dostlukları derinleştirmek isteyebilirsin. İş veya kariyer alanında, sabırlı olmalısın. Kısa vadeli kazanımlar yerine, uzun vadeli hedeflere odaklanmak daha faydalı olabilir. Kendini ruhsal olarak yenilemek için meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi aktiviteler tercih edebilirsin. Yaratıcılığının arttığı bir dönemdesin; sanatla ilgilenmek veya yeni hobiler edinmek sana iyi gelecektir. İçsel sesine kulak ver, sezgilerin bugün oldukça güçlü.
Macera ruhun canlanıyor, yeni deneyimlere açık olmalısın. Yaratıcılığın ve hayal gücün öne çıkıyor, bu durumun seni ilham dolu projelere yönlendirebilir. Sosyal ilişkilerde sıra dışı bir çekim gücün var, insanlarla etkileşimlerin keyifli ve samimi geçebilir. Fırsatların kapını çalmasına hazırlıklı ol. İçinde bulunduğun durumları sorgulayıp yeni perspektifler kazanacak fırsatlar bulabilirsin. İçsel ruhsal yolculuğun derinleşiyor, meditasyon veya doğada vakit geçirmek zihnini dinlendirip yeni bakış açıları kazandırabilir. Duygusal bağlar, özgürlük arayışınla dengelenmeli; sevdiklerinle arandaki bağı kuvvetlendirmek için empati yapmaya özen göster. Unutma, gezegen etkileri seni daha cesur ve kararlı olmaya yönlendiriyor.
Bugün, sorumluluklarınızla yüzleşmek için güçlü bir motivasyona sahip olacaksınız. Kariyerinize ilişkin hedeflerinizi net bir şekilde belirlemek ve bunlar üzerine odaklanmak faydalı olabilir. İş arkadaşlarınızla olan iletişiminizde daha açık ve net olmaya özen gösterin; böylece birlikte daha uyumlu bir ortam yaratabilirsiniz. Kendi içsel duygularınızı keşfetmek için biraz zaman ayırmak, size fayda sağlayacak. Duygusal olarak güçlü kalmak, çevrenizle olan ilişkilerinizi olumlu yönde etkileyebilir. İş veya finansal konularda dikkatli olmanız gereken bir dönemdesiniz; küçük detaylara dikkat etmeniz, büyük sorunların önüne geçmenize yardımcı olacaktır. Kendi değerlerinizi sorgulamak ve gelecekle ilgili güvenceler sağlamak için dikkatinizi içe yönlendirin; bu, ilerleyen günlerde size güç verecektir. Unutmayın, dengeyi bulmak ve kendinize alan tanımak her zaman önemlidir.
Bugün, yaratıcılığınızın zirveye ulaşacağı bir dönemdesiniz. Farklı düşünme yeteneğiniz sayesinde sıradan olanı aşarak göz alıcı fikirler üretebilirsiniz. Sosyal çevrenizdeki insanlarla etkileşiminiz derinleşecek; sohbetlerinizin, ilham verici düşüncelerle dolup taşması kaçınılmaz. İletişimdeki açıklık, hem kişisel hem de profesyonel ilişkilerde yeni kapılar açabilir. Havada bir yenilik ve değişim arzusu var. İçsel özgürlüğünüze düşkünlüğünüz, sizin için yanınıza alınmayacak kadar yükümlülükten kaçınmanıza neden olabilir. Bireyselliğinizi kutlayın, ancak başkalarıyla bağlantınızı koparmamaya özen gösterin. Finansal konularda dikkatli olmalı, harcamalarınızı gözden geçirmelisiniz. Sizi heyecanlandıran yeni projelerle ilgili fırsatlar belirse, hemen değerlendirin. Ancak aceleci kararlar vermekten kaçının. Kendinize zaman tanıyın ve içsel sesinize kulak verin; bu, alacağınız kararların altına sağlam bir temel koymanıza yardımcı olacaktır. Günün ilerleyen saatlerinde, ruh halinizi yükseltecek bir aktivite ya da bir hobiyle ilgilenmek size iyi gelecektir. Yenilenme hissini güçlü bir şekilde yaşayacağınız bir gün. Sosyal bağlarınızı güçlendirirken, kendinize zaman ayırmayı unutmayın. İçsel sesinizi dinleyin ve ruhunuzu beslemeyi ihmal etmeyin.
Duyguların denizinde yol alırken, sezgilerin ve hayal gücün ön planda. Kendini ifade etme ve yaratıcılığını ortaya koyma konusunda ilham dolu bir gün seni bekliyor. Sanatsal projelere yönelmen, ruhunu besleyebilir. Karşılaştığın insanlarla olan etkileşimlerin, derin düşüncelere ve duygusal bağı güçlendirici deneyimlere yol açabilir. Gündelik yaşamında bazı küçük değişiklikler yapmak, sana yeni perspektifler sunacak. Ancak, fazla duyarlı olabileceğin bir dönemde olduğun için, başkalarının duygularını anlamaya çalışırken kendi sınırlarını korumaya özen göster. Rahat bir nefes alarak, içindeki derin denizlere dalmak için fırsat yaratabilirsin. İş veya maddi konularla ilgili düşüncelerinde daha esnek olmalı, ani kararlar vermekten kaçınmalısın. Yakın çevrendeki destek, seni güçlendirirken, içsel huzuru bulmanı kolaylaştıracak. Hayal gücünü serbest bırak ve kalbindeki sesin peşinden git.
