1
Öyle bir sonbahar ki, güz yaprakları gibi, her kentin üzerinde sanat uçuşuyor! İKSV’nin İstanbul Bienali’ni henüz tam gezip değerlendirememişken Çanakkale Bienali 8. Edisyonu’nun 1 Ekim’deki açılışına davet edilince, sanat sadece İstanbul’dan izlenmez, deyip gittik. Aslında Çanakkale Bienalleri tek rakamlı yıllara rastlıyor ama, pandemi yüzünden ertelenince İstanbul’la aynı döneme geldi. Her şeyden önce anne memleketim, Çanakkale çok güzel. Uğruna ne kanlar dökülen boğazı muhteşem. 25 yıldır aynı CHP’li belediye tarafından yönetildiği için kentte büyük ucubelikler yok, düzenli, temiz. Bienal yöneticileri pek hoşlanmıyor galiba ki belediye ile iş birliği yapmak istememiş, bu yüzden de görünürde tanıtım eksik kalmış; bilboardlar, afişler yok. Bu anlayış bienalin “Birlikte nasıl çalışırız?” başlığına da ters değil mi? Bienal, birliktelik kavramı ile CABİNİN, 6 sanat insiyatifi ve 40’tan fazla sanatçının katılımıyla 11 farklı noktada kurulan sergilerden oluşuyor. Bu edisyonun genel sanat yönetmeni Azra Tüzünoğlu, ana destekçi ise DARDANEL ve OPET ise köylerdeki işlerde sponsor. Çanakkale deyince iki büyük marka geliyor akla, biri elini taşın altına koymuş, Kale Seramik’i de yanlarında görmek isterdim doğrusu.
Bienal açılışı Troya Müzesi’nde gerçekleşti. Zaten bu müze başlı başına bir zenginlik, görememiştim. Rica ve ısrarla bir performansı kaçırmak pahasına ertesi gün tekrar gidip müzeyi de gezdik, ödül üzerine ödül kazanması boşuna değil, mimarisi, yerleştirme teknikleri, yöneticileriyle (Rıdvan Gölcük, md) gurur kaynağı olan bir müze; gezerken heyecan ve bilgi veriyor.
Azra Tüzünoğlu, Rüstem Aslan (Troya Kazı Başkanı), Niyazi Önen (Dardanel Yönetim Kurulu Başkanı), Deniz Erbaş (Çanakkale Bienali Direktörü), Seyhan Boztepe’nin (Çanakkale Bienali Kurucu Direktör) katıldığı basın toplantısında da “birlikte nasıl çalışırız, nasıl üretiriz, nasıl yaşarız, insan-insan, insan-hayvan, insan-doğa ilişkilerini” konu aldıklarını anlattı konuşmacılar. Çanakkale’nin dünya tarihine damgasını vurmuş iki önemli markası var: Homeros Destanı’ndan kaynaklanan Truva Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına giden yolu açan Çanakkale Deniz Savaşları.
Troya Müzesi’nin büyük holüne bir yerleştirme yapması istenen sanatçı Alparslan Baloğlu da buradan hareket etmiş. Onun işini gezerken Troya Savaşı’nı adeta seyrettik, atların ayak seslerini duyduk, çarpışmaları yaşadık: toprak zeminde atların nal izleri ve her yere saplanmış uçuşan oklar! Yanındaki yerleştirmede Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’in sularının birbirine geçtiği iş ve tavandan sarkan şu sözler:
“Savaşın arkasındaki gerçek, bu toprakların yukarısında ve aşağısındaki denizlere ve onları birbirine bağlayan boğazlara hakim olmaktı. Bizim aşkımız değil! Yazı mı, tura mı, aşk mı, para mı?”
Üçüncü bölümdeki ölen askerlerin gözlerinin üzerine konulan paralar buna yanıt veriyor: “Hayatımın ışığı yok artık. Gözlerimi hangi güç için kapattığımı hem biliyor, hem bilmiyorum. Sil beni bu hayattan. Çek küreklerini, götür beni karanlığa!” İktidar sahipleri savaşır, askerler ölür. Rus erkekleri Ukrayna ile savaşmamak için askere almaya gelen görevliyi bacağından vuruyormuş, cezası 4 yıl. Hayatta kalırsın, savaş da o sürede bitmiş olur!
Koca bienali size bir yazıda anlatacağımı sanmıyorsunuz değil mi? İhsan Anar’ın denizde boğulanları seyredenleri anlattığı işi cesur. Denize ittirilenlerin videosu da. “İşim kıytırık” videosu müthiş, Bir sürü insanın cv’sini isteyip işe almışlar, yaptıkları iş o cv’leri kâğıt kesicide imha etmek! Çağdaş sanatı anlayıp zevk almak herkesin harcı değil. Bazılarına bakıp bu da sanat mı diyebilirsiniz, bazılarını mutlaka size anlatmaları gerekir, çok etkilenirsiniz. Dardanel Spor Kulübü’nün duvarına yazılmış iki satır şiir, bana hiçbir şey söylemedi, kamyon arkalarında ne sözler var! Ama onu kamusal alana çağdaş sanat taşıdık diye poster yapmışlar. Beni bunun için linç edebilirsiniz, keyfiniz bilir. Genelde video işleri sevmem ama Japonya’da gerçekleştirilen pleksiglas, yani şeffaf, üzerinde hiçbir şey yazmayan pankartlarla yapılan protesto yürüyüşüne bayıldım! Muhteşem bir fikir, biz de yapmalıyız. Polis gelir ve hiçbir şey diyemez! Sadece protesto ediyoruz deriz. Neyi mi? İçimizden ne geçiriyorsak onu!
Çanakkaleliler, öğrenciler, sanatseverler, bienali kaçırmayıp gezmeli. Biz, az zamanda çok iş görmeye çalıştık. Orada olduğum sürece de yalnız hissetmek değil, sanatçılarla, yöneticilerle, sponsorlarla daha çok temas imkânım olmasını isterdim. “Konukseverlik, dostluk, birlikte yaşayalım” temalarına da daha uygun olurdu.
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. İçsel gücünü hissedecek ve çevrendeki insanlara ilham vereceksin. Yeni projelere başlamak için mükemmel bir zaman. Cesaret ve tutku, girişimlerini güçlendirecek. Ancak aceleci davranmamaya dikkat et. İletişim becerilerin, ikili ilişkilerde sorunları çözmende anahtar rol oynayacak. Çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerinde samimiyet ön planda olacak; bu, derin bağlar kurmanı sağlayabilir. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme, zihin dinlendirici bir aktivite bul. Sakinleştiğinde, yaratıcı düşüncelerin ortaya çıkacak. Bu süreçte, içsel sesini dinlemek sana yol gösterici olabilir.
Bugün, içsel huzuru bulma arayışında olacaksın. Yakın çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin ön planda, duygusal bağlarını kuvvetlendirmek isteyebilirsin. Hedeflerine giden yolda sabırlı olmanın önemini daha iyi anlayacaksın. Maddi konular üzerinde düşünmek, geleceğe dair sağlam adımlar atmak için ilham verici bir dönemdesin. Yeni fırsatlar kapını çalabilir; bunu değerlendirmek için hazır ol. Duygularının ve sezgilerin güçlü olduğu bu zaman diliminde, içten gelen sesi dinlemek seni doğru yola yönlendirecek. Kendinle ilgili bazı farkındalıklar kazanabilir, yeni bir bakış açısı geliştirebilirsin. Doğayla iç içe olmak, ruhunu dinlendirebilir ve sana enerji verebilir. Unutma, senin sabrın ve kararlılığın başarılarının anahtarı olacak.
Fikirlerin bir kıvılcımla alevleneceği bir gün seni bekliyor. Doğa, etrafındaki insanlarla derin ve anlam dolu iletişim kurma fırsatları sunabilir. Gözlem yeteneğin oldukça dikkat çekici olacak; insanların duygularını ve düşüncelerini anlama konusunda eşsiz bir kapasiten var. İçsel bir merak duygusu seni yeni bilgilere ve deneyimlere yönlendirebilir. Kıvrak zekânla sorunlara yaratıcı çözümler üretmekte zorlanmayacaksın. Gün boyunca sosyal etkileşimlerin artabilir, yeni bağlantılar kurmak için cesur olmalısın. Bazı konuşmalar senin için oldukça öğretici ve ilham verici olabilir. Duygusal olarak da tatmin arayışın artacak; belki de içsel dünyanı keşfetmene yardımcı olacak deneyimler yaşayacaksın. Hayatın sunduğu küçük anları değerlendirmek sana büyük bir mutluluk verebilir. Şu anki ruh hali, yaratıcılığını tetikleyecek ve kendini ifade etmek için en uygun fırsatları yaratman konusunda seni cesaretlendirecek. İçindeki tutkulara yönel, yeni projelere atılmaktan çekinme. Farklı düşünceler ve görüşler arası denge kurmak senin için kolaylaşacak; bu da etrafındaki insanlarla uyum içinde olmanı sağlayacak. Kendine güven, hayallerinin peşinden koşman için gereken adımları atmanda sana güç verecek.
Duygusal derinliklerinle yüzleşmek, içsel dünyanı keşfetmek için harika bir zaman dilimindesin. Sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirebilir, kendini daha açık ifade edebilirsin. İnandığın değerlere sıkı sıkıya bağlı kalırken, karşındakilerle olan bağların da derinleşecek. Sakin bir yer bulup, düşüncelerini netleştirmek isteyebilirsin; meditasyon veya doğada kısa bir yürüyüş bu bakış açını açacak. Aynı zamanda, aniden gelişen durumlar karşısında esnek olma yeteneğin, seni daha zorlu anlardan geçirmek için önemli bir yardımcı olacak. Kendine olan güvenini artırıcı fırsatlar karşına çıkabilir, bunun tadını çıkar. Akşam saatlerinde ise, sevdiklerinle birlikte vakit geçirmek, huzurlu bir enerji yaratmana yardımcı olacak. Evin içinde yaratacağın sıcak ve samimi atmosfer, birlikte anı biriktirmenin en güzel yolu.
Bugün, iç enerjini en üst düzeye çıkaracak fırsatlarla dolu bir gün. Işığını etrafa yaymaktan çekinmeyeceksin. Sosyal ilişkilerinde dikkat çekici bir etki yaratabilirsin; insanları etrafında toplamaya hazır ol. Yaratıcılığın zirveye çıkıyor, bu da yeni projelere başlama isteği uyandırabilir. Kendinle ilgili sorgulamalar yaparken, güçlü bir özdeğerlendirme süreci yaşayacaksın. İçsel dengeyi bulmak için biraz yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsin. Ancak bu süreç sonunda güçlü bir dönüşüm gerçekleşebilir. Sevdiklerinle duygu dolu anlar paylaşmak, aranızdaki bağı güçlendirecek. Bugün cesaretini toplayarak, yeni bir adım atmak için doğru bir zaman. Kişisel hedeflerine odaklanmalısın; bu, seni daha ileriye taşıyacak bir adım olabilir. Unutma, senin enerjin etrafındakilere de ilham verebilir.
Bugün, detaylara olan düşkünlüğünüz ve analitik düşünce yapınız öne çıkıyor. İş yerinde dikkatli olmanız gereken durumlarla karşılaşabilirsiniz; bu, sorunları daha kolay çözmenizi sağlayacak. Ayrıca, gün içinde iletişim kurduğunuz kişilerle aranızda daha yakın ve sıcak bağlar kurma şansınız var. Küçük bir yardım, büyük bir etki yaratabilir. Sağlığınıza da özel bir önem vermeniz, ruhsal ve fiziksel dengeyi yeniden sağlamanıza yardımcı olacak. Kendinize biraz zaman ayırmayı ve sevdiğiniz şeylerle ilgilenmeyi unutmayın. Bu, zihninizin tazelenmesine ve yaratıcılığınızın artmasına katkıda bulunacak. İş ve günlük sorumluluklarınızı dengelemekte zorlanabilirsiniz, ancak sabrınız ve azminiz sayesinde her şeyi başarabileceksiniz. Kendinize olan güveninizi artıracak durumlar yaşanabilir; bu fırsatlardan yararlanın ve yeteneklerinizi sergilemekten çekinmeyin.
Dengede kalma arayışın daha da belirginleşiyor. Sosyal ilişkilerin ön planda olacak, etrafındaki insanlarla olan bağlantıların güçlenecek. Yeni tanışmalar ve eski dostlukların tazelenmesi için harika bir dönem. İçsel huzurunu sağlamak adına yaratıcı projelere yönelmek isteyebilirsin; bu, ruhunu besleyecek. Çevrendeki insanlarla uyum içinde olmayı hedefle ve cömertliğini paylaş. Ancak, çok fazla kişiyle ilgilenirken kendi ihtiyaçlarını unutma. Kalp ve zihin dengesini kurmak, bu süreçte sana büyük fayda sağlayacak. Kendi sınırlarını çizmekten çekinme ve bunu yaparken nazik bir dil kullanmaya özen göster. Bugün, kendine bir iyilik yaparak içsel sesine kulak vermek için zaman ayırmalısın.
Bugün, duygularınız derinleşebilir ve sezgileriniz oldukça güçlü hale gelebilir. Başkalarının anlayamadığı, sizin için önemli olan duygusal deneyimlere yönelmek, benzersiz bir içsel keşif yaşamanıza olanak tanıyabilir. İlişkilerdeki bağlantılarınızı derinleştirme arzusu içindesiniz; gizlilik ve samimiyet, sizin için önemli temalar haline gelebilir. Kimi zaman karamsar düşünen zihninizle baş etmek zor olsa da, bu süreçlerde kendinize karşı nazik olmalısınız. Kendinize güvenin ve durup derin bir nefes alın; bu süre zarfında içsel huzur ve dönüşüm konusunda büyük adımlar atabilirsiniz. Hayatta görmek istediğiniz değişimlerin sadece bir adım ötenizde olduğunu unutmayın, harekete geçmekte tereddüt etmeyin. Yaratıcılığınız ve sezgisel yetenekleriniz, sizi ilham verici projelere yönlendirebilir. Kendi içsel dünyanızı keşfetmek ve yeniliklere açık olmak, gününüzün anahtarı olacak.
Maceracı ruhun ve keşfetme arzun bugün oldukça ön planda. Yeni deneyimlere açık olmalısın; bu, seni beklemediğin fırsatlara sürükleyebilir. İletişimde cesur olman, çevrendeki insanlarla daha sağlam bağlar kurmana yardımcı olacak. Belki de uzun zamandır ertelediğin bir seyahat planı yapmak için uygun bir zaman. İçsel tutkularına kulak ver; yaratıcılığını serbest bırakman gereken bir dönemdesin. Kariyerindeki yenilikler heyecan verici gelişmelere yol açabilir. Kısa süreli hedefler belirlemek ve bunlara odaklanmak, seni daha güçlü bir geleceğe yönlendirecek. Kendine olan güvenin artıyor; bu, hem özsaygını güçlendiriyor hem de çevrendeki insanların seni takdir etmesini sağlıyor. Aşk hayatındaki sürprizler, tutkulu anlar yaşamanı mümkün kılacak. Bugün, hayallerinin peşinden koşmak için cesaretini topla.
Disiplin ve kararlılık bu dönemde en büyük yardımcıların olacak. Hedeflerine odaklanmak için harika bir gün. Kendini finansal konularda güçlü hissedeceksin, bu, bazı fırsatları değerlendirmek için seni cesaretlendirebilir. Aynı zamanda, ailevi ilişkiler ön planda; sevdiklerinle daha fazla vakit geçirmenin önemini anlayabilir, geçmişteki tartışmaların üstesinden gelebilirsin. Kendini duygusal olarak daha dengede bulabileceğin bir gün. Sevgi ve destek arayışındaysan, çevrendeki insanlar sana gereken desteği sunacaktır. İçsel düşüncelerin ve sezgilerin, ruh halini şekillendirmekte önemli bir rol oynayacak. Kendi değerlerini sorgulamak yerine onlara sahip çıkmayı öğrenmelisin. Yaratıcılığını ortaya çıkarmak için uygun bir zaman; sanatsal veya hobisel çabalarına yönelmek, içindeki potansiyeli keşfetmene yardımcı olabilir.
Bugün, kendini ifade etme arayışın ön plana çıkıyor. Farklı düşüncelerin ve yenilikçi bakış açılarının seni diğerlerinden ayıracak. Sosyal çevrende ilham kaynağı olabilirsin; fikirlerini cesurca paylaşmaktan çekinme. Ancak, başkalarının görüşlerine saygı göstermeyi unutma. Belki de sürpriz bir karşılaşma seni bekliyor, bu da sosyal hayatına renk katabilir.Duygusal açıdan, kişisel sınırlarını koruma isteğin artıyor. Kendi ihtiyaçlarına odaklanmak sana iyi gelecek. İleriye dönük hayallerin üzerinde düşünmek için harika bir dönemdesin; planlarını somut hale getirmekte kararlısın. İçsel huzur arayışında meditasyon veya doğada vakit geçirmek faydalı olabilir.Finansal konularda dikkatli olman gereken bir gün. Harcamalarını kontrol altında tutmak, uzun vadede kazanç sağlamana yardımcı olabilir. İş yaşamında, alışılmışın dışına çıkmak ve yenilikler denemek senin için kazançlı olabilir. Kendine güven, çünkü ilhamını bulacağın anlar kapıda.
Duygusal derinlikler ve hayal gücü bugünün ana teması. İçsel dünyana yönelmek, hislerinle yüzleşmek için güzel bir fırsat. Yaratıcılığını beslemek adına ilham verici bir atmosfer var; sanat, müzik veya yazı gibi ifade biçimlerine yönelebilirsin. İletişim kurarken sezgilerin çok güçlü olacak, bu da başkalarıyla bağlarını kuvvetlendirebilir. Duygu ve düşüncelerini paylaşmak, samimi konuşmalar yapmana neden olacak. Aile ve arkadaşlarınla bir araya gelmek, ruh halini canlandıracak. Karşındaki insanın duygusal ihtiyaçlarına duyarlılık göstermek, ilişkilere derinlik kazandıracak. Ancak aşırı duygu yoğunluğu bazen seni zorlayabilir; sınırlarını belirlemekte fayda var. Kendine zaman ayırmak, meditasyon ya da doğa yürüyüşü gibi aktivitelerle ruhunu dinlendirmek iyi gelecek. Bugün ruhsal olarak yenilenme ve yeniden doğma hissi taşıyabilirsin.
