Bursa’da çok az kişinin bildiği, şehrin tiyatro hayatında önemli bir yeri olan 100 kişilik Çocuk Sanatevi’ni anlatmak istiyorum. Burası 18 Aralık 1998’de açıldı. Eski Zabıta Müdürlüğü’nün (günümüzde Sosyal Hizmetler Daire Başkanlığı) en alt katının tiyatroya dönüştürülmesi için o günün parası 22 milyar lira harcanmıştı. Bu tiyatro, Tayyare Kültür Merkezi’nin arka tarafındaydı. Dışarıda tabela, afiş ve benzeri tanıtıcı hiçbir şey bulunmadığı için garip kalmıştı.
Burada Bursa, Kültür, Sanat, Turizm Vakfı Tiyatrosu, Bursa Şehir Tiyatrosu başta olmak üzere Bursa’da birçok amatör ve özel tiyatro seyirciyle buluşmuştu. 1998-2011 yılları arasında, Vakıf Tiyatrosu ve Şehir Tiyatrosu, Ramazan aylarında burada ortaoyunu, yetişkin oyunları, çocuk oyunları sahnelemişti. Bir çırpıda aklıma gelen oyunlar: Güzelce Hamam, Haftasonu Haftanın Sonu, Soytarılar, Rumuz Goncagül, Ormanda Bir Gün, Telgrafçı, Benliksizlik, Kozalar, Kralın Diş Ağrısı…
Dönemin Bursa Büyükşehir Belediyesi yönetimi, Çocuk Sanatevi’ni Bursa Kültür ve Sanat Derneği’ne vermişti. Geçen yıllar boyunca dernek ne kadar kira ödedi bilmiyoruz. O dönem, burasının neden derneğe verildiği konusunda açıklama yapılmamıştı. Hâlâ bilmiyoruz. Dönemin siyasi atmosferi diyelim. İşin ilginç tarafı belediye yönetimi aynı partide, sadece kişiler değişti.
Belediyenin elindeki sahneyi kullanmak yerine 2010 yılında kurulmuş bir derneğe vermesini yanlış olduğunu düşünmüş, tepki göstermek amacıyla tiyatroya adım dahi atmamıştım. Çünkü dernek burayı kiralayabilir, belediye burada oyun sahnelemeye devam edebilirdi. Neresinden bakarsanız bakın yapılan yanlıştı.
Dernek burada ne yaptı? Oyunculuk eğitimleri yapıldığını biliyorum. Bazı özel ve amatör tiyatrolar oyun provalarını yapıyordu. Birkaç oyun sahnelendiğini de hatırlıyorum. Açıkçası bu sahne Bursa Şehir Tiyatrosu’nun elindeyken daha fazla kullanılıyordu.
Sonra ne oldu, nasıl oldu bilmiyorum, belediye yönetimi burayı kullanmaya karar verdi. Yıllar önce yapılan yanlıştan dönülmesi doğruydu. Derneğin 4 Haziran’da twitter ve instagramda yaptığı açıklamayla mevzu kamuoyuna yansıdı.
“1998 yılında tiyatro haline getirilen son 12 yıldır bizde olan, Bursa’daki hemen hemen bütün tiyatroların, tiyatrocuların çalışma yeri olan, gösterilerini halkla buluşturma yeri olan, binlerce insanın eğitim aldığı, onbinlerce çocuğun oyun izlediği, Bursa’daki özel tiyatroların ücretsiz bir şekilde faydalandığı şehrin en eski sahnelerinden biri olan Sahnemiz bu ay itibariyle Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından kapatılmıştır. Tüm girişimlerimize rağmen sonuç alınamamıştır. 12 yıldır emek verdiğimiz sahnemizin bundan sonra sosyal hizmetler daire başkanlığının kıyafet deposu olacak olması sanata vurulan en büyük darbelerden biridir. Bir sahnenin kapatılıp kıyafet deposu yapıldığı böyle bir ortamda söyleyecek hiç bir sözümüz kalmamıştır. Bir kez daha gördük ki sanat yapmak için yapılan asıl mücadele sanat düşmanlarının köhne zihniyetleridir. Mutlaka gün olacak mutlaka devran dönecek, bu köhnemiş eskimiş kafalarla sanat düşmanı zihniyetlerle sonuna kadar mücadele edeceğimize söz veriyoruz. Sizlere sevmediğiniz, istemediğiniz, engellediğiniz tiyatroyu güzel güzel kabullendireceğiz. Şimdilik sessizce gidiyoruz. Ama şimdilik…”
Güney Marmara Tiyatro Kooperatifi, 13 Haziran’da şu açıklamayı yaptı:
“Bursa Büyükşehir Belediyesi Sosyal Hizmetler Daire Başkanlığı binası içinde yer alan ve bir süredir ‘Bursa Kültür Sanat Derneği’ne tahsisli tiyatro salonu kapatılıp, depoya dönüştürüleceğine dair duyumlar aldık.
Bursa Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal Daire Başkanlığı ile yaptığımız görüşmede, adı geçen salonun tadilat ihtiyacı olduğu, başka bir amaçla kullanılmayacağını, gerekli düzenlemeler yapıldıktan sonra yeniden özel tiyatroların ve kültür sanat derneklerinin hizmetine verileceği bilgisini ve sözünü aldık.
Detaylı açıklama Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılacaktır. Kamuoyuna saygıyla duyururuz.”
Bursa Kültür ve Sanat Derneği, bu tiyatronun neden ve nasıl kendilerine verildiğini açıklamıyor. Meselâ Bursa Devlet Tiyatrosu’ndaki Oda Tiyatrosu’nu veya Nilüfer Belediyesi’nin Konak Kültürevi, Uğur Mumcu Sahnesi’ni isteyince size veriyorlar mı? Hayır. En fazla kiralarsınız. Peki, Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin elindeki, Bursa Şehir Tiyatrosu’nun yıllarca kullandığı sahne neden size verildi? Bu konu açıklamaya muhtaç. Sonrası “binlerce insanın eğitim aldığı, onbinlerce çocuğun oyun izlediği” gibi sözler abartılı, inandırıcı değil. Tiyatronun kıyafet deposu yapılacağı iddiası dikkate alınmalı. Bu konu Sosyal Hizmetler Daire Başkanlığı’nda konuşulmuş olabilir. Çocuk Sanat Evi ile aynı yıl açılan Adile Naşit Sahnesi (Bursa’da sadece tiyatro olarak kullanılan, kapısı sokağa açılan tek tiyatro binasıydı), geçen yıl Yıl-Mek haline getirildi. Cânım tiyatro, heba oldu gitti. Aynı yıllarda açılan Elmasbahçeler Kültür Merkezi (1995) ve Akpınar Kültür Merkezi (1999) yıkıldı, gitti. Açıkçası, Ak Partili belediyeler tiyatro konusunda iyi sınav vermiyor. Aynı şey, Çocuk Sanat Evi’nin başına gelebilir. Açıkçası belediye yönetimlerine güvenmiyorum, bu iddiayı ciddiye alıyorum. Açıklamanın sonrası vahim. Söze köhne zihniyet diye başlayıp, devran dönecek, sanat düşmanları diye devam etmek, nasıl bir düşünce dünyası anlamadım.
Kooperatifin açıklaması ise, suya sabuna dokunmayan, süreci sorgulamayan, açıkçası hayal kırıklığı yaratan bir açıklama.
Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin 15 Haziran’da yaptığı açıklamayı okuyalım. Çok uzun olduğu için dikkatimi çeken yönleri aktaracağım. Belediye yönetiminin en büyük hatası, kamuoyunu yapacakları konusunda önceden bilgilendirmek yerine, vukuat çıktıktan sonra “sanat düşmanı” olmadığını, sanat adına olumlu işler yaptığını açıklaması. Bu konu tartışılmaya başlamadan önce gazetecileri çağırarak (Bursa’daki gazetelerde kültür-sanat sayfası ve haliyle gazetecisi olmadığı için gazetecinin kim olduğu önemli değil) bilgilendirme yapılabilirdi.
Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin açıklamasında, bu tiyatronun neden derneğe verildiği konusunda bilgi yok. Sanki o dönem, Bursa’yı başka parti yönetiyormuş gibi. 2017 yılında önce belediye başkanı, sonrasında daire başkanları, müdürler değişti. Bu geçen sürede “burası ne âlemde?” diye soran olmadı mı? Bu tiyatro bakımsız kalırken, harabe haline gelirken, doğru düzgün kullanılmıyorken, neden bir şey yapılmadı?
Belediyenin açıklamasında sahne yenilendikten sonra tüm tiyatroların kullanımına verileceği söyleniyor. Bu tiyatroda az kadrolu oyunlar sahnelenebilir. Salon kapasitesi düşük olduğu için, özel tiyatrolar kullanır mı, emin değilim. Salon kirası düşük tutulursa, sahne imkânlarını göz önüne alırsak tek kişilik veya birkaç kişilik oyunlar sahnelenir. Belediyenin koltukları, ışık sistemini yenilemesi, tiyatronun baştan aşağı elden geçmesi gerekiyor.
Burası amatör tiyatrolara tahsis edilebilir. Çünkü bir özel tiyatronun Bursa Devlet Tiyatrosu, Podyumpark Sanatmahal, BAOB Sahnesi, ÇEK Sanat Görükle Kültür Merkezi’nde oyun sahnelemesi daha mantıklı.
Bu tiyatroyu Bursa Şehir Tiyatrosu kullanmalı. Mekâna özgü oyunlar sahnelemeli.
Bursa Büyükşehir Belediyesi yönetimi haklı olarak “sanat düşmanı” olarak nitelendirilmek istemiyor. Doğrudur. Aynı şehirde yaşıyoruz. Bursa’nın tiyatroya emek verenleri Tayyare Kültür Merkezi’ne toplasanız, salon dolar, balkonlar boş kalır.
Belediye yönetiminin şunu bilmesi gerekiyor. Bursa Şehir Tiyatrosu yıllardır kurumsal hale getirilmedi. Tiyatro müdürlüğü oluşturulmadı, oyuncu, teknik, idari kadrolar doğru kişilerden oluşturulmadı. Eldeki Osmangazi Salonu, Orhangazi Salonu, Görükle Gençlik Merkezi’ndeki sahneyi Şehir Tiyatrosu kullanamıyor. Bu durum problem değil mi? Bursa Şehir Tiyatrosu, Tayyare Kültür Merkezi’ne sıkışmış, 2006’dan beri şehir tiyatrosu kimliğini oluşturamamış bir tiyatro.
Erdem Saker’in döneminde başlayan Çocuk ve Gençlik Tiyatroları Festivali ile Karagöz, Kukla ve Gölge Oyunları Festivalleri devam ediyor. Osmangazi Belediyesi, 2017 yılında Akpınar Kültür Merkezi’nde Meslek Tiyatroları Festivali’ni başlatmıştı. 2019 yılında kültür merkezi yıkıldı. Salgın başladı. Kültür müdürü değişti. Festival unutuldu. Sonra Kooperatifin önerisiyle İşçi Tiyatroları Festivali başladı. Şehrin en önemli kültür merkezinde yapılması, 1 Mayıs’ta başlaması çok sevindiğim bir durum.
Peki, Bursa Tiyatro Festivali’nin yapılması neden akla gelmiyor?
Yazıcıoğlu ve Burç Sinemaları çok güzel kültür merkezi olabilir, Altıparmak yeni bir kimlik kazanabilirdi. Fırsat kaçtı. Setbaşı Köprüsü’nün yanı başında, 2013 yılından beri atıl duran eski sinema binasının satın alınması neden düşünülmez. Alt katı tiyatro salonu, giriş ve üst katları tiyatro müzesi olarak düzenlenebilir. O zaman açıklamadaki başlık anlam kazanır: “Büyükşehir’den tiyatroya mekânsal destek.”
