Tanıdığım değerli öğretim üyesi bir akademisyen arkadaşımdan aldığım mektubu sizlerle paylaşıyorum.

**

Doğan Hocam, geçen günlerde içeriğinde öğretmen olduğunu anladığım takipçinizin lisansüstü eğitim sürecinde danışman hocası ile geçirmiş olduğu üzücü deneyimini sosyal medya hesaplarınızda paylaştınız. İçim burkularak okudum. Bahse konu olayda takipçiniz kendi tez danışmanının insan onurunu aşağılayıcı tavırlarına maruz kaldığını ve daha iyi öğretmen olmak amacıyla kendini geliştirmek isteyen bir eğitimcinin umutlarının nasıl acımasızca budandığını anlatmış.

Bir akademisyen olarak insan onuruna yakışmayan danışman-öğrenci etkileşiminin hala üniversitelerimizde hâkim olduğunu üzülerek ifade etmeliyim. Neden böyle olduğuna ilişkin görüşümü sizinle paylaşmak istiyorum. Albert Bandura tarafından geliştirilen Sosyal Öğrenme Kuramına göre öğrendiğimiz çoğu bilgi ve davranışın temelinde kendi başımıza yapıp ettiklerimizden ziyade başkalarını gözleyerek ulaştığımız değerlendirmeler yatar. İnsan olarak hepimiz başkaları ile bir arada olma eğilimindeyiz ve başkaları ile bir arada olabilmek için önce sosyal çevremizi gözleriz ve bu gözlemlerde diğer kişilerin nasıl davrandığına, hangi davranışların istenen sonuçları ortaya çıkardığına, hangilerinin istenmeyen sonuçları beraberinde getirdiğine odaklanırız. Dolayısı ile sosyal ortamlarda nasıl davranacağımıza karar verirken o davranışın ahlaki mi, insani mi haksız mı olup olmadığını ikinci plana atarken, sergilenecek davranışın çevredeki diğer bireyler tarafından sıkça tercih edilip edilmediğine odaklanırız. Belki akademisyen meslektaşım geçmişinde kendi hocası ile böylesi onur kırıcı bir sosyal etkileşim geçirmiş ve bunun sonucunda tez öğrencisi ile kuracağı etkileşimi modellemiş ve doğru yaklaşımın onur kırmak, küçümsemek olduğu sonucuna ulaşmış olabilir. Ayrıca belki de akademisyen meslektaşım kendi kurumundaki diğer akademisyenlerin tez öğrencilerini küçümsediğini gözlemlemiş ve “ben de böyle davranmalıyım” sonucuna ulaşmış olabilir. Akademisyen meslektaşım elbette küçümseme davranışının gayri ahlaki olduğunu, insan onuruna yakışmadığını biliyordur. Ancak akademisyen meslektaşım davranışına karar verirken ya kişisel geçmişindeki tez hocası ile yaşadığı sosyal etkileşimi ya da kurumundaki diğer öğretim üyelerinin tez öğrencilerine nasıl davrandığını referans almaktadır. Sizin deyiminizle bahse konu akademisyen “kültür robotu” konumunda belki de bu konumunu hiç fark edemeyecek.

Bir akademisyen olarak ev ve iş hayatımda “yaşam bir ekip işidir” formülünüzü temel almaktayım. Tez öğrencisi ve danışman hoca bir ekip olmalıdır. Bu ekip birlikte bir tez yolculuğuna çıkacak. Bu nedenle danışman ve öğrenci yolculuğun merakını beraber yaşamalı ve birlikte çabalamalıdır. Danışman hoca ekip üyesi olarak öğrencisine yol göstermeli, ondan gelecek fikirlere açık olmalı ve yeni fikirler üretmesini teşvik etmelidir. Frank Herbert’in Dune adlı romanında “Korku aklın katilidir. Korku toptan yok oluşu getiren küçük ölümdür” der. Eğer danışman ile öğrenci arasına korku girmişse, bu bilimsel yolculuk ölü bir yolculuk olacaktır. Selam ve saygılarımla.

**

Huzurunuzda bana mektup yazan değerli akademisyen arkadaşıma teşekkür ediyorum. Eminim sizin yazdıklarınızı ilgiyle okuyacaktır. Evet, biz büyük ve güçlü bir ekibiz. Emek ve zamanınız için şimdiden teşekkürler.