1
Bodrum’un simgesi Bodrum Kalesi’ne karşıdan baktığınızda bile etkilenmemek elde değil. Ülkemizin liman kenti Bodrum’da 1402 yılında St. Jean Şövalyeleri tarafından Aziz Peter Kalesi adıyla inşa edilen kale, 1960 yılından beri “Sualtı Arkeoloji Müzesi” olarak kullanılıyor. Geçmişte kaleye gidenler bilir tavus kuşları, bin bir çeşit bitkileri, binlerce yıllık ağaçları ve içinde bulunan Sualtı Arkeoloji Müzesi’yle tarihin sayfalarında ve fotoğraflarda yerini aldı kale. Çünkü bu saydıklarımın yerinde yeller esiyor.
Bugün bizleri “Modern Müze” adı altında karşılayan kale, sabah erken saatte açılıyor. Bakanlığın sitesinden baktığınızda gece 22.00’ye kadar gezebiliyorsunuz. Ancak kaleye gittiğinizde 21.20’den sonra bilet kesilmiyor. Kapanış ise müze çalışanları tarafından saat 21.30 diye tanımlanıyor.
Restorasyondan önce defalarca gezdiğim kaleye girdiğimde Sualtı Arkeoloji Müzesi’ni aradım yok, şövalyelerin yuvarlak masası yok, toplu mezar yeri yok, Roma gemisi replikası yok, İngiliz Kulesi’ndeki Ortaçağ Şölen Salonu yok… Sualtı Arkeoloji Müzesi’nde yer alan buluntular ayrı ayrı kalelerin içinde sergileniyor. Batığın ve anforaların olduğu kısım için ise ayrıca 100 TL ödeme yapmanız gerekiyor. Hatırlayalım; Bodrum Kalesi üç yıllık restorasyon çalışmalarının ardından 2020’nin haziran ayında ziyarete açılmıştı. Öncesinde “Muğla, Bodrum Kalesi Rölöve, Restitüsyon, Restorasyon, Teşhir-Tanzim ve Mühendislik Projeleri Yapımı” başlıklı proje, İzmir Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü tarafından ihale edilmiş, Muğla Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından da onaylanmıştı.
1995 yılında Avrupa’da ‘Yılın Müzesi’ özel ödülünü alan kaledeki yenileme çalışmaları halkın ve sivil toplum kuruluşlarının tepkilerine neden olmuştu. En büyük tepkiyi veren ise Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nin emekli müdürü Oğuz Alpözen olmuştu.
Telefon ile ulaştığımız Alpözen, Bodrum Kalesi üzerine üç kitap yazdım diyor ve ekliyor; “Kalede ne ağaç, ne havuz, ne de yaşayan müze kaldı. Tek bir çiçek bırakmadılar. Dünyanın en büyük amfora sergilemesinin yerinde yeller esiyor. Şapelin içindeki Süleyman Demirel’in çivisini çaktığı Roma gemisi replikasını söküp attılar. Dünyada ilk defa alttan ışıklandırılan Cam Sergisi’ni yok ettiler. Üç yılda yaptığımız su altı kazısını gösteren akvaryumu söküp attılar. Karyalı Prenses’in binasını kökten yıkıp yerine ucube bir sergi yaptılar. Serçe Limanı Batığı’nın akibeti meçhul. En gözde yerlerden biri olan İngiliz Kulesi, Ortaçağ Şölen Salonu’nu yok ettiler. Alman Kulesi’nin orijinal sıvasını söküp attılar. Batı Hendeği’ndeki 500 yıllık Osmanlı duvarını yıktılar. Kulelerin özgün sıvalarını ve derzlerini hilti ile söküp akemiyle doldurdular. Hiçbir şey bırakmadılar. Oysa burada yapılan her şey bilimsel, kurul kararına dayanılarak yapılmıştı. Hiçbir şey Oğuz Alpözen’in hayalperestliğinin ürünleri değildi.” diyor ve ekliyor; “Uluburun batığı, Karyalı Prenses Salonu, Serçe Limanı Batığı, İngiliz Kulesi, Komutan Odası, Yılanlı Kule, Sikke Salonu, Anfora Sergilemesi, Doğu Roma Batığı artık hiç biri hiçbiri yok. 4 bin yıllık tarihin olduğu dokuyu, binlerce yıllık eserleri iki yılda yok ettiler”.
Kalenin Restorasyonunda Görev Yapan Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Genel Müdür Yardımcısı V. Bülent Gönültaş’a sorduk.
Bodrum Kalesi’nde yüzyıllardır orada olan ağaçlar, çiçekler, toplu mezar ve Sualtı Arkeoloji Müzesi bugün neden yok?
Bodrum Kalesi’ne ilerleyen zaman içinde yani sonraki dönemlerde orijinal yapısıyla buluşmayan beton yapılar inşa edilmişti. Etrafı ağaçlandırılmıştı ama zaman içinde o ağaçlar hem surlara zarar vermiş hem de orijinal görüntünün dışına çıkmıştı.
Bizler restorasyon için oraya girdiğimizde sonradan eklenti halinde yapılan yapılar ortadan kaldırıldı, kale orijinal haline döndü. Buluntuların yani eserlerin sergilendiği teşhir alanları ise hem kalenin hem de müzenin orijinal yapısına uygun yapıldı. Yıllar içinde konulmuş yapılar, ilgisi olmayan eklentiler eşyalar ve ağaçlar da kaldırıldı kale artık orijinal yapısına döndürüldü.
Gördüğüm kadarıyla eskiden Sualtı Arkeoloji Müzesi’nin içinde yer alan buluntular kalelerin içinde sergileniyor ve yapılan Su Altı Müzesi’ne girmek için ise ayrıca ücret ödemek gerekiyor neden?
Ayrı bir alan olan ve ekstra ücret ödenen Su Altı Müzesi için aslında biz tedbir aldık. Çok önemli sualtı buluntularımaz var. Bu bölümde, kazıdan çıkarılan buluntular işlemden geçirildikten sonra orijinal amfoların sergilendiği yer. Orada ziyaretçi yoğunluğu ısı ve nem dengesi adına yoğunluğu azaltmak için ücretli yaptık. Çünkü daha çok kişinin gelmesi demek nem oranının artması demek. Eserin kondisyonunu korumak adına ücretlendirildi. Benzerini Efes Antik Kenti’nde ve Kapadokya’da da yapıyoruz. Kesinlikle bir ek gelir mantığıyla yapılmadı. Bunun dünyada benzer örnekleri de var. Özel eserler için ziyaretçi kısıtlaması yapılır.
Kalenin içinde gezerken orijinal taşların üstüne ahşap yürüme yolları ve merdivenler yaptığınızı gördük. Bu yapılanlar orijinal taşlara zarar vermiyor mu?
Yerlere yapılan tahta döşemeler doğal yer döşemelerine doğal yapıya kesinlikle zarar vermiyor. Zaten kurul kararları doğrultusunda yapılıyor. Bunlar portatiftir. Zemine yapı blokuna zarar vermeyen bir uygulama. Aynı zamanda da ziyaretçilerin sağlık açısından ihtiyaçlarını da karşılamak zorundayız.
Enerjin yüksek, yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman. Cesaretin ve kararlılığın sayesinde hedeflerine daha yakın olabilirsin. Bugün, ilişki ve iş alanında güçlü bir iletişim kurma şansı elde edeceksin. Dikkatini dağıtacak olaylar karşısında sabırlı olmalısın; biraz gevşemek sana iyi gelebilir. Sürprizlerle dolu bir gün seni bekliyor, fırsatları değerlendirmeyi unutma. Sağlık konusundaki kararlarını ertelememeli ve kendine dikkat etmelisin. Sevdiklerinle geçireceğin vakit, ruh hali üzerinde pozitif bir etki yaratabilir.
Finansal konularda beklenmedik gelişmeler kapının eşiğinde. Bugün, maddi kaynaklarınla ilgili yeni fırsatlar bulabilirsin. Bu fırsatları değerlendirmek için dikkatli bir plan yapman önemli. İkili ilişkilerde ise samimiyet öne çıkıyor; sevdiğin kişiye karşı duygularını daha açık bir şekilde ifade etmek, aranızdaki bağı güçlendirebilir. Kendine ve sevdiklerine karşı olan sorumluluklarını göz önünde bulundurarak hareket ettiğinde, gerilimi azaltabilir ve huzurlu bir atmosfer yaratabilirsin. İçsel bir huzur bulmak için doğayla vakit geçirmek faydalı olabilir. Bugün duyularına hitap eden şeylere yönelerek ruhunu besle. Kendini rahatlatacak aktiviteler bulmaya çalış; bu, zihnindeki karmaşayı dağıtabilir. Ayrıca, sezgilerin konusunda dikkatli olman gereken bir dönemdesin; iç sesine kulak vermek doğru seçimler yapmanda yardımcı olabilir.
Bugün iletişim becerilerin ve sosyal ilişkilerin öne çıkıyor. Fikirlerini paylaşmak için harika bir zaman. Çevrendeki insanlarla insanın duygu ve düşüncelerini daha derinlemesine keşfedebilirsin. Yeni insanlarla tanışabilir, mevcut ilişkilerini güçlendirebilirsin. Meraklı doğan seni yeni konulara yöneltecek; öğrenme isteğin artabilir. Ancak, dağınık enerjine dikkat et. Dikkatini toplamakta zorlanabilirsin. İçsel huzuru sağlamak için yalnız kalmayı veya meditatif aktiviteler yapmayı düşünebilirsin. Hedeflerini gözden geçirip, onları yeniden gözden geçirmek için uygun bir zaman. Açık fikirli kalmak ve heyecan verici fırsatları kucaklamak önemli. Şu anda hayatında bazı değişimler yaşanıyor olabilir; bunları kabullenmek ve esnek olmak senin için faydalı olacaktır.
Duygusal derinliğinle dolup taşacaksın, su yüzeyinin altında gizli kalan hislere dalma zamanı. Sevdiklerinle olan bağların güçleniyor; iletişim halinde kalmak, hislerini ifade etmek için mükemmel bir dönemdesin. İçsel dünyanı dışa vurduğun anlarda, empati yeteneğin seni öne çıkaracak. Aile ilişkilerine odaklanarak, geçmişe dair anılarına dönebilir; bu da seni huzurlu bir düşünceye sevk edecek. İş yerinde, takım çalışmasına daha fazla önem vermen gerekecek; ortak hedefler doğrultusunda ilerlemek, harika sonuçlar doğurabilir. Kalbinin sesini dinle; sezgilerin doğru yönlendirecek. Kendini koruma içgüdün, zorluklarla başa çıkmanı sağlayacak; korkularını aşmayı başardıkça, özgüvenin tazelenip artış gösterecek. Unutma, kendine karşı nazik olmalısın; bu aşamada, içsel barışı sağlamaya katkı sunacak tüm küçük mutlulukları yakala.
Işığını etrafa saçan bir enerjiyle dolup taşacaksın. Bugün kendini ifade etmekte oldukça cesur ve yaratıcı hissedeceksin. Sosyal çevrende seni heyecanlandıran yeni fırsatlar ortaya çıkabilir. Başkaları üzerinde güçlü bir etki bırakabilir, ilgi odağı olabilirsin. Kendini ön plana çıkarmaktan çekinme, zira doğal bir çekim gücün var. Ancak dikkatli ol, fazlasıyla öne çıkma isteği bazı çatışmalara yol açabilir. Dinamik ve etkin bir gün geçirirken, duygusal ilişkilerinde de derinlik arayışında olabilirsin. Sevdiklerinle paylaşacağın anlar, ilişkinizi daha da güçlendirecek. Ama unutma, biraz hoşgörü ve anlayışla bu enerjiyi daha da pozitif hale getirebilirsin. Kendi gündeminin farkında olarak, içsel sesine kulak vermen önemli. Başarıya giden yolda ilerlemek için, içsel motivasyonunu yüksek tutmayı ihmal etme.
Detaylarla dolu bir gün seni bekliyor. Analitik düşünme yeteneğin, etrafındaki insanlarla arandaki iletişimi güçlendirecek. Kendini ifade ederken dikkatli olmalısın; zira doğru kelimeleri bulmakta zorlanabilirsin. İş hayatındaki projeler üzerinde yoğunlaşman, başarıyı getirebilir. Ancak, mükemmeliyetçi yapını kontrol altında tutmalısın; yoksa küçük ayrıntılar seni boğabilir. Arkadaşlarınla bir araya gelmek için harika bir zaman. Onlarla paylaşımlarda bulunmak, ruh halini canlandıracak ve sosyalleşmen için faydalı olacaktır. Sağlığını da ihmal etmemeli, bedenine özen göstermelisin. İçsel huzurunu korumak için meditasyon veya doğada kısa bir yürüyüş faydalı olabilir. İletişim konusunda kendini açık bırak ve yeni fikirlere sıcak yaklaş; bunlar seni yeni kapılara yönlendirecektir.
Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin ve iletişimin ön plana çıkıyor. Sosyal bağlantıların güçlenirken, ortak projeler ya da iş birliği yapma fırsatları doğabilir. Duygusal dengeni sağlamak için içgüdülerine güvenmelisin. Güzellik ve estetik konularında yaratıcı fikirler geliştirebilirsin. Problemleri diplomasi ve zarafetle çözme yeteneğin, karşına çıkan zorlukları aşmanda büyük rol oynayacak. Aynı zamanda bu dönemde kendi isteklerine odaklanmak, öz değerini yeniden tanımlamak için harika bir fırsat. Unutma, huzur arayışında olduğun her alanda kendini ifade etme cesaretini göster.
Duyguların derinliklerinde bir dalış yapma zamanı. İçsel sezgilerin seni yönlendirecek, gizli kalmış düşünceler ve hislerle yüzleşmek gerekebilir. Kalbindeki tutku, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini etkileyebilir; samimi ve açık olmalısın. Aşk hayatında güçlü hisler ön planda, ihtiyacın olan dengeyi bulmak için cesur adımlar atabilirsin. İş veya kariyer konularında da kıvrak zekân ve analitik düşünce yapın sayesinde zorlukların üstesinden gelmen mümkün. Sosyal çevrendeki dinamikler değişebilir; eski bağlantılarına dönüş yapabilir ya da yeni dostluklar peşinde koşabilirsin. Sağlığını ihmal etme, ruhsal ve fiziksel dengeyi sağlamak için zaman ayırmalısın. Kendine güvenmeye devam et, çünkü içsel gücün her türlü zorluğun üstesinden gelmene yardımcı olacak.
Serbest ruhun bugün daha da öne çıkıyor. Maceraya atılmak, yeni fikirler keşfetmek ve zihnini açmak için harika bir dönemdesin. Merak duygun, seni sıradışı deneyimlere yönlendirebilir. Sosyal çevrendeki insanlarla derin sohbetler yapabilir, ilham verici kişilerle bir araya gelebilirsin. Heyecan verici fırsatların kapını çalma ihtimali var; değerlendirmeye hazır ol. İçsel bir tatmin hali hissedebilirsin, bu da kararlılıkla hedeflerine odaklanmanı sağlayacak. Ancak, detaylara dikkat etmeyi unutma; bazı küçük aksaklıklar büyük projeleri etkileyebilir. Kendine güven, tutkulu hisset ve içindeki enerjiyi dışarıya yansıt. Emellerini gerçekleştirmek için doğru adımlar atmaya hazırsın.
Disiplin ve kararlılık gününün temel taşları olacak. İş ve kariyer alanında yeni fırsatlarla karşılaşabilirsin; bu durum, gelecekteki hedeflerine ulaşmanda büyük bir adım teşkil edebilir. İletişim kurduğun kişilerle arandaki bağlantıları güçlendirmek, başarılarını pekiştirecek. Ancak, duygusal hallerin üzerinde biraz daha derin düşünmelisin; kalp hislerinle mantığını dengelemek, yaratıcı yollar bulmanı sağlayacak. Kendine olan güvenin artarken, içsel huzurun için küçük molalar vermeyi unutmamalısın. İlerlemek için yanına aldığın insanlarla uyum içinde çalışmak, seni daha ileriye taşıyacak bir enerji yaratacak. Anlık kararlardan uzak durarak, daha önce planladığın projelere yönelmen, önünü açacak. Unutma ki sabırla ilerlediğin her yolda, başarılı sonuçlar seni bekliyor.
Havada özgürlük ve yenilik arayışının yoğun hissedileceği bir dönemdesin. Alışılmış kalıplardan sıyrılma arzusu, farklı düşünce yapılarıyla etkileşimde bulunmanı sağlayacak. Sosyal çevrenle iletişimlerin, beklenmedik sürprizlere açık ve canlandırıcı bir hale gelecek. İçinde bulunduğun projelerde sıradışı fikirlerinle dikkat çekebilirsin. Ancak, ani tepkilerden kaçınmakta fayda var; bazı durumlar senin kontrolünden çıkabilir. Duygusal bağlar açısından ise, derin ve samimi paylaşımlar, ilişkinin dinamiklerini olumlu yönde değiştirebilir. Sezgisel yeteneklerin artacak; bu, karşındaki insanları daha iyi anlama kapasiteni güçlendirecek. Kendini ifade etmekten çekinme, düşüncelerini açıkça paylaşmak, çevrendeki insanların tutumlarını olumlu etkileyebilir. Farklılıklara saygı duyarak yaratıcı işbirliklerine kapı aralayabilirsin. Gizli kalmış yeteneklerini keşfetmek için mükemmel bir gün. Kendi potansiyelini değerlendirmek ve hayallerinin peşinden gitmek için ilham verici bir zaman dilimindesin.
Duygusal derinliklerin artacağı bir gün. İçsel sezgilerinle hareket ettiğinde, karşına çıkan fırsatlar seni beklediğinden daha fazla memnun edebilir. Hayal gücün yüksek, bu da sanatsal ve yaratıcı projeleri hayata geçirmek için mükemmel bir zemin sunuyor. Sosyal ilişkilerde ise empati sahibi olman, güçlükleri aşmana yardımcı olacak. Başkalarının hislerini anlamak, onların ihtiyaçlarına yanıt vererek bağlarını daha da güçlendirmene olanak tanıyabilir. Kendine biraz zaman ayırmayı unutma; bir gün dinlenme ve kendini yenileme fırsatı olabilir. Bu süreçte ihtiyaç duyduğun destek, çevrendeki insanlardan gelebilir. Sisli duyguların netleşmesine olanak tanıyacak anlar, seni yeni bir perspektife yönlendirebilir. İleriye dönük kararlarında ise, sezgi ve içgörülerinin sana rehberlik etmesine izin vermek faydalı olacak. Kalbine ve iç sesine güven.
