1
Şair, yazar Ataol Behramoğlu, 2021 yılında “içinde kıpırdayan arzunun” Düş Gezginleri’nden Erhan Doğan’ın önerisi sonrası su yüzüne çıkmasıyla Cumhuriyetin 100. yılına özel bir marş yazdı. Marşa Düş Gezginleri de bir beste yaptı. Behramoğlu’nun marşı 2023 yılında tekrar gündeme gelirken sosyal medyada da milyonlara ulaştı. Biz de duayen şairle hem 100. Yıl Marşı’nı hem de genel olarak marşların nasıl olması gerektiğini konuştuk.
Öncelikle şu marş kavramı üzerinde duralım.
Fransızca, yürümek (marcher) sözcüğünden türetilerek Türkçeye ve başka dillere geçmiş olan “marş” sözcüğü, şiir türü bakımımdan, belli bir ritim gözetilerek yazılmış şiir demektir.
Yazılan şey çok güzel bir şiir de olsa adını marş koymakla marş olmaz.
Hachette’in Fransızca sözlüğünün marşa ilişkin maddelerinden birinde konumuz bakımından öğretici şu açıklama ve örnek yer alıyor:
Bir topluluğun, kortejin adımlarını düzenlemeye yönelik müzik parçası… Örnek, Chopin’in cenaze marşı… Ritim kavramına ilişkin olarak açıklayıcı olduğu için bu pek de sevimli olmayan örneği buraya aldım…
Müzik için söylenen şiir için de başka türlüsü olamayacak kadar böyledir. Yani, belirgin ritmi olmayan, ezberlenerek bir toplulukça müzikli ya da müziksiz söylenmeyecek söz toplamına marş denemez.
Kuşkusuz ritmin yanı sıra ve ondan da önce konu vardır. Herhangi bir marşın sözleri, bu gerçekten bir marşsa, bir konuya yöneliktir… İstiklal Marşımız, Onuncu Yıl Marşı, Harbiye Marşı, Enternasyonal vb… Bir İtalyan halk türküsünden uyarlanan “Bella Çav” da (Bella Ciao) ritmiyle, sözleriyle, konusuyla, amacıyla, topluluklarca söylenen harika bir evrensel marştır.
Sonuç olarak, Chopin örneğindeki gibi, herhangi bir konuda “marş” adını vereceğiniz (herhalde konuya ilişkin ritim, ezgi vb. özellikleri taşıyan) bir beste yapabilirsiniz. Ama bunu bir söz toplamından (şiirden) yola çıkarak yapıyorsanız, adını marş koymakta acele etmemek gerekir…
Şiir için de aynı şey geçerlidir. Bizde bir ara (belki şimdi de vardır) adını “gazel” ya da “sonnet” vb. koyarak, bu şiir türlerinin en azından biçime ilişkin gereklerinin göz ardı ederek (belki bilgisine de sahip olmaksızın) şiir yazanlar oldu. (Mayakovski’nin Marşımız şiiri, bunun tam tersine örnek olarak gösterilebilir. Klasik olmayan, fakat modern, çeşit-lemeli, muhteşem ritmi olan bir şiirdir. Bu anlamda da bestelenmesine gerek olmayan modern bir marştır…)
Sorunuzun daha somut yanıtına gelirsek, “dikkat edilmesi” gerekenleri böylece zaten özetlemiş oluyorum…
100. yıl için bir marş yazma fikrini bana değerli müzisyen arkadaşım Erhan Doğan verdi.
Belki şöyle de denebilir: İçimde zaten kıpırdayan bir arzuyu Erhan güçlendirdi ve çabuklaştırdı. Ona ve sonuç olarak bana destek olan İzmir Atatürk Lisesi Mezunları Derneği’nin yöneticilerine teşekkür borçluyum.
Marşta klasik biçimden uzaklaşmadım. İstiklal Marşı bir aruz kalıbıyla yazılmıştır. Fakat hece ölçüsüyle baktığımızda da yaklaşık olarak 14 hecelik dizeler egemendir. Onuncu Yıl Marşı, Harbiye Marşı 14 hecelik dizelerle yazılmıştır. Ben de 14 hece ölçüsünü tercih ettim. Yüzüncü Yıl Marşı, dört kıtadan ve her kıta sonrasında yine on dört heceli bir tekrar beytinden oluşuyor.
İçerikte Cumhuriyet Devrimi’nin emekten, çağdaşlıktan, barıştan yana önemini ve değerliliğini vurgulamak istedim.
“Halkın ekmeği gibi kutlu ve kutsal olan”
ya da
“Cumhuriyet herkesin kardeşliği demektir
Silinsin yüreklerden kin, kuşku ve düşmanlık
Kendi yazgımız şimdi kendi elimizdedir
Yeryüzü bütünüyle vatanımızdır artık”
dizeleri ve bölümleri, bu nedenle şiirde en sevdiğim yerlerdir…
Lirik şiirlerimden (Eski Nisan, Bir Yolcuktu, Türkiye Üzgün Yurdum vb…) harika besteleri olan Erhan Doğan’ın bu çalışması da içime sindi. Daha büyük korolarla ve daha yüksek sesle söylendiğinde etkisi muazzam olacaktır. Bu alanda çalışmalar sürmektedir. Hedefimiz 29 Ekim’de muhteşem bir sunum gerçekleştirmek ve kuşkusuz daha da önemlisi marşımızı çocuk ve yetişkin öğrenci kitlelerine ulaştırmaktır…
Marşlarda kuşkusuz söz önde gelir. Başkaca şarkılar için bunu belki söyleyemeyiz. Sıradan sözlerin çok güzel ezgilerle kalıcılık kazandığının sayısız örneği vardır… Fakat bildiğimiz, en genel anlamıyla marş, söylenen bir şeydir. Sözlerin anlamlarıyla, vurgularıyla ve konu her ne ise onunla bağlantılı olarak yüreklere ulaşması gerekir. Bu etki, tıpkı herhangi bir şiir için olduğu gibi, müziksiz de sağlanabilir. Fakat söz konusu olan, sözcüğün gerçek anlamıyla marş ise, söz ancak müzikle tamamlanarak marş olacaktır… Burada da söz ve müzik arasında uyum çok önemlidir. Kimseyi gücendirmek ve kimsenin anısına saygısızlık etmek istemem, fakat İstiklal Marşımızın ezgisi, bütününde güçlü olmakla birlikte, bazı bakımlardan (dize içi bölünmeler, seslerde alçalıp yükselmelerde sorunlar) haklı olarak tartışılmaktadır. Nitekim ortak bir sesle, topluca ve kesintisiz olarak, çoğu kez doğru dürüst söyleyemiyoruz…
Sözsüz marş ilginç bir konu. Yukarıda Chopin örneğini verdim. Ritmiyle, ezgisiyle, olağanüstü etkileyici bir “marş”tır… Mozart’ın ünlü “Türk Marşı”na ise “marş “adını kim koymuş, bilmiyorum. Herhalde kendisi değil. Özgün adı “Türk Usulü Rondo”dur… Buna karşılık Beethoven, “Türk Marşı”nın adını kendisi koymuş olmalı. Bu alanlarda uzmanca bir şey söyleyemem. Fakat iki ezgi arasında bir ritim benzerliği ya da belki daha doğrusu ritmin öne çıkmış olduğunu görüyorum. Ritimlerin ve ezgilerin “Türk”le ilişkisi konusundaki bilgi ya da tahminlerin ise buradaki konumuzla çok da ilgili olmadığını düşünüyorum.
Cumhuriyetimizin yüzüncü yılı üzerine sözsüz bir marş nasıl olur bilemem.
Marş olarak yazılmamış sözleri şu ya da bu ölçüde ve biçimde müzikle buluşturarak, bilinenden farklı bir “marş” yapılabilir mi? Yapılacak olursa, sonuçta ortaya çıkacak olan ürün marş mı, yoksa özgün bir müzik olayı mıdır? Bu konuda da kesin bir şey söyleyemem, söylemek de istemem.
Fakat bu büyük yıldönümünden esinlenmiş, ona ithaf edilmiş, adı marş olsun ya da olmasın senfoniler yazılmalı, şairler marşların yanı sıra destanlar yazmalı, resim sergileri açılmalı, filmler yapılmalı, başkaca sanat etkinlikleri gerçekleştirilmelidir… Fakat görebildiğim kadarıyla, yüzüncü yılı her nedense sessizce geçirmekte gibiyiz…
Önümüzdeki seçimler, yaşamla ölüm arasında bir seçim olacak. Biz, yaşamdan yana olanlar, cehaletin, karanlığın, kötülüğün, yalanın, kadın-doğa-yurt ve insan düşmanlığının, özetle ölümün kazanmaması için, canımızı dişimize takmalıyız…
Göklere yükselince bağımsızlık bayrağı,
Doluyor içimize bir yaşama sevinci;
Sevgili Cumhuriyet, Ata’nın armağanı,
Canımız pahasına koruyacağız seni.
YÜZ YIL DEĞİL YÜZLERCE BİNLERCE YIL SONRA DA
SEN HEP YAŞAYACAKSIN ÖZGÜRLÜK VAR OLDUKÇA
Geceler boyu süren bir uzun karanlıktan
Başardık çıkarmayı aydınlık bir şafağı;
Halkın ekmeği gibi kutlu ve kutsal olan
Bu aydınlık sabahın Cumhuriyettir adı.
YÜZ YIL DEĞİL YÜZLERCE BİNLERCE YIL SONRA DA
SEN HEP YAŞAYACAKSIN ÖZGÜRLÜK VAR OLDUKÇA
Cumhuriyet herkesin kardeşliği demektir,
Silinsin yüreklerden kin, kuşku ve düşmanlık;
Kendi yazgımız şimdi kendi elimizdedir,
Yeryüzü bütünüyle vatanımızdır artık.
YÜZ YIL DEĞİL YÜZLERCE BİNLERCE YIL SONRA DA
SEN HEP YAŞAYACAKSIN ÖZGÜRLÜK VAR OLDUKÇA
Bilinç ve sevgi olsun hedefi insanlığın,
Parlasın özgürlüğün ışığı alnımızda;
Doğum sancılarında her yeni çağdaşlığın,
Yaşasın Cumhuriyet, yaşasın kuşaklarca.
YÜZ YIL DEĞİL YÜZLERCE BİNLERCE YIL SONRA DA
SEN HEP YAŞAYACAKSIN ÖZGÜRLÜK VAR OLDUKÇA
Ataol Behramoğlu/Ekim 2021
Bugün enerjin yüksek, cesaretinle yeni adımlar atmak için hazır hissediyorsun. Kendine olan güvenin, etrafındaki insanları da etkiliyor. İleriye dönük planlarını gerçekleştirmekte kararlısın. Ancak, aceleci davranmamaya dikkat etmelisin; sağlam bir zemin üzerinde ilerlemek, hedeflerine ulaşmana yardımcı olacak. Şu an için sosyal ilişkilerin ön planda; yeni tanışmalar, grup çalışmaları ve ortak projeler gününü renklendirebilir. Ancak, başkalarına olan bağımlılığını göz önünde bulundurmalı, bireyselliğini korumayı unutmamalısın. Sözlerinle ve motivasyonunla çevrendeki insanlara ilham verebilirsin. Günü keyifli ve verimli bir şekilde değerlendirmek için içsel sesine kulak vermen yeterli olacak.
Bugün, kararlılığını ve istikrarını artıracak fırsatlarla karşılaşacaksın. İçsel huzur ve güven arayışın derinleşecek. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir süreçtesin, harcamalarını gözden geçirmenin zamanı geldi. Doğanın tadını çıkarmak, seni yenileyecek. Sosyal ilişkilerde sıcak ve samimi bir iletişim kurmak, ilişkilerini güçlendirebilir. Sevgi dolu sözlerin, çevrendekilerin kalbini kazanmanı sağlayacak. İçsel sesine kulak ver ve hislerine güven, bu dönemde sezgilerinle yön bulabileceksin. Bir projeye başlamak için harika bir zaman; azminle başarıyı elde etmende etkili olacak. Kendini rahat hissettiğin alanlarda zaman geçir, bu seni ruhsal olarak besleyecek ve motivasyonunu artıracak.
Bugün iletişim konusunda kendini oldukça güçlü hissedeceksin. Fikirlerin başkaları üzerinde etki yaratacak, bu da seni sosyal ortamlarda ön plana çıkaracak. Yeni tanışmalar ve ilginç sohbetler seni heyecanlandırabilir. Esneklik yeteneğin, sorunları kolayca çözmene yardımcı olacak. Ancak aceleci davranmaktan kaçınmalısın; düşüncelerini net bir şekilde ifade etmek, bazı karmaşaları önleyecektir. İçsel bir merak sana yeni bilgiler edinme isteği verecek; bu fırsatları değerlendirmeyi unutma. Kendine olan güvenin artacak ama bazen başkalarına karşı aşırı eleştirel olmaktan da kaçınmalısın. Güne pozitif bir enerjiyle başlamak, sana avantaj sağlar. Özellikle yaratıcı projeler veya kişisel ilgi alanlarındaki gelişmeler seni mutlu edecek. Hayatın sunduğu küçük sürprizleri yakalamak için gözlerini açık tutmayı ihmal etme.
Duygusal derinliklere dalma arzusu her zamankinden daha belirgin. İçsel dünyandaki çatışmalar, gündelik yaşamın telaşına karışmadan önce yüzeye çıkacak. Kendine biraz zaman ayırmak, içsel huzurunu bulmana yardımcı olabilir. Sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek, onları anlama çabası içinde olman sana manevi bir tatmin sağlayacak. İş veya sosyal yaşamdaki yenilikler, beklenmedik fırsatlar doğurabilir; bu fırsatları değerlendirirken sezgilerine güvenmelisin. Ayrıca, anlık kararlar almak yerine, düşünerek hareket etmek sana uzun vadede fayda sağlayacaktır. Kendine karşı nazik olmayı ve hislerine saygı duymayı unutma. Anlık duygusal dalgalanmaların seni yıpratmaması için ayaklarının yere sağlam basmasına ihtiyacın var. Kendi ihtiyaçlarına odaklanmak, yaşamındaki dengeyi sağlamana yardımcı olacaktır.
Yıldızlar, kendini ifade etme ve yaratıcılık konusunda seni destekliyor. Bugün sahne ışıkları üzerindeki yerini almak için mükemmel bir fırsat sunulabilir. Cesur adımlar atarak, çevrendekilere ilham verebilir ve kendini özgüvenle ortaya koyabilirsin. Sosyal ortamlarda parlayacak, insanlarla olan ilişkilerini derinleştireceksin. İkna edici yeteneklerinle, projelerin hakkında ilgiyi artırabilir, fikirlerini daha geniş kitlelere ulaştırabilirsin. Fakat, aşırı gururlu tavırlardan kaçınmalısın; bazen nazik bir yaklaşım, daha büyük başarılara kapı açabilir. Kalp ve sezgilerin kuvvetli olacak, içsel sesine güvenerek kararlar alabilirsin. Arkadaş çevrenle keyifli anlar paylaşırken, aynı zamanda ait olduğun topluluk içerisindeki rolünü yeniden değerlendirebilirsin. Kendin için bu gün belirli hedefler koymayı dene, böylece ilerlemeni somut bir şekilde görebilirsin. Unutma, her şey senin elinde; kararlılığınla büyük değişimlere kapı açma potansiyelin var.
Bugün detaylara olan düşkünlüğün öne çıkacak. Hayatındaki pek çok şeyi daha dikkatli gözlemleyecek ve belki de küçük ama önemli ayrıntıları fark edeceksin. İş ortamında, iş arkadaşlarınla olan ilişkilerinde ihtiyacın olan netliği sağlamak için cesaretle iletişim kurmalısın. Bu, projelerdeki ilerlemeyi olumlu yönde etkileyecek.Duygusal ilişkilerde ise, içsel huzurunu sağlamak adına biraz zamana ihtiyacın olabilir. Kendine dönüp, ruh halini dengeleyecek aktiviteler yapmalısın. Belki bir yürüyüş ya da meditasyon, seni dinginliğe kavuşturabilir. Sağlık konularında ise, beslenmene dikkat etmelisin; vücuduna iyi gelecek dengeli bir diyet, enerjini artıracak. Bir süredir üzerinde düşündüğün projelerde yeni fikirler seni heyecanlandırabilir. Kendine güven ve hayallerinin peşinden gitmekten çekinme. Aşk hayatında ise sürprizler kapıda, açık fikirli olman yararına. Bugün, yaşananlara pozitif bir gözle bakmaya çalış ve akışa güven.
Harmoni ve denge arayışında olduğun bir gün. İlişkilerdeki uyumun ön plana çıkacak ve çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin derinleşebilir. Yalnızca sosyal ortamlarda değil, aynı zamanda duygusal ilişkilerde de kendini ifade etme isteği duyabilirsin. Fikirlerin ve görüşlerin için daha cesur olma zamanı; başkalarının bakış açılarına karşı duyarlılığın seni daha da etkili kılabilir.Görsel estetiğe olan ilgin, sanat ya da tasarım gibi alanlarda güzel fırsatlar doğurabilir. Bugün, yaratıcılığını ortaya koymak adına ilham veren durumlarla karşılaşabilirsin. Belki de bir hobiye ya da yeni bir projeye yönelmek için uygun bir zaman. Duygusal olarak, içsel bir denge sağlamak çabasındasın; meditasyon ya da doğa yürüyüşü gibi aktiviteler ruhsal dinginliğini artırabilir.Mali konularda dikkatli olmanı gerektiren bir süreçten geçebilirsin. Harcama alışkanlıklarına biraz daha özen göstermelisin. Uzun vadeli hedeflerini düşünerek hareket ettiğinde, bu durum seni daha uygun bir finansal çizgiye taşıyacaktır. Bugün, kendini yeniden değerlendirme fırsatı bulacak ve ilerlemek istediğin yolları netleştirebileceksin. Özgüvenin artarken, içsel değerlerinin de farkına varıp onları beslemek için etkili adımlar atabileceksin.
Duyguların derinliklerinde kaybolma riski var. İçsel gerilimlerin artabileceği bir gün. İlişkiler konusunda daha savunmasız hissediyorsun; bu durum, samimiyet arayışını artırabilir. İş hayatında başkalarının şüpheciliğinden etkilenebilir, bu nedenle dikkatli olmalısın. Küçük bir çatışma, büyük bir soruna dönüşebilir. Kendini ifade etmede zorlanabilirsin; bu yüzden düşüncelerini net bir şekilde dile getirmek için zamana ihtiyacın olabilir. Sağlığına dikkat et, stres yönetimi ön planda. İçsel huzuru bulmak için yalnız kalmak isteyebilirsin. Geçmişe dair bazı düşünceler aklını meşgul edebilir, bu nedenle geçmişle barış yapmayı düşünmek iyi bir fikir. Yaratıcılığın yüksek; bu enerjiyi sanatsal bir projeye yönlendirmek faydalı olabilir.
Yeni maceralara atılmak için mükemmel bir zaman. Doğadaki hareketliliğin ve dinamik enerjinin seni etkisi altına alacağı bu dönemde, keşfetme arzun yoğunlaşacak. Yeni insanlarla tanışma ve farklı kültürleri deneyimleme fırsatları karşına çıkabilir. İletişim becerilerin artarken, görüşlerinle başkalarını etkileme gücüne sahip olacaksın.Duygusal açıdan kendini iyi hissedeceksin, içinde bir huzur var. Ancak, bu huzuru korumak için sevdiklerinle olan ilişkilerine dikkat etmeli, empati yaparak onların duygularını anlamaya gayret göstermelisin. Eğitim ve kişisel gelişim konularına yönelmek, bilgi dağarcığını genişletmek için harika bir fırsat olabilir. Kendini geliştirmeye yönelik kurslar veya atölyeler ilgin çekebilir.Maddi konularda dikkatli olman gerekiyor, harcamalarını kontrol altında tutmakta fayda var. Hızlı kararlar almak yerine, durup düşünmek sana yarar sağlayacaktır. Sezgilerin güçlü ve bu sezgiler doğrultusunda kararlar almak için kendine güvenmelisin. Bugün içsel yolculuklar yaparak, ruhsal anlamda derinlere inmek isteyebilirsin. Kendini sorgulamak ve içsel dengeyi bulmak, ruh halini olumlu yönde etkileyecektir.
Disiplinin ve kararlılığının öne çıkacağı bir gün. Hayatında üzerinde çalıştığın projeler, uzun vadeli hedeflerin için önemli adımlar atma fırsatı sunacak. Dikkatini toplayarak ilerlersen, hayal ettiğin başarıya ulaşman pek uzak değil. Aile ve yakın arkadaşlarınla olan ilişkilerinde duygusal destek arayışın artabilir, bu durum senin için rahatlatıcı bir etki yaratabilir. Kendine karşı eleştirel olma eğilimindesin; biraz daha nazik ol ve kendini birçok zorluğun üstesinden gelebilen bir birey olarak gör. İş yerinde takım çalışmasına daha fazla önem vermek, iş zekanı ortaya koymanı sağlayacak. Gereksiz çatışmalardan kaçınarak, alçakgönüllülüğünle dikkat çekebilir ve insanların takdirini kazanabilirsin. Gün sonunda iç huzurunu bulmak adına bir süre yalnız kalmak veya doğayla bütünleşmek senin için iyi gelebilir.
Bugün, yenilikçi fikirler gündeminizi şekillendirirken, yaratıcı yönleriniz ön plana çıkacak. Bağlantılarınızda beklenmedik gelişmeler yaşanabilir; sosyal çevrenizle kurduğunuz bağlar derinleşebilir. Arkadaşlarınızla yapacağınız paylaşımlar, sizi farklı bir bakış açısına yönlendirecek. İçsel bir keşif süreci içinde olabilirsiniz, kendi isteklerinizi ve hedeflerinizi netleştirmek için bu fırsatı değerlendirin. Duygusal ilişkilerde samimiyet ve dürüstlük ön planda, bu sayede karşınızdakilerle olan iletişiminiz daha koyu ve anlam dolu hale gelecek. Hayallerinize ulaşma konusunda cesur adımlar atmak için ilham alacaksınız.
Bugün, duygusal derinliğin ve sezgisel yeteneklerinin ön planda olacağı bir gündesin. İçinde bulunduğun ruh halini anlamak ve hislerine dikkat etmek için harika bir zaman. Sanatsal veya yaratıcı projelere yönelmek, içsel huzurunu sağlamana yardımcı olabilir. İletişimde daha empatik ve anlayışlı olmaya çalışmalısın, başkalarının duygularını anlaman ilişkilerini güçlendirecek. Aşk hayatında, partnerinle derin konuşmalar yapmak, bağlarınızı kuvvetlendirirken yeni bir anlayış kazandırabilir. Sosyal ortamlarda kendini ifade ederken daha cesur olman gereken anlar gelebilir; hislerini paylaşmaktan kaçınmamalısın. İçsel sesine kulak ver ve sezgilerini takip et; bu, seni hedeflerine yaklaştıracak. Kendini ruhsal olarak yenilemek için doğayla zaman geçirmek de faydalı olacak. Kendi sınırlarını koruyarak dengeni bulmayı unutmamalısın.
