1
Şair, yazar Ataol Behramoğlu, 2021 yılında “içinde kıpırdayan arzunun” Düş Gezginleri’nden Erhan Doğan’ın önerisi sonrası su yüzüne çıkmasıyla Cumhuriyetin 100. yılına özel bir marş yazdı. Marşa Düş Gezginleri de bir beste yaptı. Behramoğlu’nun marşı 2023 yılında tekrar gündeme gelirken sosyal medyada da milyonlara ulaştı. Biz de duayen şairle hem 100. Yıl Marşı’nı hem de genel olarak marşların nasıl olması gerektiğini konuştuk.
Öncelikle şu marş kavramı üzerinde duralım.
Fransızca, yürümek (marcher) sözcüğünden türetilerek Türkçeye ve başka dillere geçmiş olan “marş” sözcüğü, şiir türü bakımımdan, belli bir ritim gözetilerek yazılmış şiir demektir.
Yazılan şey çok güzel bir şiir de olsa adını marş koymakla marş olmaz.
Hachette’in Fransızca sözlüğünün marşa ilişkin maddelerinden birinde konumuz bakımından öğretici şu açıklama ve örnek yer alıyor:
Bir topluluğun, kortejin adımlarını düzenlemeye yönelik müzik parçası… Örnek, Chopin’in cenaze marşı… Ritim kavramına ilişkin olarak açıklayıcı olduğu için bu pek de sevimli olmayan örneği buraya aldım…
Müzik için söylenen şiir için de başka türlüsü olamayacak kadar böyledir. Yani, belirgin ritmi olmayan, ezberlenerek bir toplulukça müzikli ya da müziksiz söylenmeyecek söz toplamına marş denemez.
Kuşkusuz ritmin yanı sıra ve ondan da önce konu vardır. Herhangi bir marşın sözleri, bu gerçekten bir marşsa, bir konuya yöneliktir… İstiklal Marşımız, Onuncu Yıl Marşı, Harbiye Marşı, Enternasyonal vb… Bir İtalyan halk türküsünden uyarlanan “Bella Çav” da (Bella Ciao) ritmiyle, sözleriyle, konusuyla, amacıyla, topluluklarca söylenen harika bir evrensel marştır.
Sonuç olarak, Chopin örneğindeki gibi, herhangi bir konuda “marş” adını vereceğiniz (herhalde konuya ilişkin ritim, ezgi vb. özellikleri taşıyan) bir beste yapabilirsiniz. Ama bunu bir söz toplamından (şiirden) yola çıkarak yapıyorsanız, adını marş koymakta acele etmemek gerekir…
Şiir için de aynı şey geçerlidir. Bizde bir ara (belki şimdi de vardır) adını “gazel” ya da “sonnet” vb. koyarak, bu şiir türlerinin en azından biçime ilişkin gereklerinin göz ardı ederek (belki bilgisine de sahip olmaksızın) şiir yazanlar oldu. (Mayakovski’nin Marşımız şiiri, bunun tam tersine örnek olarak gösterilebilir. Klasik olmayan, fakat modern, çeşit-lemeli, muhteşem ritmi olan bir şiirdir. Bu anlamda da bestelenmesine gerek olmayan modern bir marştır…)
Sorunuzun daha somut yanıtına gelirsek, “dikkat edilmesi” gerekenleri böylece zaten özetlemiş oluyorum…
100. yıl için bir marş yazma fikrini bana değerli müzisyen arkadaşım Erhan Doğan verdi.
Belki şöyle de denebilir: İçimde zaten kıpırdayan bir arzuyu Erhan güçlendirdi ve çabuklaştırdı. Ona ve sonuç olarak bana destek olan İzmir Atatürk Lisesi Mezunları Derneği’nin yöneticilerine teşekkür borçluyum.
Marşta klasik biçimden uzaklaşmadım. İstiklal Marşı bir aruz kalıbıyla yazılmıştır. Fakat hece ölçüsüyle baktığımızda da yaklaşık olarak 14 hecelik dizeler egemendir. Onuncu Yıl Marşı, Harbiye Marşı 14 hecelik dizelerle yazılmıştır. Ben de 14 hece ölçüsünü tercih ettim. Yüzüncü Yıl Marşı, dört kıtadan ve her kıta sonrasında yine on dört heceli bir tekrar beytinden oluşuyor.
İçerikte Cumhuriyet Devrimi’nin emekten, çağdaşlıktan, barıştan yana önemini ve değerliliğini vurgulamak istedim.
“Halkın ekmeği gibi kutlu ve kutsal olan”
ya da
“Cumhuriyet herkesin kardeşliği demektir
Silinsin yüreklerden kin, kuşku ve düşmanlık
Kendi yazgımız şimdi kendi elimizdedir
Yeryüzü bütünüyle vatanımızdır artık”
dizeleri ve bölümleri, bu nedenle şiirde en sevdiğim yerlerdir…
Lirik şiirlerimden (Eski Nisan, Bir Yolcuktu, Türkiye Üzgün Yurdum vb…) harika besteleri olan Erhan Doğan’ın bu çalışması da içime sindi. Daha büyük korolarla ve daha yüksek sesle söylendiğinde etkisi muazzam olacaktır. Bu alanda çalışmalar sürmektedir. Hedefimiz 29 Ekim’de muhteşem bir sunum gerçekleştirmek ve kuşkusuz daha da önemlisi marşımızı çocuk ve yetişkin öğrenci kitlelerine ulaştırmaktır…
Marşlarda kuşkusuz söz önde gelir. Başkaca şarkılar için bunu belki söyleyemeyiz. Sıradan sözlerin çok güzel ezgilerle kalıcılık kazandığının sayısız örneği vardır… Fakat bildiğimiz, en genel anlamıyla marş, söylenen bir şeydir. Sözlerin anlamlarıyla, vurgularıyla ve konu her ne ise onunla bağlantılı olarak yüreklere ulaşması gerekir. Bu etki, tıpkı herhangi bir şiir için olduğu gibi, müziksiz de sağlanabilir. Fakat söz konusu olan, sözcüğün gerçek anlamıyla marş ise, söz ancak müzikle tamamlanarak marş olacaktır… Burada da söz ve müzik arasında uyum çok önemlidir. Kimseyi gücendirmek ve kimsenin anısına saygısızlık etmek istemem, fakat İstiklal Marşımızın ezgisi, bütününde güçlü olmakla birlikte, bazı bakımlardan (dize içi bölünmeler, seslerde alçalıp yükselmelerde sorunlar) haklı olarak tartışılmaktadır. Nitekim ortak bir sesle, topluca ve kesintisiz olarak, çoğu kez doğru dürüst söyleyemiyoruz…
Sözsüz marş ilginç bir konu. Yukarıda Chopin örneğini verdim. Ritmiyle, ezgisiyle, olağanüstü etkileyici bir “marş”tır… Mozart’ın ünlü “Türk Marşı”na ise “marş “adını kim koymuş, bilmiyorum. Herhalde kendisi değil. Özgün adı “Türk Usulü Rondo”dur… Buna karşılık Beethoven, “Türk Marşı”nın adını kendisi koymuş olmalı. Bu alanlarda uzmanca bir şey söyleyemem. Fakat iki ezgi arasında bir ritim benzerliği ya da belki daha doğrusu ritmin öne çıkmış olduğunu görüyorum. Ritimlerin ve ezgilerin “Türk”le ilişkisi konusundaki bilgi ya da tahminlerin ise buradaki konumuzla çok da ilgili olmadığını düşünüyorum.
Cumhuriyetimizin yüzüncü yılı üzerine sözsüz bir marş nasıl olur bilemem.
Marş olarak yazılmamış sözleri şu ya da bu ölçüde ve biçimde müzikle buluşturarak, bilinenden farklı bir “marş” yapılabilir mi? Yapılacak olursa, sonuçta ortaya çıkacak olan ürün marş mı, yoksa özgün bir müzik olayı mıdır? Bu konuda da kesin bir şey söyleyemem, söylemek de istemem.
Fakat bu büyük yıldönümünden esinlenmiş, ona ithaf edilmiş, adı marş olsun ya da olmasın senfoniler yazılmalı, şairler marşların yanı sıra destanlar yazmalı, resim sergileri açılmalı, filmler yapılmalı, başkaca sanat etkinlikleri gerçekleştirilmelidir… Fakat görebildiğim kadarıyla, yüzüncü yılı her nedense sessizce geçirmekte gibiyiz…
Önümüzdeki seçimler, yaşamla ölüm arasında bir seçim olacak. Biz, yaşamdan yana olanlar, cehaletin, karanlığın, kötülüğün, yalanın, kadın-doğa-yurt ve insan düşmanlığının, özetle ölümün kazanmaması için, canımızı dişimize takmalıyız…
Göklere yükselince bağımsızlık bayrağı,
Doluyor içimize bir yaşama sevinci;
Sevgili Cumhuriyet, Ata’nın armağanı,
Canımız pahasına koruyacağız seni.
YÜZ YIL DEĞİL YÜZLERCE BİNLERCE YIL SONRA DA
SEN HEP YAŞAYACAKSIN ÖZGÜRLÜK VAR OLDUKÇA
Geceler boyu süren bir uzun karanlıktan
Başardık çıkarmayı aydınlık bir şafağı;
Halkın ekmeği gibi kutlu ve kutsal olan
Bu aydınlık sabahın Cumhuriyettir adı.
YÜZ YIL DEĞİL YÜZLERCE BİNLERCE YIL SONRA DA
SEN HEP YAŞAYACAKSIN ÖZGÜRLÜK VAR OLDUKÇA
Cumhuriyet herkesin kardeşliği demektir,
Silinsin yüreklerden kin, kuşku ve düşmanlık;
Kendi yazgımız şimdi kendi elimizdedir,
Yeryüzü bütünüyle vatanımızdır artık.
YÜZ YIL DEĞİL YÜZLERCE BİNLERCE YIL SONRA DA
SEN HEP YAŞAYACAKSIN ÖZGÜRLÜK VAR OLDUKÇA
Bilinç ve sevgi olsun hedefi insanlığın,
Parlasın özgürlüğün ışığı alnımızda;
Doğum sancılarında her yeni çağdaşlığın,
Yaşasın Cumhuriyet, yaşasın kuşaklarca.
YÜZ YIL DEĞİL YÜZLERCE BİNLERCE YIL SONRA DA
SEN HEP YAŞAYACAKSIN ÖZGÜRLÜK VAR OLDUKÇA
Ataol Behramoğlu/Ekim 2021
Gün, sezgilerin güçlendiği ve içsel huzuru bulma arayışının öne çıktığı bir dönem. Yeniliklere karşı açık olmalısın, alıştığın rutinin dışına çıkmak, yeni keşifler ve deneyimler sunabilir. Sağlığını ihmal etmemek, bedenine iyi bakmak önem taşıyor; fiziksel aktiviteler ruhunu da besleyecek. İlişkilerde ise iletişim anahtar konumda; hislerini açıkça dile getirmekten çekinme, bu samimiyet yakınlık yaratabilir. Finansal konularda dikkatli olman gereken bir zaman; harcamalarını kontrol etmek, ilerisi için iyi bir hazırlık yapmanı sağlayabilir. Kendine güven, gün içinde karşına çıkacak fırsatları değerlendirmende seni destekleyecek.
Sosyal etkileşimler ve iletişim ağı güçlü bir şekilde öne çıkıyor. Arkadaş çevrenizle zaman geçirmek, yeni insanlarla tanışmak ve fikir alışverişinde bulunmak için mükemmel bir gün. Merak duygunuz bu dönemde sizi farklı konulara yönlendirebilir. Öğrenme arzusunun da etkisiyle yeni projeler ve ilgi alanları keşfetmek isteyeceksiniz. Kendinizi ifade etme biçiminiz, sizi diğerlerinden ayıran özelliklerinizle birleşerek dikkat çekecek. Belki de, kafanızı kurcalayan bir konuda bir çözüm bulabilirsiniz. Ancak, söylediklerinize dikkat etmeniz gerekebilir; bazı sözleriniz yanlış anlaşılabilir. Duygusal derinliklere dalmak istemese de, yüzeydeki konulara dalmak sizin için daha cazip olacak. Yaratıcılığınızı serbest bırakın, ilham perisi yanınızda!
Duygusal derinliklerin ve içgörülerin ön planda olduğu bir gün seni bekliyor. Sevgi ve bağlarla dolu anlar yaşayabilir, sevdiklerinin yanında kendini huzurlu hissedebilirsin. İçsel dünyana dönmek, geçmişle yüzleşmek ve eski yaralarını sarmak için uygun bir zaman. Aile ilişkileri, güven ve bağlılık temaları öncelik kazanacak. Duygusal zekânı kullanarak başkalarına destek olabileceğin fırsatlar çıkabilir. İş veya sosyal alanlarda yaratıcılığın ve sezgilerinle fark yaratabilirsin. İçsel barışın ve huzurun sayesinde zor durumların üstesinden daha kolay gelebileceksin. Kendini ifade ederken, kırılganlık gösterme isteği içinde olabilirsin, bu da ilişkilerine derinlik katacak. Kendine zaman ayırmayı unutma; meditasyon veya doğada vakit geçirmek ruhunu besleyecek. Bu dönemde kendine şefkat göster, hislerine güven ve içsel rehberliğini takip et.
Bugün, dikkatleri üzerinize çekme zamanı. Yaratıcılığınız ve enerjinizle etrafınızdakileri büyüleyecek bir gün geçirmenizi sağlayacak fırsatlar kapınızı çalabilir. Kendinizi ifade etmekten çekinmeyin, zira sözleriniz başkaları üzerinde kalıcı bir etki bırakabilir. Özel yaşamınızdaki ilişkilerde, sevgi dolu ve cesur bir tavır sergilemek, kalp bağlarınızı güçlendirecek. Arkadaşlarınızdan veya sevdiklerinizden destek alırcasına, iş veya projelerle ilgili takımlarınızda liderlik rolüne soyunabilirsiniz. Bu, aynı zamanda yeni bağlantılar kurma ve iş çevrenizde fark edilme arzunuzu da besleyebilir. Unutmayın, güven ve cesaret, sizi hedeflerinize daha da yaklaştıracak. Kendinize inanarak, kararlılıkla ilerlediğinizde her engeli aşabileceğinizi göreceksiniz.
Detaylı düşünceler içinde kaybolma riski var. Üzerinde çalıştığın projeler ya da günlük işlerin, seni biraz bunaltabilir. Sabırlı ol, bütün bu karmaşanın içinde gizli fırsatlar da var. İletişimde dikkatli ol; sözlerin yanlış anlaşılıyor. Bu nedenle birlikte çalıştığın insanlarla açık ve net bir şekilde iletişim kurmaya özen göster. Sağlık konularına yönelirsen, özellikle ruhsal dengeyi bulmak adına meditasyon ya da doğa yürüyüşleri faydalı olabilir. Kendine zaman ayırmayı unutma, içsel huzuru bulmak için kendinle baş başa kalmak önemli. İş ve kişisel alanları dengelemek, günün genelinde stres seviyeni azaltacak. Yeniliklere açık ol, yaratıcılığını ortaya koyabileceğin bir fırsat seni bekliyor.
Bugün, ilişkilerin ve sosyal etkileşimlerin ön planda olacağı bir gün. Özellikle arkadaşlar ve sevdiğin kişilerle paylaşımların, aranızdaki bağı daha da güçlendirebilir. Duygusal denge arayışı içinde olman, iletişimdeki nezaket ve diplomasi yeteneklerini ön plana çıkaracak. Karşılaştığın zorluklar, anlayışlı yaklaşımın sayesinde daha kolay aşılacak. Sanatsal veya estetik konulara yönelmek, ruhunu besleyecek. Yaratıcılığını ifade etmeye yönelik fırsatlar karşına çıkabilir. Aşk hayatında ise, sevdiğin insanla gerçekleştireceğiniz samimi bir sohbet, ilişkinizdeki duygusal derinliği artırabilir. Bu dönem, bulunduğunuz çevre ile uyum sağlamanın ve sosyalleşmenin önemini vurguluyor. Kendini huzurlu hissetmek için, sevdiğin aktivitelerle zaman geçirmek isteyebilirsin. Kendi sınırlarını koruyarak, başkalarının ihtiyaçlarını da gözetmeyi başaracağın bir denge bulabilirsin.
Bugün derin duyguların ve sezgilerin ön planda. İçsel keşiflere yönelmek, geçmişe dair düşüncelere dalmak ruhsal olarak sana zenginlik katabilir. İlişkilerde iki taraflı anlayış arayışı, bağların güçlenmesine ve sorunların üstesinden gelmene yardımcı olacak. Duygusal yönden hassas, ama aynı zamanda güçlü bir enerjiyle yaklaşacaksın. Sürükleyici bir çekim gücüne sahip olduğun için çevrendekileri etkilemek için harika bir gün. Ancak, düşüncelerini net bir şekilde ifade etmekte zorlanabilirsin; birikimlerini paylaşırken dikkatli ol. İçsel huzuru sağlamak için meditasyon ya da doğada vakit geçirmek faydalı olacaktır. Unutma, karanlık senin için sadece gizem değil, aynı zamanda en derin potansiyelini keşfetmek için bir fırsat.
Bugün yeni keşifler ve serüvenler için içsel bir heves duyuyorsun. Hayatın sunduğu fırsatları değerlendirmek için cesaret bulabilirsin. Akıl ve sezgi arasında bir denge kurarak, içindeki bilgeliği ortaya çıkarmalısın. Sosyal çevrende seni destekleyici insanlarla karşılaşmanın yanı sıra, kimlerle zaman geçirmek istediğine doğru kararlar alabilirsin. İlişkilerinde daha derin bir anlayışa erişmek için samimiyetin ve açıklığın kritik olacak. Rüzgarı arkanı alarak hareket etmelisin; yeni projeler ya da hedefler peşinde koşmak için ideal bir zaman yer alıyor. Unutma, hayallerini gerçekleştirmek için çaba sarf etmekten çekinmemen gerekiyor. Geleceğe yönelik planların hakkında netleşmek, seni birçok alanda güçlendirecek. Enerjin yüksek, bu yüzden fiziksel aktiviteler ve açık hava etkinlikleri de keyif verebilir. Günü dolu dolu yaşa ve ilhamını takip et!
Bugün, disiplin ve kararlılık temaları ön planda. Kendine koyduğun hedefler konusunda daha da sıkı çalışmaya karar verebilirsin. Bazı sorumluluklar, seni yeni fırsatlarla karşılaştıracak. İş yaşamında beklenmedik bir sonuçla karşılaşabilirsin; bu, seni bir değişim yapmaya itebilir. İlişkilerinde ise dürüstlük ön plana çıkıyor. Sevdiklerinle açık bir iletişim kurmak, aranızdaki bağı güçlendirecek. Kendine zaman ayırmayı unutma; ruhsal ve bedensel dinginliğin, günlük stresle başa çıkmana yardımcı olacak. Akşam saatlerinde, sosyal bir ortamda sevdiklerinle güzel anılar biriktirebilirsin.
Bugün içsel bir keşif ve özgürlük arayışı içinde olacaksın. Farklı fikirler ve bakış açıları seni etkileyebilir, bu da sosyal çevrene yenilikçi bir hava katmana neden olabilir. Orijinal düşüncelerinle dikkat çekebilirsin, bu yüzden mevcut projelerine veya hedeflerine yeni bir soluk getirmekten çekinme. Belki de çevrenden ilham alarak beklenmedik yönlere adım atacaksın.Duygusal olarak daha bağımsız hissedebilirsin; bu, ilişkilerinde denge arayışını tetikleyebilir. Yapıcı bir iletişim kurmak, mevcut durumu daha da güçlendirebilir. Karşılaştığın zorluklar, düşüncelerini ve duygularını netleştirmen için bir fırsat sunabilir. Arkadaşlarınla geçireceğin zaman, yeni fikirlerin ortaya çıkmasına ve derin sohbetlere dönüşebilir.Bugün, yeni insanlarla tanışmak veya mevcut ilişkilerine yeni bir boyut katmak için harika bir zaman. Cesaretin ve yenilikçi yaklaşımın sayesinde, farklı bakış açıları kazanabilir ve bu durum sosyal hayatını zenginleştirebilir. Kendin ol ve özgünlüğünü kutla!
Duygular derinleşiyor, sezgilerin güçleniyor. İçsel dünyanda bir keşif yolculuğuna çıkmaya hazırlan, zira yaratıcılığın zirve yapacak. Hayal gücün, seni yeni fikirlere ve projelere yönlendirebilir. Sosyal ilişkilerde empati ve anlayış ön planda; başkalarının duygularına duyarlı olabilirsin. Aşk hayatında ise romantik anlar seni bekliyor, duygularını ifade etmekten çekinme. Kendine karşı nazik olmayı unutma; iç huzurunu sağlamak için meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapabilirsin. Gün boyunca karşına çıkan fırsatları değerlendirmek için cesur adımlar atmaya hazır ol, şans yanında. Geçmişle ilgili bazı düşünceler aklını meşgul edebilir, ancak bunları kabullenmek ve bırakmak, ilerlemenin anahtarı olacak.
1
2
3
4
5
6
