1
12 Eylül 1980 darbesiyle ülkeyi terk etmek zorunda kalan sanatçılardan biriydi Fuat Saka… Henüz 20’li yaşlarında sürgün hayatına Almanya’da başlayan Saka, ilk kez Türkiye’ye döndüğünde ise 45 yaşına gelmişti. 20 yıl boyunca ailesini hiç görmedi. O yıllarını yazıp söylediği şarkılara tutunarak geçirdi. Cem Karaca, Melike Demirağ ve sürgündeki birçok sanatçı yakın arkadaşıydı. Avrupa turnelerine birlikte çıktılar. O yılları anlatırken “Kırgın ve küskün değilim iyi bir yurtseverim” diyen Fuat Saka 14 Anadolu türküsünün yer aldığı yeni albümü Avaz için ‘her şeye karşı bir çığlık’ yorumu yaptı. İşte usta sanatçı ile yaptığımız samimi söyleşi…
– Nasılsınız?
Bu ülkede her şey yolunda demek için çok zorlamak lazım. Sağlık sıhhat yerinde. Pandemide baya çalıştım. Avaz albümünün kayıtlarını yaptım. Datça’daki evimde stüdyoma kapandım.
SOSYAL DARBEYE DÖNÜŞTÜ
– Neler zorladı sizi?
Üzülecek çok şey var. Özellikle bu müzisyenlerin yaşam biçimleri ekonomik olarak çok etkilendi. İntihar eden müzisyenler oldu, enstrümanlarını satmak zorunda kalanlar çok üzüldük. Ben kendim zor durumdayım diyemem. Sanatçılara eşlik eden müzisyenlere çok büyük ekonomik darbesi oldu bu sürecin. Sosyal darbeye dönüştü. Ne kadar becerebiliyorsak dayanıp yıkılmayacağız. Enver Gökçe’nin meşhur şiirindeki gibi “Dayan ha yıkılma’ diyorum ben de. Türkiye’de müzik yapmak hep zor koşullarda oldu. Hala da öyle şimdi iki katı zorlaştı. Bunun nedeni de sistemin ta kendisidir. Büyük bir aşkla şevkle yaptıkları işten uzaklaşmak zorunda kalıyor müzisyenler pandemiyle birlikte.
TÜRKÜYE DUYDUĞUM SEVGİ
– Avaz albümüyle bu kez Anadolu’dan türkülerle karşımızdasınız. Çıkış noktanız Anadolu’ya özlem mi?
Beni Karadeniz müziğiyle tanır insanlar ama bu yanlış protest şarkılarım da vardı. Ahmet Arif’ten Nazım Hikmet’e çok değerli şairlerin şiirlerini besteledim. Her çalışmam içinde mutlaka bir Karadeniz ritmi ya da şarkısı koymuşumdur. İnsanlar onu daha çok sevmiştir ona bir şey diyemem. Sanatçıyı köşeye sıkıştırmamak lazım sanatçı sanatçıdır. Avaz’ın temelini daha çok Anadolu halk türkülerinden oluşturdum. Çıkış noktam türkülere duyduğum sevgi ve onara olan inancım. Her türküye değil tabii ki seçtik. 30’dan fazla türkü kayıt etim ama 14 tanesini seçtik. İnsanları kucaklayabilecek parçaları seçtik.
BUGÜN VAR YARIN YOKLAR
– Anadolu türkülerinin günümüzdeki yeri hak ettiği yerde mi diye hep tartışılır. Sizin düşünceniz nedir?
‘Popüler müzike satan müzik’ denilir. Popüler olan bugün var yarın yok. Türküler öyle değildir hayata, aşk, sevda, kin, öfke kavga her türlü hikayesi olan söylemlerdir. Anadolu’nun yüzlerce ozanı var söyledikleri bugün de geçerliliğini taşıyor. Türkülerin yok olması imkansız. Türküler kalıcıdır.
– Albümün ismi Avaz haykırmayı çağrıştırıyor gibi…
Çığlık atmak diyelim biz ona. (Gülüyor)
MUHALİF OLMAYI SEÇTİM
– Avaz neyin çığlığı?
Her şeye karşı bir çığlık. Ben hayatımda muhalif olmayı seçtim. Ülkenin sosyal ekonomik politik düzeni açısından muhalif olmak. Muhaliflik kötü bir şey değildir ayrıca. Korkulmamalı. Hatta bu ülkeyi yönetmeye çalışanlar da muhaliflere kulak vermeli. Sosyal, ekonomik, kültürel yaşama dair söyleyeceklerimiz var. Bu albümdeki türkülerimle Avaz’ın amaçlarından bir tanesi de o dur. Sistem neredeyse bize türküleri de bize unutturmaya çalışıyor. Anadolu’nun türkülerini unutmayacağız. Bu bir gelenektir. Bu geleneği taşıyanlardan biri olarak amacım türkülerimizi yaşatmak.
– Sizin aksinize sanatın siyasete karışmasını eleştirenler de var…
Politikayı sadece politikacılar mı yapacak? Biz edilgen olmamalıyız biz halkız. Halk olduğumuz için de politikanın içindeyiz. Söyleyeceklerimizi tabii ki söyleyeceğiz. Çünkü susmanın kimseye yararı yok. Ama bu ülkede ağzını açtığınızda hemen hapishanenin yolunu gösteriyorlar. Bu da insanları ürkütebiliyor. Buna baskı rejimi deriz.
– 12 Eylül darbesini yaşamış ülkesini terk etmek zorunda kalmış bir sanatçı olarak o günden bugüne neler söylersiniz?
Geçmişte 12 Eylül döneminde tabii ki baskı, zulüm, hapisler, idamlar yaşadı bu ülke. Bugün ise Anayasa’ya uyulmayan bir dönemden geçiyoruz. Bugün durum o dönemdekinden daha sert ve ürkütücü.
BİZ İYİ YURTSEVERLERİZ
– Türkiye’den ayrı geçirdiğiniz 20 yılı nasıl özetlersiniz?
Ben ve benim dostlarım biz iyi yurtseverleriz. Bu yurdu galiba en çok sevenlerin başında bizler geliriz. O nedenle düşüncelerimizi ifade ettikten sonra bu sistemin bize uyguladığı bir baskı düzeni vardı bunun sonucunda ya ülkede kalıp hapishanede olacaktık ya da özgür kalıp söylemlerimize devam edecektik. Bu yüzden yurt dışına çıktık. Sokaklarda her gün insanlar öldürülüyordu. Ama yurt dışında tabii ki benim yaptığım parçaların çoğunluğu o dönemin baskı rejimine karşı yazılmış şarkılardı. O dönemi anlatmaya çalıştım.
ÖZLEMLER ÇOK BÜYÜKTÜ
– Nasıl bir özlemdi?
Geride aileniz dostlarınız var. Ben kendi adıma söyleyeyim evli ve çocuk sahibi değildim. Ama çok gençtim 20’li yaşlardaydım ve özlemler büyüktü. İnsanına özlemimiz var. Öyle zamanlar geldi ki sokağa çıktığımda Türkçe konuşulan sokaklar aramaya başladım. Almanca ve Fransızca öğrendik. Çoğunlukla Almanya’da, 3,5 yıl da Fransa’da kaldım. 1980’de gittim.
– 20 yıl sonra döndünüz. İlk ne yaptığınızı hatırlıyor musunuz?
Trenle Edirne’ye geldim arkadaşlarım alıp İstanbul’a getirdiler. Ertesi akşam özlediğim ne varsa geldi. Türk yemekleri ve rakıyı özlemişim. Ailem Trabzon’dan bir otobüs doluşup gelmişlerdi. Annem de dahil. Babam vefat etmişti. Aynı minibüsle Trabzon’a gittik. Annem adak adamıştı. 20 yılda annem hariç ailemden kimseyi görmemiştim. Onları görünce alabora oldum. Tatlı bir stres yaşadım. Annemle de bir kez Yunanistan’ın Türkiye sınırında buluşmuştuk. Zor tabii. 45 yaşındaydım döndüğümde. Gençliğim yurt dışında geçti.
– Kırgınlıklarınız var mı?
İntikam duygusuyla yaşamadım. Yurt dışındayken öfke oluyor ama gelince bitiyor. Çünkü sistem sizi öfkelendiriyor. Ama kırgın ve küskün değilim. Sadece özgür bir ülkede yaşayabilmenin koşullarının oluşturulması lazım. Bu yoktu geçmişte. Bugün var mı? Yine yok.
– Döndükten sonra mı Datça’ya yerleştiniz?
2004 yılından beri Datça’dayım. Eşim emekli olunca ben de İstanbul’daki stüdyomu kapattım. İstanbul güzel ama yorucu bir şehir. Ege sahillerini sevdik. Datça’nın dışında bir köyde yaşıyoruz. Kedilerimiz var. Bahçemiz var. Doğal yaşıyoruz. Karadenizliler yeşilliği çok sever. Biz de ekip biçmeye çalışıyoruz.
Bugün, içindeki cesareti ortaya çıkarma fırsatın var. Beklenmedik durumlarla karşılaşabilir, hızlı kararlar almak zorunda kalabilirsin. Enerjin yüksek; bu, yeni projelere ya da başlangıçlara yönelmek için mükemmel bir zaman dilimi. Ancak, aceleci davranma eğiliminde olabilirsin; bu nedenle, düşünmeden hareket etmemeye dikkat et. İletişimdeki bazı zorluklar, yanlış anlamalara neden olabilir. Duyguların yoğunlaşabilir, bu da ilişkilerde çatışmalara yol açabilir. Yakınlarınla daha fazla zaman geçirerek destek arayışına girebilirsin. Sağlığındaki küçük rahatsızlıklar için dikkate alman gerekebilir, dinlenmeyi unutma. Bugün ruhunu besleyecek şeyler yapmaya odaklan ve zihinsel yorgunluğu azaltmak için meditasyon ya da doğa yürüyüşü gibi aktiviteler tercih et. Bu, sana yeni bir perspektif kazandıracak.
Bugün, duygusal ve maddi alanda güven arayışında olacaksın. İçsel huzurunu bulmak için rahatlatıcı aktiviteler ve doğada vakit geçirmek önem kazanıyor. Duygusal meselelerde sabırlı olman gereken anlar yaşayabilirsin. Sabırlı yaklaşımın, ilişkilerinde denge sağlamana yardımcı olacak. İş veya finansal konularla ilgili yönlendirmeler alabilirsin, yeni fırsatlar değerlendirmene zemin hazırlayabilir. Kendine güvenin artıyor, bu sayede risk almaya ve yeniliklere açık olmaya hazır hissediyorsun. Yakın çevrendeki dostluk ilişkileri, seni ilerletmeye ve desteklemeye yönelik yeni dinamikler geliştirebilir. Yaratıcılığın ön planda, bu yüzden sanatsal faaliyetler ya da hobilerine yönelmek için harika bir zaman. Kendini ifade edebileceğin platformlar bulmak, içsel duygularını dışa vurman açısından faydalı olacaktır. Duygusal zekânı kullanarak başkalarını da destekleyebilir, onlarla derin bağlılıklar kurabilirsin. Kendinle barışık olacağın bir gün seni bekliyor.
Bugün zihin ateşinle parlayacak, çevrendeki insanlarla iletişimini güçlendireceksin. Fikirlerin ve düşüncelerin etrafındaki insanlara ilham verebilir. Sosyal çevrenle olan bağların derinleşebilir. Özellikle yaratıcı projelerine dair yeni fırsatlar karşına çıkabilir. Birkaç yeni insanla tanışma veya mevcut ilişkilerini yenileme şansı bulacaksın. Duygusal anlamda daha açık ve samimi olmanın getirisi, ilişkilerini daha sağlam temellere oturtmana yardımcı olabilir. İçsel olarak merak ve keşfetme arzusuyla dolup taşacağın bu dönemde, yeni bilgi ve deneyimlere yönelmek isteyebilirsin. Zihnindeki soruları cevaplamak ve yeni ufuklara açılmak için harika bir gün. Kendini ifade etmekten korkma ve düşüncelerini paylaş. Güneş ışığının altında, içindeki yaratıcılığın parlaması için uygun zaman.
Duygusal derinliğin ön plana çıkacağı bir gün. İçsel yönelimlerin, sevdiklerinle olan ilişkilerinle daha belirgin hale gelecek. Aile bağlarının güçlendiğini hissedebilir, geçmişe dair anılarla dolu bir gün geçirebilirsin. Kendini güvende hissettiğin ortamlara yönelmek, ruhsal olarak rahatlamanı sağlayacak. Kendini ifade etme biçiminin etkileyici ve samimi olması, etrafındaki insanlarla olan iletişimini kuvvetlendirebilir. İçsel huzurun arayışında, meditasyon ya da doğayla iç içe olma fırsatlarını değerlendirebilirsin. Hayatındaki küçük şeylerin değerini daha fazla anlayacak, basit mutlulukların peşinden koşacaksın. Yaratıcılığını serbest bırakmak için ilham verici bir ortamda bulunmak faydalı olabilir. Kendine karşı nazik olmayı unutma; dış dünyadan gelen baskılar seni yorabilir. Bu yüzden, içsel sesine kulak vermek önceliklerin arasında olmalı.
Bugün, içsel gücünü ve kararlılığını hissetme zamanı. Kendine olan güvenin zirveye çıkacak ve başkalarına ilham vereceksin. Yeteneklerin çevrendekiler tarafından daha fazla takdir edilecek, bu da seni daha da motivede edecektir. Sosyal hayatında sürpriz gelişmeler gün yüzüne çıkabilir, yeni tanışmalar veya mevcut ilişkilerdeki derinleşmeler öne çıkabilir. Patronluk hislerin öne çıkabilir, projelerde liderlik rolleri üstlenmen gerekebilir. Ancak, otoriter tavırlar sergilemekten kaçınmalısın; daha yapıcı ve cesur bir yaklaşım benimsemek faydalı olacaktır. Tutkulu olduğun bir konuda yeni bir başlangıç yapmayı düşünebilirsin. Partnerinle keyifli vakit geçirmek, aranızdaki bağı güçlendirecek. Enerjini iyi değerlendirmeyi unutma; rahatlamaya ve kendini yenilemeye zaman ayırmalısın. Sevgi dolu bir ortamda hissetmek, günün en büyük hediyesi olabilir.
Dikkatli ve ayrıntılara çok önem veren bir zihindeki analiz yeteneği, bugün önemli fırsatları yakalamana yardımcı olacak. Önceliklerini yeniden değerlendirerek, hedeflerine ulaşmak için yeni stratejiler geliştirebilirsin. İletişim kurduğun kişilerin düşüncelerini anlamak, iş birliği yapmak ve sürdürmek için büyük bir şans elde ediyorsun. Duygusal olarak kendini ifade etme yeteneğin artacak; derin bağların oluşmasına olanak tanıyacak. Gün içinde biraz kendine zaman ayırmayı unutma; bu, iç huzurunu sağlamak açısından hayati önem taşıyacak. Mükemmeliyetçilikten uzaklaşarak, esnek bir tutum benimsemek, hem kişisel gelişiminde hem de çevrendekilerle ilişkilerinde olumlu sonuçlar doğurabilir.
Harmoni arayışında olduğun bir gün geçireceksin. İlişkilerde dengeyi sağlamak için çaba göstermen gerekecek; sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek, sorunları çözmek için mükemmel bir fırsat. Estetik ve sanatsal konulara yönelmek içsel huzurunu artırabilir. Özellikle zevk aldığın aktivitelerde kendini bulabilirsin. Dikkatini dağıtan meselelerden uzaklaşmak, zihninde rahatlama sağlayabilir. Sosyal çevrende bazı sürprizlerle karşılaşabilirsin, yeni insanlarla tanışmak ya da mevcut arkadaşlıkları derinleştirmek için uygun bir zaman. Kendi duygu ve düşüncelerini ifade etmekten çekinme, başkalarının bakış açıları seni zenginleştirebilir. Kendine bir ödül verme zamanı; belki bir alışveriş, belki bir spa günü ya da sadece huzur içinde geçireceğin bir saat. Unutma, dış dünyayla olan uyumun içsel dengeyi bulmana yardımcı olacak.
Bugün içsel duyguların derinliklerine inmeye yatkınsın. Hislerin güçlü ve etkileyici; etrafındaki insanlarla olan iletişimini yoğunlaştırabilir. Gizli kalmış duygular açığa çıkarken, dürüstlükten yana olmalısın. Buna ek olarak, sezgilerin bugün oldukça keskin; karar alırken iç sesine güvenmen sana önemli avantajlar sağlayabilir.Sosyal çevrendeki dinamikler de canlanıyor. Belki eski dostlarla bir araya gelebilir, geçmişteki olayları yeniden konuşma fırsatı yakalayabilirsin. Fakat dikkat, her bildiğin, her zaman doğru olmayabilir; bazı konularda yüzeyin ötesine geçmek isteyeceksin.Kendi sınırlarının tekrar gözden geçirilmesi gereken bir dönemdesin. Kendi isteklerini net bir şekilde ortaya koymaktan çekinmemelisin. Gün sonunda, iç huzurunu sağlamış olarak kendini yenilenmiş hissedeceksin. Ayrıca, kişisel projelerine yönelmek için mükemmel bir zaman; hayal gücünü serbest bırakarak yeni şeyler yaratabilirsin. Şu anki ruh halin, yaratıcılığını ve tutkunun kaynağını alevlendirecek.
Kendine güvenin ve içindeki maceraperest ruhun bu dönemde ön planda. Yeni deneyimlere açık ol, farklı perspektifler edinmen seni sıra dışı bir yolculuğa çıkarabilir. İletişim kurmakta zorlanmıyorsun, çevrendeki insanlar senin tutkulu enerjini hissedecek. Sosyal ilişkilerin güçleniyor, yeni arkadaşlıklar kapıda. Ancak dikkat etmen gereken bir nokta, düşüncelerini doğru ifade etmezsen yanlış anlaşılmalar yaşanabilir. İçsel duygularına kulak vermen, özünü daha iyi anlamanı sağlayacak ve iç huzurunu güçlendirecek. Anlık heyecanlara kapılmaktan çekinme, ama mantığını da devre dışı bırakmamalsın. Kendini ifade ederken cesur ol, bunu yaparken başkalarının hislerine saygılı olman gerekebilir. Bugün hayallerine yönelik adımlar atmak için uygun bir zaman. Kendine yatırım yapmayı unutma, bu seni daha da güçlendirecek.
Bugün, hedeflerine odaklanmak için güçlü bir motivasyon hissediyorsun. İlerlemek için gereken disiplin ve kararlılık içindesin. İş yerinde veya projelerinde yeni fırsatlar keşfetmek, dikkatinin dağılmasını zorlaştırabilir. Gelen öneriler, uzun vadeli kazançlar sağlayabilir; bunu iyi değerlendirmen gerekiyor. Kişisel ilişkilerde ise derinleşen bağlar ve içten sohbetler keyif verecek. Aşk hayatında sürpriz bir gelişme seni bekliyor. Duygularını ifade etme konusunda cesur olmalısın. Sağlık açısından, enerji seviyenin yükselmesi için dışarıda vakit geçirmek faydalı olacak. Doğa yürüyüşleri ve açık hava aktiviteleri, zihnini dinlendirecek ve ruhunu besleyecek. Kendine ait bir alan yaratmak, içsel huzurunu artırabilir. Finansa dair dikkatli ol, harcamaların üzerinde düşünmek sana yarar sağlayacak.
Bugün yenilik arayışlarınız ve sosyal bağlantılarınız sayesinde ilginç fırsatlarla karşılaşabilirsiniz. Kendinizi daha özgür ve bağımsız hissetme isteği artarken, ruhsal olarak beslenmek için farklı aktiviteleri keşfetmek isteyeceksiniz. Duygusal olarak kararlılığınızı korumaya çalışırken, aklınızdaki fikirleri cesurca ifade etmekten çekinmeyin. Çevrenizdeki insanlarla olan iletişiminizde yaratıcılığınız ön plana çıkabilir; bu sayede etkileyici tartışmalara girebilirsiniz. Arkadaşlarınızla olan ilişkilerinizde sürpriz gelişmeler olabilir; bazı arkadaşlıklar derin bir bağa dönüşebilir. Kendinizi ifade etmek ve toplumsal değişimlere katkıda bulunmak adına yaratıcı çözümler üretebilir, başkalarına ilham verebilirsiniz. Unutmayın, farklı düşünmek ve sıradan olanı sorgulamak sizi daha ileriye taşıyacak. Akışa bırakın; evren size yeni yollar açacak.
Hayallerinin peşinden koşmak için mükemmel bir gün. İçsel sezgilerin güçlü, bu nedenle hislerinle hareket etmekte tereddüt etmemelisin. Sanatsal ve yaratıcılığa dayalı projeler için ilham verici bir enerji mevcut. Sosyal ilişkilerde anlam arayışındasın; yeni bağlantılar kurabilir, eski dostlukları canlandırabilirsin. Duygusal derinliklere dalış yapma isteği taşıyorsun, ancak dikkatli ol, duyguların seni zaman zaman yanıltabilir. Kendini ifade etme biçiminde açıklık ve dürüstlük, başkalarının da seninle daha samimi bir ilişki kurmalarına yardımcı olabilir. İçinde biriken duyguları serbest bırakman gereken bir dönemde olabilirsin; yazmak, resim yapmak veya müzik dinlemek bu süreçte sana iyi gelecektir. Kendine zaman ayırarak ruhsal dengeyi sağlamaya özen göster.
