1
12 Eylül 1980 darbesiyle ülkeyi terk etmek zorunda kalan sanatçılardan biriydi Fuat Saka… Henüz 20’li yaşlarında sürgün hayatına Almanya’da başlayan Saka, ilk kez Türkiye’ye döndüğünde ise 45 yaşına gelmişti. 20 yıl boyunca ailesini hiç görmedi. O yıllarını yazıp söylediği şarkılara tutunarak geçirdi. Cem Karaca, Melike Demirağ ve sürgündeki birçok sanatçı yakın arkadaşıydı. Avrupa turnelerine birlikte çıktılar. O yılları anlatırken “Kırgın ve küskün değilim iyi bir yurtseverim” diyen Fuat Saka 14 Anadolu türküsünün yer aldığı yeni albümü Avaz için ‘her şeye karşı bir çığlık’ yorumu yaptı. İşte usta sanatçı ile yaptığımız samimi söyleşi…
– Nasılsınız?
Bu ülkede her şey yolunda demek için çok zorlamak lazım. Sağlık sıhhat yerinde. Pandemide baya çalıştım. Avaz albümünün kayıtlarını yaptım. Datça’daki evimde stüdyoma kapandım.
SOSYAL DARBEYE DÖNÜŞTÜ
– Neler zorladı sizi?
Üzülecek çok şey var. Özellikle bu müzisyenlerin yaşam biçimleri ekonomik olarak çok etkilendi. İntihar eden müzisyenler oldu, enstrümanlarını satmak zorunda kalanlar çok üzüldük. Ben kendim zor durumdayım diyemem. Sanatçılara eşlik eden müzisyenlere çok büyük ekonomik darbesi oldu bu sürecin. Sosyal darbeye dönüştü. Ne kadar becerebiliyorsak dayanıp yıkılmayacağız. Enver Gökçe’nin meşhur şiirindeki gibi “Dayan ha yıkılma’ diyorum ben de. Türkiye’de müzik yapmak hep zor koşullarda oldu. Hala da öyle şimdi iki katı zorlaştı. Bunun nedeni de sistemin ta kendisidir. Büyük bir aşkla şevkle yaptıkları işten uzaklaşmak zorunda kalıyor müzisyenler pandemiyle birlikte.
TÜRKÜYE DUYDUĞUM SEVGİ
– Avaz albümüyle bu kez Anadolu’dan türkülerle karşımızdasınız. Çıkış noktanız Anadolu’ya özlem mi?
Beni Karadeniz müziğiyle tanır insanlar ama bu yanlış protest şarkılarım da vardı. Ahmet Arif’ten Nazım Hikmet’e çok değerli şairlerin şiirlerini besteledim. Her çalışmam içinde mutlaka bir Karadeniz ritmi ya da şarkısı koymuşumdur. İnsanlar onu daha çok sevmiştir ona bir şey diyemem. Sanatçıyı köşeye sıkıştırmamak lazım sanatçı sanatçıdır. Avaz’ın temelini daha çok Anadolu halk türkülerinden oluşturdum. Çıkış noktam türkülere duyduğum sevgi ve onara olan inancım. Her türküye değil tabii ki seçtik. 30’dan fazla türkü kayıt etim ama 14 tanesini seçtik. İnsanları kucaklayabilecek parçaları seçtik.
BUGÜN VAR YARIN YOKLAR
– Anadolu türkülerinin günümüzdeki yeri hak ettiği yerde mi diye hep tartışılır. Sizin düşünceniz nedir?
‘Popüler müzike satan müzik’ denilir. Popüler olan bugün var yarın yok. Türküler öyle değildir hayata, aşk, sevda, kin, öfke kavga her türlü hikayesi olan söylemlerdir. Anadolu’nun yüzlerce ozanı var söyledikleri bugün de geçerliliğini taşıyor. Türkülerin yok olması imkansız. Türküler kalıcıdır.
– Albümün ismi Avaz haykırmayı çağrıştırıyor gibi…
Çığlık atmak diyelim biz ona. (Gülüyor)
MUHALİF OLMAYI SEÇTİM
– Avaz neyin çığlığı?
Her şeye karşı bir çığlık. Ben hayatımda muhalif olmayı seçtim. Ülkenin sosyal ekonomik politik düzeni açısından muhalif olmak. Muhaliflik kötü bir şey değildir ayrıca. Korkulmamalı. Hatta bu ülkeyi yönetmeye çalışanlar da muhaliflere kulak vermeli. Sosyal, ekonomik, kültürel yaşama dair söyleyeceklerimiz var. Bu albümdeki türkülerimle Avaz’ın amaçlarından bir tanesi de o dur. Sistem neredeyse bize türküleri de bize unutturmaya çalışıyor. Anadolu’nun türkülerini unutmayacağız. Bu bir gelenektir. Bu geleneği taşıyanlardan biri olarak amacım türkülerimizi yaşatmak.
– Sizin aksinize sanatın siyasete karışmasını eleştirenler de var…
Politikayı sadece politikacılar mı yapacak? Biz edilgen olmamalıyız biz halkız. Halk olduğumuz için de politikanın içindeyiz. Söyleyeceklerimizi tabii ki söyleyeceğiz. Çünkü susmanın kimseye yararı yok. Ama bu ülkede ağzını açtığınızda hemen hapishanenin yolunu gösteriyorlar. Bu da insanları ürkütebiliyor. Buna baskı rejimi deriz.
– 12 Eylül darbesini yaşamış ülkesini terk etmek zorunda kalmış bir sanatçı olarak o günden bugüne neler söylersiniz?
Geçmişte 12 Eylül döneminde tabii ki baskı, zulüm, hapisler, idamlar yaşadı bu ülke. Bugün ise Anayasa’ya uyulmayan bir dönemden geçiyoruz. Bugün durum o dönemdekinden daha sert ve ürkütücü.
BİZ İYİ YURTSEVERLERİZ
– Türkiye’den ayrı geçirdiğiniz 20 yılı nasıl özetlersiniz?
Ben ve benim dostlarım biz iyi yurtseverleriz. Bu yurdu galiba en çok sevenlerin başında bizler geliriz. O nedenle düşüncelerimizi ifade ettikten sonra bu sistemin bize uyguladığı bir baskı düzeni vardı bunun sonucunda ya ülkede kalıp hapishanede olacaktık ya da özgür kalıp söylemlerimize devam edecektik. Bu yüzden yurt dışına çıktık. Sokaklarda her gün insanlar öldürülüyordu. Ama yurt dışında tabii ki benim yaptığım parçaların çoğunluğu o dönemin baskı rejimine karşı yazılmış şarkılardı. O dönemi anlatmaya çalıştım.
ÖZLEMLER ÇOK BÜYÜKTÜ
– Nasıl bir özlemdi?
Geride aileniz dostlarınız var. Ben kendi adıma söyleyeyim evli ve çocuk sahibi değildim. Ama çok gençtim 20’li yaşlardaydım ve özlemler büyüktü. İnsanına özlemimiz var. Öyle zamanlar geldi ki sokağa çıktığımda Türkçe konuşulan sokaklar aramaya başladım. Almanca ve Fransızca öğrendik. Çoğunlukla Almanya’da, 3,5 yıl da Fransa’da kaldım. 1980’de gittim.
– 20 yıl sonra döndünüz. İlk ne yaptığınızı hatırlıyor musunuz?
Trenle Edirne’ye geldim arkadaşlarım alıp İstanbul’a getirdiler. Ertesi akşam özlediğim ne varsa geldi. Türk yemekleri ve rakıyı özlemişim. Ailem Trabzon’dan bir otobüs doluşup gelmişlerdi. Annem de dahil. Babam vefat etmişti. Aynı minibüsle Trabzon’a gittik. Annem adak adamıştı. 20 yılda annem hariç ailemden kimseyi görmemiştim. Onları görünce alabora oldum. Tatlı bir stres yaşadım. Annemle de bir kez Yunanistan’ın Türkiye sınırında buluşmuştuk. Zor tabii. 45 yaşındaydım döndüğümde. Gençliğim yurt dışında geçti.
– Kırgınlıklarınız var mı?
İntikam duygusuyla yaşamadım. Yurt dışındayken öfke oluyor ama gelince bitiyor. Çünkü sistem sizi öfkelendiriyor. Ama kırgın ve küskün değilim. Sadece özgür bir ülkede yaşayabilmenin koşullarının oluşturulması lazım. Bu yoktu geçmişte. Bugün var mı? Yine yok.
– Döndükten sonra mı Datça’ya yerleştiniz?
2004 yılından beri Datça’dayım. Eşim emekli olunca ben de İstanbul’daki stüdyomu kapattım. İstanbul güzel ama yorucu bir şehir. Ege sahillerini sevdik. Datça’nın dışında bir köyde yaşıyoruz. Kedilerimiz var. Bahçemiz var. Doğal yaşıyoruz. Karadenizliler yeşilliği çok sever. Biz de ekip biçmeye çalışıyoruz.
Bugün enerjinin yüksek olacak, cesur ve kararlı adımlar atmaya hazır hissediyorsun. İçgüdülerin güçlü, bu nedenle sezgilerine güvenmelisin. Yaratıcılığın ön planda, yeni projelere başlamak veya mevcut olanları yenilemek için harika bir zaman. Sosyal ilişkilerde sıcak ve samimi olacaksın, çevrendekilerle olan etkileşimlerin keyifli anlar yaşatabilir. Duygusal olarak biraz gergin hissetsen de, bu durumu avantaja dönüştürebilirsin. Sabırlı olmanın önemini unutma, anlık tepkiler vermekten kaçın. Kendine güven ve içsel motivasyonunu artıracak aktiviteler bul. Aşk hayatında ise samimiyet ön planda, açık iletişim kurmak ilişkinizi güçlendirebilir.
Bugün, duygusal olarak kendini güçlü hissettiğin bir dönemdesin. İçsel huzur arayışın, seni sanatsal ve estetik konulara yönlendirebilir. Farklı bakış açılarıyla çevrendekileri etkileyebilirsin; yaratıcılığın parlayacak. İş ya da özel yaşamında alacağın kararlar, gelecekte fayda sağlayacak bir temelin inşasında önemli rol oynayacak. Anlık duygulara kapılmamak ve kararlılığını korumak, ilerlemeni hızlandırabilir. Maddi konulara dair bir değerlendirme yapma ihtiyacı hissedebilirsin; bütçeni incelemek ya da yeni yatırım fırsatları araştırmak için doğru zaman. Sosyal ilişkilerde içten sohbetler, seni yüreklendirecek insanlarla bir araya getirebilir. Şimdi, içsel gücün ve kararlılığın sayesinde, hayallerinin peşinden koşmak için harekete geçme vakti.
Farklı düşüncelerle dolu bir gün. İletişim kabiliyetin ön planda. Fikirlerinle çevrendeki insanları etkileyebilirsin. Onların bakış açılarına açık olursan, ilham verici diyaloglar yaşanabilir. Sosyal aktivitelere katılmak için harika bir zaman, yeni bağlantılar kurabilir veya eski dostlarla yeniden bir araya gelebilirsin. Zihin, hızlı ve çevik; kendini ifade etmek için yaratıcı yollar keşfedebilirsin. Duygusal derinliklere dalma arzusu içinde bulunabilirsin ancak yüzeyselliği aşmamak için dikkatli olmalısın. Ayrıca, verilen sözlere sadık kalmak ve güvenilir olmak ilişkilerinde önem kazanıyor. Bugün, düşüncelerinle dünyayı renklendirirken, unutma; duygusal dengeyi korumak da bir o kadar kritik. Yeni fikirler ve bakış açıları, günlük rutinine farklı bir tat katacak. Dinlemek ve anlamak için vakit ayırmayı unutma.
Duygusal derinliklerin içinde kaybolmuş hissetmek mümkün. İçsel dünyanın, özellikle aile ilişkileri ve ev hayatı üzerinde yansımalar yaratabilir. Anlık hüzün ve sevgi dolu anların arasında gidip gelebilirsin. Kendini ifade etmekte zorlanıyorsan, bir günlüğe düşüncelerini yazmak iyi gelebilir. Bugün, geçmiş anıları yeniden gözden geçirmek, onlara farklı bir bakış açısıyla yaklaşmak faydalı olacaktır. Özellikle sevdiklerinle geçireceğin zaman, güven duygunu pekiştirebilir. Hislerinin doğal akışına bırakmak, seni daha huzurlu hissettirecek. İhtiyacın olan destek için, kalbini açıp duygularını paylaşmaktan çekinme. Unutma, senin içindeki sevgi ve şefkat, etrafındakilerin kalbine de dokunabilir.
Kendin için bu günkü sahnede parlamak için bir fırsat var. İçsel gücün ve cazibenle etrafındaki insanları etkileyebilirsin. Yaratıcılığın zirveye çıkmışken, hayal gücünü kullanarak projelerine ivme kazandırabileceğin bir dönemdesin. Sosyal çevrenle ilişkilerin güçleniyor; yeni arkadaşlıklar kurulabilir, eski dostluklar tazelenecek. İçindeki lider ruhu, bulunduğun ortamda belirginleşecek ve fikirlerinle başkalarına ilham vereceksin. Kalbindeki tutkular, sana sükunet getirecek; sevdiğin şeylere yönelmekten çekinme. Kendine yaradığın alanlarda cesur adımlar atabilirsin. Unutma, ışığın tüm kısımlarıyla yayılıyor; güveninle ve kararlılığınla yol gösterici olabilirsin. Ama dikkatli ol, bazen kibirli bir tavır, etrafındaki insanlarla olan iletişimini zorlaştırabilir. Dengeni korumaya çalışarak, bu günkü enerjini en iyi şekilde değerlendirebilirsin.
Bugün, detaylara olan düşkünlüğün seni öne çıkaracak. Küçük ayrıntıları yakalamak için sahip olduğun keskin gözlem yeteneği, başkalarına yardım etme konusunda büyük bir fırsat sunabilir. İş yerinde veya günlük yaşamda yüzeyde görünenlerin ötesine geçerek, derinlemesine inceleme yapman gereken bir durumla karşılaşabilirsin. Bu, hem profesyonel hem de kişisel ilişkilerde güvenilir bir kaynak olmanı sağlayacak.Yaratıcılığın beklenmedik bir şekilde açığa çıkabilir; yeni fikirler veya projeler için ilham alabilir ve bu fikirlerini düzenleyip somut hale getirme fırsatı bulabilirsin. Sosyal çevrende ise, insanlarla bağlantılar kurmak, düşündüğünden daha keyifli ve anlam dolu hale gelebilir. Duygusal derinlikler ve insanların iç dünyalarına dair dokunuşlar, daha büyük bir bağ kurmanı sağlayabilir. Dikkatini dağıtacak şeylerden uzak durarak, bu değerli anıların tadını çıkar. Kendinle barışık olma ve içsel huzuru bulma yönünde atacağın adımlar, günün sonunda seni tatmin edecektir.
Bugün ilişkiler ve sosyal ortamlar ön planda. Geçmişte yaşadığın bir ilişkiyle ilgili düşüncelere dalabilirsin; bu, daha önceki deneyimlerinden öğrenmeni sağlayacak. Ortaklıklar ve iş birlikleri konusunda, karşı tarafla açık ve dürüst bir iletişim kurmak önem taşıyor. Fikirlerini dile getirirken, karşıdaki kişinin bakış açısını da göz önünde bulundurmalısın. Sanatsal yönlerin açığa çıkıyor, yaratıcılığını ifade etmek için en doğru zaman. Güneş, dış görünümüne ve tarzına olan ilgini arttırabilir; modaya ve estetiğe yönelik eğilimlerin güçleniyor. Biraz cesur davranarak, yeni bir tarz denemek ya da farklı bir görünüm elde etmek seni daha özgüvenli hissettirecek. Duygusal dengeyi korumaya çalış, huzurlu bir akış içinde kalmak, genel mutluluğunu artıracak.
Duygular derinleşiyor; içsel tutku ve yoğun hisler gün yüzüne çıkıyor. Gizli kalmış duygusal meselelerle yüzleşme fırsatın var. İlişkilerde samimiyet arayışı içindesin; açık ve dürüst bir iletişim kurmak sana yürekten gelen bir istek olarak belirecek. Bu süreçte sezgilerin oldukça güçlü, hislerine güvenebilirsin. İç dünyandaki savaşları kazanmak, seni büyüme ve dönüşüm yolunda ileri bir adım atmaya yönlendirecek.İş ve kariyer alanında bazı mücadeleler gündeme gelebilir. Çalışma ortamındaki dinamiklere odaklanmalısın; birlikte çalıştığın kişilerle enerjin sarsılabilir. Diplomasi ve anlayış, sorunları çözmende anahtar rol oynayacak. Revolüsyona ihtiyaç duyan projelere yönelmek isteyebilirsin; yenilikçi fikirler, ilham verici bir etki yaratabilir.Finansal konularda dikkatli olmanda fayda var; harcamalarını gözden geçir ve gereksiz risklere girmemeye özen göster. Geçmişten ilham alarak, geleceğe daha sağlam adımlarla ilerleyebilirsin. Kendine olan güvenin artıyor; bu içsel güç, seni hayallerine daha da yaklaştırabilir. Sağlıkta enerjini dengelemek adına ruhsal rahatlama yöntemlerine yönelmek iyi gelecektir; meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi. Denge sağlayarak, iç huzurunu yakalamak için fırsatın var. Hayatında olumlu değişim rüzgarları estirerek, dönüşüm yolunu güçlendireceksin.
Yeni maceralara atılmak için mükemmel bir zaman. İçsel özgürlüğün ve keşif arzulandıkça, çevrendekilere ilham verebilirsin. Sosyal ortamlarda kendini ifade etme biçimin dikkat çekebilir. Bugün, iletişimde samimiyetin önem kazandığı anlar yaşayabilirsin. Farklı bakış açılarından gelen fikirler, ufkunu genişletecek ve yeni fırsatların kapısını açacaktır. Hayalleri gerçeğe dönüştürecek cesareti bulabilirsin. İçsel sezgilerine güven, karşına çıkan yenilikler seni bulutların üzerine çıkarabilir. Mistik ve spritüel konulara olan ilgin artabilir, bu konularda araştırmalar yapmak sana keyif verecektir. Gelecek için umut verici düşüncelerin, içinde bir ateş yakacak. Kendi yolunu çizme cesaretini bulabilirsen, hayal ettiğin yaşamın kapıları aralanacaktır.
Sorumluluk duygusu pekişiyor, bu da seni çevrendeki insanlara yönelik daha otoriter bir duruş sergilemeye yönlendirebilir. Bugün, iş ve kariyerle ilgili konulara odaklanmak isteyeceksin. Bu hedefler doğrultusunda yeni stratejiler geliştirmek için ideal bir zaman. Ancak, sabırlı olmalı ve acele etmemelisin; zaman her şeyin ilacıdır. İletişim kurmaktan çekinme, zira başkalarının fikirleri ve önerileri seni yeni fikirlere yönlendirebilir. Maddi konularda atılımlar yapma isteği belirebilir, fakat harcamalarına dikkat etmen gerekecek. Geçmişteki mali hatalarından ders çıkararak sağlam adımlar atabilirsin. Kendine olan güvenin artıyor, bu özgüvenle yeni fırsatların kapılarını aralayabilirsin. Özel hayatında, sevdiklerinle olan bağları güçlendirmek adına güzel planlar yapma isteği ön planda. Romantik sürprizler ve küçük jestler, ilişkini besleyebilir. Kendini ifade etmekte zorlanmasan da, duygularını paylaşma konusunda temkinli olmalısın. Hangi alanda ilerlemek istediğini netleştirmek, sana yön verecek ve huzurunu artıracaktır. Unutma, emeklerinin karşılığını almak için sabırlı olmalısın.
Yaratıcılığın ve özgürlüğün ön planda olacağı bir gün seni bekliyor. Farklı düşünme yeteneğin, sıradan olanın ötesine geçmene yardımcı olacak. Sosyal çevrendeki insanlarla etkileşimin güçlenecek; arkadaşlarınla keyifli ve ilgi çekici sohbetler yapabilir, yenilikçi fikirlerinle ilham verebilirsin. Beklenmedik durumlarla karşılaşabilirsin ancak bu anların getireceği fırsatlar senin için heyecan verici olacaktır. Duygusal açıdan derin hissedeceğin anlar yaşayabilirsin. İçsel benliğine dönüp neyin seni gerçekten mutlu ettiğini sorgulamakta fayda var. Bugün, sezgilerine güvenerek yeni deneyimlere açık olmalısın. Hayata taze bir gözle bakma şansı yakalayacak ve olaylara farklı bir perspektiften yaklaşabileceksin. Aşk ve ilişkilerde ise özgürlük arayışın ön planda olacak; partnerinle samimi diyaloglar kurmaya özen göstermelisin.
Bugün içsel duyguların yoğunlaştığı bir dönemdesin. Empati yeteneğin sayesinde çevrendekilerin hislerini derinden anlayabilme kabiliyetin ön planda olacak. Bu, ilişkilerinde daha samimi ve bağlayıcı bir etki yaratabilir. Duygusal derinliklerde kaybolmamak için kendine zaman tanı ve içsel huzurunu bulmak için meditasyon veya doğada vakit geçirmeyi deneyebilirsin. Ayrıca, yaratıcı yönlerin açığa çıkabilir; sanat, müzik veya yazı gibi alanlarda kendini ifade etmek için harika bir fırsat. Gizli hislerini bir nebze açığa çıkarmaktan korkma, içsel yaratıcılığını besleyen unsurlar seni bekliyor. Kendine güven ve izlediğin yolun değerini bil. Sosyal bağlantılarında hassas ve düşünceli olman, derin dostluklar kurmana olanak tanıyabilir. Unutma ki, bugün attığın küçük adımlar, gelecekte büyük etkilere yol açabilir.
