1
12 Eylül 1980 darbesiyle ülkeyi terk etmek zorunda kalan sanatçılardan biriydi Fuat Saka… Henüz 20’li yaşlarında sürgün hayatına Almanya’da başlayan Saka, ilk kez Türkiye’ye döndüğünde ise 45 yaşına gelmişti. 20 yıl boyunca ailesini hiç görmedi. O yıllarını yazıp söylediği şarkılara tutunarak geçirdi. Cem Karaca, Melike Demirağ ve sürgündeki birçok sanatçı yakın arkadaşıydı. Avrupa turnelerine birlikte çıktılar. O yılları anlatırken “Kırgın ve küskün değilim iyi bir yurtseverim” diyen Fuat Saka 14 Anadolu türküsünün yer aldığı yeni albümü Avaz için ‘her şeye karşı bir çığlık’ yorumu yaptı. İşte usta sanatçı ile yaptığımız samimi söyleşi…
– Nasılsınız?
Bu ülkede her şey yolunda demek için çok zorlamak lazım. Sağlık sıhhat yerinde. Pandemide baya çalıştım. Avaz albümünün kayıtlarını yaptım. Datça’daki evimde stüdyoma kapandım.
SOSYAL DARBEYE DÖNÜŞTÜ
– Neler zorladı sizi?
Üzülecek çok şey var. Özellikle bu müzisyenlerin yaşam biçimleri ekonomik olarak çok etkilendi. İntihar eden müzisyenler oldu, enstrümanlarını satmak zorunda kalanlar çok üzüldük. Ben kendim zor durumdayım diyemem. Sanatçılara eşlik eden müzisyenlere çok büyük ekonomik darbesi oldu bu sürecin. Sosyal darbeye dönüştü. Ne kadar becerebiliyorsak dayanıp yıkılmayacağız. Enver Gökçe’nin meşhur şiirindeki gibi “Dayan ha yıkılma’ diyorum ben de. Türkiye’de müzik yapmak hep zor koşullarda oldu. Hala da öyle şimdi iki katı zorlaştı. Bunun nedeni de sistemin ta kendisidir. Büyük bir aşkla şevkle yaptıkları işten uzaklaşmak zorunda kalıyor müzisyenler pandemiyle birlikte.
TÜRKÜYE DUYDUĞUM SEVGİ
– Avaz albümüyle bu kez Anadolu’dan türkülerle karşımızdasınız. Çıkış noktanız Anadolu’ya özlem mi?
Beni Karadeniz müziğiyle tanır insanlar ama bu yanlış protest şarkılarım da vardı. Ahmet Arif’ten Nazım Hikmet’e çok değerli şairlerin şiirlerini besteledim. Her çalışmam içinde mutlaka bir Karadeniz ritmi ya da şarkısı koymuşumdur. İnsanlar onu daha çok sevmiştir ona bir şey diyemem. Sanatçıyı köşeye sıkıştırmamak lazım sanatçı sanatçıdır. Avaz’ın temelini daha çok Anadolu halk türkülerinden oluşturdum. Çıkış noktam türkülere duyduğum sevgi ve onara olan inancım. Her türküye değil tabii ki seçtik. 30’dan fazla türkü kayıt etim ama 14 tanesini seçtik. İnsanları kucaklayabilecek parçaları seçtik.
BUGÜN VAR YARIN YOKLAR
– Anadolu türkülerinin günümüzdeki yeri hak ettiği yerde mi diye hep tartışılır. Sizin düşünceniz nedir?
‘Popüler müzike satan müzik’ denilir. Popüler olan bugün var yarın yok. Türküler öyle değildir hayata, aşk, sevda, kin, öfke kavga her türlü hikayesi olan söylemlerdir. Anadolu’nun yüzlerce ozanı var söyledikleri bugün de geçerliliğini taşıyor. Türkülerin yok olması imkansız. Türküler kalıcıdır.
– Albümün ismi Avaz haykırmayı çağrıştırıyor gibi…
Çığlık atmak diyelim biz ona. (Gülüyor)
MUHALİF OLMAYI SEÇTİM
– Avaz neyin çığlığı?
Her şeye karşı bir çığlık. Ben hayatımda muhalif olmayı seçtim. Ülkenin sosyal ekonomik politik düzeni açısından muhalif olmak. Muhaliflik kötü bir şey değildir ayrıca. Korkulmamalı. Hatta bu ülkeyi yönetmeye çalışanlar da muhaliflere kulak vermeli. Sosyal, ekonomik, kültürel yaşama dair söyleyeceklerimiz var. Bu albümdeki türkülerimle Avaz’ın amaçlarından bir tanesi de o dur. Sistem neredeyse bize türküleri de bize unutturmaya çalışıyor. Anadolu’nun türkülerini unutmayacağız. Bu bir gelenektir. Bu geleneği taşıyanlardan biri olarak amacım türkülerimizi yaşatmak.
– Sizin aksinize sanatın siyasete karışmasını eleştirenler de var…
Politikayı sadece politikacılar mı yapacak? Biz edilgen olmamalıyız biz halkız. Halk olduğumuz için de politikanın içindeyiz. Söyleyeceklerimizi tabii ki söyleyeceğiz. Çünkü susmanın kimseye yararı yok. Ama bu ülkede ağzını açtığınızda hemen hapishanenin yolunu gösteriyorlar. Bu da insanları ürkütebiliyor. Buna baskı rejimi deriz.
– 12 Eylül darbesini yaşamış ülkesini terk etmek zorunda kalmış bir sanatçı olarak o günden bugüne neler söylersiniz?
Geçmişte 12 Eylül döneminde tabii ki baskı, zulüm, hapisler, idamlar yaşadı bu ülke. Bugün ise Anayasa’ya uyulmayan bir dönemden geçiyoruz. Bugün durum o dönemdekinden daha sert ve ürkütücü.
BİZ İYİ YURTSEVERLERİZ
– Türkiye’den ayrı geçirdiğiniz 20 yılı nasıl özetlersiniz?
Ben ve benim dostlarım biz iyi yurtseverleriz. Bu yurdu galiba en çok sevenlerin başında bizler geliriz. O nedenle düşüncelerimizi ifade ettikten sonra bu sistemin bize uyguladığı bir baskı düzeni vardı bunun sonucunda ya ülkede kalıp hapishanede olacaktık ya da özgür kalıp söylemlerimize devam edecektik. Bu yüzden yurt dışına çıktık. Sokaklarda her gün insanlar öldürülüyordu. Ama yurt dışında tabii ki benim yaptığım parçaların çoğunluğu o dönemin baskı rejimine karşı yazılmış şarkılardı. O dönemi anlatmaya çalıştım.
ÖZLEMLER ÇOK BÜYÜKTÜ
– Nasıl bir özlemdi?
Geride aileniz dostlarınız var. Ben kendi adıma söyleyeyim evli ve çocuk sahibi değildim. Ama çok gençtim 20’li yaşlardaydım ve özlemler büyüktü. İnsanına özlemimiz var. Öyle zamanlar geldi ki sokağa çıktığımda Türkçe konuşulan sokaklar aramaya başladım. Almanca ve Fransızca öğrendik. Çoğunlukla Almanya’da, 3,5 yıl da Fransa’da kaldım. 1980’de gittim.
– 20 yıl sonra döndünüz. İlk ne yaptığınızı hatırlıyor musunuz?
Trenle Edirne’ye geldim arkadaşlarım alıp İstanbul’a getirdiler. Ertesi akşam özlediğim ne varsa geldi. Türk yemekleri ve rakıyı özlemişim. Ailem Trabzon’dan bir otobüs doluşup gelmişlerdi. Annem de dahil. Babam vefat etmişti. Aynı minibüsle Trabzon’a gittik. Annem adak adamıştı. 20 yılda annem hariç ailemden kimseyi görmemiştim. Onları görünce alabora oldum. Tatlı bir stres yaşadım. Annemle de bir kez Yunanistan’ın Türkiye sınırında buluşmuştuk. Zor tabii. 45 yaşındaydım döndüğümde. Gençliğim yurt dışında geçti.
– Kırgınlıklarınız var mı?
İntikam duygusuyla yaşamadım. Yurt dışındayken öfke oluyor ama gelince bitiyor. Çünkü sistem sizi öfkelendiriyor. Ama kırgın ve küskün değilim. Sadece özgür bir ülkede yaşayabilmenin koşullarının oluşturulması lazım. Bu yoktu geçmişte. Bugün var mı? Yine yok.
– Döndükten sonra mı Datça’ya yerleştiniz?
2004 yılından beri Datça’dayım. Eşim emekli olunca ben de İstanbul’daki stüdyomu kapattım. İstanbul güzel ama yorucu bir şehir. Ege sahillerini sevdik. Datça’nın dışında bir köyde yaşıyoruz. Kedilerimiz var. Bahçemiz var. Doğal yaşıyoruz. Karadenizliler yeşilliği çok sever. Biz de ekip biçmeye çalışıyoruz.
Enerjin dolu, dinamik ve heyecan verici bir gün seni bekliyor. Yeni başlangıçlar ve fırsatlar kapını çalabilir; bu yüzden gözlerini dört aç. İlişkilerin gündeminde ön planda olacak. Duygularını ifade etme konusunda cesur olmalısın, karşındaki kişi senin bunca zamandır hissettiklerini anlamakta zorlanıyor. İş konularında liderlik yeteneklerin öne çıkabilir, takım arkadaşların üzerinde etkili olabilirsin. Unutma ki, sabırlı olmak ve dinlemek de bu süreçte çok önemli. Sağlığına dikkat etmeli, aşırıya kaçmamaya özen göstermelisin. Bugün herhangi bir sosyal etkinliğe katılırsan, yeni insanlarla tanışma şansın var. Kendine güven, bu güzel günün tadını çıkar!
Bugün kararlılığın ve sabrının ön planda olduğu bir gün. Kendini ortaya koyma konusunda güçlü bir motivasyon hissedebilirsin. İş hayatında veya projelerinde yaptığın katkıların takdir edilecek. Maddi konularda daha dikkatli olman gereken bir dönemde olabilirsin, yapıcı kararlar almak için eline geçecek fırsatları iyi değerlendirmelisin. İlişkilerinde biraz daha açık olmaya ve hislerini paylaşmaya özen göstermen, aradaki bağı güçlendirecek. Gün içinde doğadaki güzelliklere odaklanmak, ruhsal olarak yenilenmene yardımcı olacak. Kendine zaman ayırmayı unutma; bu, kendini daha iyi hissetmeni sağlayacak.
Bugün sosyalleşmeye olan arzu oldukça yüksek. Farklı insanlarla bir araya gelmek, yeni bilgileri paylaşmak ve ilginç tartışmalara katılmak için harika bir zaman. Zihnin açık ve yeniliklere açık olman, çevrendekilere de ilham verecektir. İletişim becerilerin ön plana çıkarken, karşındaki kişilerin duygularını daha derinlemesine anlaman da mümkün. Ancak, aşırı dağılmalara dikkat etmen gerekebilir; zaman zaman odaklanmakta zorluk yaşayabilirsin. Gökyüzü, birikmiş düşüncelerini yazıya dökmen için güzel bir fırsat sunuyor. Belki kısa bir not, belki de hayallerinin peşinden koştuğun bir hikaye. İçsel dünyanı keşfetmek için bireysel zaman yaratmayı unutma. Bugün, öğrenmeye ve keşfetmeye olan merakın, seni istemediğin karmaşalardan uzak tutacak yeni yollar açabilir. Kendini ifade etme şeklin sayesinde, hem ilham alacak hem de ilham vereceksin.
Duygusal derinliklerinle yüzleşmek için harika bir zaman. Hislerin seni yönlendirecek ve kalbinin sesine kulak vermen gerekiyor. Ailevi ilişkilerdeki hassas dengeler, senin sevgi dolu yapınla şekillenecek. Yakın çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin, beklenmedik bir şekilde güçlenebilir. Özellikle çocukluğuna dair anılar ve geçmişteki deneyimlerin, bugün hayatına anlam katacak. Kendini koruma isteğin, bazen duygusal mesafeler yaratmana sebep olabilir; ama açık bir iletişim, yolunu açar. İçsel huzurunu sağlamak için meditasyon veya doğayla vakit geçirmek faydalı olacak. Şu an, senin içsel gücünü ve sezgini keşfetme dönemi. Kendini ifade etme arzusuyla birlikte, yaratıcılığın da artış gösterebilir. İleriye dönük hedeflerinle ilgili duyduğun kaygılar, belirsizlik hissine yol açabilir; ama bu, seni durdurmamalı. Cesur ol ve adımlarını kararlılıkla at.
Bugün kendinizi sahnede gibi hissedeceksiniz; çevrenizdekilere enerji ve ilham verebilirsiniz. İçsel güç ve kararlılığınız, sıradan durumları bile olağanüstü hale getirebilir. İlişkilerde samimiyet arayışınız yoğunlaşacak; sevgi dolu kelimelerle bir bağlantı kurmak isteyebilirsiniz. Kendinize güveniniz tam, bu durumu kullanarak yeni girişimlerde bulunmak için cesur adımlar atacaksınız. Ancak, çevrenizdeki insanların duygularını görmezden gelmemek önemli; empati kurmaya özen gösterin. Kariyer hayatında ilginizi çeken fırsatlar belirebilir, cloudskop edilmemiş potansiyelinizi açığa çıkarmanız için harika bir zaman. Finansal konularda temkinli olun; ani harcamalar yerine planlı hareket etmek daha doğru olacaktır. Unutmayın, dışarıdan gelen eleştirilere kulak tıkamak, içsel gücünüzü pekiştirebilir. Bugün odak noktanız mutluluk ve yaratıcılığınızın serbest bırakılması olsun.
Mükemmeliyetçi yönlerin öne çıkacak. Detaylara olan dikkatin sayesinde iş yerinde veya projelerinde göstermiş olduğun titizlik, başkalarının takdirini kazanmanı sağlayacak. Ancak bu süreçte kendini fazla eleştiriyor olabilirsin; bu durum, içsel huzurunu zedeleyebilir. Kendine nazik olmayı unutma. İlişkilerde ise, karşındakinin hislerini anlama konusunda güçlü bir empati yeteneğin var. Onların duygusal ihtiyaçlarına yönelik duyarlılığın, samimiyeti artıracak. Sağlığınla ilgili küçük ama önemli değişiklikler yapma zamanı; belki yeni bir spor rutini veya sağlıklı bir beslenme programı seni yenileyecektir. Kendini ifade ederken açık ol. Yeterince paylaşımda bulunmadığın zaman, yanlış anlaşılmalar ortaya çıkabilir. Sanatsal yaratıcılığın da kendini ortaya koymaya hevesli; bu yönünü keşfetmek için bir fırsat yakalayabilirsin. Unutma ki, en önemli şey, içsel huzurunu korumak ve bedeninle ruhun arasında bir denge sağlamaktır.
Denge arayışında olduğun bir gün. Sosyal ilişkilerde uyum sağlamak isteyebilirsin, bu nedenle insanlarla bir araya gelmek ve fikir alışverişinde bulunmak seni mutlu edecek. Duygusal zekanın yüksek olduğu bu dönemde, arkadaşlarının ve sevdiklerinin ihtiyaçlarını anlama yeteneğinle ilgi çekebilirsin. Kendini ifade ederken zarif bir dil kullanman, etrafındakilerle olan iletişimini güçlendirecek. Ancak kararlarda acele etmemekte fayda var; düşüncelerinle kalpaplarsan daha sağlıklı seçimler yapabilirsin. Sanatla ilgili uğraşların, yaratıcılığını besleyip ruhunu canlandırabilir. Aşk hayatında ise, uyum arayışın daha da belirginleşecek; karşılıklı anlayış ön planda. İç huzurunu bulmaya yönelik adımlar atmayı ihmal etme.
Bugün derin duyguların ve tutkulu enerjilerin ön planda olduğu bir gün. İçsel dönüşüm süreçlerine açık olacaksın; ruhsal ve zihinsel derinliklerde yapacağın keşifler, seni daha güçlü bir farkındalığa taşıyacak. İkili ilişkilerde, özellikle de sezgilerin güçlü olduğu için partnerinle olan bağların derinleşebilir. Yaşadıklarını daha iyi anlayabilme fırsatı bulabilirsin.Maddi konularda risk almaktan çekinme; bu, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Ancak aşırı kıskançlık veya sahiplenici davranışlardan kaçınman, ilişkilerinde dengeleri korumana yardımcı olacak. İçsel huzurunu korumak ve stresle başa çıkmak için doğaya çıkmayı, meditasyon yapmayı veya yaratıcı bir aktiviteyle ilgilenmeyi düşün. Sezgilerin, günün gidişatında rehberin olacak; iç sesini dinlemekten vazgeçme.
Bugün, keşfetme arzun her zamankinden daha canlı. Maceracı ruhun, yeni deneyimlere yönelmeni sağlarken, çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin de renklenecek. Ani değişimler ve beklenmedik fırsatlar kapını çalabilir; bunlara açık olmalısın. Sosyal ortamlarda dikkat çekici bir varlık sergileyeceksin, bu da senin için yeni bağlantılar kurma fırsatları yaratabilir. Kendi içsel özgürlüğünü bulma arayışındasın; bu nedenle, sıkıcı rutinlerden uzaklaşmak, sana büyük mutluluk verebilir. Duygusal olarak derin konulara girmediğin sürece, ilişkilerinde daha eğlenceli bir atmosfer yaratabilirsin. Mükemmel bir denge bulmak, hayal gücünü ve yaratıcılığını artıracak, bu nedenle içindeki sanatçıya seslenmekten çekinme. Bugün, hayatın tadını çıkar; eğlenceye ve yeni deneyimlere açık ol!
İçsel bir huzur arayışı içinde olabilirsin. Gün, kendini keşfetmek ve içsel dengeyi sağlamak için mükemmel bir fırsat sunuyor. Çalışma hayatında yoğunlaşan sorumlulukların seni stresli hissettirebilir; ancak, son zamanlarda gösterdiğin özveri ve disiplin, tüm çabalarının karşılığını almanı sağlayacak. Sosyal ilişkilerde de dikkatli olmalısın; eski bağlar yeniden canlanabilir. Bu, geçmişteki dersleri hatırlamak için bir fırsat olabilir. Sadece dikkatini yaymamak için sınırlarını belirlemelisin. Kendine ayırdığın zaman sayesinde zihnini dinlendirebilir, yaratıcılığını ve ilhamını artırabilirsin. Akşam saatlerinde yakın arkadaşlarınla paylaşacağın bir sohbet, ruh halini olumlu yönde etecek ve yeni perspektifler kazandıracaktır. Unutma, hayatın getirdiği yolculukta dengeyi bulmak en önemli olanı.
Bugün, özgürlük ve bağımsızlık arayışın öne çıkıyor. Kendini yenilikçi düşüncelere açmış bir zihinle, alışıldık kalıpların dışına çıkma isteği duyabilirsin. Arkadaşlarınla olan ilişkilerde, sosyal çevrende daha etkili ve dikkat çekici olabilirsin. Farklı fikirlerinle ilham verebilir, daha önce düşünmediğin konularda sohbetler başlatabilirsin. İletişimde cesur ve samimi olman, çevrenle daha derin bağlantılar kurmana yardımcı olacak. Geleceğini şekillendiren kararlar alman gerekebilir; bunlarda sezgine güvenmek ve içsel sesini takip etmek önemli. Esneklik ve uyum sağlama yeteneğinle, beklenmeyen durumlarla başa çıkman oldukça kolaylaşacak. Kendine zaman ayırmayı unutma; düşüncelerini ve hislerini netleştirmen, sana yeni hedefler belirleme konusunda yardımcı olabilir.
Sevgi dolu ve duyarlı bir gün seni bekliyor. İçsel dünyanın derinliklerine dalabilir, hayal gücünü ve sezgini yoğun bir şekilde hissedebilirsin. Yaratıcılığın ön planda olacak; sanat, müzik veya yazı gibi ifade biçimlerinde kendini gösterebilirsin. Sosyal ilişkilerde yakınlık ve empati arayışında olacaksın. Özellikle sevdiklerinle olan iletişimine dikkat et; onları anlama isteğin, güçlü bağlar kurmana yardımcı olabilir. Ayrıca, içsel huzuru bulmak için meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi sakinleştirici aktiviteler tercih edebilirsin. Geçmişten gelen bazı duygular gün yüzüne çıkabilir, onları kabul etmen göreceğin faydalı bir süreç olacak. Duygusal derinliklerin, çevrendeki insanlara ilham verebilir; bu nedenle samimiyetle yaklaşman, gününü anlamlı kılacak. Kendi içsel sesini dinlemek, seni daha da güçlendirecek. Aşk hayatında sürprizler kapıda olabilir; yeni bir tanışma veya ilişkin ilerleme kaydedebilir. Kendine güvenerek akışta kalmak, karşılaşacağın fırsatları değerlendirmene yardımcı olacaktır.
