1
Türkiye onu en çok, “Kayıp Şehir” ve “Poyraz Karayel” dizilerindeki performansıyla tanıdı. Ardından “Kayıp”, “Son”, “Secrets”, “Öğretmen”, “Dip”, “Kara” gibi birçok Türk dizisinde pek çok karaktere hayat verdi. 2014’te “Silsile” filmiyle sinemaya adım attı. BBC’nin “The Serpent”dizisinde bir bölüm başrollüğü üstlendi. En son 22 ülkede izleme listelerinde bir numarada yer alan İspanyol yapımı “La pasión turca”da başrolde oynadı.
Oyuncu ve müzisyen İlker Kaleli, bu yıl 61’incisi düzenlenen Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali’nin Ulusal Uzun Metraj Film Yarışması’nın jürilerinden.
Kaleli’yle Altın Portakal’ı, Türkiye’deki ve dünyadaki dizi sektörünün gelişimini, ifade özgürlüğü meselesini konuştuk.
Türkiye’nin en uzun süreli, en prestijli film festivallerinden Altın Portakal’ın jüri üyesisiniz. Öncelikle bu teklif nasıl geldi ve nasıl dahil oldunuz?
Düzenleme komitesi menajerime ulaşmış, böyle bir istekleri olmuş. Mutlu oldum tabii. O dönem görüşmekte olduğum birkaç proje vardı. Henüz adı konmamıştı. Altın Portakal’ın da bu anlamda bir parçası olmak istediğim için jüri üyeliğini kabul ettim.
Geçen yıl yaşanan tartışmaların üzerine, kabul etme aşamasında bir çekince yaşadınız mı?
Hayır, hiç yaşamadım. Altın Portakal çok köklü bir festival. Uzun yıllardır devam eden, Türk sinemasına birçok isim, yeni film, yeni anlatım üslupları kazandırmış, yurtdışında da saygı gören, rağbet gören bir festival. Her festivalin, her organizasyonun tarihinde bir şeylerin aksadığı, bir şeylerin yanlış anlaşıldığı ya da yanlış ifade edildiği, bazen gerilimlerin, yaşandığı, çatışmaların yaşandığı dönemler olmuştur. O anlamda, bir iki yaşanmış tatsızlığın, markalaşmış bir festivali gölgelemesi söz konusu değil. Yıllardır sürekli olarak yaşanan bir sorun olsaydı, tabii ki dönülüp bir bakılması gerekirdi. Her olayın iç yüzü vardır. Hayatta hiçbir şey göründüğü gibi değil. İçeride ne yaşandığını içeride olanlar bilir. Bunun dışındaki her şey spekülasyondan ibarettir benim için. Ama burada önemli olan tek şey, Altın Portakal gibi bir festivalin, baskı, sınırlama, sipariş üzerine konumlanmayacağı, pozisyon almayacağı ve duruşunu değiştirmeyeceğidir.
Bakanlığın müdahalesi hakkında ne düşünüyorsunuz?
Sipariş dememin sebebi o. Bakanlığın görevi, kendisine göre uygun koşullar oluştuğunda bir filmi desteklemek, kendisine göre uygun koşullar oluşmadığında desteklememek değil. Bu ülkemizin en önemli festivallerinden biri. Onu da işin organizatörlerine, işi bilenlerine teslim edilmesi doğru olur.
Türkiye’de raporlarla da sabitlenen bir “sanatsal ifade özgürlüğü” sorunu var. Sansür ve otosansür, üretim içerisindeki her kişi için büyük bir problem değil mi?
Derin, uzun, hepimizin uzun yıllardır maruz kaldığı bir konu. Konuyu yalnızca burada sanatla sınırlamamak gerekir. Genel olarak ifade özgürlüğü konusunda bir sorun var. Sanat dediğimiz şey her toplumda kendi kimliğini yansıtan, o kültürden doğan, o kültürün ihtiyaçlarına, yaşamına, geleceğine ışık tutan bir mefhum. Sanat, sadece sanat olsun diye yapılan bir şey değil. Herhangi bir şeyden yana taraf tutmak, herhangi bir gerçekliğin veya hayal gücünün bir kısmını baskılayıp bir kısmını görünür kılmak değil. Sanatın tanımına aykırı olan bir şey. Öyle olan şey, olsa olsa propaganda olur.
Peki genel anlamda sanatın dünyada geldiği yeri nasıl görüyorsunuz?
Dünyaya baktığım zaman, yalnızca Türkiye’ye özgü bir şey değil, dünyada müzik ve görsel sanatlarda bir gerileme var. Bunu neye göre söylüyorum, bilimle yan yana koyunca söyleyebiliyorum. Sinemayı saymazsak, bilimin 100 yılda katettiği mesafenin onda birini katetmedi sanat son yüzyılda. Bir yerlerde bir problem var. İster kapitalizm deyin, ister teknolojinin yön verdiği toplumlara dönüşmemiz deyin. Sosyal medya ve telefona bağımlılığın insanların gerçeklik algılarını nasıl etkilediğini, nasıl biçimlendirdiğini ve sanattan ne talep edecekleri konusunda ne kadar eksik kaldıklarını ortaya çıkardı bence. 60-70 yıl önce bir oyuna, bir konsere gittiğiniz zaman, bir şiir, roman okuduğunuz zaman ortalama bir yurttaş onun kalitesini aşağı yukarı hissedebilecek ve tartabilecek durumdaydı. Şimdi artık insanlara, ne veriliyorsa onu aldıkları bir dönemdeyiz. Sanata olan ihtiyacın yerini eğlence kültürü almaya başladıysa sorun büyük.
Altın Portakal’ın basın toplantısında şöyle bir cümle kurmuştunuz: “Artık ülkelerin sınırlarının, ekonomik ve askeri güçten çok, kültürel olarak en güçlünün belirlendiği bir çağdayız” demiştiniz. Biraz deşsek bu cümleyi, tam olarak ne söylemek istediniz?
Bunun çok örneği var. En yakın örneği müzikten verebiliriz. “Rap müzik” bile arabeskin yerini almaya başladı. Rock müzik öldü ölecek, uzun zamandır can çekişiyor.
Bizim geçmişimizde ABD’nin yaşadığı gibi köle tacirliği üzerine medeniyet inşa etme gibi bir kültürümüz yok. Orada ezilen, öteki olmuş ve dışlanmış tarafın, kendi içerisinde cazı, blues’u, “rhythm and blues”u yaratması ve sonrasında da hip-hop/rap’e evrilen bir ifade bulması onlar açısından çok mantıklı ve orijinal. Form olarak onu alalım, tamam. Ama senin kültürün neydi, Buranın müziği neydi? Buranın şiiri neydi, şairi kimdi? Bu coğrafyanın geçmişinde neler yaşandı? Sen kendi sesini, kendi dilini, kendi cümleni bulabildin mi? Bunları bulduysan ve bunları ilerletiyorsan yeni kuşak olarak, yanına rap müziği de koy. Kültürel erozyona uğramak aslında böyle bir şey. Koloni ülkelerinde yaşanır böyle şeyler. Esir konumuna düşmüş ülkelerin halkları, güç olarak kendilerinden üstün olan ülkenin kimliğini benimsemek zorunda kaldı. Şu an bizim bunu neredeyse bilmeden ve gönüllü olarak yapmamız, bana çok saçma geliyor. Biraz da ayıp oluyor. Bu ülke dün kurulmadı. Bu toprakların bilinen 5-6 bin yıllık tarihi var, 10 bin yıl öncesinden kalıntılar çıkıyor. Burası öyle herhangi bir yer değil. Dışarıda mutluluk arayacağımıza, biraz dönüp içeriye bakmamız lazım. İçeride yapacak çok şey var çünkü. Her şeyden önce kendimizi öğrenmemiz gerekiyor. Ortalıkta dolanan ve pompalanan birtakım hülyalar var. Herkes olduğunun dışında birisi olmak için çok hevesli ve meraklı. Kendin olmak varken neden bir başkası olasın, biz bu patinaja nerden düştük, neden bu kadar kendimizi aşağılar olduk bir bakmak gerekiyor. Uyanmamız gerekiyor. Biraz özentiliği, cahilliği bırakmamız gerekiyor. Artık top, tüfek, mancınıkla olmuyor. Ama yine döner dolaşır eğitim sistemine, ekonomiye bağlarız, işin gideceği yer de belli zaten…
Türkiye’de en son, “Kara” dizisinde rol almıştınız ama çok kısa sürdü. Neden kısa sürdü? Reytinglerden dolayı mı?
Hayatımda ilk kez bir diziye başlayıp, sebebini bilmediğimiz bir şekilde ikinci bölümünün apar topar yayın akışından ve bütün tanıtım fragmanlarının kaldırılmasına tanık olduk. Tarih bile verilmeden alakasız bir zamanda, bütün diziler reyting yarışına 21.00’de girerken bu dizinin 22.30’da tekrar yayına sokulmasını, üstüne durduk yere isminin değiştirilmesini ilk defa gördüm. Çektiğimiz bazı sahneler de yayınlanan bölümlerden çıkartılmıştı. Biz bir şey anlamadık açıkçası. Herhangi bir açıklama da yapılmadı.
Türkiye dışında yabancı yapımlarda da rol alıyorsunuz. The Serpent’ta bölüm başrolü oynamıştınız. İspanyol yapımı La pasión Turca’da başroldesiniz. Yurtdışında ve Türkiye’deki dizi sektörü arasındaki farklılıkları, her ikisinde de yer alan bir aktörden dinlemek isteriz.
Nereden baktığınıza göre değişiyor. Sadece benim çalıştığım ülkelerdeki yapımlardan bahsetmiyorum. Dünya, bence teknik anlamda set konusunda bizimle yarışacak durumda değil. Biz çok daha ilerideyiz. Set matematiği, organizasyonu, çekim pratiği gibi konularda çok tecrübelendik. Bizim dizi kültürümüz hızlı tüketime dayalı. Uzun süreli dizileri çok kısa sürede çekiyoruz. Bu tabii insana muazzam tecrübe kazandırıyor. Her durumda çalışmak zorundasınız. Dünyada hiçbir ülkede diziler böyle çekilmiyor.
Bu hem iyi bir şey hem de çok kötü bir şey. Ne yapmak istediğinizle ilgili… Yurtdışında çalıştığım yapımlardaki insanlarla konuştuğum zaman, buradaki çalışma sistemini anlattığım zaman ağzını kapatamıyor insanlar. “Mümkün değil, çekemezsiniz” diyorlar, inanmıyorlar. Onların öyle bir algıları yok. Dolayısıyla aslında her sistem kendi pozitif ve negatif tarafını doğuruyor. Bu hızda dönen bir sektör tabii ki popülariteye dayalı olacaktır.
Aramızdaki en önemli faktör, zaman. Bir projeye ayrılan ön hazırlık, çekim ve çekim sonrasına ayrılan zaman ve bu zamanın nasıl kullanıldığı. Onlar bu konuda çok ileride. Yaptığımız iş ucu açık bir okyanus. Ona zaman ayırmanız gerekiyor. Bir hikâyeyi herkes farklı üsluplarda anlatır. Hikâye anlatıcılığı anlamında da ilerideler. Biz hikâye anlatıcılığını bilmeyen bir toplum değiliz. Bunu terk etmiş toplumuz. Kendi hikâyecilerimizi terk eden bir toplumuz. Biz neden Batı’dan, Kore’den, Japonya’dan format bakıyoruz. Bu bana dokunuyor, üzüyor. Bana göre kendi kültürüne ihanettir bu. Sinemada da dizide de her iyi hikâye iyi bir senaryoyla başlar. Bir ayda yazılmış senaryoyla sete çıkmakla üzerinde birkaç yıl çalışılmış senaryo arasında büyük fark var.
La pasión turca’nın ilk sezonu altı bölüm sürdü. İkinci sezon gelecek mi?
Bilmiyorum. Şu süreçte herhangi bir görüşmemiz olmadı.
Dizide İspanyolca konuşuyorsunuz ama Türkçe dublajda farklı bir isim var. Siz yapmayı düşünmüş müydünüz?
İnanılmaz bir olay o. Haberim bile olmadı. Yayıncı kuruluş öyle uygun görmüş. (Gülüyor)… Oyuncunun performansı dediğiniz şeyin içinde sesi de var. Dublaj yapılıyorsa, en azından bir fikir alışverişi yapılması gerekiyor. Örneğin The Serpent’ta ulaştılar. “Siz yaparsanız çok mutlu oluruz dediler” yaptık.
Şu sıralar ne okuyorsunuz?
İki gün önce Ayşe Övür’den Botter Apartmanı’nı bitirdim. Şimdi de Tarık Tufan’dan Şanzelize Düğün Salonu’nu okuyorum.
Daha çok hangi türleri okumayı tercih ediyorsunuz?
Roman seviyorum. Şiir de başka bir konu. Romanların arasında okuyorum bazen. Şarkı yazarken falan iyi oluyor, laf lafı açıyor. Biraz daha fonetik çağrışım üzerinden, kelime akışı üzerinden ilerliyorum. Oynarken de kelimelerin anlamı, tartımı falan önemlidir. Genellikle senaryoda yazmayanı görmek için ne yazdığını iyi anlamak gerek.
Dizi, sinema… Önümüzdeki süreçte bir çalışma var mı?
Var. Yoğun bir dönem. Bayağı bir proje okuduk, okuyoruz da. Biraz zor seçiyorum. Mümkün olduğunca birbirine benzemeyen, uyutmayan ve uyandıran, derdi olan, işlerde olmayı seviyorum. Bugüne kadar da iş yapmış olmak için iş yapmadım. İlerleyen günlerde yeniden buluşacağız.
Maceraya atılma isteğin artıyor, bu da seni yeni başlangıçlara yönlendirecek. Enerjinin yüksek olduğu bir dönemdesin; bu nedenle sağlığınla ilgili konulara dikkat etmelisin. Ani kararlar almaktan kaçın, aceleci davranmak ileride hayal kırıklığına yol açabilir. İletişim becerilerin güçlü, bu sayede iş yerinde veya sosyal çevrende etki yaratma fırsatların var. Dikkatini dağıtan konulardan uzaklaşarak, hedeflerine odaklanmak faydalı olacak. İlişkilerde samimiyet ön planda; açık ve dürüst bir iletişim, bağlarını güçlendirecektir. Akşam saatlerinde bir etkinliğe davet alabilirsin; bu, sosyal yaşamında yeni bağlantılar kurma fırsatı sunacak. Unutma, içsel sesini dinlemek senin için önemli.
İçsel huzur arayışın bugün daha baskın. Yavaş ve temkinli adımlar atmak, düşüncelerini netleştirmek için harika bir zaman. Anlık zevkler ve lüks arayışı seni tatmin etse de, derin bir bağ kurma arzusuyla hareket ediyorsun. Yavaşlamak ve çevrendekilere derinlemesine odaklanmak, sana önemli gözlemler kazandırabilir. Maddi konulara dair yeni fırsatlar gündeme gelebilir. Acele etmeden, kararlı ve sağlam adımlarla ilerlemek en iyisi. Dostluk ilişkilerinde bazı sıcak sürprizler seni bekliyor. İçindeki güven duygusunu besle, kendi değerini bil ve bulunduğun anın tadını çıkar.
Bugün, zihninin sürekli hareket halinde olduğu bu dönemde, sosyal çevrenle olan etkileşimlerin oldukça canlı geçecek. Fikir alışverişlerinin ve tartışmaların ön planda olacağı bu zaman diliminde, başkalarının bakış açılarını anlamak için açık olman sana yeni ufuklar açacak. Esnek düşünmen, beklenmedik bağlantılar kurmana ve yeni projelere ilham almanı sağlayacak. Ayrıca, gün içinde aniden ortaya çıkabilecek fırsatları değerlendirmek konusunda dikkatli olman önemli. Empati yeteneğin ve iletişim becerilerin, insanlarla daha derin bağlar kurmanı sağlayacak. İçinde bulunduğun durumları sorgulamak yerine, deneyimlerinle büyümeye odaklandığında, sana yeni kapılar açılacak. Unutma, merak duygun her zaman senin en büyük destekçin.
Duygusal derinliklerin ve içsel dünyanla yüzleşme zamanındasın. Bugün, kalbinin sesini dinlemek, geçmişle ilgili anıları gözden geçirmek ve geleceğine dair sorular sormak için uygun bir dönem. Ailevi konular, duygusal bağlarını güçlendirmek adına ön plana çıkabilir. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, sana huzur ve mutluluk getirecek. Yaratıcılığını ifade etmenin yollarını keşfetmeye açık ol. Sosyal ilişkilerde empati ve destekleyici bir tutum sergilemek, ilişkilerinde derinleşmene yardımcı olacak. İçsel huzur bulmak için zaman ayırdığında, kendini daha güçlü hissedeceksin. Akışa bırak ve ruhunun ihtiyaçlarını fark et.
Gökyüzündeki etkiler, kendine güvenini artıracak ve karizmatik yanlarını ön plana çıkaracak. Sosyal ortamlarda dikkat çekici bir varlık sergileyeceksin. İnsanların gözünde parlamak, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Yaratıcılığının doruklarına ulaşabilirsin; sanatsal projeler veya liderlik gerektiren durumlarda başarılı olman muhtemel. Ancak, özgüvenin yanında mütevaziliği de dengelemeyi unutma. İlişkilerde anlaşmazlıklar olabileceği için empati yaparak iletişimini güçlendirmek önemli. Sevdiklerinle olan bağlarını kuvvetlendirmek için küçük sürprizler yapabilir, onların takdirini kazanabilirsin. Bugün, içsel tutku ve motivasyon seni harekete geçirecek. Unutma ki, ilhamını çevrendeki güzelliklerden ve insanların iyi yönlerinden alabilirsin.
Bugün, pratik zekân ve analiz yeteneğin ön plana çıkacak. Detaylara olan dikkatin, iş ve günlük sorumluluklarında seni bir adım öne taşıyabilir. Var olan projeleri gözden geçirmek ve düzenlemek için harika bir gün. Kendine güven ve kararlılıkla hareket etmelisin; bu, başkaları üzerinde de olumlu bir etki bırakacak. Sosyal ilişkilerde ufak tefek sürtüşmeler olabilir, ancak yapıcı bir tavırla bunların üstesinden geleceksin. İçsel huzuru sağlamak için doğayla zaman geçirmek faydalı olabilir; zihin dinlenmeye ihtiyaç duyuyor. Kendine nazik davran ve planlarını esnek tut. Unutma ki, en iyi sonuçlar sabır ve kararlılık ile gelir. Bugün, kişisel gelişimine ağırlık vermek ve yeni bilgiler edinmek için oldukça verimli bir zaman dilimi.
Denge arayışın gün boyunca ön planda olacak. Sosyal ilişkilerde uyum sağlamak için çaba gösterirken, içsel huzurunu korumaya dikkat etmelisin. Samimi bir iletişim, kısa sürede keyifli sohbetlere dönüşebilir, burada karşına çıkan insanlarla arandaki bağı güçlendirebilirsin. Özellikle estetik konulara olan ilgin, sanatsal bir etkinlikle kendini ifade etme fırsatı sunabilir. Alışveriş yapmayı düşünüyorsan, zevklerine uygun güzel bir şeyler bulabilirsin. Ancak, harcamalarına dikkat etmelisin; gereksiz lükslerden kaçınmak, bütçeni koruman için önemli olacak. Güneşin ve Venüs’ün harmoni içinde olması, aşk hayatında da güzel sürprizlerle karşılaşabileceğini müjdeliyor. Unutma, kalbinin sesini dinlerken aklını da ihmal etme; dengeyi sağlamak, her zaman senin yönetiminde.
Bugün içsel derinliklerinle yüzleşme fırsatın var. Hislerin ve sezgilerin oldukça güçlü. Belki de geçmişle ilgili çözüme kavuşturman gereken bazı konular var. Duygusal bağların alevlenebilir, bu da ilişkilerinde derinlemesine bir anlayış geliştirebilir. Kendine ve başkalarına karşı daha açık olmaya çalış. Anlayış ve empati, seni düşündüğünden çok daha güçlü bir hale getirebilir. İş alanında dikkatli olman gereken durumlar olabilir; sezgilerini dinlemeyi unutma. Kendi iç huzurunu bulmak üzere meditatif pratikler yapman iyi gelebilir. Geleceğe dair hedeflerin varsa, onlara odaklanmalısın; planlı ve disiplinli bir yaklaşım, istediğin sonuçları getirecek. Unutma, karanlıkta bile bir ışık bulabilirsin.
Bugün hayal gücünle gerçeklik arasında dans ediyorsun. İçsel serüvenler peşindesin ve geçici zorluklar bile seni daha ileriye taşıyabilir. Kendine olan güvenin artıyor; bu durum yeni fırsatlarla kapılarını açacak. Sosyal çevrende enerjini yükselten dostluklar kuruyor, eğlenceli etkinliklerde yer alıyorsun. Meraklı ruhun, farklı kültürleri keşfetme ve yeni insanlarla tanışma isteği uyandıracak. Ancak, aşırı iyimserliğin seni yanıltmasın; gerçekleri göz ardı etmemeye çalış. Geleceğe dair planlarını gözden geçirirken, iç sesine kulak ver ve sezgilerini takip et. Unutma, özgürlüğünü kısıtlayacak durumlardan uzaklaşmak, ruhsal dengeyi sağlamak adına önemli. Kendine güven, tüm gözlemlerini değerlendir ve ilerle!
Bugün kararlılığın ve azminle öne çıkacaksın. Hedeflerine ulaşmada yeni stratejiler geliştirmek için mükemmel bir fırsat var. Sabırlı olman gerektiği durumlarla karşılaşabilirsin, ancak bu süre zarfında güçlü kalmalısın. Duygusal olarak kendini biraz kapalı hissedebilirsin; bu yüzden sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmeye çalış. İş yerinde, ekip çalışması ve işbirliği sana yardımcı olacak. Fikirlerini paylaşmaktan çekinme, bu senin yeteneklerini daha da ön plana çıkaracak. Ayrıca, sağlığına dikkat etmeli ve dinlenmeyi ihmal etmemelisin; zihinsel olarak tazelenmek, verimliliğini artıracak. Bugünün getirdiği zorluklar, karakterini daha da güçlendirecek ve ilerleyen dönemlere sağlam bir temel atmanı sağlayacak.
Bugün, yenilikçi fikirler ve sıra dışı düşünceler peşinde koşma arzusu içinde olacaksın. Toplumsal konulara duyduğun ilgi artacak, başkalarına yardımı öncelikli hedeflerin arasına alacaksın. Eski kalıpların dışına çıkmaya ve kendi özgün tarzını bulmaya yönelik bir isteğin var. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçlenirken, yeni insanlarla tanışma fırsatları kapını çalabilir. Bu süreçte, sezgilerinle hareket etmek, seni güçlendirecek ve fırsatları değerlendirme konusunda doğru kararlar almanı sağlayacak. Rahatlaman ve kendine zaman ayırman, zihnini tazelemeni sağlayacak. Ayrıntılara dikkat et, çünkü bugün kaçırdığın bir fikir ya da öneri seni beklediğinden fazlasıyla etkileyebilir. Cesur ol ve sıradanlıktan uzaklaş, senin için keşfedilmemiş olan yollar açık.
Hayal gücünün ve sezgilerinin güçlü olduğu bir dönemdesin. İçsel dünyanı derinlemesine keşfetme arzusuyla dolup taşıyorsun. Bu, yaratıcılığını artıracak ve sanatsal ifadelerin için ilham kaynağı olabilecek bir zaman dilimi. Duygusal bağlantıların güçlenecek, ilişkilerinde daha anlayışlı ve empatik bir tutum sergileyeceksin. Ayrıca, toplumsal sorunlara duyarlılığın artabilir; başkalarının ihtiyaçlarına yardım etme isteği taşıyabilirsin. Kendine zamanı ayırmak, ruhsal sağlığın için faydalı olacak. İçsel bir denge bulmak ve geçmişle yüzleşmek, seni ileriye taşıyacak. Kendi sınırlarını korurken, açtığın kapılar karşına mucizeler çıkarabilir. Unutma, sezgilerin bu dönemde senin en büyük rehberin.
