1
1943 yılında Halep’te Türkmen bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Kemal Ahmet Hoca, Arap dünyasının Osmanlı arşivindeki gözü ve kulağı oldu.
77 yaşında olan Hoca, İstanbul’daki evinin küçük bir odasında kendi ifadesiyle ‘zamanla yarışarak’ çeviri yapıyor. En büyük motivasyonu ise köklü Osmanlı geçmişini Arapçaya aktarma arzusu.
İlk, orta ve lise eğitimini Suriye’de tamamlayan Hoca, önce Şam Üniversitesi İlahiyat bölümünü bitirdi. Ardından Türkiye’ye gelerek İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji bölümünden mezun olarak 2’nci ana dili olan Türkçeyi iyi konuşması nedeniyle 1977’de Suudi Arabistan’daki Cidde Radyosu’nda Türkçe yayın bölümünde spiker olarak çalışmaya başladı. Kısa süre sonra Türkçe Yönelik Yayınlar Bölümü Başkanı oldu.
“Türkçe Arapça ve Farsça da bildiğim için Osmanlıcayı kolay öğrendim”
Hoca, Osmanlıcaya nasıl yöneldiğini, bunca yıllık deneyiminden sonra geçmiş ve gelecek ile ilgili düşüncelerini şöyle anlattı:
“1993 yılında İstanbul’a yerleştim. Esas benim ana dilim Türkçedir. Kültürüm Arapça olduğu için de (Osmanlıcayı öğrenme konusunda) denklemin yarısını halletmiştim. Kaldı ki biraz da Farsça öğrenince, Osmanlıca belgeleri tercüme edebilir bir seviyeye geldim. En çok, ‘Mühimme defterleri’ olarak bilinen belgelerde zorluk çekiyordum. Ancak gayret ede ede onları da çözdüm.
Tercüme ettiğim belge sayısı 50 bini geçti. En son Arap aşiretleriyle ilgil 4 bin belgeyi çevirdim.
Meşhur Ali Vasıp Efendi’nin kitabını çevirdim. Orada Osmanlı hanedanının son dönemi ve sürgün hayatını anlatılıyor. 550 sayfalık bir kitap.”
“Araştırmacılar bana konu bildirir, ilgili belgeleri bulur çeviririm”
“Araştırmacılar, master ve doktora talebeleri bana konu gönderirler. Ben onlar için ilgili belgeleri arşivden bulur, çevirir onlara gönderirim.
Bende çevrilmiş Osmanlı belgeleri bayağı birikti. Son dönemde bu belgelerden kitap çıkarmaya başladım. Mesela, ‘Osmanlı Arşivinde Eşraf Belgeleri’ isimli kitabım bir süre önce Mısır’da basıldı. 608 sayfa. Meşhur Tahsin Paşa hatıratını 1994 yılında tercüme ettim. O da Kuveyt’te basıldı.
Ayrıca Mithat Paşa kitabının da çevirisini yaptım. Osmanlı Arşivinde ‘Mesaili Mühimme’ diye bir tasnif var. Yakında onun da kitabı çıkacak. Filistin, Lübnan, Irak ile ilgili belgeleri de sırayla basılıyor.”
“Yüzlerce tarihçi ve araştırmacı benden yararlandı”
“En az 20-25 kitabım var. Yüzlerce tarihçi ve araştırmacı benden yararlandı. Bazıları ise doktorasını aldı ve sonra profesör oldu.
Enteresan bir anekdot anlatayım. Suudi Arabistanlı bir profesör var. Ben onu televizyondan tanırım sadece. O ise beni hiç tanımaz. Sonra da Suudi Arabistan’da Şura Meclisi üyesi oldu. Çok tanınmış bir kimse. Bir konferansa katılmak için buraya geldi. Ben de tesadüf o konferanstaydım. Onu gördüğümde televizyondan tanıdım.
Kendisiyle merhabalaşmak için yanına gittim. Kendimi tanıttım. Kemal Hoca dediğimde, ‘Kim tanımaz ki Kemal Hoca’yı’ dedi bana. Halbuki beni ilk kez görüyor. Beni tercümelerimden tanıyordu.
Ben mütercimim, yorumcu değilim. Hep tercüme işlerini yapıyorum. Yazarların, devletlerin yazılarını bir dilden başka dile naklediyorum.”
“Filistin’e Yahudi göçü Osmanlı arşivinde de tescillenmiş”
“Filistin ile ilgili bir kitap hazırladım. ‘Osmanlı Belgelerinde Filistin’ diye bir kitap. Yahudi göçü olsun, siyonist hareketi olsun, Basel’deki konferanslar, İstanbul’da yapılan toplantılar. Rusya’dan ve Avrupa’dan Filistin’e göç, devlet bu göçlere karşı ne gibi tedbirler aldı… Kitap tüm bu konulara değiniyor.
Ayrıca Osmanlı döneminde Filistin’de yapılan son nüfus sayımı. Köylerin isimleri. Nüfusun kaçı Müslüman, kaçı Hristiyan. Bu Hristiyanlar hangi mezhepten. Hepsi detaylıca anlatılıyor.”
“Mütercim yetiştirmek lazım”
“Araplar da Türkler de Osmanlı arşivinden yeterince faydalanmıyorlar. Osmanlıca bilen mütercimlere ihtiyaç var. Mütercim kalmadı. Bu işte çalışan bir ben varım bir de Iraklı bir profesör var, Fazıl Bayat. O da İslam Tarih Sanat ve Kültür Araştırma Merkezinde (IRCICA) çalışıyor. Orada senede bir kitap çıkıyor. Çok ciddi bir çalışmadır ama yetmiyor.
Türk Devleti, bundan 15 yıl önce Filistin Büyükelçiliğine 140 bin belge verdi. Ne oldu? Bu belgeler aynen yerinde kalıyor. Kim çevirecek bunları? Yapacak kimse yok… Bu belgeleri çevirecek kimse lazım. Yetiştirmek lazım.
Buraya gelen Araplar Türkçeyi öğrendi mi ticarete yöneliyor. Paranın tadını alınca bu konulara ilgi göstermiyorlar.”
“Arşivde en az 50 devletin kültürü ve tarihi var”
“50 devletin tarihi ve kültürü İstanbul’daki Osmanlı arşivinde yatıyor. Bunların tercüme edilmesi lazım. Benim tahminime göre, Arap ülkelerini ilgilendiren belge sayısı 100 milyon civarında olabilir. Bu az bir sayı değil. Bu işe en az bin mütercim lazım. Kaçı var bunun? Kimse yok. Maalesef.
Osmanlıca tüm Müslümanların ortak bir diliydi. Şu an İranlılar Osmanlıcayı okuyunca anlarlar. Hindistan’daki Müslümanlar da öyle.
Osmanlı tarihi bizim müşterek tarihimizdir. Bu tarih sadece Türklerin değil. Aynı zamanda bu Arapların da tarihidir.
Mustafa Sati Husri Bey, Türk eğitiminin öncülerinden biri olarak sayılıyor. Halbuki Kral Faysal ile beraber Irak’a gitti. Sonra da Arap Birliği’nde danışman olarak çalıştı ve Mısır’da vefat etti. Ben onun kitabını çevirdim. ‘Vatan’ diye bir kitap. Vatan dediği Osmanlıyı kastediyor burada. Oysa Araplar, Husri’yi Arap milliyetçiliğinin öncülerinden olduğunu savunuyor. Bu çok enteresan…
Osmanlı tarihine, kültürüne bakınca Türkiye, Suriye veyahut Irak’a sığmayacak kadar büyük bir tarih. Bundan herkesin yararlanması lazım.”
“Tarihini bilmeyen geleceğini bilmez”
“Bence Türklerin de tarihlerini öğrenmek için Osmanlıcayı öğrenmeleri lazım. Osmanlı büyük bir tarih, şerefli bir tarih. Türkiye Osmanlı belgelerini tek tek okuyup, tarihini bilmeleri lazım. Tarihini bilmeyen geleceğini bilmez.
Gençleri büyük bir tehlike bekliyor. Bundan 20 sene önce konuşulan dili şimdi anlayamaz hale gelmişler. Ayrı bir dil, bir lisanları var. Biz de bazen konuştuklarını bile anlayamıyoruz.”
“Gençleri büyük bir tehlike bekliyor”
“Bu sebepten dolayı bence devlete burada önemli bir rol düşüyor. Dilin yozlaşmasına değil asılına dönmesi için uğraşmak gerek.
Gençler, büyük edebiyatçılarımızın eserlerini anlayamıyorlar. Bu işin telafisi lazım. Devlet ve üniversiteler bunu yapar. Bu çok lazım. Çünkü ileride gençler ile yaşlılar birbiriyle anlaşamayacaklar. Bu büyük bir tehlike.”
“Tarihi diziler çok önemli çünkü bizi araştırmaya yönlendiriyor”
“Son dönemde yapılan tarihi diziler çok önemli çünkü bize yol gösteriyor. “Tarihe bakın gidin araştırın” diyor bize adeta. Arşivlerde tarihte bunun çok daha fazlası vardır. Bizi araştırmak için teşvik ediyor.
Bu diziler çok önemli bence. Binlerce çok kıymetli tarih kitabı var. Ama maalesef bu kitapların çoğu ya Arapça ya da Osmanlıca. Çevirmenler yetişemiyorlar.
Elimde Arapça’ya çevirisini yaptığım kitap Cevdet Tarihi mesela. Latin alfabesiyle yazılmış bir kitap ona rağmen gençler eline o kitabı aldığında hiçbir şey anlamıyorlar. 5 ciltlik TDK tarafından basılan bir kitap bu. Ama içindeki kelimeleri anlayanlar çok az. Maalesef bu çok üzücü bir şey.”
Enerjin oldukça yüksek ve kararlı bir şekilde yola çıkmaya hazırsın. İnisiyatif alma konusunda cesur adımlar atabilirsin. Bugün yaşanacak fırsatlar, hedeflerine ulaşmanda önemli bir rol oynayabilir. Kariyer alanında, sürpriz gelişmeler seni bekliyor. Sosyal ilişkilerde bazı tartışmalar yaşanabilir; ancak, transatlantik bir yaklaşım sergilemek sorunu kolayca çözmeni sağlayacak. Sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; yeterince dinlenmek ve dengeli beslenmek ruh halini olumlu etkileyebilir. İçindeki yaratıcılığı serbest bırak ve tutkularını takip et; bu, hayatına yeni bir anlam katabilir. Unutma, cesur adımlar atarken çevrendeki desteklerle güçlenebilirsin.
Güçlü pratik zeka ve kararlılıkla dolu bir gün. Kendini oldukça motive hissedebilir, hedeflerine daha sıkı bir şekilde odaklanabilirsin. İş ve finans konularında alacağın kararlar, gelecekteki başarılarını zenginleştirebilir. Doğru zamanda doğru adımları atmaya dikkat et. Aynı zamanda, duygusal ilişkilerde sevgi ve şefkat ön planda olacak; bu nedenle sevdiklerinle kaliteli vakit geçirmeyi ihmal etme. Kendini ifade etme yeteneğin, başkaları üzerinde derin bir etki bırakabilir. Aynı zamanda, doğayla olan bağını güçlendirmek faydalı olacak. Yürüyüş veya açık havada yapılacak bir aktivite ruh halini besleyebilir. Geleceğe dönük planlarında esneklik gösterirsen, daha tatmin edici sonuçlar elde edebilirsin.
İletişim ve sosyal etkileşim ön planda olacak. Arkadaşlarınızdan veya ailenizden gelen bir haberi, önemli bir gelişmeyi değerlendirirken dikkatli olmanızda fayda var. İçsel bir merak ve öğrenme arzusu ile dolusunuz; yeni bilgiler edinmek ve bunları paylaşmak isteyeceksiniz. Ancak, bu süreçte başkalarının duygularına da hassasiyet göstermek gerekebilir. Yeniliklere açık bir gün geçirirken, zaman zaman çelişkili hisler yaşayabilirsiniz. Hızla geçen düşünceler arasında kaybolmamak için, anı yakalamaya çalışın. Çevrenizdeki insanların ruh hallerine dikkat etmek, iletişiminizi güçlendirebilir. Eski bir arkadaşla karşılaşma veya geçmişten bir konu gündeme gelebilir; bu durum iletişim ve bağlantılarınızı yeniden sağlamlaştırma fırsatı sunar. Kısa seyahatler veya sosyal etkinlikler gündeminizi renklendirebilir, yeni insanlarla tanışma olasılığı da oldukça yüksek. Bunun yaninda, öğleden sonra enerjinizi yenileyecek aktivitelere yönelmek için kendinize zaman tanıyın.
Duygusal derinliklerinle yüzleşme zamanı. İçsel huzuru bulmak adına, geçmişle hesaplaşmak ve duygusal yaralarını sarma fırsatını değerlendirebilirsin. Aile ve sevdiklerinle olan ilişkilerin ön plana çıkarken, onlara karşı olan hislerin daha yoğun hissedilecek. Sıcak ve samimi anlar yaratmak için harika bir gün. Yaratıcı tarafını ortaya çıkararak, hobilerine odaklanman veya yeni projelere yönelmen seni tatmin edecek. İletişim kurarken cesur olmalı, hislerini açıkça ifade etmekten çekinmemelisin. Kendinle barışık ve içsel huzurunla günün tadını çıkarmalısın. Özellikle ruhsal dengeni sağlamak adına biraz yalnız kalmak, düşüncelerini toparlamak için iyi gelebilir. Unutma, duyguların seni yönlendirebilir; bu nedenle iç sesine kulak vermekten kaçınmamalısın.
Kendine güvenin zirveye çıkıyor ve etrafındakiler üzerindeki baskın enerjinle dikkat çekmeyi başarıyorsun. İlişkilerinde samimiyet ve sevgi ön planda. Beraberliklerin derinleşiyor, yalnız olanlar içinse aşk kapıda. İş hayatında yeni projeler veya iş birlikleri gündeme gelebilir; hayal gücünü ve liderlik becerilerini kullanma zamanı. Duygusal tarafın güçleniyor, sezgilerin seni doğru yolda yönlendiriyor. Ayrıca, sağlığına daha fazla önem vermek isteyebilirsin; spor veya bir hobi sana iyi gelecektir. Bugün, içsel bir aydınlanma hissi taşıman mümkün. Kendini ifade etmekten çekinme, yaratıcı yeteneklerini açığa çıkar! Rahatlamayı ve anın tadını çıkarmayı unutma.
Analitik zihin yapın bugün ön plana çıkacak. Küçük detaylar üzerinde durduğunuzda, fikirlerinizi netleştirmek ve projelerinizi geliştirmek için fırsatlar bulacaksınız. Zihinsel olarak dikkatli ve organize olmanız, birikimlerinizi doğru yönlendirme imkanı sağlar. Eleştirel bakış açınız, çevrenizdeki insanlarla olan ilişkilerinizde dengeyi bulmanıza yardımcı olacak. Fakat bazen fazla eleştirici olabileceğinizi unutmamak önemli. Kendinize ve başkalarına karşı nazik olmak, uyum yaratır. Sağlık konularında dikkatli olun; bedeninize iyi bakmak, ruhsal sağlığınıza da yansıyacak. Günün sonunda, yapıcı bir şeyler başarmanın verdiği mutlulukla dolu hissedeceksiniz. Gelişen olaylar karşısında esneklik göstermeyi ihmal etmeyin, bu size büyük kazanımlar sağlayabilir.
Harmoni arayışı içinde olacağın bir gün. Sosyal ilişkilerin güçlenecek ve yeni bağlantılar kurmak için ilham alacaksın. Duygularını ifade etmekte zorlanabilirsin, bu nedenle kendini açıkça ifade etme fırsatlarını iyi değerlendir. İş veya özel yaşamında denge sağlamak için zaman ayırmalısın. Belki de uzun zamandır ertelediğin bir projeye odaklanmak isteyeceksin. İçsel huzurlu bir ortam yaratmak için sevdiklerinle vakit geçirmek sana iyi gelecek. Ancak, başkalarının isteklerine karşı dikkatli ol; kendi ihtiyaçlarını göz ardı etmemelisin. Estetikle ilgili bir aktivite veya sanatla uğraşmak ruh halini iyileştirebilir. Unutma, şöyle bir geriye çekilip olaylara dışarıdan bakmak, daha bilinçli kararlar almanı sağlayacak.
Bugün içsel derinliklere inme isteği baskın. Duygularının karmaşasında kaybolmak, ama aynı zamanda yeni açılımlar keşfetmek mümkün. İçsel dönüşüm süreci, bazı sırların gün yüzüne çıkmasına vesile olabilir. İlişkilerde samimiyet arayışı ön planda; sevdiklerinle daha derin sohbetler yapma isteği var.Başka bir yandan, iş veya projelerde tutku dolu bir yaklaşım benimseyeceksin. Sıkıcı detaylar yerine büyük resme odaklanmayı tercih edebilirsin, bu da seni ileriye taşıyacak fırsatlar yaratabilir. Ancak ani tepkiler vermekten kaçınılması önemli; sabırlı kalmak, çatışmaları önleyebilir.Maddi konularda dikkatli olma ihtiyacı hissedebilirsin. Harcamalarına dikkat et, gereksiz risklerden uzak dur. Aksi takdirde beklenmedik kayıplar yaşanabilir. Gece saatlerinde, duygusal yoğunluğun artmasıyla birlikte gizemli bir duygu seline kapılabilirsin. Bu durum, ruhsal olarak kendini arayış içinde hissettirebilir. Kendi içsel dünyana yönelmek, yeni farkındalıklar kazanmanı sağlayabilir.
Bugün, macera arayışın seni sıradışı deneyimlere sürükleyebilir. Zihnindeki merak duygusu ön planda ve yeni bilgiler öğrenme isteği seni yönlendirebilir. Sosyal ilişkilerde daha açık ve samimi bir yaklaşım benimsemek, çevrendekilerle olan bağlarını güçlendirecek. Yakın arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, hem eğlenceli hem de ilham verici olabilir. Ancak düşüncelerini başkalarıyla paylaşırken, onların algılarına saygı göstermeyi unutmamalısın. Sürprizlere hazır ol; beklenmedik gelişmeler gününü renklendirebilir. Duygusal anlamda ise özgürlük arayışın, daha önceki ilişkilerden aldığın derslerle birleşerek sana güçlü bir perspektif sunabilir. Kendini ifade etmekte cesaretini kullan, hayallerine dair adımlar atmak için uygun bir zaman. Eğlenceli aktiviteler ve yeni hobi edinimleri, ruh halini yükseltebilir. Kısacası, yaşamın sunduğu fırsatları değerlendirmeye açık ol ve kalbinin sesine kulak ver.
Bugün, çalışkan ve disiplinli doğanın ön planda olduğunu hissedeceksin. İşine olan bağlılığın sayesinde önemli gelişmeler yaşayabilir, hedeflerine bir adım daha yaklaşabilirsin. Ancak acele kararlar vermekten kaçınmalısın; sabırlı ve düşünceli bir yaklaşım en iyisi. İş arkadaşlarınla olan ilişkilerine önem ver, aranızdaki iletişimi güçlendirmek için zaman ayırmak faydalı olacak. Kişisel hayatında ise, sevdiklerinle vakit geçirmek, sana huzur ve keyif getirecek. Bu süreçte kendine karşı nazik olmayı unutma, ruhsal sağlığını ihmal etme. Yeni başlangıçlar için içsel olarak kendini hazırlamalısın; böylece önüne çıkan fırsatları daha iyi değerlendirebilirsin.
Bugün zihninizde birçok yeni fikir ve ilham parıltısı dolaşıyor. Sosyal çevrenizle etkileşimlerinizde daha açık ve anlayışlı bir tutum sergilemeniz, aranızdaki bağları güçlendirebilir. Yenilik arayışınız, başkaları ile olan iletişiminizde farklı ve yaratıcı yollar bulmanıza olanak sağlayacak. Ancak aşırı bağımsızlık arzusu, bazı ilişkilerde gerginlik yaratabilir; bu nedenle dengeyi kurmak önem taşıyor. Bugün, kişisel projeleriniz üzerinde yoğunlaşmak isteyebilirsiniz, özellikle de toplumsal konulara dair duyarlılığınız artacak. Bu durum, sizi grup çalışmalarına veya gönüllü projelere yönlendirebilir. Duygusal olarak daha derin bağlantılar kurmak isteyebilir ancak bu, sert duygusal tepkilerden kaçınmanızı gerektiriyor. İçsel dünyanızda bir yenilenme hissedebilir, geçmiş deneyimlerinizi sorgulayarak geleceğiniz için yeni perspektifler geliştirebilirsiniz. Özgürlüğe olan tutkunuz, yeni fırsatlarla karşılaşmanıza ve risk almanıza yardımcı olabilir; bu fırsatların kıymetini bilin.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olduğu bir dönemdesin. İçsel huzurunu sağlamak için kendine zaman ayırmalısın. Hayal gücün ve yaratıcılığın, sanatsal projelerde ya da yazma çalışmalarında seni yükseltebilir. İkili ilişkilerde daha fazla empati ve anlayış göstererek bağlarını güçlendirebilirsin. Bugün, hislerin konusunda dikkatli olman gereken bir gün; karşındakilerin sözleri veya davranışları seni etkileyebilir. Kendini güvende hissetmek için, iç sesine kulak vermeyi unutma. Küçük ama önemli değişiklikler yaparak hayatına yeni bir soluk getirebilirsin. Manfaat sağlayabileceğin destekler aramak için sosyal ortamlarını kullanabilirsin. Özellikle arkadaşlarınla geçireceğin zamanlar, ruhunun ihtiyaç duyduğu yenilenmeyi sağlayacaktır. Duygusal yüklerini hafifletmek adına doğa ile bağlantı kurmayı denemelisin. Kim bilir, belki de sakin bir yürüyüş sana ilham verebilir.
