1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Enerjinin zirveye ulaştığı bir gün. Cesaretin ve kararlılığın, karşılaştığın zorlukları aşmanda en büyük yardımcıların olacak. Yeni projelere atılmak için harika bir zaman dilimi, bu fırsatları değerlendirmekten çekinme. İletişim konusunda öncelikli olmalı, düşüncelerini cesurca ifade edebilirsen, çevrendeki insanları etkileyebilirsin. Ayrıca, sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; dengeli beslenmeye ve spor yapmaya özen göstermelisin. Aşk hayatında tutku ön planda; partnerinle arandaki bağı güçlendirmek ve romantik anlar yaşamak için fırsatlar doğabilir. İçsel büyüme ve kişisel gelişim fırsatlarını kaçırmamalısın, esnek ol ve değişime açık kal. Günün sonunda, kendinle yüzleşmek ve içsel huzurun için meditasyon yapmak iyi bir seçenek olabilir.
Bugün, içsel huzurun ve güvenin artacağı bir dönemdesin. Günlük rutinlerinde işle ilgili konulara odaklanmak ve kararlı adımlar atmak için güzel bir zaman. Fakat, duygusal bağların da önemi büyük. Sevdiklerinle iletişimde daha fazla duyarlılık göstererek ilişkilerini desteleme fırsatı bulabilirsin. Maddi konularda ise, ani kararlardan kaçınmak, daha sağduyulu ve sabırlı bir yaklaşım benimsemek faydalı olacak. Aynı zamanda, doğayla olan bağlantını güçlendirmek, zihnini ve bedenini yenilemek için harika bir gün. Küçük bir kaçamak ya da taze havada bir yürüyüş ruhunu canlandırabilir. Sanatsal yeteneklerini keşfetmek ve ifade etmek için de ilham dolu bir dönemdesin. Unutma, her küçük adımın büyük değişim yaratma potansiyeli taşıyor.
Bugün zihin açıklığı ve merak duygusu ön planda. Çevrendeki insanlarla iletişim kurmak, bilgi alışverişinde bulunmak için ideal bir zaman. Sosyal ortamlardan ilham alabilir, fikirlerinizi paylaşarak yeni ufuklar açabilirsiniz. Eski dostlarla yeniden bağlantı kurma fırsatı doğabilir; geçmişteki güzel anılar olumlu bir enerji yayabilir. Ama dikkatli olmalısın; bazı bilgiler yanıltıcı olabilir. İçsel sese güvenmek, sezgilerinle hareket etmekte fayda var. Kısa seyahatler ve yeni keşifler için fırsatlar önünde belirgin. Yaratıcılığını kullanma zamanı; sanatsal yönlerini ortaya çıkarmak için harika bir gün. Eş sosyal çevrende ise güç dinamiklerini dikkatlice gözlemlemelisin; tartışmalara sürüklenmeden, dengeyi korumak önemli. Kendini ifade etme konusunda cesur ol, ama fazla eleştirel bir tavırdan kaçınmakta yarar var. Başkalarının düşüncelerine açık ol, böylece yeni bakış açıları kazanabilirsin. Unutma, bugün öğrenme isteğin ve anlayış gücün en büyük zenginliğin.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin yoğunlaşacağı bir gün seni bekliyor. Ailevi ilişkilerine, yakın arkadaşlarına ve sevdiklerine yönelik hislerin ön planda olacak. Kalp bağı kurduğun kişi ya da kişilerle derin sohbetlere dalabilirsin, içsel duygularını açığa çıkarmak için cesaret bulabilirsin. Akşam saatlerinde huzur arayışın artacak, belki bir şeyler yazmak, resim yapmak ya da kendi iç dünyanı keşfetmek için uygun bir zaman olacaktır. Kendini ifade ederken güven duygusunu kaybetmemeye çalış; başkalarına karşı da açık olmalısın. Gün boyunca besleyici ve şefkatli yanını ortaya koymak, hem kendine hem de çevrene iyi gelecektir. Fakat, duygusal anksiyetenin artabileceği anlar yaşaman mümkün. Bu tür anlarda derin nefes almak ve zihnini sakinleştirmek faydalı olacaktır. Kendine karşı nazik olmayı unutmamalısın. Sezgilerinin güçlenmesi, kararlarını doğru bir şekilde almanı kolaylaştırabilir.
Bugün, kendini keşfetmek ve içsel potansiyelini ortaya koymak için mükemmel bir gün. Kendine olan güvenin artmakta ve çevrendekilere ilham verme kabiliyetin belirginleşmekte. Yaratıcılığın doruk noktaya ulaşacak, bu nedenle sanatsal projelere yönelmek isteyebilirsin. Taşınabilir yeteneklerinle başkalarına örnek olacak, grup çalışmalarında liderlik rolünü üstlenmeyi isteyebilirsin. Aşk hayatında, beklenmedik sürprizlerle karşılaşabilirsin. İlişkilerdeki samimiyetin daha derinleşeceği ve tutkulu anların yaşanacağı bir dönemdesin. Sosyal çevrende yeni tanışmalar olabilir; bu insanlar sana büyük bir motivasyon kaynağı olacak. Fakat, dikkatli olmalısın; ego vurgusu, ilişkilerde çatışmalara yol açabilir. Diplomasi ve anlayışla yaklaşmak, gerginlikleri önlemede etkili olacak.Finansal konulara dair birtakım güzel fırsatlar kapını çalacak. Yatırım yapma düşüncelerin, düşündüğünden daha kazançlı sonuçlar doğurabilir. Ancak, aceleci olmamakta ve her ayrıntıyı dikkatlice değerlendirmekte fayda var. Günün sonunda, kendini daha güçlü ve kararlı hissedeceksin. Yıldızların sana sunduğu desteği en iyi şekilde değerlendir.
Gününüz detaylara odaklanma ve düzen kurma arzusu ile dolup taşacak. Yaratıcılığınızı ifade etmek için uygun bir zemin bulmalısınız, hayal gücünüz ön plana çıkabilir. Aynı zamanda, çevrenizdeki insanlarla olan iletişiminiz önem kazanıyor; düşüncelerinizi cesurca ifade edebilmek, yeni imkanların kapılarını aralayabilir.Sağlık konularına dikkat etme isteği artabilir. Kendinize zaman ayırmak, zihinsel ve fiziksel sağlığınıza katkı sağlayacak. Sorumluluklarınız arasında denge sağlamaya çalışırken, duygusal ihtiyaçlarınızı da göz ardı etmeyin. İlişkilerde anlayış gösterme yeteneğiniz, yakınlarınızla olan bağları güçlendirebilir.Yeni bilgi ve beceriler edinme arzusu, sizi farklı bir yolculuğa davet edebilir. Eğitim veya araştırma ile ilgili fırsatlar karşınıza çıkabilir. Kendi potansiyelinizi keşfederken, karşılaşacağınız zorlukları fırsata çevirme yeteneğinizle sisli görüntüleri aralayabilirsiniz.
Denge ve uyum arayışında olduğun bir dönemdesin. Sosyal ilişkiler ve işbirlikleri kurmak için mükemmel bir fırsatın var. İnsanlarla olan etkileşimlerin hem kişisel hem de profesyonel hayatında olumlu yansımalar yaratabilir. Bugün, kendini sanatsal ve yaratıcı yönlerinle ifade etme isteğin artacak. İçsel huzuru bulmak için doğada zaman geçirmek ya da güzelliklerle dolu bir etkinliğe katılmak sana iyi gelecek. Başkalarının ihtiyaçlarına duyarlılığın, ilişkilerinde güçlü bağlar oluşturmanı sağlayacak. Kendini ifade etmekte zorlanabileceğin anlar olabilir, bu nedenle içsel sesine kulak vermek önem taşıyor. Kalp ve akıl arasındaki dengeyi sağlamaya çalış. Gerekirse kısa bir mola, düşüncelerini toparlamak ve kendine dönmek için faydalı olabilir.
Gizli kalmış duyguların yüzeye çıkma riski var. İçsel bir dönüşüm sürecinin eşiğindesin, cesaretini toplayarak kendine yeni bir yol açabilirsin. Kararlılığın ve tutkuların seni destekleyecektir. İletişim kurarken dikkatli olmalı, sözlerinin ağırlığını düşünmelisin. Eski ilişkilerden gelen dersler, yeni bağlantılara ışık tutacak. İçinde bulunduğun ruh halini anlamak, motive olmak için gereklidir. Kendine zaman ayırmalı, yenilenmeyi ve dinlenmeyi unutmamalısın. Güçlü içgüdülerinle hareket etmek, seni istediğin sonuca ulaştırabilir. Değişimden korkma; bu, seni geleceğine daha sağlam adımlarla götürecek. Sorumluluk alırken iyi düşün, güvenin ve arzuların arasındaki dengeyi bulmalısın.
Yeni fırsatlar kapını çalıyor; cesaretini toplayarak adım atmak için mükemmel bir zaman. İçsel keşifler yaparken, sosyal çevrendeki dinamikler seni heyecanlandırabilir. İlişkilerde derin bir bağ kurma arzusu artarken, eski dostlukların yeniden alevlenmesi olası. Eğlenceli etkinliklere katılmak, zihnini dinlendirip yeni bakış açıları kazandıracak. Reis ruhun, macera arayışında iken, içsel sesini dinlemeyi unutma. Hedeflerine ulaşma isteği tam gaz devam ederken, tutku dolu bir şekilde ilerlemen, çevrendekiler için ilham kaynağı olabilir. Bugün, nasıl bir iz bırakmak istediğini düşünmek için ideal. Yeniliklere açık ol, çünkü sana sunulan her şey, potansiyelini yükseltmek için bir fırsat.
Bugün sorumluluk duygusu ön planda olacak. Hedeflerine ulaşmak için attığın adımların ne kadar önemli olduğunu daha iyi kavrayacaksın. Çevrendeki insanlar, özellikle iş alanındaki ortakların, beklentilerini yüksek tutabilir; bu durum seni biraz baskı altında hissettirebilir. Ama unutma, bu baskı seni daha da güçlendirecek. Kendine güvenmeli ve kararlılıkla ilerlemelisin. Bir projeye odaklanmak, uzun vadede elde edeceğin başarıların anahtarı olacak. Duygusal anlamda, içsel olarak kendinle yüzleşmen gereken bir dönemdesin. Duygularını bastırmak yerine, onlarla yüzleşmek sana fayda sağlayacak. Ailevi ilişkilerde de daha fazla destek ve anlayış göstermeye özen göstermelisin. Bu, ilişkilerini derinleştirebilir ve kalıcı bağlar kurmana yardımcı olabilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; özellikle doğayla iç içe olmak, seni yenileyecek ve motive edecek. Kısa bir yürüyüş bile zihin açıklığını artırabilir. Hayatındaki dengeyi sağlamak için seçtiğin yollar, seni mutlu ve huzurlu hissettirecek.
Sosyal ilişkilerinde hareketli bir gün bekliyor seni. Arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni fikirlerin doğmasına olanak tanıyacak. Farklı bakış açılarıyla karşılaşmak, zihninde yeni kapılar aralayabilir. Öğrenmeye olan açlığın, kendini geliştirmek adına yaratıcı projelere yönelmeni sağlayacak. Bu dönemde bireyselliğini ön plana çıkarman önemli; ilham verici bir rol model olabilirsin.Duygusal ilişkilerde ise samimiyet ön planda olacak. Partnerinle ya da yakın arkadaşlarınla derin sohbetler yapabilir, hislerini açıkça ifade edebilirsin. Bazı konularda sürpriz gelişmeler yaşanabilir, sezgilerine güvenmeyi unutma. Kendine duyduğun güven artıyor, bu da kararlarının ardında durma cesaretini artıracaktır.Gün içinde zaman zaman içe dönme isteği hissedebilirsin, bu da seni daha fazla düşünmeye ve içsel bir değerlendirmeye yönlendirecek. Ruhsal yenilenmek için yalnız kalmayı tercih edebilirsin. Ancak sosyal çevrenden alacağın enerjiyi de unutmamak gerek; dengeyi sağlamak, sana iyi gelecektir.
Duyguların derin sularında yüzmektesin, intihar eden duyguların yeniden yüzeye çıkma zamanı. Sanatı, yaratıcılığı ve sezgiyi beslemek için sevdiklerinle etkileşimlerde bulunmak, ruhunu canlandırabilir. Bilinçaltındaki korkuları serbest bırakma fırsatın var. Kendini ifade etmekten çekinme; hislerini kağıda dökmek ya da bir melodi yaratmak seni rahatlatabilir. Gün boyunca beklenmedik olaylarla karşılaşabilirsin, bu fırsatları yaratıcılığınla değerlendir. Dikkatini çevrene yönlendirirken empati gücünü kullanmayı unutma; başkalarının duygularını anlama yeteneğin, ilişkilerini güçlendirebilir. Kendine sabırlı ol, zorluklar geçici; içsel huzuruna ulaşmak için gereken adımları atmayı ihmal etme.
