1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Bugün, enerjin yüksek ve çevrendeki olaylara karşı duyarlılığın artmış durumda. İçsel motivasyonun seni harekete geçirirken, yeni başlangıçlar yapma isteğin baskın olacak. Hedeflerine ulaşmak için cesur adımlar atabilirsin; ancak bu süreçte sabırlı olmayı unutmamalısın. İletişim becerilerin sayesinde sosyal ilişkilerini güçlendirebilir, dostlarınla keyifli anlar paylaşabilirsin. İş hayatında yapıcı tartışmalara girmekte fayda var; fikirlerini net bir şekilde ifade et ve kararlılığını göster. Kendine zaman ayırmayı da unutma, zira zihinsel sağlığını korumak için biraz dinlenmeye ihtiyacın var. Romantik ilişkilerde ise samimi ve içten bir iletişim, aranızdaki bağı güçlendirecek. İlerlemek istediğin alanlarda sezgilerine güvenerek hareket etmelisin.
Bugün, içsel huzuru bulma arayışında kendini daha derin düşüncelere dalmış halde bulabilirsin. Duygusal durumlarını gözden geçirmek, geçmiş deneyimlerden ders çıkarmak için ideal bir zaman. İş hayatında bazı beklenmedik gelişmelerle karşılaşabilirsin; esnek olman, yeni fırsatlara kapı açabilir. Bununla birlikte, maddi konularda dikkatli olmalısın; harcamalarını kontrol altında tutmak, ileride işine yarayacak. İlişkilerde anlayışlı ve sabırlı olman, hem seni hem de partnerini daha yakın ve mutlu kılacak. Doğayla bağlantı kurmak, ruh halini yükseltebilir; belki bir yürüyüş ya da sağına soluna bakarak geçireceğin bir gün, seni rahatlatacak. Unutma, kendine ayırdığın vakit değerli ve gereklidir.
Bugün sosyal ilişkiler ve iletişim odak noktan olacak. Çevrendeki insanlarla daha derin ve anlamlı bağlantılar kurma arzusun artacak. Farklı düşüncelere açık olman, yeni arkadaşlıklar ve ilginç tartışmalar için kapılar açacak. Özellikle sanatsal veya yaratıcı faaliyetlerde bulunmak, içsel dünyanı zenginleştirecek. Bugün duygu ve düşüncelerini ifade ederken akıcı olacaksın. Ancak, dikkatin dağılabilir; bu nedenle önceliklerini belirlemek faydalı olacaktır. Problemleri çözme yeteneğin yükseleceği için belirsizlikler karşısında soğukkanlılığını koruyabilirsin. Unutma, bazen durup etrafındakileri gözlemlemek de büyük farklar yaratır. Yaratıcılığını ön plana çıkarırken, kariyer hedeflerinle ilgili yeni fikirler geliştirebilirsin. Kendini yeniliklere açmanın, yeni fırsatlar doğuracağını unutmamalısın.
Duygusal derinliklerin öne çıktığı bir gün. İçsel hislerin, çevrendeki bir olayla tetiklenebilir; bu durum seni fazla düşünmeye ve sorgulamaya itebilir. Aile bağların güçleniyor, sevdiklerinle kuracağın samimi diyaloglar, ruh halini pozitif etkileyebilir. Kendini korumak istediğin anlarda, eski anılar aklına gelebilir. Bu anıları değerlendirirken, geçmişin ışığında geleceğine dair yeni kararlar almaya açık olabilirsin. İçsel gücünü keşfetmek için yalnız kalmayı arzulayabilirsin; meditasyon veya doğada yürüyüş yapmak ruhuna iyi gelecektir. Kendi sınırlarını belirlemek, başkalarıyla olan ilişkilerini dengelemek adına önemli bir fırsat sunuyor. İlginç bir olay, seni geçmişle yüzleşmeye ve bazı duygusal engelleri aşmaya itebilir. Kendinle barışık olmak için zaman ayırmayı unutma.
Bugün, içsel gücünün ve öz güveninin zirveye çıkacağı bir dönemdesin. Hayallerini gerçekleştirmek için cesaretle adımlar atabileceğin bir zaman dilimi. Sosyal ortamlarında parlayacak, çevreni etkileyen bir karizma sergileyeceksin. Yeni fırsatlar kapını çalabilir; bunları değerlendirirken sezgine güven. Yaratıcılığını ortaya koyabileceğin projelerde harika sonuçlar alabilirsin. Ancak, egonu dengelemekte zorlanma ihtimalin var. Dikkatini başkalarına da yönlendirerek empati kurmayı ihmal etme. İlişkilerinde sıcak ve samimi bir hava hakim. Sevdiklerinle keyifli vakit geçirmenin tadını çıkar. Sağlığına dikkat etmeli, fiziksel aktivitelere zaman ayırmalısın. İş ve özel hayatındaki dengeleri sağlam tutman, sana uzun vadede fayda sağlayacak.
Gününüz detaylarla dolu ve sistematik yaklaşımınızı ortaya koymanız gereken bir zaman diliminde. İhtiyaçlarınıza odaklanmak, yaşamınızdaki karmaşayı düzenlemek için harika bir fırsat sunuyor. Belki de uzun zamandır ertelediğiniz bir projeye el atmalısınız; bu, yaratıcılığınızı besleyecek ve zihninizi dinlendirecektir. İletişimde dikkat ve özen gerektiren konular ön plana çıkabilir, sakin ve nazik kalmanızı sağlayacak durumlar bulabilirsiniz. İlişkilerde huzuru sağlamak adına yapıcı bir tutum benimsemek, çatışmaları ve olumsuz enerjiyi uzaklaştıracaktır. Kendinize yönelik eleştirilerde bulunmaya meyilli olabilirsiniz; bunun yerine, öz şefkat geliştirmek ve başarılarınızı kutlamak için kendinize alan tanımalısınız. Sağlık konularında dikkat etmelisiniz; düzenli beslenme ve egzersiz alışkanlıkları, bu dönemde vücudunuza olan sevgiyi artıracak ve zindeliğinizi destekleyecektir. Kendi iç yolculuğunuzda keşifler yapma zamanı; günlük rutinlerinizi gözden geçirip yenilikler katmak, ruhunuzu besleyebilir.
Güzellik ve estetik arayışı ön planda. İçinde bulunduğunuz ilişkilerde denge arayışı, huzur ve uyum sağlama çabası gözlemlenecek. İletişim yeteneklerinizi kullanarak, sevdiklerinizle olan bağlarınızı güçlendirme fırsatına sahip olacaksınız. Sosyal çevrenizle yapacağınız etkinlikler, yeni bağlantılar kurmanıza zemin hazırlayabilir. Kendi ihtiyaçlarınızı önceliklendirmek de önem kazanıyor; başkalarına yardımcı olma arzunuz, kendinize döngüsel bir fayda sağlamalı. Bugün içinde bulunduğunuz ortamda, estetik ve uyum arayışınızı pekiştirecek fırsatlar karşınıza çıkabilir. Kendinizi ifade etme yolunda cesur olun, içsel sesinize kulak verin. Sanatsal ve yaratıcı yönleriniz, sorunlarınıza farklı bakış açıları sunabilir, yeni projelere ilham verici katkıda bulunabilirsiniz.
Derin duygular ve yoğun tutkulu hislerle dolu bir gün seni bekliyor. İçsel dünyanınla yüzleşme fırsatı bulabilirsin; bu, kendini keşfetmenin güçlü bir yolu olacaktır. Gizli sırların açığa çıkması, ilişkilerde yeni dinamikler yaratabilir. Duygusal yoğunluğun, isyan etme isteğiyle birleşebilir. Ancak bu hisleri yapıcı bir şekilde yönlendirmek, ilişkilerine katman katman derinlik katacaktır. Doğa ile ve kendinle huzur bulmak için zaman ayır. Belki de andan itibaren, yeni bir başlangıç ve dönüşüm deneyimleme çağrısındasın. Geçmişin izleri, geleceğine ışık tutabilir; unutma, kendi karanlık yanlarınla barışmak, seni güçlendirecektir. Kendine güven, sezgilerine kulak ver ve içsel yolculuğunun tadını çıkar.
Dinamik enerjin, bu dönemde yeniliklere açık olmanı gerektiriyor. Keşfetme arzun, seni yeni deneyimlere yönlendirecek. Sosyal hayatında beklenmedik sürprizler yaşama olasılığın yüksek. İletişim kurmak, bağlantılar oluşturmak ve fikirlerini paylaşmak için mükemmel bir zaman. Duygusal açıdan, içsel huzur arayışında olabilir, bu yüzden meditasyon veya doğada zaman geçirmek seni rahatlatabilir. Kariyerinde ise hedeflerine ulaşmak için cesur adımlar atman gereken bir süreçtesin. Fırsatları değerlendirmekten çekinme; inandığın projeler üzerinde çalışmak, uzun vadede seni tatmin edecek sonuçlar doğurabilir. Sağlığına dikkat etmelisin; dengeli beslenme ve düzenli egzersiz, enerjini artırmanı sağlayacak. Kızgınlık ve hayal kırıklıklarına dikkat et, bu duygular seni aşağı çekebilir. Kendine güven; bu potansiyel dolu dönemde, sınırlarının dışına çıkmak sana çok şey katacak.
İleriye dönük hedeflerine odaklanman gereken bir gün. Sorumlulukların artabilir, bu durum seni endişelendirebilir ama tüm bu yüklerin üstesinden gelebilme yeteneğine sahipsin. Kariyerinle ilgili yeni fırsatlar kapını çalabilir, bu nedenle dikkatli olmalı ve değerlendirmelisin. İletişim becerilerini kullanarak, seni destekleyecek insanlarla ilişki kurabilirsin. İş ve özel hayatında dengeleri sağlamaya çalış; bu, zihnindeki karmaşıklıkları azaltmana yardımcı olur. İçsel motivasyonun yüksek; bu, yapman gereken işlerde sana güç katacak. Geleceğe dair planlarını gözden geçirerek, kararlı bir şekilde ilerleme fırsatını değerlendirmelisin. Unutma, disiplinin ve azmin senin en büyük gücün. Kendine güven ve adımlarını sağlam at.
Bugün, bağımsızlık arzusunun yoğunlaşacağı bir dönemdesin. Sosyal çevreye olan ilgin, yeni bağlantılar kurma isteğinle birleşerek parlayacak. Arkadaşlarınla güçlü bağlar kurmayı isteyebilirsin, birlikte projeler geliştirmek için ilham bulabilirsin. Duygusal alanlarda ise, duygularını ifade etmekte tutuk olabilirsin; bu nedenle içsel derinliğine yönelik bir keşif yapma zamanı. Eğilimlerin, alışılmışın dışına çıkmak ve farklı bakış açıları edinmek yönünde. Yaratıcılığını besleyecek yeni konulara yönelmek sana iyi gelecek. Unutma, karşılaştığın zorluklar senin gelişiminin bir parçası ve bu süreç, seni daha özgün bir noktaya taşıyacak. Gelecek hakkında umut dolu düşünceler beslemek, yaratıcılığını tetikleyebilir. günü kendini ifade etmek ve hayal gücünü serbest bırakmak için fırsatlar bulabilirsin.
Duyguların derin sularında yüzmeye hazır ol. Hayal gücün bugün oldukça güçlenmiş durumda; bu, sanatsal yaratıcılığını artırabilir. İçsel sezgilerine güvenmek, önemli kararlar alırken sana rehberlik edebilir. Sosyal ilişkilerde empati ve anlayış ön planda. Başkalarının hislerine duyarlı olman, çevrendeki insanlarla bağlarını güçlendirebilir. Eğer romantik bir ilişki içindeysen, sevdiklerinle derin ve anlamlı bir bağlantı kurma fırsatın olacak. Ancak, gerçeklerden kaçmamak gerektiğini unutma; hayal gücünü gerçeğe dönüştürmek için net bir vizyon belirlemelisin. Kendi ihtiyaçlarına ve sınırlarına dikkat et; aşırı fedakarlık yapma eğiliminde olabilirsin. Kendine zaman ayırmayı ve ruhsal dengeni korumayı ihmal etme. Her şeyin bir yeri ve zamanı var; içsel huzurunu bulmak için dengeyi sağlamak önemli.
