1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Bugün enerjin yüksek, cesaretin ve yenilik arayışlarınla çevrendekilere ilham vereceksin. Sosyal ortamlarda aktif olmanın yanı sıra, kararlı adımlar atarak hedeflerine yönelik ilerleme kaydedebilirsin. Ancak, sabırsızlığın bazen seni zor durumda bırakabilir; bu yüzden düşünmeden hareket etmekten kaçınmalısın. İletişim konusunda dikkatli olman önemli; yanlış anlaşılmalara yol açabilecek durumlara açık olabilirsin. Duygusal meselelerde daha açık ve şeffaf olmak, ikili ilişkilerinde güven ortamını güçlendirecektir. Yeni fikirler ve projeler hakkında heyecan duyabilir, grup çalışmalarında liderlik vasfı üstlenebilirsin. Bugün kendini göstermenin tam zamanı; içindeki ateşi kullanarak ilgi çekici deneyimlere adım atabilirsin.
Bugün, maddi konulara daha fazla odaklanabileceğin bir zaman dilimindesin. Finansal durumunu gözden geçirip, harcamalarını sorgulamakta fayda var. İhtiyaçlarınla isteklerini ayırmak, gereksiz harcamalardan uzak durmana yardımcı olabilir. Ayrıca, sevdiklerinle olan ilişkilerinde daha sabırlı olman gereken anlar olabilir; empati yaparak onların hislerine yaklaşman, bağlarını güçlendirecektir. Doğayla iç içe olabileceğin aktiviteler, ruh halini iyileştirebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma, iç huzurun için kaçamaklar yapabilirsin. Unutma, sabırlı ve kararlı tutumun seni hedeflerine daha da yaklaştıracaktır.
Bugün iletişim alanında oldukça aktif bir gün yaşayabilirsin. Sosyal etkileşimlerin, ilişkilerinin derinliğini artırabilir. Duygularını ifade etmekteki becerin sayesinde, önceden havada kalan konuları netleştirebilirsin. Bazen yüzeysel görünen diyaloglar, derin anlamlar taşıyabilir. Espri yeteneğin, insanların dikkatini çekmene yardımcı olacak; bu da seni daha popüler kılabilir. Yeni fikirler peşinde koşarken, esnekliğini koruyarak değişime açık olmalısın. Ancak, bazı düşüncelerin karşıt görüşlerle yüzleşebilir. Bu durum, zıt görüşleri anlaman için bir fırsat olabilir. Çevrendeki insanlarla bağlarını güçlendirmek için gönüllü projelerde yer alma fikrini değerlendirebilirsin. İçsel huzurun için alan yaratarak, meditasyon ya da doğayla zaman geçirme seçeneklerini düşünmen iyi gelecektir. Rahatlatıcı bir akşam, zihnini dinlendirmeni sağlayabilir.
Duygusal derinliğin oldukça ön planda olduğu bir dönemdesin. İçsel dünyana ve çevrendekilere karşı daha hassas ve duyarlı hissediyorsun. Ailenle ve sevdiklerinle arandaki bağları yeniden gözden geçirebilirsin. Geçmiş anıların, özellikle de çocuklukla ilgili düşlemlerin, duygularını harekete geçirebilir. Bu süreçte içgüdülerin güçlü olacaktır; hislerine güvenerek hareket etmelisin. Sosyal ilişkilerde bazı belirsizlikler ve karmaşalar ortaya çıkabilir, bu da seni tedirgin edebilir. Fakat bu duygusal dalgalanmaları aşabilmek için sağlam bir iletişim kurmak, hislerini açıkça ifade etmek önem kazanabilir. Kendine olan güveni artırmak için kişisel projelerine odaklanabilir, sanatsal yeteneklerini keşfe çıkabilirsin. Unutma ki, bu süreçte kendini sevgi ve şefkatle sarıp sarmalamak, hem kendine hem de çevrendekilere huzur getirecektir. Gözlemci ol, ama her şeyin üstünde bir bilgelikle yaklaş.
Bugün, güçlü bir enerji ile harekete geçme isteği duyuyorsun. Yaratıcılığın zirveye çıkarken, içindeki liderlik potansiyelini keşfetme fırsatların olacak. Sosyal çevrende daha fazla etkileşimde bulunmak, yeni bağlantılar kurmak için mükemmel bir zaman. Kendine güvenin yüksek olduğu için, karşına çıkan zorlukları aşman kolaylaşacak. Ancak, etrafındaki insanlara karşı daha duyarlı olmanı gerektiren durumlar da olabilir; empatinle kalpleri kazanabilirsin. Kendi isteklerine odaklanarak ilerlemekten çekinme, ancak başkalarıyla da iş birliği yapmanın faydasını unutma. Hayal gücünü besleyecek aktivitelerde bulunabilir, yeni projelere adım atabilirsin. Dolayısıyla, bugünü kendini mutlu edecek şeylerle doldurmak için değerlendirmelisin.
Gözlemler, bu dönemde detaylara olan dikkatin artırıldığını gösteriyor. Çalışkan yapın, bulunduğun ortamda öne çıkmanı sağlayabilir. Hedeflerine ulaşma konusunda planlı ve disiplinli bir yaklaşım sergilemek, mükemmel sonuçlar getirebilir. Sağlık konularına duyduğun hassasiyet, sana iyi gelecek uygulamaları keşfetmene yardımcı olabilir. Sosyal ilişkilerdeki bazı belirsizlikler, netlik kazandıkça çözüme kavuşacak. Başkalarına yardım etme isteğin, iç huzurunu artıracak. Unutma ki, kendinle olan iletişimini kuvvetlendirmek, ruhsal sağlığına olumlu yansıyacak. Bugün, vakit ayırabileceğin keyifli anların peşinden koşmayı ihmal etme.
İletişim becerilerin zirveye çıkabilir; sosyal ortamlarda dikkat çekmek için mükemmel bir zaman. Arkadaşlarınla vakit geçirip yeni bağlantılar kurma isteğin artıyor. İçinde bulunduğun ruh hali, dengeli ve uyumlu ilişkilerin peşinden koşmanı sağlıyor. Öte yandan, duygusal olarak kararsız hissetme ihtimalin var. Kendi ihtiyaçlarını göz ardı etme, sınırlarını belirlemeyi unutma. Şu an, estetik ve sanatsal yönlerin öne çıkabilir; belki de bir yaratıcı projede yer almak isteyebilirsin. Geçmişteki anılarınla ilgili düşüncelere kapılma, geleceğe odaklanmanın tam zamanı. Kalbini dinlemeyi ve içsel dengeni bulmayı unutma. Bugün, özgünlüğünle parlayabilirsin; içindeki terazi ruhunu özgür bırak ve dengeyi bul.
Duygusal derinliğin ve sezgisel yeteneklerin bugün öne çıkıyor. İnsanlarla kurduğun bağlantılarda samimiyet ve içtenlik seninle birlikte yürüyecek. Gürültülü ortamlardan uzak kalarak içsel denge arayışına girebilirsin. Geçmişe dair bazı hatıralar zihninde belirginleşebilir, bu da seni kendinle yüzleşmeye davet edecek. İletişiminde doğrudan ve dürüst olman, karşılaştığın zorlukları aşmanda büyük bir rol oynayacak.Kendine güvenin artıyor; bu, özellikle kariyerle ilgili alanlarda yeni fırsatlar kapını çalabilir. İş arkadaşlarınla olan iletişimini güçlendirmek için onlara destek olmayı düşünebilirsin. Etrafındakilerin ihtiyaçlarına duyarlılık göstermeye çalış, çünkü bu dönem inandırıcılığını artıracak.Aşk hayatında gizem ve tutku arayışın, seni yeni keşiflere yönlendirebilir. Belirsizliklerden uzak durmaya çalışmak, ilişkini daha sağlıklı bir seviyeye taşıyabilir. Bu dönemde hislerine güven; sezgilerin seni doğru yola yönlendirecek. Kendini açman gereken anlar olabilir, bu yüzden kalbini dinlemeyi unutma.
İçsel bir keşif yolculuğuna çıkma arzusunu derinden hissedeceksin. Yeni deneyimlere, farklı kültürlere ve bireysel özgürlüğe olan tutkun, seni sıradanlığın dışına itiyor. Zihinsel ufkunu genişletecek bir öğrenim veya eğitim fırsatı kapılarını çalabilir. Kendini ifade etme şeklin, başkaları üzerinde derin bir etki bırakacak. İletişimler içinde cesur ve açık olman, çevrendekilerin kalbine dokunacak. İlişkilerde maceracı bir ruh halindesin; bu, seni yeni dostluklara ve unutulmaz anılara yönlendirebilir. Ancak, ayaklarının sağlam bir şekilde yere basmasını sağlamakta fayda var. Ayrıca, kişisel hedeflerin üzerinde düşünmek için bir süre yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsin. Keşif ve sınırları aşma arzusu içindeki denge ve sabırla harmanlanmalı. Bu geçici yolculuk, hayatına yön verecek önemli içgörüler getirebilir.
İçsel bir huzur arayışı içinde olmak, bugün derin düşüncelerle dolu bir gün geçirmeni sağlayabilir. Kariyerindeki sorumluluklar, seni bir adım daha ileriye taşıyacak fırsatları önüne serebilir. İş arkadaşlarınla olan iletişimin, proaktif ve yapıcı bir biçimde ilerleyebilir. Geçmişteki deneyimlerin, bugün aldığın kararlara ışık tutabilir; bu yüzden anı yaşarken, geçmişten gelen dersleri unutmamakta fayda var.Özellikle finansal konularda temkinli olman gereken bir dönemdesin. Hesaplarını dikkatle yapmak, beklenmedik giderlerle karşılaşmanı önleyebilir. Sosyal ilişkiler, beklenmedik sürprizler içerebilir, bu nedenle dışa dönük olma ihtiyacı hissedebilirsin. Ancak sınırlarını korumak, sağlıklı sınırlar koymak için önemli.Aşk hayatında, duygusal derinlikler keşfetmek isteyebilirsin. İlişkilerinde güven duygusu ön plana çıkarken, samimiyetin ve karşılıklı anlayışın artması, bağlarınızı güçlendirebilir. Kendine olan güvenin, başkalarıyla olan etkileşimlerinde de yansıma bulacak. Genel olarak, kararlılığın ve azminle, zorlukların üstesinden gelebilirsin. Kendi güvenli alanından çıkmaya cesaret ettiğinde, yeni fırsatlar seninle buluşacak.
Bugün yenilikçi fikirler ve özgür ruhun ön plana çıkacak. Duygusal ilişkilerde beklenmedik bir derinlik hissedebilirsin. Sosyal ortamlarında kendini ifade etme isteğin artacak, ilginç insanlarla tanışma fırsatların olacak. Özellikle çevrendeki değişimlere ayak uydurmak için esnek olman gereken durumlar söz konusu. Anlık kararların seni beklenmedik güzelliklere yönlendirebilir. Kendi ihtiyaçlarını göz ardı etmeden, etrafındakilerin taleplerine duyarlı olman önem taşıyor. Yaratıcılığını keşfetmek için bir projeye yönelmek, seni zihinsel olarak besleyecek. Aşk konusunda özgür ve bağımsız hissetmek isteyebilirsin, bu da seni çekici kılacak. Bugün, kendin olmanın özgürlüğü ile dolu bir gün.
Duygusal derinliklere inme ve sezgilerinizi dinleme zamanı. İçsel dünyanızda bir keşif yapıyor olabilirsiniz, bu süreçte sanatsal yetenekleriniz ön plana çıkabilir. İlişkilerde güçlü bir empati geliştirme yeteneği, başkalarıyla bağlarınızı derinleştirmenize olanak tanırken, bazen aşırı duyarlılık hissi sizi zorlayabilir. Sakin kalmak, kendinize karşı nazik olmak önemli. Geçmişle ilgili bazı duygular yüzeye çıkabilir, bunları kabullenmek ve şefkatle karşılamak, ruhsal bir yenilenme sağlayacaktır. Hayallerinize ulaşma konusunda ilham verici düşünceler içinde olacaksınız, ama koşulların farkında olup kararlılıkla ilerlemek de bir o kadar kritik. Kendinizi ifade etmek için yeni yollar arayın; yazmak, resim yapmak veya müzikle uğraşmak ruhunuzu besleyebilir. Kendi iç sesinize kulak verin, onun rehberliği, sizi doğru yolda ilerletecektir.
