1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Bugün enerjin yüksek ve cesaretinle çevrendekileri etkileyebilirsin. Yeni girişimler için harika bir zaman; fikirlerini hayata geçirme konusunda kararlı hareket etmelisin. Duygusal ilişkilerde açık sözlülüğün önem kazanıyor; hislerini ifade etmekte çekinmemelisin. Ancak, aceleci davranmaktan kaçınmalısın; düşüncelerini netleştirmeden karar vermek, seni gereksiz zorluklarla karşılaştırabilir. Sağlık konusunda, fiziksel aktivitelere yönelmek faydalı olacak. Kendine dönük bir yolculuğa çıkmak, ruhunu dinlendirmene yardımcı olabilir. Başarıların için kendini kutlamayı ihmal etme; küçük zaferler bile önemlidir. Aşk hayatında heyecan verici sürprizlerle karşılaşabilirsin; bu fırsatları değerlendir. Hayatındaki olumlu değişimleri kabullenmek, seni daha ileriye taşıyacak.
Bugün, finansal konular oldukça belirgin bir şekilde dikkatini çekebilir. Gelirlerin ve harcamaların arasında denge sağlamak için mantıklı adımlar atmalısın. Yarım kalmış projelere yeniden odaklanmak, verimliliğini artırabilir. Sosyal ilişkilerde ise daha açık ve iletişimsel olman gereken bir dönemdesin. Yakın çevrendeki insanlarla olan bağlarını güçlendirmek, sana huzur verecek. Romantik ilişkilerde ufak sürtüşmeler yaşanabilir; sabırlı ve anlayışlı kalmak, olumsuz duyguları ortadan kaldıracaktır. Kendine yönelik bakım ve ruhsal dinginlik arayışın, gün boyunca kendini yeniden değerlendirmeni sağlayabilir. İçsel bir huzur ile dış dünyada uyum sağlamak için zamana ihtiyacın var. Eğitim veya kişisel gelişim konusunda yeni adımlar atmak için harika bir zaman. Hedeflerine ulaşmak için kararlılıkla ilerlemeli ve atılımlarını cesur bir şekilde gerçekleştirmelisin.
Bugün iletişim becerilerin ön planda olacak. Fikirlerini açıkça ifade etmenin ve başkalarıyla etkileşim içinde olmanın önemini hissedeceksin. Sosyal ortamlarda dikkat çekici ilişkiler kurabilir, ilginç bireylerle tanışabilirsin. Esnek düşünme yeteneğin, sorunları hızlıca çözmene ve yeni fırsatlar yaratmana yardımcı olacak. Gün boyunca dikkatini çeken bir konuda öğrenmeye aç ol; bu, zihnini besleyecek ve yeni bakış açıları kazanmanı sağlayacak. Ayrıca, kısa seyahatler planlayabilir ya da ilginç bir bilgi paylaşımı yapabilirsin. İş ve sosyal alandaki etkileşimlerin, gelecek projelerin için faydalı bağlantılar oluşturabilir. Kendini ifade ederken biraz daha cesur olmalısın; bu, hem kişisel hem de çevresel değişimlere kapı açacaktır. Ayrıca, günlük rutininde yenilikler yapmayı da değerlendirebilirsin. Bu değişim, yaşamına canlılık ve enerji katacak.
Duygusal derinlikler ve hassasiyet ön planda. Ailevi bağlar ve sevdiklerinle olan ilişkilerin, belirsizliklerin üstesinden gelmene yardımcı olacak. İçsel dünyanda yaşadığın dalgalanmalar, sana güçlü bir sezgi sunuyor; bu sezgiye güvenmek önemli. Gün, geçmişle yüzleşmek ve geçmişteki anıları canlandırmak için uygun. Kendini korkularınla yüzleştirirken, koruma içgüdün güçlenebilir. Belki yeni projelere başlamak veya hayallerin için adım atmak isteyeceksin, ama önce içsel huzuru bulmalısın. Duygusal destek alabileceğin bir arkadaşla derin bir paylaşım, ruhsal olarak seni besleyebilir. Hayatın getirdiği değişimlerle başa çıkmak için içsel dengeyi sağlaman gerekiyor; bunun için sağlıklı sınırlar koymayı unutma.
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. Kendini ifade etme konusunda cesur adımlar atabilirsin. Özellikle sosyal ortamlarda dikkat çekmek, ilgi odağı olmak senin için oldukça kolay olacak. Yaratıcılığın ön planda; bu durum sanatsal projelerde ya da hobilerinle ilgili yeni fırsatlar ortaya çıkarabilir. Ancak, çevrendekilerle olan iletişimine özen göstermelisin. Bazı tartışmalara girmekten kaçınmak, ilişkilerini daha sağlam temellere oturtmana yardımcı olur. Bugün, içsel gücünü hissetmek sana kendine güven konusunda fayda sağlayacaktır. Kendi değerini bilmek ve bu değerle hareket etmek, karşına çıkan fırsatları değerlendirmende büyük rol oynayacak. Kendine ve hayallerine odaklan, başarı seni bekliyor.
Detaylara olan düşkünlüğün, bugün seni öne çıkaracak. Kararların ve analiz yeteneğin sayesinde, karmaşık bir durumu çözme fırsatı bulabilirsin. Yapıcı eleştirilerinle çevrendekilere ilham verebilir, onların gözünde saygı kazanabilirsin. İletişim kurma konusundaki yüksek becerin, sosyal ilişkilerini güçlendirmene yardımcı olacak. Aynı zamanda kişisel alanında yapmak istediğin değişiklikler için mükemmel bir zaman; yenilikçi fikirlerin seni hedeflerine daha da yaklaştırabilir. Gün içinde karşılaşabileceğin küçük engeller, motivasyonunu düşürmemeli. Sabırlı ve kararlı kalırsan, üstesinden gelebileceğin her şey elinin altında. İleriye dönük planlarını gözden geçir; şimdiye kadar elde ettiğin deneyimlerin, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Unutma, tüm bu süreçte kendine nazik davranmak, zihinsel dengeni korumak adına büyük önem taşıyor.
Dengeler üzerinde yoğunlaşma zamanı. İlişkilerdeki uyumu ve estetiği ön planda tutmak isteyeceksin. Sosyal ortamlarda daha fazla görünürlük kazanabilirsin. Ancak, bazı tartışmaların çıkabileceği durumlarla karşılaşabilirsin. Adalet duygun her zamanki gibi baskın olacak, hak ve haklılık arayışın seni önemli keşiflere yönlendirebilir. Kendine zaman ayırıp, içsel dengeyi bulmak için meditasyon veya sanatla uğraşmak faydalı olabilir. Ortak projelerdeki işbirliklerin güçlenecek ve beklenmedik destekler alabilirsin. Unutma, açık iletişim her şeyin anahtarı. Kendi değerini bilmek ve başkalarına da bu perspektiften yaklaşmak, tüm dinamikleri olumlu yönde etkileyecek.
Bugün yoğun duygular içinde olabilir, içsel bir derinlik hissedeceksin. Gadgetlerin, özellikle teknoloji ile ilgili olanların, beklenmedik bir güncelleme ya da hata ile karşına çıkabilir. Bu durum, işlerinle ilgili planlarını etkileyebilir. Ancak bu belirsizlik, seni yeni çözümler bulmaya itebilir, yaratıcılığını ön plana çıkarabilirsin. İkili ilişkilerinle ilgili kafa karışıklıkları söz konusu; güven duygusu bir anda sarsılabilir. Duygularını ifade etme konusunda cesur olmalısın, açık iletişim sorunların üstesinden gelmene yardımcı olabilir. Kendine güven ve kararlı duruş, başkalarına da ilham verecektir. Bugün, içsel sezgilerine kulak ver; ruhsal yönünü besleyen aktiviteler, senin için huzur kaynağı olacak. Gözlemlerine dikkat et, yüzeyin altında yatan gerçekleri fark etmek, sana önemli bilgiler sunabilir. Unutma ki zamanla her şey yerine oturacaktır.
Serbest ruhun bugün yeni maceralara atılma arzusuyla dolup taşabilir. Seyahat planları yapabilir, farklı kültürleri keşfetme isteğin artabilir. İçsel huzurun için yeni bir kurs veya atölyeye katılmak faydalı olabilir. İkili ilişkilerde ise açık iletişim ve dürüstlük önemli hale geliyor; hislerini paylaşmaktan çekinme. Karşılaştığın engelleri aşmak için yaratıcı düşünme yeteneğini kullanabilirsin. Aynı zamanda, inandığın değerlere sıkı sıkıya bağlı kalmak sana güç verecek. Bugün, hayallerine giden yolda cesaret alabileceğin fırsatlar önüne çıkabilir; bunları değerlendirmekten çekinme. Özgürlüğün, çağrının peşinden gitme zamanı; kalbinin sesini dinle.
Bugün kararlılığın ve disiplinin ön planda olacak. Hedeflerine ulaşmak için doğru adımları atma fırsatını değerlendirebilirsin. İş hayatında alacağın sorumluluklar seni daha da güçlendirecek; bu süreçte liderlik vasıflarını göstermekten çekinme. Duygusal ilişkilerde biraz mesafeli olabilirsin, ancak sevgi dolu bir iletişim kurmaya özen gösterirsen kalpten kalbe bağların daha da derinleşecek.Kendini biraz yorgun hissedebilirsin, bu yüzden sağlığına özen göstermeyi unutma. Zihnindeki karmaşayı gidermek için doğada vakit geçirmek veya meditasyon yapmak sana iyi gelecek. Sosyal açıdan yeni insanlarla tanışma şansı bulabilirsin, bu fırsatları değerlendirip olasılıkları genişletmekte fayda var. Unutma ki, sabrın ve kararlılığın her türlü engeli aşmana yardımcı olacak.
Bugün, özgürlük arayışın kendini daha da belirgin hale getirebilir. Sıradanlıktan uzaklaşıp özgün fikirlerin peşinden gitme isteği içinde olabilirsin. Sosyal çevrende ilginç insanlarla tanışma ihtimalin yüksek. Bu tanışmalar, sana yenilikçi fikirler konusunda ilham verebilir. İçsel bir denge arayışında olabilirsin; grup aktivitelerinde yer almak, sana aidiyet hissi kazandıracak. Ancak, bazı durumlarda başkalarının beklentileri arasında kalmaktan kaçınmak önemli olacak. Duygusal ilişkilerinde ise açıklık, karşılıklı anlayışı artırabilir. İç sesini dinlemek, kalbini yönlendirmek için en doğru yol olacaktır. Yaratıcılığını serbest bırak; bu dönem, çeşitli projeler üzerinde çalışmak için ideal bir zemin sunuyor. Kendine güven ve cesaretle adımlar at!
Duygusal derinliklerinle yüzleşmek için harika bir gün. İçsel sezgilerin güçleniyor, bu yüzden içgüdülerine güvenmekten çekinme. Sanat veya yaratıcılık gerektiren projeler için ilham bulabilirsin. Meditasyon veya doğa yürüyüşleriyle ruhunu beslemek, dingin bir zihin havası yaratmana yardımcı olacak. Sosyal ilişkilerde ise içten yakınlık ve empati kurmak, bağlantılarını güçlendirebilir. Aşk hayatında duygusal bir yoğunluk hissedebilir, sevdiklerinle açık ve samimi iletişim kurmak olumlu sonuçlar verebilir. Kendini ifade ederken korkularını geride bırakıp, kalpten gelen hislerini paylaşmak önemli. Her ne olursa olsun, kendin olmayı ve içsel sesini dinlemeyi unutma.
