1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. İhtiyaç duyduğun cesareti içsel olarak hissedeceksin. Yeni fırsatlar kapında. Duygularını açık bir şekilde ifade etmekten çekinme; bu, ilişkilerini güçlendirecek. İş hayatında proaktif olman, beklenmedik olumlu sonuçlar doğurabilir. Sabırsızlık hissi, düşünmeden hareket etmeni sağlayabilir; dikkatli ol. Aşk hayatında ise tutku dolu anlar seni bekliyor; romantizmi canlı tutmak için küçük sürprizler yapabilirsin. Kendine güven, bu dönemde kararlılığın en büyük güç kaynağın olacak. Sağlığına dikkat etmeyi unutma; biraz dinlenmek iyi gelebilir.
Son zamanlarda elde ettiğin içsel huzur, yaşamına yansıyacak. Duygusal olarak daha güçlü hissedeceksin ve bu da çevrendekilere karşı daha açık olmanı sağlayacak. İlişkilerde samimiyetin artması, bağlarını güçlendirebilir. Maddi konularda ise kararların senin elinde olacak; detaylara dikkat etmekte fayda var. Belki de yeni bir gelir kaynağı araştırmak isteyebilirsin, bu süreçte sabırlı olmalı ve acele kararlar vermemelisin. Kendine biraz zaman ayırmak, ruhsal anlamda yenilenmene yardımcı olacak. Gözlemlerine ve sezgilerine güven; içsel sesin, doğru yolu bulmana rehberlik edecek. Günün ilerleyen saatlerinde, beklenmedik bir sürpriz seni heyecanlandırabilir. Huzur bulduğun alanlarda, yaşamın tadını çıkar.
İkizler, zihinlerinizi açacak ve yeni fikirlerle dolup taşacak bir gün geçirebilirsiniz. Sosyal çevrenizde hareketlilik artarken, iletişim becerilerinizi ön plana çıkarmanız gereken fırsatlar sizi bekliyor. Merak duygunuz, etrafınızdaki insanlarla derinleşebilecek sohbetlere dönüşebilir. Dinleyici rolünü benimserseniz, başkalarının deneyimlerinden önemli dersler çıkarabilirsiniz. Duygusal ilişkilerde, dürüstlük ve açıklık, aradığınız bağı kurmanın anahtarı olabilir. İçsel olarak huzursuz hissedebilir, ama bunu yaratıcı yönlerinizi keşfederek dengeleyebilirsiniz. Yeni hobiler edinebilir veya eski ilgi alanlarınıza geri dönebilirsiniz. Kendinize zaman ayırmayı unutmayın; bu, zihinsel yorgunluğunuzu hafifletecektir. Unutmayın, düşüncelerinizi anlamak ve başkalarıyla paylaşmak size büyük bir tatmin sağlayabilir.
Duyguların ön planda olacağı bir gün seni bekliyor. İçsel dünyanda derinlemesine bir keşif yapabilir, geçmişteki anıların senin üzerindeki etkilerini gözden geçirebilirsin. Ailevi ilişkilerin, sevdiklerinle olan bağların, duygusal yönünü besleyecek bir odak noktası olacak. Sakin ve şefkatli bir yaklaşım sergilemek, hem senin hem de çevrendekilerin ruh haline olumlu bir katkı sağlayabilir.Kendine biraz zaman ayırmak, duygusal yüklerini hafifletmek için faydalı olabilir. Belki bir yürüyüş, bir gün geçirmek için doğayı seçmek ya da bir hobiyle ilgilenmek iyi birer alternatif. Bugün, hayal gücünün yüksek olduğu bir dönemdesin; yaratıcılığını kullanarak kendini ifade etme fırsatı bulabilirsin. Belirsizlikler veya kaygılar içindeysen, sevdiğin kişilerin desteği sana iyi gelecektir.İletişimde dikkatli ol; hislerini açıkça dile getirmek önemli ama kelimelerini seçerken nazik bir dil kullanmak ilişkilerini güçlendirebilir. Belki de duygusal bir paylaşım yaparak aralarındaki bağları yeniden kuvvetlendirmek isteyebilirsin. Genel olarak, içsel huzurunu bulma çabası öne çıkıyor. Altında yatan duygusal dinamikleri anlamak ve kabullenmek, ilerlemeni destekleyecektir.
Etkileyici bir enerjiyle güne başlayacaksın. Karizma ve çekiciliğin bu dönemde zirve yapabilir; çevrendekilerin dikkatini çekmekte zorlanmayacaksın. Yaratıcılığın artarken, sanatsal projelere yönelmek için mükemmel bir zaman. Kendini ifade etme yeteneğin, iletişim kurduğun kişilere ilham verebilir. Özgüvenin yüksek, bu da cesur adımlar atmana olanak tanıyacak. Duygusal ilişkilerde tutkulu bir atmosfer hakim olabilir; sevgi dolu anlar yaşamak için fırsatlar karşına çıkabilir. Ancak, aşırı gururlu davranmaktan kaçınmalısın; bu, bazı çatışmalara yol açabilir. Aynı zamanda geleceğe dair hedeflerinle ilgili düşünmek ve planlama yapmak için de uygun bir zaman dilimi. Kendi potansiyelini keşfetmeye yönelik içsel bir motivasyon hissedebilirsin. Biraz kendine zaman ayırarak, içsel huzurunu sağlamak ve enerji depolamakta fayda var. Unutma, içindeki ateşi beslemek, etrafındaki dünyayı aydınlatacak.
Detaylara olan ilgin, sorumluluklarındaki titizlikle birleşince, bugün işlerindeki başarıyı artırabilir. Küçük detayların üzerine düşmek, büyük bir resmi anlamana yardımcı oluyor. Birikmiş işlerinle ilgilenmek, zihinsel olarak seni rahatlatacak ve daha verimli bir gün geçirmeni sağlayacak. Yakın çevrendeki insanlarla olan iletişimin güçleniyor; onların fikirlerine önem vererek aranızdaki bağı pekiştirebilirsin. Duygusal konularda da dengede kalmayı başarabilirsin; sevgi dolu ancak mantıklı bir yaklaşım sergilemen ilişkilerine olumlu yansıyacak. Sağlığına dikkat etmen, günlük rutininde spor veya yürüyüş yapman, enerji seviyeni yükseltecek. Yeni bir şeyler öğrenmek için mükemmel bir zaman; ilgi alanların hakkında kendini geliştirecek fırsatlar bulabilirsin. Kendine olan güvenin artarken, başkalarına da ilham verecek bir liderlik potansiyelin açığa çıkabilir.
İlişkilerde denge arayışında olacağın bir dönemdesin. Sosyal ortamlarında daha fazla dikkat çekebilir, etrafındakilerin ilgisini üzerine çekebilirsin. İletişim becerilerin gün yüzüne çıkarken, sanatsal yönlerini de ortaya koyma fırsatı bulabilirsin. Kendini yaratıcı projelerde ifade etmekten keyif alacak, hayal gücünü serbest bırakacaksın. Aşk hayatında ise duygusal derinlikler ve tatlı sürprizler seni bekliyor. Sevdiğinle yapacağınız küçük bir etkinlik ilişkinizi tazelemenize vesile olacak. Sabırlı olmalı, bazen olayların doğal akışına bırakmalısın. Parasal konularda dikkatli olmalı, harcamalarını gözetmeli, gereksiz risklerden kaçınmalısın. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme; meditasyon, yoga gibi rahatlatıcı aktiviteler zihnini dinlendirip ruhunu besleyecek. Bugün, başkalarıyla olan bağlantıların sayesinde birçok fayda elde edebilirsin. Sosyal etkinlikler, yeni insanlarla tanışmak ve sürpriz fırsatlarla dolu.
Duygusal derinlikler içinde kaybolabilirsin. İçsel bir dönüşüm sürecindesin; geçmişle yüzleşmek ve duygusal yaralarını sarma vakti. Sırtındaki yüklerden kurtulmak için cesaretini topla. İçinde birikecek hislerin, sana yeni ufuklar açacak. İkili ilişkilerde sadakat ve güven arayışında olabilirsin. Duygularını açıkça ifade etmekte zorlanabilirsin ama gerçek hislerini paylaşmak, ilişkilerini güçlendirecek. İş hayatında yeniliklere adım atmaya meyilli ol. Geleceğe dair planlarını gözden geçir; esnek ol ve fırsatları değerlendirmek için hazır bekle. Özellikle sezgilerin bugün çok güçlü. Kendi iç sesine kulak ver ve kararlarını ona göre yönlendir. Kendine zaman ayırmayı unutma, zihin ve ruh sağlığına özen göstermelisin. Günün sonunda, duygusal tatminin seni bekliyor; hissettiğin her şey, sana yeni kapılar açacak.
Macera arzun gün yüzüne çıkıyor; yeni fırsatlar kapını çalabilir, bu yüzden açık fikirli ve cesur olmalısın. Eğlenceli ve sosyal bir ortamda bulunmak, ruh halini iyileştirecek. İletişimde dikkatli olmalısın; yanlış anlaşılmalar, istenmeyen gerginlikler doğurabilir. İçsel yolculuk ve düşünme zamanı. Yeni bir şeyler öğrenmek, kişisel gelişimine katkı sağlayacak. Hayallerine odaklan ve onları gerçekleştirme yolunda adımlar atmaya başlayabilirsin. Bu dönemde keyif aldığın hobilerle meşgul olmak ruhuna iyi gelecektir. Kalp ve zihin arasında bir denge kurmalısın; hislerini anlamak, ilişkilerde daha derin bir bağ kurmanı sağlayabilir. Doğada zaman geçirmen, enerjini tazeleyecek. Hayatın tadını çıkar!
Bugün, kararlılığın ve disiplinin ön plana çıkıyor. Hedeflerine ulaşmada izlediğin strateji, diğerlerine ilham verebilir. İş yerinde sıkı bir programın var, bu da seni zamanında ve etkili sonuçlar almaya yönlendiriyor. Ancak dikkatini dağıtabilecek durumlar, seni başarıya giden yolda zorlayabilir. Duygusal olarak, kendini biraz yalnız hissedebilirsin; bu da yakın ilişkilerine dair derin düşüncelere yol açabilir. Sevdiklerinle kaliteli zaman geçirmek, ruh halini dengelemene yardımcı olacak. Para konularında dikkatli olman gereken bir dönemdesin, harcamalarını gözden geçirmen faydalı olacaktır. Kendine yatırım yapmayı unutma, zira bugün içsel gücünü artıracak fırsatlar karşına çıkabilir.
Sanat ve yaratıcılıkla dolu bir gün geçirebilirsin. İçsel bir keşif yolculuğuna çıkman, zihnindeki utangaç fikirleri serbest bırakmana yardımcı olacak. Sosyal ilişkilerinde sürprizler ve beklenmedik karşılaşmalar söz konusu. Yenilikçi fikirlerin, çevrendeki insanları etkileyecek. Bağlantılarını güçlendirmek adına cesur adımlar atmak isteyeceksin, bu da senin için büyük bir memnuniyet kaynağı olacak. Duygusal derinliklerini keşfetmek için kendine alan tanımalısın. Kendini ifade etme biçiminin farklılıklarınla daha özgün hale geleceğini fark edeceksin. Kendi sınırlarını zorlamak, potansiyelini açığa çıkartacak. Unutma, içindeki yenilikçi ruh her zaman yeni yollar yaratmana yardımcı olacaktır.
Son dönemde duygusal derinliklere dalmak isteyebilirsiniz. İçsel dünyanızda huzur arayışında olsanız da çevrenizdeki karmaşa buna engel olabilir. Hayal gücünüz oldukça güçlü çalışıyor; bu, yaratıcılığınızı besleyebilir. Sanat ve estetikle ilgilenmek, ruh halinizi iyileştirebilir. Sosyal ilişkilerinizde daha duyarlı ve anlayışlı olmaya yönelin. Başkalarının duygularını anlamak için üstün bir empati yeteneği sergileyerek, açık iletişim kurmak önemli. İçsel huzurunuzu korumak adına yalnız kalmak, meditasyon yapmak ya da doğayla zaman geçirmek iyi gelebilir. Ayrıca, sezgilerinize güvenerek bazı konularda attığınız adımlar, sizi beklemediğiniz yerlere taşıyabilir. Unutmayın, içsel dünyanızda yaşadığınız gelişmeler, dışarıda da olumlu değişimlere yol açabilir.
