1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Bugün, kendi isteklerinizi öncelik haline getirme arzunuz, çevrenizdeki insanları etkileyen güçlü bir enerji yayıyor. Hayatınıza dair yeni başlangıçlar için fırsatlar karşınıza çıkabilir. Kendinizi yenileme, hedeflerinizi gözden geçirme ve önünüzdeki engelleri aşma konusunda cesur adımlar atabilirsiniz. İçsel motivasyonunuzu beslemek için, sizi harekete geçiren ilham verici düşüncelere odaklanın. Sosyal çevrenizdeki dinamikler, beklenmedik sürprizler getirebilir; bu durum, insanlarla olan iletişimlerinizi güçlendirebilir. Özgürlüğünüze olan düşkünlüğünüz, yeni keşifler yapma isteğinizle birleştiğinde, size çok şey katacaktır. Duygusal ve maddi açıdan dengede kalmaya özen gösterin; kararlılığınız, hedeflerinize ulaşmada size yardımcı olacak.
Bugün enerjin, içsel huzurunu bulmak ve istikrar sağlamaya yönelik olumlu bir ivme kazanacak. Maddi konulara ve güvenliğe dair düşüncelerin öne çıkarken, harcamalarına dikkat etmen faydalı olacaktır. Aşk hayatında ise romantizm ve derin bağlar ön planda. Partnerinle geçireceğin kaliteli zaman, ilişkinizi güçlendirecek. Eğer yalnızsan, karşına çıkacak karizmatik birisi kalbinin kapılarını çalmaya hazırlıklı ol. İş ortamında ise sabırlı olman gereken durumlarla karşılaşabilirsin. Ekip çalışmasına yatkınlığın, projelerinde başarıyı getirecek. Sağlık konularında ise doğada zaman geçirerek mental dengeni bulabileceğin bir gün seni bekliyor. İçsel huzuru sağlamak için meditasyon veya yoga gibi hobilerle uğraşabilirsin. İletişim yeteneğinle çevrendeki insanlara ilham verebilir, kendini daha iyi ifade edebilirsin.
Düşüncelerinin hızla aktığı, iletişimin ön planda olduğu bir gün. Farklı bakış açılarıyla karşılaşarak zihnini açabilirsin. Sosyal ilişkilerdeki dinamikler seni beklenmedik yerlere sürükleyebilir; yeniliklere açık ol. Tercih ettiğin konularda cesur adımlar atmak isteyeceksin, sezgilerine güvenerek ilerlemelisin. Eski tanıdıklardan gelen bir haber gündemine farklı renkler katabilir. Kendine olan güvenin artıyor; yeteneklerini sergilemek için fırsatlar doğacak. İş veya eğitim alanında atılacağın yeni adımlar, seni hedeflerine daha da yaklaştırabilir. Unutma, merak duygun her zaman yeni kapılar açar; yeni bilgiler keşfetmek için heyecanlanmalısın. Duygusal alanda ise yakınlık arayışında olabilirsin; samimi paylaşımlar, kalbindeki bağları güçlendirebilir. Hayatında küçük sürprizlerin ve ani gelişmelerin olması olası; esnek ol ve akışa bırak.
Bugün duygusal derinliklerinle yüzleşmek için harika bir fırsat sunuluyor. Duygularının peşinden gitmekten çekinme; içsel dünyanı keşfetmek, seni daha güçlü kılacak. Ailevi ilişkiler ön planda. Sevdiklerinle açık ve samimi bir iletişim kurmaya özen göster. Belki de geçmişten gelen bir problem gün yüzüne çıkabilir, bu durumda empati ve anlayış sergilemek önemli. Kendine karşı nazik olmayı unutma. Ayrıca, günlük rutinin içinde küçük değişiklikler yaparak kendini yenilemek isteyebilirsin. İçsel huzurun yanı sıra fiziksel sağlığına da dikkat etmen gerekecek; sağlıklı beslenmeye ve yeterince dinlenmeye özen göster. Bugün, yaratıcılığının da ön plana çıktığı bir dönemdesin, bu enerjiyi sanat veya hobi alanlarında değerlendirebilirsin. Kendini ifade etme biçimlerin, sana yeni kapılar açacak. Kısacası, bu gün içsel yolculuk, sevgi dolu ilişkiler ve yaratıcı çalışma alanında yeni keşifler yapma fırsatı sunuyor.
Bugün enerjin yüksek ve karizmatik bir şekilde parlıyorsun. Çevrende dikkatleri üzerine çekmek için doğru bir zaman. Sosyal ortamlarda girişkenliğinle dikkat çekecek ve ilgi odağı olacaksın. Kendine güvenin, iş ve özel yaşamında yeni fırsatlar kapını çalabilir. Yaratıcılığını kullanarak projelerine yenilikler eklemek için harika bir gün. Aşk hayatında ise tutkulu ve romantik anlar seni bekliyor; hislerini ifade etmekte cömert ol. Kendi özgün bakış açınla başkalarına ilham verebilir, liderlik vasfını öne çıkarabilirsin. Ancak dikkatli ol, baskın tavırlar bazen yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Bugün, kendini ifade etmenin ve gerçek hislerini paylaşmanın tam zamanı.
Detaylara olan düşkünlüğün bugün seni harika bir noktaya getirebilir. Gün, içerisindeki projelere veya günlük işlerine odaklanma ve verimlilik sağlama fırsatları sunuyor. Mantıklı düşünme yeteneğin, karşılaştığın karmaşık durumları kolaylıkla aşmanı sağlayacak. İletişim becerilerin, başkalarıyla olan ilişkilerini güçlendirebilir; bu sayede sıkı işbirlikleri kurabilirsin. Sağlığına olan dikkat, özellikle gündemde olabilir; içsel huzurunu sağlamak adına doğayla bağlantı kurmayı düşünebilirsin. Duygusal anlamda, kalbinde yoğunlaşan düşünceleri bir kenara bırakıp, fiziksel dünyaya odaklanmak sana iyi gelecek. Unutma, her şey senin elinde ve genel olarak gün senin için olumlu geçiyor.
Denge ve uyum arayışın ön planda. İlişkilerinde samimiyet ve anlayış önem kazanıyor. Karşıt görüşler arasında köprü kurabilecek bir gün. Hayatındaki insanlarla olan iletişimini güçlendirmek ve duygusal bağlarını derinleştirmek için harika bir fırsat var. İçsel huzurun seni etkilerken, estetik zevklerin ortaya çıkabilir. Sanat ve yaratıcılık alanında yeni projelere adım atabilirsin. Sosyal etkinlikler, ruh halini olumlu yönde etkileyerek yeni tanışmalar sağlayabilir. Kendine odaklanarak içsel dengeyi sağlama isteğin artıyor. Sabırlı ve açık kalp olmaya odaklan, sonuçları seni memnun edecek.
Gizli duyguların açığa çıkması ve derin bağlantıların önem kazanması söz konusu. İçsel bir dönüşüm sürecine girdiğin bu dönemde, aslında neye ihtiyaç duyduğunu fark edebilirsin. İlişkilerdeki denge arayışın öne çıkıyor; güven ve sadakat konularında titiz olman gerekebilir. Maddi konularda dikkatli ol, harcama alışkanlıklarını gözden geçirmek ve bütçen üzerinde daha fazla kontrol sağlamak faydalı olabilir. Kendine dönerek içsel huzuru bulmaya çalış, meditasyon ya da doğada vakit geçirmek zihinsel açıdan sana iyi gelecektir. Yeni bir hobi ya da ilgi alanı edinmek, yaratıcılığını besleyebilir. Korkuları geride bırakarak daha özgür bir yaşam tarzına adım atabilirsin. Anın tadını çıkar ve sezgilerine güvenmeyi unutma!
Sıcak bir güne adım atıyorsun. Bugün, yeniliklere açık olmanın tadını çıkaracaksın. Yepyeni fikirler zihninde doğarken, bu yaratıcı enerjiyi çevrendeki insanlarla paylaşmak isteyeceksin. Duygusal bağların güçlenecek, sevdiklerinle yapacağın samimi sohbetler, sana kendi iç dünyanı anlaman konusunda yardımcı olacak. Sosyal çevrende beklenmedik fırsatlar doğabilir; bu fırsatları değerlendirirken içgüdülerine güvenmeyi unutma. Seyahat arzun iyice kabaracak; belki de yola çıkma ihtiyacı hissedeceksin. Fakat, acele kararlar vermekten kaçınmalısın. İçsel huzurunu bulmak ve ruhunu dinlendirmek için kendine zaman ayırmak, günün anahtarı olacak. Sakin kalmak, gündelik streslerden uzaklaşmak için iyi bir yol bulacağın bir dönemdesin. Başkalarına ilham verme potansiyelin yüksek; bu yüzden etrafındakilere pozitif bir etki bırakabilirsin.
Bugün, sorumluluk duygunuzun ve disiplininizin ön plana çıktığı bir gün olacak. Hedeflerinizi net bir şekilde belirleyip, onlara ulaşmak için kararlı adımlar atmak isteyeceksiniz. Çalışkanlığınız ve azminiz, çevrenizdeki insanlara örnek olacaktır. Ancak, fazlasıyla kendinizi işe kaptırmanız, sosyal hayatınızı zayıflatabilir. Bu dengeyi sağlamakta fayda var.İçsel huzurunuzu korumanız gereken anlarda, meditasyon ya da doğayla vakit geçirmek gibi aktiviteler ruh halinize iyi gelecek. Aşk hayatınızdaki dinamikler de bugün ilginç bir dönüş yapabilir. Partnerinizle olan iletişiminiz derinleşiyor ve daha samimi bir bağ kurma fırsatını yakalayabilirsiniz. Ancak duygularınızı açık bir şekilde ifade etmekten çekinmemelisiniz.Mali konularla ilgili yeni fırsatlar karşınıza çıkabilir, ancak risk almadan önce dikkatli bir değerlendirme yapmakta fayda var. Önemli kararlar almak için acele etmeyin; düşüncelerinizi netleştirmek için biraz zaman ayırmalısınız. Bugün, kendinize olan güveninizin arttığı ve potansiyelinizi daha iyi fark ettiğiniz bir gün olabilir. Kendi sınırlarınızı zorlamaktan korkmayın, yeni deneyimlere açık olun.
Bugün özgür düşüncelerin ve yenilikçi fikirlerin ön planda olacak. İçsel motivasyonunla çevrendekilere ilham verebilir, topluluk içinde öne çıkabilirsin. Sosyal ilişkilerinde güçlü bağlar kurma fırsatı karşına çıkacak; arkadaşlarınla yapacağın sohbetlerde derinlik kazanabilirsin. Ancak, duygusal konularda mantığını bir adım geride tutman gerektiğini hissedebilirsin. Sürpriz gelişmelere açık ol, özellikle iş ve kariyer alanında. Beklenmedik fırsatlar kapını çalabilir, bu yönleri değerlendirmen faydalı olacak. Kendinle ilgili keşifler yapabilir, kişisel projelerine yön vermekte cesur olabilirsin.
Duygusal derinliklere dalma zamanı. İçsel bir keşif yapma isteği, ruhsal olarak seni besleyecek. Sanatsal yönlerin ön planda. Hayal gücün oldukça aktif, bu dönem yaratıcılığını ifade etmek için harika fırsatlar sunuyor. Sözlerinle etrafındaki insanları etkileyebilirsin, duygusal bağlantılar güçleniyor. Ancak, başkalarının duygusal yüklerini de üstlenmekten kaçınmalısın. Kendi sınırlarını korumak önemli. Kendine zaman ayırmak ve meditasyon gibi ruhsal pratiklere yönelmek zihinsel netliğine katkı sağlayacak. Romantik ilişkilerde ise sezgilerine güven, kalbinin sesini dinlemekten çekinme. Unutma, bazen en güzel yollar belirsizlikten geçer.
