1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Bugün enerjin yüksek, cesaretin ve atılganlığın ön planda. Yeni projelere başlamak veya mevcut işlerini daha da ileri taşımak için uygun bir zaman. İlişkilerde spontane ve samimi yaklaşımın, çevrendekilere ilham verebilir. Ancak sabırsızlık gösterme eğiliminde olabilirsin; bu yüzden düşünmeden hareket etmeden önce bir adım geri çekilmek faydalı olabilir. Sağlık konusunda dikkatli ol, aşırıya kaçmak genel dengeni bozabilir. Önemli kararlar almadan önce iyice düşünmekte yarar var. İletişimde kendini net ifade et, bu, yanlış anlamaların önüne geçebilir. Bugün gelen tekliflere açık ol, çünkü sürpriz fırsatlar kapını çalabilir.
Duygusal olarak derin bir içsel farkındalık yaşayabileceğin bir gün. İlişkilerdeki dinamiği sorgulayıp, kendini açık bir şekilde ifade etme arzusu duyabilirsin. Maddi konular ön plana çıkarak, finansal kararlar almak için uygun bir zaman diliminde olduğunu hissetmek mümkün. Kendine güvenin artarken, bu durumu çevrendeki insanlara ilham vermek için kullanabilirsin. İş hayatında sabırlı olmak ve kararlı adımlar atmak, seni hedeflerine daha hızlı ulaştırabilir. Sağlığına dikkat etmeli ve ihtiyaç duyduğun dinlenmeyi es geçmemelisin. İçsel huzurun, dış dünyadaki problem ve çatışmalara karşı dayanıklılığını artıracak. Yaratıcılığını ortaya koymak için sanatsal aktivitelere yönelebilir, ruhunu besleyecek etkinliklerde bulunabilirsin.
Hareketli ve merak dolu bir gün seni bekliyor. Zihnindeki sorular, yanıt arayışların ve öğrenme tutkun seni pek çok yeni bilgiye veya insana yönlendirebilir. İkili ilişkilerde açık iletişim, karşındaki kişiye olan paylaşımlarını artırabilir. Farklı bakış açıları, sana yeni ufuklar açacak ve zihnini canlandıracaktır. Sosyal ortamlarda aktif olmayı, yeni bağlantılar kurmayı ya da var olan ilişkilerini derinleştirmeyi tercih edebilirsin. Ancak, dikkatinin dağılması ya da aşırı düşünmek, bazen küçük meseleleri büyütmene yol açabilir. Anlık heveslerin, seni hızlı kararlar almaya itebilir; bu nedenle sabırlı olmayı ve düşüncelerini netleştirmeyi unutmamalısın. İçsel huzurun ve zihin sağlığın için, bugün biraz kendine zaman ayırmak faydalı olacaktır. Doğayla ya da sevdiğin bir aktiviteyle ilgilenmek, tazelenmeni sağlayabilir. Kendini ifade etme gücünün yüksek olduğu bu dönemde, sanatsal yönlerini keşfetmeye yönelmek de keyifli olabilir.
Duygusal derinliğinle dolup taşacaksın, su yüzeyinin altında gizli kalan hislere dalma zamanı. Sevdiklerinle olan bağların güçleniyor; iletişim halinde kalmak, hislerini ifade etmek için mükemmel bir dönemdesin. İçsel dünyanı dışa vurduğun anlarda, empati yeteneğin seni öne çıkaracak. Aile ilişkilerine odaklanarak, geçmişe dair anılarına dönebilir; bu da seni huzurlu bir düşünceye sevk edecek. İş yerinde, takım çalışmasına daha fazla önem vermen gerekecek; ortak hedefler doğrultusunda ilerlemek, harika sonuçlar doğurabilir. Kalbinin sesini dinle; sezgilerin doğru yönlendirecek. Kendini koruma içgüdün, zorluklarla başa çıkmanı sağlayacak; korkularını aşmayı başardıkça, özgüvenin tazelenip artış gösterecek. Unutma, kendine karşı nazik olmalısın; bu aşamada, içsel barışı sağlamaya katkı sunacak tüm küçük mutlulukları yakala.
Bugün yaratıcılığının ve liderlik yeteneklerinin ön plana çıkacağı bir zaman dilimindesin. Kendini ifade etme arzun yüksek, bu yüzden içindeki sanatsal yönü keşfetmek için harika bir fırsat. Sosyal çevrendeki insanlar üzerinde etkili olabileceğin projelere öncülük etmekten çekinme. Ancak, aşırı gururlu ve inatçı davranmaman gerektiğini unutmamalısın; başkalarının fikirlerine açık olmak, beklenmedik kazanımlar sağlayabilir. Aşk hayatında, duygusal derinlik arayışın artabilir. Partnerinle olan iletişimin, ilişkini güçlendirecek şekilde bir evrim yaşayabilir. Tek başına olanlar içinse, yeni bir girişim göz alıcı olabilir. Risk almaktan çekinme ama düşünmeden hareket etmemeye de özen göster. Kendi değerini bilmek ve bu değeri başkalarına yansıtmak önceliğin olmalı. Bu süreç, içsel huzurunu da pekiştirecek ve güven bulmanı sağlayacaktır. İş hayatında, takım çalışmalarında gösterdiğin liderlik, başarılarınla taçlanabilir. Unutma, doğal ışığını yaymak, seni daha da parlatacak.
Detaylara olan hassasiyetin, bugünkü etkinliklerinde belirgin olacak. Sorunları inceleme kabiliyetin, çevrendekilere yol göstermeni sağlayacak. İş ve kişisel yaşamını dengelemek için zaman ayırmalısın; bu, içsel huzurunu sağlamana yardımcı olacak. Ayrıca, sağlığına dair alacağın önlemler, sana uzun vadede büyük fayda sağlayacak. İletişimde açık ve net olmak, yanlış anlamaların önüne geçecek. Bugün çevrenden gelen destek, kendine olan güvenini artıracak; yenilikçi fikirlerin etrafındakileri etkileyebilir. Kendine yönelik eleştirel bakış açını biraz yumuşatmalısın; bu, hem ilişkilerinde hem de kendi motivasyonunda olumlu bir etki yaratacak. Bolca nefes al, stresten uzak durmaya çalış ve içsel rehberliğine güven.
Denge arayışın, içsel huzurunu bulma çabanda giderek daha belirgin hale geliyor. İlişkilerinde ön planda tutacağın empati ve anlayış, aradığın uyumu getiriyor. Sosyal çevrenle iletişimde dikkatli olmalısın, başkalarının duygularını göz ardı etme. Bu dönem, estetik ve güzellik duygularını besleyecek aktivitelere yönelmek için birebir. Yaratıcılığın, sıradanlıktan uzaklaşıp yeni yollar keşfetmek için seni teşvik ediyor. Bir projeye başlamak ya da var olan bir organizasyonun estetik yönünü geliştirmek için harika bir zaman. Kendine zaman ayırmayı unutma, ruhsal ve fiziksel dengeni sağlamak için doğanın tadını çıkarabilirsin. Başarıya giden yolda adım adım ilerlerken, kararlılık ve sabır, en büyük destekçilerin olacak.
Bugün duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olacak. Tanıdık ve tanımadık insanlarla olan ilişkilerinde yoğun bir bağ kurma isteği duyabilirsin. Karşılaştığın durumlar, içsel dönüşümüne katkı sağlayacak fırsatlar sunabilir. Gizli kalmış düşüncelerini paylaşmaya yönelik bir heves hissedebilirsin. Duygusal derinliklerine inmekten kaçma. Bu, senin büyüme ve anlayışını güçlendirecek.Kendini keşfetme sürecindesin; ruhsal alanını genişletmek için meditasyon veya sanatsal bir uğraşla meşgul olabilirsin. İçsel huzurunu bulmak adına, doğa yürüyüşleri yapmak veya sevdiğin bir müzikle zaman geçirmek iyi gelebilir. Ayrıca, maddi konularla ilgili ani gelişmeler yaşanabilir; sabırlı ol ve düşünmeden hareket etme. Bugün başkalarıyla bağlantı kurarken içgüdülerine güvenmek, yolunu aydınlatacak. Duygusal derinliklerin, başkalarıyla olan etkileşimlerini güçlendirecek ve güvenli bir alan yaratarak sana rahatlık hissi verecek.
Baskın enerjilerin seni özgürlüğe ve maceraya yönlendiriyor. İçsel bir keşif yolculuğuna çıkma arzusuyla dolusun ve yeni deneyimlere açılmayı hayal ediyorsun. Sosyal çevrende ilginç insanlarla tanışabilir, farklı fikirler edinebilir ve ufkunu genişletme fırsatı bulabilirsin. Merak duygun bugün daha da belirginleşecek, bu sayede seni heyecanlandıran konulara yönelebilirsin. Fakat, dikkatli olman gereken bir nokta var; düşüncelerini ifade etme şeklin, bazı kişilerle aranda yanlış anlamalara sebep olabilir. İçsel zaferlerin bileşeni olan sabrını kullanmalısın. İletişim sırasında empati kurmak, bağlantılarını güçlendirmene yardımcı olacak. Ayrıca, sezgilerin bugün oldukça güçlü; içsel sesine güvenmeyi unutma. Yeni bir eğitim ya da hobiyle ilgilenmek için mükemmel bir zaman. Hayatında yeni bir sayfa açma isteği seni besleyecek. Bütün bunlar, kendini ifade etme ve kişisel gelişim için önemli fırsatlar sunuyor.
Bugün, kararlı adımlar atma isteği içindesin. Hedeflerin daha netleşebilir ve bu, seni güçlü bir motivasyon kaynağı haline getirebilir. Disiplinli yapın sayesinde zorlu görevleri bile başarıyla tamamlayabilirsin. Ancak, sabrını korumaya dikkat etmelisin; bazı engellerle karşılaşabilirsin. İş ve sosyal hayatında insanlarla olan ilişkilerin büyük önem taşıyacak. Destek arayışında olanlara yardımcı olabilir, karşılıklı fayda sağlayacak iş birliği fırsatlarını yakalayabilirsin. İçsel bir denge bulmak için kendine zaman ayırmak, zihinsel dinlenme için faydalı olacaktır. Doğru kararlar almak için içgüdünü dinlemekten çekinme; sezgilerin bugün sana yol gösterecektir.
Bugün, yenilikçi düşüncelerin ve özgür ruhun ön planda. Beklenmedik durumlarla karşılaşabilir ve bu fırsatları değerlendirme konusunda cesur adımlar atabilirsin. Sosyal çevrenle paylaşımlar yapmak, yeni bağlantılar kurmak ve ilginç fikirler alışverişinde bulunmak için mükemmel bir zaman. İçindeki yaratıcılığı serbest bırakacak projelere yönelmek, seni besleyecektir. Diğerlerinden farklı düşünme yeteneğin, seni öne çıkarabilir. Duygusal olarak daha bağımsız hissetmek isteyebilirsin, bu süreçte sınırlarını belirlemen önemli. Esnek olmaya çalış ve kararlılıkla hedeflerine odaklan. Unutma ki, içten gelen sezgilerine güvenmek, karşına çıkan fırsatları değerlendirmek için en iyi yol.
Duygusal derinliklerinize ulaşmak için mükemmel bir gün. İçsel huzur arayışınız sizi çeşitli yaratıcı uğraşlara yönlendirebilir. Hayal gücünüzün sınırlarını zorlayın ve ilham verici projelere odaklanın; kendinizi ifade etme şekliniz, başkaları üzerinde de etki bırakacak. Özellikle sanatsal faaliyetlerde bulunmak, ruhunuzu besleyebilir. Bugün kendinizi biraz izole hissetseniz de, aslında bu, içsel düşüncelerinizi geliştirmek için bir fırsat sunuyor. Sosyal çevrenizden gelen bazı sürprizlerle karşılaşabilirsiniz; bu, yaşamınıza yeni perspektifler katacak. Duygusal bağlantılar kurmakta etkili olabilirsiniz, açık kalbiniz size yeni dostluklar kazandırabilir. Kendinize karşı nazik ve sabırlı olmak, ruhsal dengeyi sağlamanıza yardımcı olacak. Unutmayın ki sezgilerinize güvenmek, sağlam adımlar atmanıza vesile olacaktır.
