1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Bugün enerjinin doruklarında olacaksın. Cesaretin ve kararlılığın, seni hedeflerine daha hızlı bir şekilde ulaştırabilir. Yaşamak istediğin değişiklikleri gerçekleştirmek için fırsatlar eline geçecek; bunları değerlendirmek için içsel sesini dinlemeyi unutma. Sosyal ilişkilerde ise, yeni tanışmalar ve can alıcı diyaloglar kurabilirsin. İçindeki lideri ortaya çıkartacak fırsatlar seni bekliyor. Duygusal konularda ise, daha önceki kalıplardan kurtulmak, sana özgürlük hissi verecek. Bugün ilerlemek için gerekli olan tutku ve motivasyona sahipsin, yalnızca adım atman yeterli!
Bugün, istikrar ve maddi konular ön planda olacak. Özellikle finansal planlamalar yapma isteğin artabilir. Taahhütlerde bulunmak ve hedeflerine ulaşmak için doğru zamanı değerlendirdiğini hissedeceksin. İlişkilerinde samimiyet ve güven arayışın da yoğunlaşacak. Sevdiklerinle geçireceğin vakit, bağlarınızı kuvvetlendirecek. Biraz da kendine vakit ayırmalı, doğanın keyfini çıkararak ruhsal dinginlik sağlamalısın. Sabırlı ve kararlı tavırların bu süreçte avantaj sağlayacak. Gerçekçi adımlar atarak, geleceğin için sağlam temeller oluşturma fırsatına sahip olacaksın. Unutma ki, zafer, zamana yayılmış disiplinli çalışmaların sonucunda gelir.
İletişim ve etkileşim açısından son derece verimli bir gün. Sosyal ortamlarda kendinizi ifade etmekte zorlanmayacaksınız. Yeni tanışmalar ve ilginç sohbetler, zihinsel olarak sizi canlandıracak. Karşılaştığınız fikirler, düşünce yapınızı zenginleştirebilir. Gün içerisinde spontane gelişmeler dikkatinizi çekebilir ve yaşamınıza heyecan katabilir. Esnekliğiniz sayesinde beklenmedik durumlara kolayca adapte olacaksınız. Ancak, kararsızlık hissi de yaşayabilirsiniz; bu nedenle, düşüncelerinizi netleştirmek için kısa bir mola almanız faydalı olacaktır. İş ve günlük yaşamda sorumluluklarınızı ihmal etmemekte fayda var. Göz önünde olmak, yeteneklerinizi sergilemek için iyi bir fırsat sunuyor. Unutmayın, yaratıcılığınızı ve cesaretinizi bir araya getirerek harika sonuçlar elde edebilirsiniz.
Duyguların bugün oldukça derin her zamankinden daha yoğun hissedebilirsin. İçsel huzuru bulmak için kendine alan tanıman gerekecek. Sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek, onlarla yapacağın samimi sohbetler, seni daha iyi bir ruh haline sokabilir. Geçmişe dair düşünceler aklını meşgul edebilir; bazı anıları yeniden gözden geçirmek, duygusal yüklerinden arınmana yardımcı olabilir. Maddi konularda dikkatli olmalısın; harcamalarını kontrol altında tutmak, ileride sana fayda sağlayabilir. Yaratıcılığını ifade etmek için müzik, resim veya yazma gibi aktivitelerle uğraşman seni besleyebilir. İçsel derinliklerine inmek, kendine karşı nazik olmak bu süreçte seni rahatlatacak. Unutma, dengeyi sağlamak her zaman önemlidir.
Bugün enerjin yüksek, etrafındaki insanlarla olan etkileşimlerin olumlu ve canlandırıcı olabilir. Kendini ifade etme biçimin, karizmatik ve ikna edici bir şekilde öne çıkıyor. Sanatsal yönlerin, projelerde küçük dokunuşlarla büyük değişimler yaratmana olanak tanıyor. İçinde bulunduğun sosyal ortamlarda dikkatleri üzerine çekebilir, liderlik özelliklerinle ön plana çıkabilirsin. Ancak başkalarını dinlemek ve empati kurmak da önemli. Geçmişte yaşanan bazı konular gün yüzüne çıkabilir; onları yapıcı bir bakış açısıyla ele alman, gelişim fırsatları sunacaktır. İçsel huzurunu bulmak için biraz zamana ve doğaya ihtiyaç duyabilirsin. Unutma, kendi olmanın en güzel yolu, başkalarının fikirlerine de değer vermekten geçiyor.
Günlük yaşamında detaylara verdiğin önem, mükemmel sonuçlar elde etmeni sağlayacak. Disiplinli yaklaşımın her alanda fark yaratmana olanak tanıyor. Sağlığınla ilgili konulara dikkat etmen, kendini daha enerjik hissetmene yardımcı olabilir. İş yerinde, ekip ruhunu ön planda tutman, projelerdeki başarını artıracaktır. Kendi ihtiyaçlarına öncelik vermek, içsel huzurun için faydalı olabilir. Yakın ilişkilerde ise empati yeteneğin, bu dönemde daha da değerli hale geliyor. Duygusal bağları güçlendirmek için zaman ayırmak, senin için kazançlı çıkmanı sağlayacak. Unutma, bazen mükemmeliyet arayışın, anı yaşamanı engelleyebilir; dengeyi bulmak önemli.
Bugün, ilişkilerinize ve sosyal etkileşimlerinize odaklanma zamanı. Karşılaştığınız insanlarla kurduğunuz bağlarınız derinleşebilir. Duygusal denge arayışınız, başkalarıyla olan bağlantılarınızı güçlendirecek ve daha anlayışlı olmanızı sağlayacak. Özellikle sevdiğiniz insanlar ile aranızdaki iletişim önem kazanıyor. Herhangi bir yanlış anlamayı gidermek için iletişim kurmaktan çekinmemelisiniz. Küçük bir çatışma veya anlaşmazlık, samimi bir diyalogla kolayca çözülebilir. İçsel huzurunuzu sağlamak adına, kendi duygularınızı da gözden geçirmeyi ihmal etmeyin. Ayrıca sanatsal yönünüzün açığa çıkmasına olanak tanıyacak fırsatlar bulabilirsiniz; belki bir sergi ziyaretine ya da yaratıcı bir projeye yönelmek isteyebilirsiniz. Kendi içsel güzelliğinizi ve estetik algınızı ifade etmek bugün keyifli olabilir. Arkadaşlarınızla geçireceğiniz zaman, ruh halinizi olumlu yönde etkileyecektir. Tüm bu etkileşimler, gününüzün renklenmesini sağlayacak ve içsel dünyanıza uyum katacaktır.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin güçlü bir biçimde ortaya çıkacağı bir dönemdesin. İçsel dünyana dönmek ve hislerini anlamak için mükemmel bir zaman. Geçmişte yaşadığın deneyimlerinle yüzleşmek, seni yeni bir anlayışa yönlendirebilir. Kendi içsel gücünün farkına vararak, başkaları üzerinde olumlu bir etki yaratma potansiyelin yüksek. Bugün, ilişkilerinde güven duygusu ön planda olacak. İş veya arkadaşlık ortamında yaşadığın gerilimi çözmek için şeffaf ve cesur bir iletişim kurabilirsin. Duygusal bağlarını derinleştirme fırsatı bulabilirsin; açık kalplilik, bu bağları güçlendirecektir. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir süreçtesin. Plan yaparken ve harcamalarını yönetirken temkinli davran. Büyük harcamalardan kaçınmak, ilerideki hedeflerin için önemli bir adım olabilir. Sağlığın da bugün biraz öne çıkabilir. Dinlenmek, bedenine zaman ayırmak ve ruhsal beslenmeye yönelmek, senin için ferahlatıcı olacaktır. Kendi içsel huzurunu bulmaya yönelik adımlar atabilirsin. Unutma, içindeki potansiyeli keşfetmek her zaman yeni kapılar açacaktır.
Maceraya doymak bilmeyen bir ruh hâline sahipsin; içindeki keşif arzusu, yeni deneyimlere yönelmeni sağlıyor. Bugün, daha önce düşünmediğin bir konuda cesur adımlar atabilirsin. Sosyal ortamlardaki etkileşimlerin, heyecan verici fırsatlar doğurabilir. Yeni insanlarla tanışma isteğin artarken, bu ilişkilerden ilham alabileceğin durumlar oluşabilir. İçsel özgürlüğünü hissetmek, seni daha yaratıcı ve dinamik bir ruh hâline sokacak. Gelecek ile ilgili hayallerini gerçeğe dönüştürmek için neden bekleyesin? Yıldızlar, cesaret ve özgüvenle dolu adımlar atmanı destekliyor. Bugün için akışta kal ve yüreğinin sesine kulak ver; yeni ufuklar seni bekliyor.
Bugün, hayatının farklı alanlarında disiplin ve azimle ilerlemek için mükemmel bir zaman. Hedeflerine olan bağlılığın artarken, kararlılığın etrafındaki insanlara da ilham verecek. İş yerinde beklenmedik fırsatlar karşına çıkabilir; bunları değerlendirirken pratik zekanı kullanman faydalı olacak. İletişimlerde dikkatli olmalısın, zira bazı diyaloglar yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Kendine zaman ayırmayı unutmamalısın; içsel huzurunu sağlamak için doğa yürüyüşü gibi basit aktiviteler bile faydalı olabilir. Özel ilişkilerinde güven ve sadakat duygusunu ön plana çıkarmak, bağlarını güçlendirecek. Bugün, kendine duyduğun güvenin artması, yeni başlangıçlar için cesaret verebilir. Unutma, sabrın ve çalışkanlığın her zaman karşılık bulur.
Bugün, zihin açıcı ve yenilikçi düşünceler ön planda. İçsel yaratım gücün artış gösterirken, alışılmışın dışına çıkmanın tam zamanı. Sosyal çevrendeki insanlarla güçlü bağlar kurabilir ve ilham verici fikir alışverişleri yapabilirsin. Geniş bir perspektiften bakarak, sorunlarına farklı çözümler bulabilirsin. Hislerin ve sezgilerinle kendini daha iyi ifade edeceğin bir dönemdesin. Duygusal bağların güçlenebileceği gibi, yeni arkadaşlıklar da geliştirebilirsin. Kendine güvenerek yola çıkarsan, seni bekleyen fırsatlar var. Ancak, başkalarına karşı duyarlılığı artırmak ve empati göstermek önemli olacak. Bugün, içsel özgürlüğüne ve bireyselliğine odaklanmak, seni daha da güçlü kılacak.
Duygusal derinlikler içinde kaybolacak, sezgilerinle güçlü bağlantılar kuracaksın. İçsel huzuru ararken, ruhsal anlamda beslenmeye ihtiyacın var. Yaratıcılığın zirveye çıkacak; sanatsal projeler veya yeni hobiler keşfetmek için harika bir zaman dilimi. İnsanlarla olan ilişkilerinde empati yeteneğin sayesinde derin bağlar kurabilirsin. Ancak, aynı zamanda sınır koymayı unutmaman gerektiğini hissetmelisin; başkalarının beklentilerine çok fazla kapılmamalısın. İçsel sesini dinleyerek karar alırsan, yolunda daha sağlam adımlar atacaksın. Hayal gücünle beraber yaratıcılığını kullanmak için uygun fırsatlar seni bekliyor. Kalbini açık tut ve sezgilerini takip et; hayatında güzel sürprizlerle karşılaşabilirsin.
