1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Enerjinin yüksek olduğu bir gündesin. İçsel motivasyonun seni hedeflerine doğru itiyor. Cesaretinle yeni fırsatları değerlendirme konusunda hevesli olabilirsin. Özellikle sosyal çevrende beklenmedik bir etkileşim, ilham verici bir yenilikle sonuçlanabilir. Duygusal olarak, belirsizlik içindeki bir durum, netliğe kavuşacak. İletişim becerilerin sayesinde bu durumu kolayca aşabilirsin. Kariyerinde bazı dinamik değişimlere açık olman, ileride fayda sağlayabilir. Kendine güvenerek, planlarını gerçekleştirmek için adımlar atabilirsin. Ancak, sabırlı olmayı da unutmamalısın; düşünmeden hareket etme eğiliminde olabilirsin. Kendini ifade ederken nazik ve yapıcı bir dil kullanman, etrafındakilerle olan iletişimini güçlendirecek. Günün ilerleyen saatlerinde beklenmedik bir misafir veya haber, mutluluk kaynağı olabilir. Enerjini pozitif yönde kullanmak, sana büyük fayda sağlayacak.
Bugün stabil bir enerji seni sarmalayacak. İlişkilerde güven arayışın artarken, sevdiğin insanlarla olan bağların güçlenecek. Finansal konulara daha fazla odaklanarak, geleceğe dair sağlam adımlar atabilirsin. Çalışma temponda bir miktar yavaşlama hissedebilirsin; bu durum, dengeyi sağlamak için faydalı olacaktır. Kendine zaman ayırmayı ve içsel huzurun için meditasyona yönelmeyi ihmal etme. Doğaya çıkmak, tazelenmene ve sevdiklerinle keyifli anlar paylaşmana yardımcı olacak. Sağlığın konusunda dikkatli olmalı, özellikle beslenmene özen göstermelisin. Hayatındaki küçük mutlulukların kıymetini bilerek günü değerlendirmelisin.
İkizler burcundaki etkiler, iletişim ve etkileşim alanında yoğunlaşmış durumda. Bugün, sosyal çevrenizle olan bağlarınızı güçlendirmek için mükemmel bir fırsat sunuyor. Farklı görüşler ve fikirler, öğrenme sürecinizi zenginleştirecek. Meraklı doğanız, sizi yeni insanlarla tanışmaya ve ilham verici konuşmalar yapmaya yönlendirecek.Ayrıca, düşüncelerinizin akışkanlığı, yaratıcı projelerde yenilikçi çözümler bulmanıza olanak tanıyabilir. Ancak, ani duygusal dalgalanmalar ve kafa karışıklıkları yaşanabilir. Bu nedenle, düşüncelerinizi net bir şekilde ifade etmeye özen göstermeniz gerekebilir. Unutmayın, en büyük gücünüz açık düşünce ve iletişim yeteneğinizdir. Bunu kullanarak, karşınıza çıkan zorlukları aşabilir ve pozitif enerjinizi yayabilirsiniz.
Duyguların ön planda olduğu bir gün. Sevdiklerinle geçireceğin anlar, ruh halini olumlu yönde etkileyecek. İçsel huzuru arayışın, meditatif bir aktiviteyle desteklenebilir. Geçmişle yüzleşmek, bazı yaraları iyileştirebilir. İletişim kurmak istediğin kişilere yaklaşımında nazik ve anlayışlı olmalısın. Beklenmedik haberler, belirsizlikleri ortadan kaldırmakta yardımcı olabilir. Yaratıcılığın artacak, bu da sanatsal ifadelere yönelmeni sağlayabilir. Kendine karşı nazik olmayı unutma; içsel gücünü ve sezgini dinlemelisin. Önemli kararlar alma dönemindesin, iç sesini duy ve kalbinin sesine güven.
Gökyüzündeki enerjiler, liderlik yeteneklerini ön plana çıkarıyor. Bugün, kararlılığın ve özgüveninin arttığını hissedeceksin. Çevrendeki insanlara ilham verebilir, projelere yön verebilirsin. Belki de bir grup içinde öne çıkmak için fırsatlar yakalayacaksın. Ancak, ego çatışmalarına karşı dikkatli olmalısın; başkalarının görüşlerine saygı göstermek, ortaklıklarını güçlendirebilir.Duygusal anlamda destekleyici ilişkilerin önem kazanıyor. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, içsel huzurunu artırabilir. Bugün, kalbinin sesini dinlemende fayda var; duygularının rehberliği seni doğru yolda yönlendirecektir. Kendine güvenen tavrını geliştirmek, canlı bir etkileşim yaratabilir.Ayrıca, yaratıcılığını serbest bırakabileceğin bir alan bulmalısın. Sanatsal becerilerini gündeme getirerek ruh halini yükseltebilir, ilham verici bir şeyler ortaya koyabilirsin. Sağlık açısından ise rahatlatıcı aktiviteler aramak, bedensel ve zihinsel iyiliğini artırmak için iyi bir fırsat olacaktır. Enerjini dengelemek, gün boyu aktif kalmanı sağlayabilir.
Bugün detaylara olan gözlemlerin ve titizliğin, seni başarıya götürecek anahtarlar arasında yer alacak. Planlarını yeniden gözden geçirmen, eksik veya ihmal ettiğin alanları fark etmene yardımcı olabilir. İş ve gündelik işlerin arasında bir denge kurmak, hem ruhsal hem de fiziksel sağlığını güçlendirebilir. İletişimlerde samimiyet ön plana çıkacak; sevdiklerinle arandaki bağları güçlendirmek için güzel bir fırsat. Yeni bir bilgi edinmek veya bir beceri geliştirmek için harika bir zaman dilimindesin. Kendini geliştirirken, başkalarına da ilham vermeyi ihmal etme. Bunun yanı sıra, dış görünümüne biraz daha zaman ayırmak, kendini iyi hissetmeni sağlayabilir. Sıhhatine dikkat etmeni öneririm; dengeli bir beslenme ve düzenli egzersiz, zihnini de rahatlatacaktır. Unutma, hayatın karmaşası içinde senin nezaketin ve çalışkanlığın fark oluşturacak.
İlişkilerde denge ve uyum arayışında olduğun bir dönemde olabilirsin. Başkalarıyla iletişimin güçlü, bu sayede önemli görüşmeler yapabilir veya yeni bağlantılar kurabilirsin. Ancak, bazı durumlarda kararsızlık hissetmen olası. Sezgi gücünü kullanarak içsel sesine kulak vermen, doğru seçimler yapmanı sağlayacak. Estetik ve sanatla ilgili faaliyetler, ruhunu besleme ve kendini ifade etme fırsatı sunabilir. Dış görünüşüne ve kişisel bakımına önem vermek için uygun bir zaman. Bu süreçte iç huzurunu korumaya özen göster. Unutma, attığın adımlar çevrende olumlu yankılar bulacak.
Duygusal derinliklerinle yüzleşmek için bir dönüm noktası. İçsel bir keşif sürecine girebilir, geçmişte bıraktıklarınla yeniden yüzleşmek isteyebilirsin. Bu süreç, seni düşündüğün sınırların ötesine taşıyacak. Başkalarının bakış açıları, senin için önemli bir rehber olabilir; empati yeteneğin bu durumda öne çıkıyor. İletişimde açıklık, gizli kalmış duygularını açığa çıkarmanı kolaylaştıracak. Yeniliklere açılmak için cesaret bulabilirsin. Sağlık açısından ruhsal dengeyi korumak adına meditasyon veya doğa yürüyüşleri faydalı olabilir. İş ve kariyer alanında, içgüdülerine güvenerek risk alman gerekecek; bu zorlayıcı olabilir ama ödül de büyük. Duygusal ilişkilerde derinleşmek, bağları daha sağlam hale getirebilir. Yaşamın akışına güven ve yenilenmeye hazır ol.
Yeni başlangıçlar ve macera dolu bir gün seni bekliyor. İlgini çeken konulara yönelmek, geniş bir perspektifle düşünmek senin için önemli olacak. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçleniyor, insanlarla iletişimde samimiyet ön planda. Paylaşımcı ve cömert ruh halin, etrafındaki insanları da pozitif şekilde etkileyecek. Eğlenceli aktivitelere katılmak, özellikle sanatsal veya sportif etkinlikler seni canlandıracak. İçsel bir huzur arayışında olabilirsin; meditasyon veya doğa yürüyüşleri, ruhsal dengenin sağlanmasına yardımcı olacak. Risk almaktan korkma, yaratıcılığını serbest bırak ve hayallerinin peşinden git! Unutma ki, senin cesur adımların yeni kapılar açabilir.
Bugün, hedeflerinizi gerçekleştirme konusunda daha da kararlı ve tutkulu hissediyorsunuz. İçsel motivasyonunuz yüksek ve bu, çevrenizdeki insanları da etkiliyor. İş yerindeki projelerde gözler üzerinizde, yeteneklerinizi sergilemek için uygun bir zaman dilimindesiniz. Ancak, iş birliği gerektiren durumlarda kontrolü bırakmanız önem taşıyor; başkalarının fikirlerine de açık olun. Ailevi konularda, duygusal derinliklerinizi paylaşma fırsatını yakalayabilirsiniz. Sevdiklerinizle geçireceğiniz zaman dolu dolu geçecek. Kendinizi ifade etmekte zorlanıyorsanız, içsel düşüncelerinizi yazıya dökmek veya sanatsal bir uğraşla meşgul olmak rahatlatıcı olabilir. Bu süreçte, duygu ve akıl dengesini sağlamaya çalışmalısınız; kararlılığınız, bazen esnek olmanız gerektiğini unutturmamalı. Günün sonunda, kendinize bir ödül vermeyi ihmal etmeyin; küçük bir kutlama, büyük bir motivasyon kaynağı olabilir.
Farklı düşünceler ve yenilik arayışında olacaksın. Sürprizlerle dolu bir gün olabilir; beklenmedik gelişmeler ruhunu canlandıracak. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçlenebilir, yeni dostluklar kurma eğiliminde olacaksın. İçsel çatışmaların ve belirsizliklerin üzerindeki etkisini azaltmak için, içgüdülerine güvenmelisin. Farklı bakış açıları senin yaratıcılığını artıracak; bu nedenle projelerinde yenilikçi fikirlerimi ön planda tutabilirsin. Duygusal yönden bazı belirsizlikler yaşayabilirsin, fakat arkadaşlarının desteği seni rahatlatacak. Kendine zaman ayırmayı unutmamalı, zihnini ve ruhunu beslemelisin. Gün sonunda, öğrendiğin yeni şeylerle zenginleşirken, geleceğe dair umut dolu düşünceler besleyeceksin.
Bugün içsel bir huzur arayışı içinde olabilirsin. Duygusal derinliğin artarken, sezgilerin güçleniyor. Kendini ifade etmekte zorlanabileceğin anlar olabilir, bu yüzden duygularını yazmak ya da sanatla ilgilenmek iyi bir çözüm olabilir. Etrafındaki insanlarla empati kurmak, ilişkilerini derinleştirebilir. Maddi konularda biraz daha dikkatli olman gerektiği bir gündesin, harcamalarını gözden geçirebilirsin. Sağlığına özen göstermek ve rahatlamak için zaman ayırmak faydalı olacaktır. Yaşam enerjini artırmak için doğayla bağlantı kurabilirsin; su kenarında yürüyüş yapmak ruhuna iyi gelecektir. Duygusal anlamda kendinle barışık olmak, bu süreçte seni güçlü kılacak. Unutma ki, bu anlar geçici ve her şeyin bir değişim içinde olduğunun bilinciyle ilerlemek en iyisi.
