1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Bugün enerjin yüksek, içindeki ateşi hissediyorsun. Motivasyonun ve kararlılığın, hedeflerine ulaşmanı kolaylaştıracak. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman dilimindesin; cesaretin, başkalarını da etkileyecek. Yakın ilişkilerde ani gelişmeler yaşanabilir, bu durum senin için sürpriz bir fırsat olarak çıkabilir. Duygusal anlamda güçlü bir bağlantı kurabileceğin biriyle karşılaşabilirsin, içgüdülerini dinle. Kendine olan güvenin artacak ve bu, çevrendekiler tarafından da fark edilecektir. Sağlık konularında ise dikkatli olman gereken bir dönemdesin; aşırıya kaçmamaya özen göstermelisin. Günün sonunda, sadece kendin için değil, sevdiklerin için de değerli anlar yaratmayı unutma.
Güçlü bir içsel motivasyonla güne başlayacaksın. Malzeme ve kaynak yönetimine dair konular ön planda. Nitelikli bir iş ortaya koymak için sabırlı olmalısın. Yaratıcılığının yükseldiği bu dönemde, sanatsal projelere yönelmek, derin bir tatmin sağlayabilir. İlişkilerde ise, duygusal bağların güçlenmesi için samimiyet önemli olacak. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, anlam dolu anılar biriktirmeni sağlayacak. Kendine ve çevrene olan güvenini tazeleyecek durumlar karşına çıkabilir; ancak her adımda durağan kalmayı, acele etmemeyi unutma. Yenilikleri karşılamak için hazırlıklı ol; karşına çıkacak fırsatlar, uzun vadede fayda sağlar. Bugün, içsel huzurunu artıracak uğraşlara yönelmek, zihninde yeni kapılar açabilir.
Son zamanlarda zihnindeki fikirlerde ve hayallerinde bir debelenme hissedebilirsin. Kendini ifade etme isteğin artacak. Sosyal çevrende yeni insanlarla tanışma ve eski ilişkileri yeniden gözden geçirme fırsatları karşına çıkacak. İletişim becerilerinle çevrendekilere ilham verebilir, fikirlerini paylaşarak gruptaki dinamikleri değiştirebilirsin. Ayrıca, bir projenin detaylarıyla ilgilenmen gereken bir dönemdesin; sabırlı olmayı öğrenmen gerektiğini hissedebilirsin. Gün, daha fazla dinamik düşünceler ve yaratıcı çözümler bulmak için harika bir fırsat sunuyor. Özellikle ruh halini olumlu yönde etkileyen aktivitelerde bulunmak, enerjini yükseltecektir. Tüm bunlar, içsel huzurunu bulmana ve hayatta yeni yönler keşfetmene yardımcı olabilir. Esnek düşünme yeteneğinle, karşına çıkan zorlukları aşabilir ve yeni fırsatların tadını çıkarabilirsin.
Duygusal derinliklerin ve içsel hissiyatların ön planda olacağı bir gün. Ailevi bağların güçlenmesi için güzel fırsatlar doğabilir, sevdiğin insanlarla keyifli anlar paylaşmak ruhunu besleyecek. Duygusal ilişkilerde hassasiyet ön planda; sevdiklerinin ihtiyaçlarına daha duyarlı olabilirsin. Kendini ifade ederken içsel sezgilerine güvenebilirsin; bu, olumlu etkileşimlere yol açacak. Aynı zamanda geçmişe dönük anılar seni etkileyebilir, bu hislerle başa çıkarken içsel bir farkındalık geliştireceksin. Kendine bir süre ayırıp dinlenmek, içsel huzurunu artıracak bu da yaratıcılığını besleyecek. Duygusal anlamda tutku ve bağlılık hissedebileceğin durumlar gelişebilir, kalpten gelen hislerle hareket etmen faydalı. Hedeflerine ulaşmak için kararlılıkla ilerleme arzusu taşıyabilirsin. Sosyal çevrende ise yeni insanlarla tanışma fırsatları doğabilir; bu da eğlenceli ve ilham verici deneyimler getirebilir.
Parlak ışığın altında kendini bulma arayışında olabileceğin bir gün. Yaratıcılığın zirveye çıkmışken, sanatsal yönlerini keşfetmeye yönelik fırsatlar seni bekliyor. İçindeki liderlik ruhunu sergilemek için mükemmel bir zaman. Sosyal çevrende dikkat çekici bir varlık haline geliyorsun, bu durum hem yeni bağlantılar kurmanı sağlayacak hem de mevcut ilişkilerini güçlendirecek. Kendine güvenin artarken, cesur adımlar atmak için ilham alıyorsun. Ancak, biraz sabırlı olmalısın. Bazen, ruh halin değişkenlik gösterebilir; bu durum, bazı kişilerle olan etkileşimlerinde gerginlik yaratabilir. Duygularını dengelemek ve kendine zaman ayırmak, huzur bulmanı sağlayacak. Güneşin gücünün içini aydınlatmasına izin ver, bu sayede, kararlılıkla ilerlemek için gerekli enerjiyi toplayabilirsin.
Detaylara odaklanma yeteneğin, karşına çıkan sorunları çözmende büyük bir avantaj sağlayacak. Gün boyunca zihninde dönüp duran düşünceler seni rahatsız etse de, bunların üstesinden gelmek için entelektüel birikimini kullanabileceksin. İş hayatında, iş birliği yapmanın gücünü keşfedeceksin; belki de iş arkadaşlarınla ortak projelerde bir araya gelerek yeni fikirler geliştirebilirsiniz. Kendi iç dünyana dönerek, hislerinin ve duygularının derinliklerine inmek için harika bir zaman. Kendine ayıracağın zaman, ruhsal gelişimini destekleyecek ve seni daha güçlü hissettirecek. Ayrıca, sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; beslenme alışkanlıklarına özen göstererek genel enerjini artırabilirsin. İnsanlarla olan iletişimini güçlendirmek, ilişkilerinde daha derin bağlar kurmanı sağlayacak. Unutma ki, mükemmeliyet takıntısından bir adım geri atmak, seni daha mutlu ve huzurlu bir geleceğe taşıyabilir. Socihel ve açık fikirli olmanın avantajlarını en iyi şekilde değerlendireceğin bir gün seni bekliyor.
Dengede kalmanın önemi vurgulanıyor. İlişkilerde uyum arayışın artarken, başkalarının ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmakta fayda var. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin canlanıyor, bu dönemde yeni bağlantılar kurma fırsatları karşına çıkabilir. Estetik ve sanatla ilgili konulara yönelmek, ruhsal bir tatmin sağlayabilir. Ancak, karar alırken acele etmemekte fayda var; düşünmek ve değerlendirmek, daha sağlıklı sonuçlar doğuracaktır. Sakin kalmaya çalış ve içsel huzuru bul. Unutma ki, dengeye ulaşabilmek için bazen bazı şeyleri geride bırakmak en iyisi olabilir.
Yoğun duygusal dalgalanmalar içinde geçecek bir gün seni bekliyor. İçsel dünyanda, geçmişle yüzleşmek ve bazı kalıpları kırmak adına fırsatlar bulabilirsin. Duyguların derinleşirken, aynı zamanda ilişkilerinde iletişim sorunları yaşaman olası. Sevdiğin kişilerle açık ve dürüst bir iletişim kurmak, aradaki gerginlikleri hafifletebilir. Kendine zaman ayırmak, meditatif bir deneyim yaşamak ve ruhsal dengenin keyfini çıkarmak günün sana sunacağı fırsatlar arasında. İş veya kariyer alanında yeni bir başlangıç yapmayı düşünüyorsan, adımlarını sağlam atmaktan çekinmemelisin. Karşılaştığın zorluklar seni daha güçlü kılacak. Kendine güven, iç güdülerin rehberliğinde hareket et. Unutma, dönüşüm her zaman acı verici olmayabilir; bazen en karanlık anlar, en parlak ışıkları doğurur.
Bugün, macera arayışınız daha da canlanabilir. Yeni deneyimlere ve öğrenmeye açık olmanız, çevrenizdeki insanları da etkileyerek ilham kaynağı olmanıza neden olabilir. Sosyal ortamlarda daha fazla zaman geçirebilir, ilginç insanlarla tanışabilirsiniz. Eğitim veya kariyerinize yönelik fırsatlarla karşılaşabilir, kendinizi geliştirme konusunda heyecan duyabilirsiniz. Ancak, aşırı iyimserlik ya da hadi yapalım yaklaşımınızla dikkatsizlik yapmamaya dikkat etmelisiniz. Anlık kararlar almadan önce biraz düşünmek, olası riskleri minimize etmenize yardımcı olabilir. İçsel bir huzur arayışında olabilirsiniz; bu, doğada vakit geçirmeniz için harika bir zaman. Heves ve tutku dolu bir gün geçirirken, sürprizlere açık kalmanız size yeni kapılar açabilir.
Bugün, iş ve kariyer konularında önemli adımlar atmaya hazır olabilirsin. Aklındaki projeleri hayata geçirmek için gereken motivasyonu hissedecek, kararlılıkla ilerleyeceksin. Otorite figürleriyle olan ilişkilerin önem kazanacak; bu nedenle iletişimine özen göster. Hedeflerin doğrultusunda sağlam adımlar atman mümkün. Duygusal anlamda biraz içe dönük kalabilirsin, bu durumda kendine zaman ayırmak faydalı olacak. Sağlık konularına dikkat etmeli, fiziksel aktiviteye daha fazla yer vermelisin. Ayrıca, ailenle veya sevdiklerinle zaman geçirmek, ruhsal dengenin sağlanmasında yardımcı olacak. Yaratıcı yeteneklerini keşfetmek için fırsatlar sunulabilir; akışa kapıl ve yeni deneyimlere açık ol. Kendine olan güvenin artarken, yeni sorumluluklar alabilir, büyüme ve gelişim yollarında ilerleyebilirsin.
Sosyal çevrenle olan ilişkilerinde sıcak ve samimi bir atmosferin hakim olması, yeni dostluklar kurma isteğini artırabilir. Özgürlüğüne düşkün yapın, içinde bulunduğun ortamda belirgin bir yaratıcı enerjiye dönüşecek. Projelerinle ilgili yapacağın çalışmalarda yenilikçi fikirlerin, başkaları üzerinde etkili olabilir. Bugün, içsel düşüncelerine yönelip, geleceğe dair hayallerini netleştirme fırsatı bulabilirsin. Beklenmedik bir sürpriz de günü hareketlendirebilir; belki eski bir dostla karşılaşabilir veya beklemediğin bir yerden ilham alabilirsin. Kendini ifade etmek için uygun bir zaman dilimindesin; düşüncelerini paylaşmaktan çekinme, zira fikirlerin başkaları tarafından değer görecek. Empati ve anlayışla yaklaşarak başkalarının bakış açılarını dikkate almak, daha derin bağlantılar kurmana yardımcı olabilir. Unutma, farklılıklarınla ışıksın ve bunları başkalarıyla tatlı bir şekilde paylaşmak, kendine daha yakın hissetmeni sağlayacak.
Duygusal derinlikler keşfe çıkıyor. İçe dönme ihtiyacı hissedebilir, ruhsal denge arayışında olacaksın. Anlık duyguların seni yönlendirebilir, hislerini anlamak ve kabullenmek şu an çok önemli. Yalnız kalmak sana iyi gelecek, iç dünyanda bir yolculuğa çıkabilirsin. Sanatsal yönlerin belirginleşebilir, yaratıcılığın tavan yapabilir; bu durumda duygularını ifade etme biçimlerin etkileyici bir şekilde onunla buluşabilir. Karşına çıkan fırsatları iyi değerlendirmelisin—hayal gücünü serbest bırak, bir şeyler yaratmak için mükemmel bir zaman. Flörtler ya da yeni tanışmalar söz konusu olabilir; sezgilerini dinle ve kalbinin çağrısına güven. Duygusal zırhlarını biraz gevşet, bağ kurmak sana iyi gelecektir. Arkadaşlık ilişkilerin güçlü olacak, seni destekleyen kişilerle bir araya gelmek ruhuna iyi gelir. Unutma, duygusal derinliklere inmek, aynı zamanda kendini keşfetmek için harika bir fırsat sunar.
