1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Enerjinin yükseldiği bir gün. İçindeki tutku ve heyecanla dolu bir maceraya atılmak için mükemmel bir zaman dilimindesin. Yeni başlangıçlar, projeler ve kişisel hedefler konusunda cesur adımlar atmak için uygun şartlar mevcut. Zihnindeki yenilikçi fikirler, çevrendekilerle yapacağın tartışmalarda parlayacak; bu sayede ilham alabilir ve ilham verebilirsin.İletişim becerilerin ön planda; sosyal çevrenle bağlantı kurarken daha samimi ve içten olabilirsin. Ancak, sabırsızlık hissinden kaçınmalısın, çünkü detayları gözden kaçırmana neden olabilir. Özellikle ilişkilerde, duygusal derinliğe inmeyi tercih et. Karşıt görüşler ve fikirler, dikkatin ve anlayışın sayesinde yapıcı bir tartışmaya dönüşebilir.Kendine güvenin yüksek; bu, seni zorlu durumların üstesinden gelmede güçlü kılacak. Sağlık ve enerji konularında da dikkatli olmayı unutma, aşırıya kaçmadan hareket etmeye özen göstermelisin. Aynı zamanda, gün içinde kendine küçük mola ve dinlenme zamanları ayırarak ruhunu tazelemelisin. Gelişim, kendini iş ve özel yaşamında ifade etme şeklinle ilgili önemli bir ders getirebilir.
Bugün, sezgilerin güçlü bir biçimde yüzeye çıkması olası. İçsel huzur arayışında iken, çevrendeki insanların fikirleriyle de etkileşim halinde olabilirsin. Kendini bir şeyler üretme ve yaratma konusunda oldukça motive hissettiğin bir dönemdesin. Özellikle sanatsal veya yaratıcı projelere yönelmek için harika bir zaman. Aynı zamanda, güven arayışın artabilir, bu yüzden ilişkilerde daha derin ve anlamlı bağlar kurmak isteyebilirsin. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir dönemdesin; gereksiz harcamalardan kaçınmak, uzun vadede fayda sağlayabilir. Sağlık ve yaşam tarzı konularında atılacak adımlar, genel yaşam kaliten üzerinde olumlu etkiler yaratacak. Kendine karşı nazik olmalı ve dinlenmeye de zaman ayırmalısın. Duygusal olarak kendini daha sağlam ve emin hissedebilirsin, bu da çevrendekilere güven vermene yardımcı olacak.
Bugün iletişim kurma isteği yüksek, etrafındaki insanlarla derin sohbetler yapabilir, yeni fikirler keşfedebilirsin. Sosyal ortamlar ve arkadaşlarınla olan bağların güçlenebilir, bu sayede birlikte keyifli anlar yaşayabilirsin. Ancak, alım-satım işlemlerinde dikkatli olmanda fayda var; aceleci kararlar yapmak yerine, düşünerek hareket etmek daha iyi sonuçlar doğurabilir. İçinde dönemsel olarak bir kararsızlık hissi de doğabilir, bu da seçim yapmanda zorluk yaratabilir. Kendine güvenmelisin; sezgilerin seni doğru yola yönlendirecek. Güne enerjik başlaman, gün içinde oluşabilecek olumsuzluklara karşı avantaj sağlar. Öğle saatlerinde beklenmedik bir haber alabilirsin, bu durum seni daha hareketli hale getirebilir. Eğer projelerin üzerinde çalışıyorsan, grup çalışmaları için ideal bir zaman dilimindesin. Unutma ki, esnek bir zihinle yaklaşırsan her şey daha kolay olacaktır. Kişisel gelişimine yönelik atılımlar yapabilir, yeni ilgi alanları keşfedebilirsin. Kalp atışların hızlanabilir; yeni bir aşka da kapı aralayabilirsin. İlişkilerinde daha açık sözlü ve yapıcı olmaya özen göstermelisin.
Duygusal derinliğin ve sezgisel yeteneklerinin ön planda olacağı bir gün. İçsel huzurunu bulmak adına geçmişle olan bağlantılarına göz atabilirsin. Ailenle, yakın arkadaşlarınla keyifli zaman geçirip sıcaklık ve sevgi dolu anlar yaşayabilirsin. Kendini ifade etme yolunda yeni fırsatlar karşına çıkabilir; bu kazançların gelecekteki ilişkilerine olumlu yansıyacaktır. Kalbinin sesi, seni doğru yönlendirecek; içindeki hisleri takip etmekten çekinme. Duygusal yaralarını sarmak için geçmişe dair düşüncelerinle yüzleşmek isteyebilirsin, bu süreçte kendini ve hedeflerini daha iyi anlayacaksın. Küçük sürprizler ve beklenmedik gelişmelerle dolu bir gün seni bekliyor, pozitif enerjinle bunları karşılamaya hazır ol.
Bugün, içindeki liderlik ruhu ön plana çıkacak. Kendi projelerini veya fikirlerini savunmak için harika bir zaman dilimindesin. Cesaretin ve kararlılığın, etrafındaki insanların dikkatini çekecek; bu, sana desteği getirebilir. Aşk hayatında, tutkulu anlar yaşanabilir; partnerinle derin bağlar kurmak isteyebilirsin. Arkadaşlarınla olan ilişkilerini güçlendirmek, sosyal etkinliklerle dolu bir gün geçirebilirsin. Ancak, kendini fazla ön plana çıkarırken, başkalarının duygularını göz ardı etmemeye özen göstermelisin. Yaratıcılığın zirveye çıkarken, sanatsal bir proje ya da hobiyle ilgilenmek faydalı olacaktır. Unutma, kendine olan güvenin, çevrendeki herkese ilham verebilir.
Dikkat ve detaylara olan doğal eğiliminiz, bugün günlük işlerinizi düzenlemenizde size yardımcı olacak. Hedeflerinize ulaşmak için planlı ve sistematik bir yaklaşım benimseyecek, her adımınızı titizlikle atmaya özen göstereceksiniz. İş yerindeki ilişkilerinde ölçülü ve analitik bir tutum sergilemek, çatışmaların önüne geçmenizi sağlayacak. Öte yandan, kişisel hayatınızdaki bazı meseleler üzerinde derinlemesine düşünebilir, sevdiğinizle aranızda açık bir iletişim bu süreçte ihtiyaç duyduğunuz huzuru getirecektir. Kendinizi yaratıcı yönlerinizle ifade etme fırsatı bulabileceğiniz bir ortamda bulunmak, motivasyonunuzu artıracak. Sağlığınıza dikkat etmek, ruhsal ve bedensel dengede kalmanızı sağlayacak. Zamanı iyi kullanmak ve önceliklerinizi belirlemek günün verimliliğini arttıracak. Unutmayın, küçük detaylar büyük farklar yaratabilir.
Bugün ilişkilerde denge ve uyum arayışın ön planda. Sevdiğin insanlar ile olan iletişimini güçlendirmek, onların ihtiyaçlarını anlamak ve karşılıklı destek sağlamak için harika bir zaman. Sanatsal yeteneklerinizi sergilemek ve estetik alanlarda kendinizi ifade etmek için fırsatlar doğabilir. Sosyal çevrene katılmak, yeni insanlarla tanışmak için de doğru bir dönemdesin. Ortak projeler ve işbirlikleri, seni ileri taşıyacak destekler sunabilir. Ancak kararlarını alırken aceleci olmaktan kaçınmalı, düşünmeden hareket etmemeye özen göstermelisin. İçsel huzurunu sağlamak için biraz yalnız kalmak, düşüncelerini düzenlemek ve içsel barışını bulmak adına faydalı olabilir. Kendine zaman ayırmayı unutmamakta fayda var.
Derin duyguların yüzeye çıktığı, içsel bir sorgulama dönemindesin. Geçmişte yaşadığın olayların etkisiyle ruhsal bir yenilenme hissedebilirsin. Hissiyatların yoğun, bu da ilişkilerinde tutku ve gizem arayışını beraberinde getiriyor; partnerinle ya da sevdiğin kişilerle daha derin bir bağ kurma ihtiyacı hissedebilirsin. Bu dönemde sezgilerin güçlü olacak, bu da bazı durumlardaki gerçekleri fark etmene yardımcı olabilir.Kendine dönüp bakmak, içindeki karanlıkla yüzleşmek ve bunu kabullenmek seni güçlü kılacak. Ayrıca, yeni başlangıçlar için cazip fırsatlar belirebilir; risk almayı göze alarak yeni yollara çıkmak isteyebilirsin. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir zaman dilimindesin. Harcamalarını kontrol altında tutmak, gelecekte beklenmedik sürprizlerle karşılaşmanı engelleyebilir. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin bu dönemde sana yeni kapılar açabilir; bu nedenle iletişime açık olmanda fayda var. Sezgilerine ve kalbine güvenerek ilerlemenin önemi büyük.
Yeni maceralara açık bir zihinle uyanacaksın. Keşfetme arzusu, içsel motivasyonunla birleşerek seni sıradanlıktan uzaklaştırıyor. Sosyal çevrende ilgi çekici insanlarla etkileşimde bulunabilir, yeni dostluklar kurma fırsatı bulabilirsin. Yaratıcılığını ifade etmenin yollarını aramak isteyeceksin, sanatla uğraşmak ya da farklı hobi alanlarına yönelmek keyif verecek. İçsel huzurunu bulmak adına doğayla bağlantı kurmak, yürüyüşlere çıkmak veya meditasyon yapmak sana iyi gelecektir. İş hayatında ise, cesur kararlar alarak risk almaktan çekinmemelisin; bu, başarılı bir sonuç doğurabilir. İlişkilerde dürüst ve açık olmaya özen göster, samimiyetinin karşılığını göreceksin. Bugün, kendine güvenini artıracak ve sınırlarını zorlayacak fırsatlarla dolu.
Sorumlulukların ve hırslı hedeflerin ön planda. Bugün, uzun vadeli planların için sağlam adımlar atma fırsatı bulacaksın. Disiplinin seni başarıya götürecek; ertelediğin işleri tamamlamak için mükemmel bir zaman. Başkalarından gelen destek, duygusal yüklerini hafifletebilir. Bir proje üzerinde düşünmeye başlarken, kendine güvenin artacak ve sonuçları alma gücüne sahip olacaksın. Aile veya yakın dostlarla paylaşımlar, iç huzuru bulman açısından önemli. İlerlemeyi görmek, motivasyonunu artıracak. Kendini ifade etmek, içindeki potansiyeli ortaya çıkarabilir; bu nedenle fikirlerini açıkça paylaşmaktan çekinme. Bolca düşünmek ve kısa molalar vermek, zihnini tazeleyecektir. Unutma, her adımda kararlı kalmalısın.
Hayatında yenilik arayışın içindesin, bu durumu olumlu fırsatlara dönüştürmenin tam zamanı. Sosyal çevrendeki dinamikler seni etkileyebilir; bu, bazı dostlukların güçlenmesine ya da beklemediğin insanlarla tanışmana sebep olabilir. Farklı fikirleri keşfetmeye ve paylaşmaya açık olman, zihnini genişletecek ve yaratıcı projelere ilham verecek. İçsel huzurunu bulmak için yalnız kalmaya da ihtiyacın olabilir, bu yüzden kendine zaman ayırmayı unutma. Cömertliğin ve insani duyguların, çevrendekilere ilham verecek. Ancak dikkatli ol, aklını karıştıracak durumlarla karşılaşabilir, her şeyi netleştirmek için bir adım geri atmalısın. Başkalarının taleplerine karşı duyarlı olman seni yıpratabilir, bu yüzden sınırlarını belirlemek önemli. İş ve sosyal hayatında beklenmedik gelişmelere hazırlıklı ol, bu süreç seni yeni bir başlangıca götürebilir. Tutkularının peşinden koşmayı ihmal etme, içindeki potansiyeli ortaya çıkararak çevrendekilere de örnek olabilirsin.
Sezgilerin derinleşiyor, iç dünyanla bağ kurmanın harika bir zamanı. Duyguların seni yönlendirebilir; bu, hem yaratıcı projelerinde hem de insanlarla olan ilişkilerinde yeni kapılar açabilir. İhtiyacın olan huzuru bulmak için doğayla vakit geçirmen ya da sana ilham verecek bir sanat dalıyla uğraşman faydalı olacaktır. Akşam saatlerinde bir dostunla gerçekleştireceğin derin ve samimi bir sohbet, ruhunu besleyecek ve düşündüklerinden başka bir bakış açısı kazanmanı sağlayacak. Kalbinle dinlediğin iç sesine güvenmeli, kararlarda daha cesur olmalı ve duygusal meselelerde mantığını bir kenara bırakmalısın. Bugün, duygusal zekan ve yaratıcılığınla büyüleyici gelişmelere imza atabilirsin. Unutma, içsel yolculuğun ve sezgilerin, seni asıl senin olduğu yere götürecek.
