1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Bugün dinamik bir enerji içinde olacaksın. Cesaretin ve kararlılığın, istediğin hedeflere ulaşmanı kolaylaştırabilir. Yeni projelere başlamak için mükemmel bir zaman; hayallerini gerçeğe dönüştürmek için içindeki ateşe güven. Sosyal çevrende seni destekleyen önemli kişilerle etkileşimde bulunmak seni daha da motive edebilir. Duygusal ilişkilerde daha açık ve samimi olman, iletişimde güçlenmeni sağlayacak. Bunların yanı sıra dikkat etmen gereken bir konu, düşüncelerini ifade ederken ani ve fevri tepkilerden kaçınmak. Ansızın gelişen durumlar, ki sabrını zorlayabilir. Ancak, huzur arayışında dengeyi sağlamayı başarırsan, tüm bu taleplerin üstesinden gelebilirsin. Bugün, içsel gücünü keşfetmek ve özgüvenini artırmak için harika bir fırsat var.
Bugün, güven arayışın daha da yoğunlaşabilir. İçsel dinginliğini sağlamak ve huzur bulmak adına kendine zaman ayırmalısın. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir gün. Harcamalarını kontrol altında tutmak, gereksiz risklerden kaçınmanı sağlayacaktır. İlişkilerde sağlam temeller üzerinde durmak isteyeceksin; sevdiklerinle daha derin bağlar kurmak için paylaşımın önemini kavrayacaksın. Sabırlı ve kararlı tavrın, zorlukların üstesinden gelmeni kolaylaştıracak. Kendini ifade ederken, duygularını açığa çıkarmaktan çekinmemelisin. Yeniliklere kapalı olmamalı, esnek düşünmeye çalışmalısın. Bugün, geçmişin izlerini silmek ve yeniliklere adım atmak için ideal bir gün. Doğanın tadını çıkarmak ve içsel huzurunu beslemek için açık hava yürüyüşlerine zaman ayırmalısın. Kendi ihtiyaçlarına odaklanmak, sana güç katacaktır.
Bugün zihninizin aktif olduğu bir gündesiniz; düşüncelerinizi ve fikirlerinizi paylaşmak için harika bir zaman dilimi. Sosyal ilişkilerdeki dinamikler, ilginizi çeken yeni bağlantılarla zenginleşebilir. İletişim becerilerinizin ön plana çıktığı bu süreçte, kalabalık ortamlarda kendinizi rahat ve özgüvenli hissedeceksiniz. Ancak, anlaşmazlıkların doğabileceği durumlar için dikkatli olmanızda fayda var; karşınızdaki kişinin ruh halini iyi analiz edin. Hızlı düşünme yetiniz sayesinde sorunları kolaylıkla çözebilir, bazen yüzeysel kalmış temaları derinlemesine araştırmak isteyebilirsiniz. Yenilik arayışınız, sizi şaşırtıcı ve heyecan verici deneyimlere yönlendirebilir. Bunlarla birlikte, parasal konularda mantıklı adımlar atmak, gelecekteki refahınız için önemli bir yer tutacak. Rahatlayın ve akışa bırakın; hayatın sunduğu fırsatları değerlendirin.
Duyguların derinliklerinde bir dalgalanma hissedebilirsin. Ailenle ve sevdiklerinle olan bağların ön planda olacak; onlarla geçirdiğin zaman, ruhunu besleyecek. İçsel olarak huzuru yakalamak isteyeceksin, bu yüzden hayatının güvenli alanlarını yeniden yapılandırmaya odaklanabilirsin. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme; sadece dinlenmek bile seni yeniden enerji dolu hissettirecek. Duygusal zekanla sorunları daha kolay aşabileceksin. İleriye dönük adımlar atarken, sezgilerine güvenmeyi unutma. İş hayatında bazı yeni başlangıçlara açık olup olmamak senin elinde. Unutma, sevgi ve güven içinde yaşamak, ruhunu besleyen temel unsurlar. Başkalarının hislerine duyarlılığın, sosyal ilişkilerini güçlendirebilir. Kendini ifade etme biçimin, etrafındaki kişileri derinden etkileyebilir. Bu gün, kendini keşfetme süreçlerinin bir parçası.
Ateş ve kararlılıkla parlayacaksın. Bugün yaratıcılığın zirveye ulaşacak, bu da seni çevrendeki insanların dikkatini çekmene yardımcı olacak. Sosyal ilişkilerinde cesur ve cömert bir tutum sergileyerek etrafındaki insanları etkileyebilirsin. Kendine güvenin tam; bu, karşına çıkacak olan fırsatları değerlendirmende belirleyici olacak. Ayrıca, gün içinde ani sürprizler yaşayabilirsin. Geçmişte yaşadığın olumsuz deneyimlerin üzerinden gelmek için harika bir fırsat doğacak. İletişimde diplomatik olman ve duygularını sağduyulu bir şekilde ifade etmen, önemli bir meseledeki sorunları çözmene yardımcı olabilir. Kendin olmanın, yani içindeki güçlü aslanı serbest bırakmanın zamanı. Riski göze al, hayat seni tatmin edecek teklifler sunabilir!
Mükemmelliyetçilik duygusu bugün daha da belirginleşebilirken, ayrıntılara dikkat etme isteği artış gösterecek. Gün içinde karşılaşacağın küçük aksaklıklar, sabrını zorlayabilir; fakat bu anları birer fırsat olarak değerlendirmek faydalı olacaktır. Bir arkadaşınla veya iş arkadaşlarınla yapacağın açık ve net iletişim, olası yanlış anlamaların önüne geçecektir. Ayrıca, duygusal olarak kendini daha güvende hissetmen, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirebilir. Sağlık konularına yönelik hassasiyetin artabilir, bu nedenle hem bedenin hem de zihnin için kendine zaman ayırmalısın. Günü planlı ve düzenli bir şekilde geçirmek, hem ruh halini olumlu yönde etkileyecek hem de hedeflerine ulaşmanda seni motive edecektir. Detayları göz önünde bulundurmak ve düzenli kalmak, başarıyı peşinden sürükleyecek.
Bugün ilişkilerde önemli bir denge bulma arzusu içindesin. Sosyal çevrende, insanlarla kurduğun temaslarda duyduğun enerji, samimi ve çekici yanlarınla birleşerek harika etkileşimler sağlayabilir. Diğerleriyle olan iletişiminle, kendini ifade etme biçimin arasındaki uyum öne çıkacak. Estetik ve güzelliğe olan tutkun, sanatsal bir etkinlik veya yaratıcı projeye yönelmeni sağlıyor. İçsel huzurunu destekleyen kendini ifade etme yöntemlerini bulmak için ideal bir zaman. Özellikle sevdiğin birinin yanında olmanın getireceği mutluluk, duygusal tatminini artıracak. Ancak, başkalarının beklentileriyle kendi isteklerin arasında bir denge kurmaya çalışırken zorlanabilirsin. Kendine karşı nazik olmayı ihmal etme; ihtiyaçlarını bir kenara atmadan, aynı zamanda başkalarına da yer vermenin yollarını bulmalısın. Zihnindeki çatışmaları çözümlemek ve içsel huzurunu sağlamak için zamanı iyi değerlendir. Bugünün sunduğu fırsatları yakalamak, ilişkilerine yeni bir perspektif kazandırabilir.
Gizli tutkuların ön plana çıkabilir; içsel derinliklere inmeye yönelik bir istek duyabilirsin. Bu süreçte sezgilerin güçlenirken, bazı sırların ortaya çıkması heyecan verici olabilir. İkili ilişkilerde daha samimi ve cesur bir yaklaşım sergilemek, bağlarını derinleştirebilir. Emotions beneath the surface may bubble up, leading you to reassess your desires. İş ortamında yeteneklerini sergilemek için mükemmel bir fırsat sunulabilir; kendine güvenmen bu süreçte anahtar rol oynayacak. Duygusal ve yaratıcılığına yönelik yeni bir ilgi alanı keşfetmek için cesaret bulabilirsin. Ancak, sabırlı olmak ve ani tepkiler vermemek önemli. Kendi iç yolculuğunda keşfedecek çok şey var; bu zaman dilimi dönüşüm için ideal.
Macera ruhu kabaracak, yeni deneyimlere açılırsın. Fikirlerin tazeleniyor, farklı bakış açıları seni besleyecek. İletişim yeteneklerin öne çıkacak, çevrendekilerle bağlantıların güçlenecek. Sosyal ortamlarda ve grup aktivitelerinde yer almak, ruhunu canlandıracak. İçsel bir keşif yolculuğuna çıkabilirsin; tutkuların ve hayallerin doğrultusunda ilerlemek için cesaret bulacaksın. Duygusal olarak, geçmişle yüzleşmek ve öğrendiğin derslerden faydalanmak önemli olacak. Kalbine odaklan, sezgilerine güven ve kendini ifade etmekten çekinme. Hayatın sunduğu fırsatlar seni bekliyor, onları değerlendir!
Bugün, hedeflerinle ilgili önemli adımlar atma şansı yakalayabilirsin. Karşılaştığın engeller, aslında seni daha güçlü kılacak fırsatlarla dolu. İş alanındaki sorumluluklarını yerine getirirken, dikkatini dağılmaktan koruman faydalı olacak. Özellikle ekip içindeki iletişim, projelerin ilerlemesi açısından kritik bir öneme sahip. Güçlü bir liderlik sergilemek için içsel motivasyonunu diri tutmalısın. Ayrıca, günlük yaşamında küçük mutluluklara yer açmayı unutma; bu, zihninde denge sağlamana yardımcı olacaktır. Duygusal ilişkilerde ise, daha derin bir bağ kurmak için samimi konuşmalar yapmanın tam zamanı. Sevdiğin kişiye duyduğun güven, ilişkiniz için yeni bir boyut kazandırabilir. Fakat aşırı ihtiyatlı olmaktan kaçınmalısın; bazen risk almak, güzel sürprizleri beraberinde getirebilir. Bugün, içsel rehberliğini dinlemek, atacağın adımlarda sana ışık tutacak.
Zihinsel enerjinin yüksek olduğu bir döneme giriyorsun. Farklı düşünceler ve perspektifler, sosyal çevrendeki insanlarla olan iletişimini güçlendirecek. Yenilikçi fikirlerle dolup taşarken, başkalarına ilham verme fırsatın var. İlişkilerinde samimiyet ve dürüstlük ön plana çıkıyor; bu, yanlış anlamaları ortadan kaldırmana yardımcı olabilir.Bugün, beklenmedik olaylar seni yeni deneyimlere yönlendirebilir. Esnek ol ve alıştığın rutinin dışına çıkmaya çalış. Hedeflerine ulaşmak için koalisyonlar kurabilir, iş birlikleri gerçekleştirebilirsin. Ancak aceleci davranmaktan kaçınmalısın; kararlarını verirken mantığın ve sezgilerin arasında bir denge kurmaya dikkat et. Aşk hayatında, partnerinle derin ve anlam dolu konuşmalar yapma fırsatı bulabilirsin. Bu, ilişkinizi daha da güçlendirecek bir etkileşim yaratabilir. Duygularını açıkça ifade etmek, samimiyeti artıracak ve aranızdaki bağı sağlamlaştıracaktır. Gün boyunca karşına çıkacak fırsatları iyi değerlendir ve spontane bir yaklaşım sergile. Unutma, özgürlüğün ve bireyselliğin, kişisel mutluluğun anahtarıdır.
Duygusal derinliğin gün yüzüne çıkıyor. İçsel dünyanda yeni keşifler yapma arzusuyla dolsun. Yaratıcılığını besleyecek aktivitelerle meşgul olmak, ruhunun beslenmesine yardımcı olacak. Belirsizlikler içinde kaybolma hissi sana yön gösterebilir, bu nedenle sezgilerini dinleyerek adım atmalısın. İletişim kurma arzusu içindesin; sevdiklerinle kuracağın bağlar çevrendeki enerjiyi pozitif hale getirecek. Hayal gücünü serbest bırak ve ilham kaynaklarına yönel. Kendini ifade etme yollarını bulmak, ilişkilerinde derinlik oluşturabilir. Unutma, ruhsal yolculukların her zaman dışarıda bir şeyler keşfetmekten ibaret değil; kendi içindeki dengeyi bulmak da önemli. İyimser ve sevgi dolu bir tutum, sana birçok kapı açabilir. Aynı zamanda kendine zaman ayırmak, zihnini rahatlatmana ve yenileşmene yardımcı olabilir.
