1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Bugün taze bir enerjiyle dolup taşacaksın, bu senin özgüvenini artıracak. Kendini yeni projeler veya başlangıçlar için cesur bir şekilde ifade etmek isteyebilirsin. Duygusal ilişkilerde samimi ve dürüst bir iletişim kurman önemli; partnerinle arandaki bağı güçlendirecek anlar yaşayabilirsin. Sağlığına yönelik adımlar atmak ve aktif olmak, hem fiziksel hem de ruhsal olarak kendini daha iyi hissetmeni sağlayacak. İş ve kariyer alanında yaratıcı fikirlerinle dikkat çekebilir, liderlik vasıflarını ön plana çıkarabilirsin. Ancak aceleci davranmaktan kaçınmakta fayda var; sabır, uzun vadede daha iyi sonuçlar almana yardımcı olacak. Kendine olan inancın, zorlukların üstesinden gelmende en büyük yardıcın olacak. Bugün, içsel motivasyonunu keşfetmek için mükemmel bir zaman. Kendine güven ve ilerlemeye devam et!
Bugün içsel dinginliğe ulaşma arayışında olabilirsin. Sakin anlar yaratmak sağlığın ve ruhsal huzurun için faydalı olacak. Kendine zaman ayırarak doğanın tadını çıkarmak veya meditasyon yapmak zihinsel berraklık sağlayabilir. İkili ilişkilerde, sevgi ve güven temelinde yürüyen diyaloglar önplana çıkacak. Karşılıklı anlayışın zedelemesine neden olabilecek her türlü tartışmadan kaçınmalısın. İş veya maddi konulardaki kararların için net bir şekilde düşünmekte fayda var; aceleci davranmak seni zor durumda bırakabilir. Empati yeteneğini kullanarak çevrendekilere destek olmak, sana manevi bir tatmin sağlayacak. İçsel huzurunuzu korumak için sizi huzursuz eden durumlarla yüzleşmekte fayda var; bu sayede yeni başlangıçlara yelken açabilirsin. Unutma, sabırlı ve kararlı bir yaklaşım her şeyi yoluna koyabilir.
Sosyal etkileşimler ve iletişim bugün hayatının merkezinde olabilir. Arkadaşlarınla ve sevdiklerinle yapacağın konuşmalar, düşüncelerini netleştirmene ve yeni fikirler geliştirmene yardımcı olacak. Kendini ifade etme isteğin artacak, bu nedenle sanatsal yönlerini keşfetmek için harika bir zaman dilimi. Farklı bakış açıları edinebilir, ilham verici insanlarla tanışabilirsin. Ancak, dikkatini dağıtan unsurlar konusunda temkinli olmalısın. Aceleci davranmamak ve her durumun derinliğine inmek, bağlantıların kalitesini artıracak. Günün ilerleyen saatlerinde, potansiyel bir fırsat kapını çalabilir; buna hazırlıklı ol ve açık fikirliliğini koru. İş veya eğitim alanında yeni projeler gündeme gelebilir, yenilikçi düşüncelerinle dikkat çekebilirsin. Kendi içsel huzurunu sağlamak adına kısa bir meditasyon veya doğada vakit geçirmek, zihnini açacaktır. Unutma, bugünkü duygu ve düşüncelerini açıkça ifade etmek, ilişkilerini güçlendirmenin anahtarıdır.
Duygusal derinliklerin ve içsel hislerin güçlü bir şekilde ön plana çıkacak. Aşk ve aile ilişkilerinde duygusal bir yoğunluk hissedebilirsin. Sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için özel anlar yaratma isteği içinde olacaksın. İçsel dünyanda bir sarkaç gibi hareket edeceksin; mutluluk ve melankoli arasında gidip gelebilirsin. Önüne çıkan zorluklar karşısında sabırlı olmalı ve duygularını dengelemeye özen göstermelisin. Kendini ifade ederken açık ve net olmayı tercih etmelisin, anlık tepkilerden kaçınarak düşüncelerine zaman tanımak sana fayda sağlayacak. İş yerinde veya sosyal çevrende sürpriz gelişmelere açık ol. Güçlü sezgilerin sana doğru yolu gösterecek; iç sesine kulak vermekten çekinme.Finansal konularda harcama yapmadan önce düşünmek, gereksiz kaygılardan uzaklaşmanı sağlayacak. Geleceğe dair planlarını şekillendirmek için uygun bir zaman. Bu süreçte kendine sınırlar koymayı ve hayallerin doğrultusunda sağlam adımlar atmayı ihmal etme.
Bugün, içindeki yaratıcı enerjiyi serbest bırakmanın tam zamanı. Kendini ifade etme konusunda daha cesur davranabilirsin. Sosyal çevrendeki etkileşimler, sürpriz bağlantılar ve ilginç tanışmalar getiriyor. Farklı bakış açılarına açık olmalısın; bu, kendi projelerine de yeni bir soluk katacaktır. Kendine olan güvenin artarken, başkalarına ilham verme yeteneğin de göz dolduracak. Ancak dikkatli ol, egonun senin yerine kararlar almaya çalışmasına izin verme. İçsel dengeyi korumak, seni daha güçlü ve kararlı kılacak. Aşk hayatında, sevgi dolu bir atmosfer yaratma ihtimalin yüksek; tutkulu bir sohbet günün renklerini artırabilir. Kendi ihtiyacın olan dikkati ve takdiri bulduğunda, karşındakilere de aynı sıcaklığı sunmayı unutma. Bugün, liderlik niteliklerini öne çıkarabilirsin; yeni projeler ve hedeflerle ilgili cesur adımlar atmak için mükemmel bir zaman.
Detaylara olan düşkünlüğün ön planda. Gün boyunca bilgelik arayışın seni derin düşüncelere yönlendirebilir. İletişim becerilerin güçleniyor, çevrendekilerle fikirlerini daha açık bir şekilde paylaşabilme fırsatın var. Sağlık ve bakım temaları önem kazanabilir; kendine yönelik küçük ama etkili değişiklikler yapabilirsin. Özellikle düzenli bir yaşam tarzı seni destekleyecek. Ancak, ele aldığı konularda mükemmeliyetçilik tuzağına düşmemeye dikkat et. Bazen akışa bırakmak ve anı yaşamak, senin için de faydalı olabilir. Etrafındakilerin ihtiyaçlarına duyarlı olman, ilişkilerinde yeni kapılar açabilir. Duygusal derinliğin, içsel huzurunla birleştiğinde, seni güçlü kılacak.
Harmanlanan düşünceler, uyum arayışında yaratıcılığını artırıyor. Sosyal ilişkilerde derin anlamlar ortaya çıkabilir, başkalarıyla kurduğun bağlar güçleniyor. Bugün empati yeteneğin zirveye çıkmışken, başkalarının hislerine duyarlı yaklaşmak, sorunların kolayca çözülmesine yardımcı olacak. İçsel dengeyi koruyarak, kararlı adımlar attığın takdirde, karmaşık durumları kolayca yönetebilirsin.İletişim konusundaki yeteneklerin öne çıkıyor, bu nedenle fikirlerini paylaşmak veya tartışmalara katılmak için mükemmel bir zaman. Yeteneklerini sergilemekten çekinme, başkalarının takdirini kazanman an meselesi. Özgüvenin yüksek, bu da karşına çıkarılan fırsatları değerlendirme konusunda cesaretlendiriyor.Maddi konularda ise dikkatli olman gerektiğini hatırla. Ani harcamalar, bütçeni sarsabilir. Disiplinli bir yaklaşımla ilerlemek, finansal güvenliğini sağlamak için önemli. Kendine zaman tanı, düşüncelerin yoğunlaşırken, sezgilerin sana doğru yolu gösterecektir.Kendini ifade etme konusunda daha özgür hissettiğin bir gün. Sanatsal aktiviteler veya hobi edinme konusunda cesur olabilirsin. İçsel dünyanı zenginleştiren deneyimlere kapı aralamak, ruhsal tatmin sağlayacak. Unutma, hayatın dengesi seni çağırıyor; yapman gerekenler arasında içsel huzurunu bulmak da var.
Derin hislerin ve sezgilerin seni sarıp sarmalayacak. İçsel dünyanınla yüzleşmek için harika bir zaman. Gizli kalmış hislerin, bu dönemde yüzeye çıkabilir. Bu durum, ilişkilerinde daha açık ve samimi olmanı gerektirebilir. Yakınlarınla olan bağlarını güçlendirmek için iyi bir fırsat var. Aynı zamanda, biraz yalnız kalıp düşünmek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olabilir. Kariyerinde ise, odaklanman gereken projeler var. Başarıya giden yol, dikkat ve sabır gerektiriyor. Destek ihtiyacın olursa, sevdiklerine güvenebilirsin. Olumsuz düşüncelerin üstesinden gelmek, başarının anahtarı olacak. Kazanma arzusunun yüksek olduğu bir dönemdesin, fakat bu süreçte kendini ve diğerlerini unutmamalısın. Duygusal derinliklerini keşfetmek, kişisel gelişimine katkı sağlayacak. Sezgilerini dinlemeyi ihmal etme; onlar seni doğru yöne yönlendirebilir. Ancak, başkalarını aşırı sorgulama eğiliminde olabilirsin; bu, ilişkilerine zarar verebilir. Dengeli olmak, seni daha güçlü kılacak. Samimiyet ve içtenlik, bugün için anahtar kelimeler. Kendine zaman ayırmayı da ihmal etme!
Bugün, macera arayışın ve yeni deneyimlere olan iştahın yüksek. Yüksek enerji seviyenle, iletişimde daha açık ve samimi olabilirsin. Sosyal ilişkilerde olumlu etkileşimler seni memnun edecek, yeni insanlarla tanışma fırsatları doğabilir. Seyahat planları yapma isteği içindesin; küçük bir kaçamak ya da uzun bir yolculuk için adım atmaya hazır hissediyorsun. Aynı zamanda, kişisel gelişime yönelik fikirler gün yüzüne çıkabilir. Bilgiye açlığın seni yeni kaynaklar keşfetmeye yönlendirebilir. Ancak, zaman zaman dikkatin dağılabilir; bu nedenle önemli detaylara odaklanmakta zorlanabilirsin. İçsel huzurunu korumak için, doğal alanlarda zaman geçirmeye çalışmak faydalı olabilir. Uzun vadeli hedeflerine yönelik tutkulu bir yaklaşım içinde olman, önemli faydalar sağlayacak. Bugün, kararlılıkla hareket ettiğinde, istediğin değişimleri gerçekleştirmek elinde.
Bugün kariyer odaklı düşüncelerin ön planda olduğu bir dönemdesin. Çalışkan ve disiplinli yapın, uzun vadeli hedeflerine ulaşma konusunda sana büyük avantaj sağlayacak. İlişkilerde ise, otoriteni koruma arzun, bazen iletişim sorunlarına neden olabilir. Duygusal olarak daha açık olman, başkalarıyla olan bağlarını güçlendirebilir. Bir yenilik veya değişim arayışında isen, cesur adımlar atman gereken bir zaman dilimindesin. Geçmişte yaşanan tecrübeler, yeni fırsatları değerlendirmende sana ışık tutabilir. Şu anki belirsizliklerin geçici olduğunu unutma, sabırlı kalmalısın. Akşam saatlerinde sevdiklerinle geçireceğin zaman, ruhunu dinlendirmeni ve stresi azaltmanı sağlayacak.
Sürükleyici fikirlerinle çevrendekileri etkilemeye hazırlıklı ol. Yenilikçi bakış açılarının, alışılmadık çözümler bulmana yardımcı olacak. Bugün sosyal bağlantıların güçlenecek; ilginç insanlarla karşılaşabilir ve sıra dışı diyaloglar kurabilirsin. Duygusal ilişkilerde açıklık ve dürüstlük ön planda olacak; hislerini paylaşmaktan kaçınmaman önemli. Kendini toplumsal meselelere daha fazla duyarlı hissedebilir, topluluk projelerine katılmak isteyebilirsin. Düşüncelerini ifade ederken cesur ol, özgürlüğünü savunmaktan çekinme. Kendi içsel değerlerine sadık kalman, bu dönemde seni güçlendirecek. Kafandaki soruları cesur bir şekilde sorma ve açık bir iletişim kurma fırsatını iyi değerlendir. Yıldızlar, senin yaratıcılığını ve özgünlüğünü destekliyor; bu fırsatları kaçırmamalısın. Bugün kendini biraz farklı hissetsen de, bu, potansiyelinin açığa çıkması için bir çağrı olabilir.
Duyguların dalgalandığı bir gündesin ve içsel dünyana daha fazla odaklanmak isteyebilirsin. Senin için önemli olan bağları güçlendirme çabası, sevdiklerinle olan ilişkilerini derinleştirebilir. Hayal gücün ve sezgilerin bu dönemde güçlü olacak, yaratıcılığını ifade etme konusunda kendini rahat hissedeceksin. Yalnız kalma hissi, ruhsal dengenin sarsılmasına neden olabilir. Kendine zaman ayırmak ve içsel huzuru bulmak için doğa yürüyüşleri veya meditatif aktiviteler faydalı olabilir. Şimdi, hislerine güvenmek ve içsel sesini dinlemek, kaybolmuş olan yerde bulmanı sağlayabilir. Ayrıca, birkaç sürpriz de kapını çalabilir; beklenmedik bir destek, projelerine ivme katabilir. Rahat ol ve akışa güven, evren senin yanındadır.
