1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. Cesur adımlar atmak için mükemmel bir zaman dilimindesin. İçindeki ateşi hissedebilir, yeni projelere yönelmek için cesaret bulabilirsin. İletişim konusunda dikkatli ol; düşüncelerini paylaşırken aceleci davranmaktan kaçınmalısın. Sosyal çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin, sana hem motivasyon hem de destek sağlayabilir. Aşk hayatında eğlenceli bir sürprizle karşılaşabilirsin; bu durum kalp atışlarını hızlandırabilir. Sağlığına özen göstermeyi unutma, bu dönemde dinlenmek ve enerjini yenilemek büyük önem taşıyor. Kendine güvenerek hareket et; bu günkü cesaretin gelecekteki başarılarının kapısını aralayabilir.
Bugün, içsel huzurun ve kararlılığın ön planda. Kendinizi değerli hissettiğiniz alanlara yoğunlaşmak, potansiyelinizi ortaya çıkarmak için doğru bir zaman dilimindesin. Maddi kaynaklarını yönetme yeteneğin, beklenmedik fırsatlarla birleşebilir. İletişim kurarken açık ve dürüst olmaya özen göster, bu sayede etrafındakilerle daha derin bağlar kurabilirsin. İlişkilerde dengeyi sağlamak, duygusal tatmin getirirken, toplum içerisinde de güçlü bir duruş sergilemeni sağlayacak. Sanatsal yönlerin, ruhunu besleyecek ve yaratıcılığını açığa çıkaracak projeler için harika bir zemin sunuyor. Kendini hazır hissettiğinde, yeniliklere açık olman, sana beklenmedik kapılar açabilir. Unutma, her adımında sabırlı olmak ve sevdiklerinle olan ilişkilerine değer vermek, gününü zenginleştirecek.
Bugün iletişim becerilerin avantaja dönüşebilir, sosyal çevrenle olan etkileşimlerin artış gösterebilir. Düşüncelerini net bir şekilde ifade etme konusunda kendini oldukça rahat hissedeceksin. Bilgi alımı ve paylaşımı için ideal bir zaman. Yeni fikirler ortaya atmak, yenilikçi yaklaşımlar sergilemek, ilgi alanlarını genişletmek için fırsatlar söz konusu.Aynı zamanda, bazı durumlardaki belirsizlikler canını sıkabilir, ancak bu zor dönemleri kendi yararına çevirmeyi başarabilirsin. Duygusal paylaşımlarında samimiyetin ön planda olacak, bu sayede ilişkilerindeki derinlik artabilir. Kendine güvenin yükseliyor, bu durum sosyal hayatına yansıyacak. Yalnızca başkalarını dinlemekle kalma, kendi duygularını da açıkça ifade et. Gelişmelerin, kişisel dönüşümün açısından büyük bir öneme sahip olabilir. Unutma, düşüncelerini eyleme dökmek için en doğru zamanlardan biri.
Duygusal derinliklerinle yüzleşmek, içsel dünyanı keşfetmek için harika bir zaman dilimindesin. Sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirebilir, kendini daha açık ifade edebilirsin. İnandığın değerlere sıkı sıkıya bağlı kalırken, karşındakilerle olan bağların da derinleşecek. Sakin bir yer bulup, düşüncelerini netleştirmek isteyebilirsin; meditasyon veya doğada kısa bir yürüyüş bu bakış açını açacak. Aynı zamanda, aniden gelişen durumlar karşısında esnek olma yeteneğin, seni daha zorlu anlardan geçirmek için önemli bir yardımcı olacak. Kendine olan güvenini artırıcı fırsatlar karşına çıkabilir, bunun tadını çıkar. Akşam saatlerinde ise, sevdiklerinle birlikte vakit geçirmek, huzurlu bir enerji yaratmana yardımcı olacak. Evin içinde yaratacağın sıcak ve samimi atmosfer, birlikte anı biriktirmenin en güzel yolu.
Bugün enerjinin zirveye ulaşacağı bir gün içerisinde olacaksın. Yaratıcılığın ve özgüvenin sayesinde, karşına çıkacak her türlü zorluğu aşma gücüne sahip olacaksın. Sosyal ortamlarda parlayacak, çevrendeki insanları etkileyip ilgi odağı haline geleceksin. Ancak, egonun seni yönlendirmesine izin verme; başkalarının görüşlerine de yer açmak önemli. İş ve kariyer alanında yeni fırsatlar doğabilir, bu fırsatları gözden kaçırmamalısın. Özel hayatında ise küçük sürprizler söz konusu, sevgilinin ya da yakın bir arkadaşının sana karşı göstereceği ilgi, gününü renklendirecek. İçsel huzurunu sağlamaya odaklanmak, stres dolu anlarında seni rahatlatabilir. Kendinle barışık ol ve güvenini etrafındakilere yansıtmayı unutma. Bugün, hayatın sunduğu zenginlikleri kucaklayarak geçireceğin bir gün olacak.
Gün, detaylarla dolu karmaşık bir tablo sunuyor. Kendinle ilgili bazı içsel sorgulamalar yapma fırsatı bulabilirsin. Çevrende, görünmeyen bazı alacakaranlık noktalar dikkatini çekebilir; bunları aydınlatma çabası tatmin edici sonuçlar doğuracak. İş veya sorumluluklarla ilgili konularda daha önceden belirlediğin hedeflere odaklanmak, seni istediğin noktaya daha da yaklaştırabilir. Planların ve yöntemlerin bu noktada çok önemli. Yıldızların, dikkat ve özen gerektiren ayrıntılara yoğunlaşmanı destekliyor. Sağlığınla ilgili konular da gündemde; beslenme veya spor alışkanlıklarını gözden geçirmek için iyi bir zaman. İletişim kurmak ve bağlantılarını güçlendirmek adına keyifli sürprizlerle karşılaşabilirsin. Sevdiklerinle aranda güçlü bir bağın kurulduğunu hissedeceksin; destek arayışında olduğun konularda onların yardımını almaktan çekinme. Kendini ifade etme biçiminde özgüvenin artıyor, bu da hayatındaki bazı sorunları çözmende etkili olabilir.
İletişim kurma konusunda oldukça yetenekli olacaksın. Sosyal çevrende yansıttığın zarafet ve dengeyle dikkat çekebilirsin. Karşılaştığın insanlarla yaptığın sohbetlerin derinliği, ilişkilerini güçlendirmene olanak tanıyacak. İçsel huzurunu bulmak adına sanatsal faaliyetlere yönelmek isteyebilirsin; müzik, resim veya yaratıcı yazılar, ruhunu besleyecek. Ancak, kararlarını verirken başkalarının beklentilerinin etkisinde kalmamaya özen göster. Kendine odaklanmak, hangi yolda ilerlemen gerektiğini anlamana yardım edecek. Duygusal ilişkilerde, özellikle de partnerinle bağlantını güçlendirecek samimi bir konuşma yapmak için uygun bir zaman. Kendi ihtiyaçlarını dile getirmekten çekinme; bu, daha güçlü ve sağlıklı bir ilişki kurmanı sağlayacaktır. Genel olarak, bu dönem kendini ifade etme ve iç dünyanı keşfetme fırsatlarıyla dolu.
Bugün içsel derinliklerine inmeye ve hissettiğin duygusal dalgalara odaklanmaya davet ediliyorsun. Gizli kalmış arzuların yüzeye çıkabilir; bu durum, bazı sırları açığa çıkarmanı sağlayabilir. İkili ilişkilerde daha samimi ve derin bir bağ kurmak isteyebilirsin. Aynı zamanda, geçmişte yaşadığın tecrübelerinle yüzleşmek ve bunları kabullenmek, büyüme sürecinin bir parçası olacak. Kendini keşfetme arayışında, sezgilerin güçlü bir rehber niteliğinde; endişe veya korkularını yıkmak için bu sezgileri dinlemelisin. Transformasyon sürecine girmek için gereken cesareti bulabilirsin; bu, sana uzun vadede büyük faydalar sağlayacak. Sosyal çevren, bu dönemde güç ve destek kaynağı olabilir, bu yüzden sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmekte yarar var. Kendi sınırlarını korumak ve ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmak, ruhsal dengeyi sağlamak adına önemli olacak. Unutma, karanlıkta bile ışık bulmak mümkündür.
Maceracı ruhun ve keşfetme arzun bugün oldukça ön planda. Yeni deneyimlere açık olmalısın; bu, seni beklemediğin fırsatlara sürükleyebilir. İletişimde cesur olman, çevrendeki insanlarla daha sağlam bağlar kurmana yardımcı olacak. Belki de uzun zamandır ertelediğin bir seyahat planı yapmak için uygun bir zaman. İçsel tutkularına kulak ver; yaratıcılığını serbest bırakman gereken bir dönemdesin. Kariyerindeki yenilikler heyecan verici gelişmelere yol açabilir. Kısa süreli hedefler belirlemek ve bunlara odaklanmak, seni daha güçlü bir geleceğe yönlendirecek. Kendine olan güvenin artıyor; bu, hem özsaygını güçlendiriyor hem de çevrendeki insanların seni takdir etmesini sağlıyor. Aşk hayatındaki sürprizler, tutkulu anlar yaşamanı mümkün kılacak. Bugün, hayallerinin peşinden koşmak için cesaretini topla.
İçinde biriktirdiğin duygusal derinlikler, bu gün yüzeye çıkabilir. Gözlemci ve analitik yapın, çevrendekilerle olan ilişkilerde farkındalığını artıracak. İş hayatında görev ve sorumluluklarının bilinci içerisinde hareket ederken, aynı zamanda yeni fırsatlar karşına çıkabilir. Bilgi paylaşımına açık olman, projelerinde daha başarılı olmanı sağlayacak. Sağlık konusunda kendine dikkat etmen gereken bir gün. Zihinsel ve fiziksel dengeyi sağlamak, enerjini yükseltebilir. Aile ilişklerine odaklanmalısın; geçmişe dönük hatırlamalar ve iletişim kalitesinin artması, içsel huzurunu besleyecek. Planlarını ve hedeflerini gözden geçir; yeniliklere açık olman, seni ileri taşıyacak adımlar atmanı kolaylaştıracak. Unutma, sabırlı olmak ve kriz anlarında sakin kalmak, senin en büyük güçlerin arasında.
Bugün, özgürlüğün ve bağımsızlığın ön planda olduğu bir dönemdesin. Sosyal çevren ile olan iletişiminde yenilikçi fikirler öne çıkabilir. Eşsiz düşüncelerinle dikkat çekmek, ilginin üzerinde toplanmasını sağlayabilir. Grup aktiviteleri, ekip çalışmaları ya da arkadaş buluşmaları oldukça keyifli geçecek. Yerleşik düşüncelere karşı bir isyan havası içinde olabilirsin; bu nedenle kendi özgün tarzını sergilemekten çekinme. Aşk hayatında ise tutku ve heyecan dolu bir gün seni bekliyor. Eğer bir ilişkin varsa, partnerinle aranızda farklı bir bağ kurma şansın yüksek, yeni hoş anılar biriktirebilirsin. Bekar isen, sosyal ortamlarda şansın açık olabilir; beklenmedik bir tanışma, seni heyecanlandırabilir. Finansal konularda risk almaktan kaçınma zamanı. Yeni girişimler için cesaretini topladığın bir alan var ancak iyi düşünmeden adım atma. Bugün, sezgilerin sana doğru yönler gösterebilir; içgüdülerine güvenebilirsin. Son olarak, kişisel gelişim için yeni hobiler keşfetmek ya da eğitim fırsatlarına yönelmek faydalı olabilir. Kendini ifade etmekten çekinme!
Bugün derin sezgilerin ve yaratıcılığının doruk noktalarına ulaşabileceği bir dönemdesin. İçsel dünyanda gerçekleşen değişimlere dikkat etmelisin; hayal gücün, yeni fikirlerin ve projelerin tohumlarını atmak için elverişli bir zemin sunuyor. Sosyal ilişkilerinde empatinin gücü artıyor. Etrafındakilerin duygusal ihtiyaçlarını anlama yeteneğinle hem kendine hem de başkalarına iyilik yapabilirsin. Ancak sınırlarını korumayı da ihmal etme; başkalarının sorunlarıyla fazlasıyla ilgilenmek seni duygusal olarak yorabilir. Kendine dönmek ve iç dünyanı gözlemlemek, denge sağlamak için önemli. Yaratıcı aktiviteler veya sanatsal çalışmalarla uğraşmak bugün ruh haline pozitif katkı sağlayacak. Yeniliklere açık ol, sürprizler karşına çıkabilir; sezgilerini takip etmekte özgürce hareket et.
