1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Gündelik hayatın akışı içinde enerjinin yüksek olduğu bir dönemdesin. İletişim becerilerin oldukça etkili, bu nedenle düşüncelerini açıkça ifade etmekten çekinme. Karşılaşacağın zorluklarda cesur duruşun ve motivasyonun sayesinde üstesinden geleceksin. Sosyal çevrendeki dinamikler, yeni bağlantılar kurma fırsatları sunabilir, bu fırsatları değerlendirmekte fayda var. Ancak, aceleci ve atak davranışlar sergilemekten kaçınmalısın; pratik düşünmek, uzun vadeli faydalar sağlayabilir. İçsel huzurunu sağlamak için dengeyi bulmaya çalış. Başkalarının fikirlerine saygı göstererek, kendi kurallarını korumayı unutma. Sağlıkla ilgili konulara özen göstermeli, zihinsel ve fiziksel tazelenme yolları aramalısın. Bugün, içsel gücünü keşfedeceğin ve hedeflerine bir adım daha yaklaşabileceğin bir gün.
Bugün, kariyerinle ilgili konularda ani bir ilham alabilirsin. Uzun zamandır düşündüğün bir projeyi hayata geçirmek için uygun bir zaman. Çevrendeki insanlarla gerçekleştirilecek iş birlikleri seni daha da motive edebilir. Duygusal hayatında ise, partnerinle derin ve samimi bir sohbet gerçekleştirme fırsatı bulabilirsin; bu, ilişkinizi güçlendirecek. Maddi konularda dikkatli olmalı, doğru yatırımlar yapmalısın, ani harcamalardan kaçın. Kendine ayıracağın zaman, ruhsal ve fiziksel sağlığını destekleyecek. Günün sonunda, huzur verici bir ortamda bulunmak ve sevdiklerinle vakit geçirmek, stresini atmana yardımcı olacak. Unutma ki, kararlılığın ve azmin her şeyin üstesinden gelebilir.
Bugün iletişimde sıradışı bir akış söz konusu. Düşüncelerini açıkça ifade etmek konusunda cesur olabilirsin. Sosyal bağlantılarının güçlendirilmesi gereken bir dönemdesin; yeni insanlarla tanışmak veya eski tanıdıklarla bağlantı kurmak için doğru zaman. Kısa yolculuklar, beklenmedik buluşmalar ve ilginç sohbetler gündeme gelebilir. Eğitim veya kişisel gelişim alanında yeni fırsatlar ortaya çıkabilir, bu yüzden öğrenmeye açık olmalısın. Duygusal ilişkilere gelince, biraz daha derinlik aramak isteyebilirsin. Karşılaştığın zorlukları mizah anlayışınla çözmek, gününü daha keyifli hale getirecek. Esnek kal ve anlık fırsatları değerlendirmekten çekinme. Akıl oyunları ve beyin fırtınaları zihnini canlandıracak. Unutma ki, merakın seni her zaman yeni ufuklara taşıyacak.
Duygusal olarak derin sulara dalabileceğin bir gün. İçsel huzurunu sağlamak için yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsin. Ailevi ilişkilerde samimi ve anlamlı paylaşımlar öne çıkacak. Sevgi dolu ifadeler, bağları güçlendirebilir. Duygusal zorlukları geride bırakma kararlılığı gösterebilir, kendine yeni hedefler belirleyebilirsin. İlerlemek için tutkulu bir motivasyon bulabilirsin. Kendi iç dünyanı keşfetmek sana hem rahatlatıcı hem de ilham verici bir deneyim sunacak. Yeni bir yaratıcı projeye başlamak için cesaret bulabilirsin. Sıcak ve destekleyici bir atmosfer içerisinde, arkadaşlarınla zaman geçirmek ruhunu besleyecektir. Don't forget to trust your instincts as they will guide you wisely.
Bugün, içindeki yaratıcılığı ortaya çıkarmak için harika bir gün. Duygusal olarak güçlü hissedeceksin ve etrafındakilere ilham verme isteği içinde olabilirsin. Sosyal ilişkilerinde dikkat çekici bir aura yayarak, ilgiyi üstüne çekmeyi başaracaksın. Bu enerjiyi kullanarak arkadaşlarınla ya da ailenle keyifli zamanlar geçirebilir, onlara destek olabilirsin. İş hayatında ise liderlik özelliklerin ön planda olacak; projelerde öne çıkma fırsatlarını değerlendirebilirsin. Risk almaktan çekinme, zira bu dönem seni zorluklara karşı daha cesur hale getiriyor. İlişkilerde samimi ve açık olmaya özen göstererek güven bağlarını güçlendirebilirsin. Kendine güvenin tavan yapmış durumda ve bu, başkalarının gözünde de belirgin bir fark yaratacak. Tunç gibi sağlam duruşunla hedeflerine ulaşma azmini kaybetme, bu dönemi en verimli şekilde değerlendir.
Detaylı düşünmek ve düzen sağlamak adına mükemmel bir gün. Günlük rutinlerinizi gözden geçirme zamanı. Üzerinde çalıştığınız projelerde fazladan özen göstermek, hem sonuçları hem de çevrenizi etkileyebilir. İçsel sezgileriniz güçlü, bu nedenle karşınıza çıkan durumları daha iyi değerlendirebilirsiniz. İletişim kurmak, işbirlikleri geliştirmek için harika bir fırsat var; fikirlerinizi paylaşmaktan çekinmeyin. Duygusal çözümler bulmak için yakın ilişkilerinize yönelebilir, derin sohbetler yapabilirsiniz. Kendi sınırlarınıza dikkat edin, kendinizi fazla hırpalamayın. Unutmayın, mükemmel sonuçlar zamana ihtiyaç duyar. Kendinizle barışık olun.
Bugün ilişkilerde uyum arayışının ön planda olduğu bir dönemdesin. Sosyal çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin, duygusal dengeyi sağlamak adına önemli olacak. İletişimdeki zarif tavrın, başkalarının kalbini kazanmanı kolaylaştırıyor. Sanatsal bir aktivite veya yaratıcılığını sergileyebileceğin bir proje seni kendine getirebilir. Ancak, karar verme aşamasında acele etmemek, dışarıdan gelen baskılara karşı dikkatli olmak faydalı olacak. Kendine zaman tanı ve içsel huzurunu bulmaya odaklan. Unutma, kalbinin sesini dinlemek en doğru yolu gösterecektir. Aşk hayatında ise romantik anların tadını çıkartıp, kalpten gelen hislerle hareket etmen, ilişkini güçlendirebilir. Çevrendekilerin ihtiyaçlarına duyarlı olmak, senin doğal yeteneğin; bu özelliklerini daha fazla sergilemek, hem kendine hem de çevrendekilere mutluluk katacaktır.
Bugün, içsel gücünün ve sezgilerinin yüksek olduğu bir gün. İçsel hislerin seni yönlendirebilir, bu yüzden duygu ve düşüncelerine dikkat et. Sevdiklerinle derin sohbetler yapma isteği duyabilirsin. Eski bir arkadaşla karşılaşma veya unutulmuş bir bağın yeniden canlanması mümkündür. Bu durum, geçmişteki bazı duygularını yeniden gözden geçirmene sebep olabilir.Aşk alanında, tutkuların belirginleşiyor. Eğer bir ilişkin varsa, içten bir iletişim ihtiyacı hissedebilirsin. Partnerinle, aranızdaki duygusal bağı güçlendirmek için fırsatlar yakalayabilirsin. Tek başına olanlar için ise, güçlü bir çekim hissettiğin birine karşı ilgilerin artabilir. Ancak, hemen harekete geçmek yerine, hislerini gözlemlemek ve anlamak daha iyi bir yaklaşım olabilir.Çalışma hayatında mücadeleci bir ruh içinde olacaksın. Projelerin üzerinde çalışmak veya yeni fırsatlar için adımlar atmak için mükemmel bir zaman. Yaratıcılığını ön planda tutmak ve cesur kararlar almak, sana fayda sağlayabilir. Ayrıca, sosyal çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin, yeni kapılar açabilir ve sana ilham verebilir. Sosyal medya ve iletişim konularında dikkatli olman gereken bir gün. Söylediklerine dikkat et, zira yanlış anlaşılan bir söz, beklenmedik sorunlar yaratabilir. Kendi içsel yolculuğuna odaklanmak, ruhsal olarak daha huzurlu hissetmeni sağlayacak. Meditasyon veya doğada zaman geçirmek, enerjini tazelemen için harika bir fırsat olabilir. Kendinle barışık olmak, bugün alacağın kararların ve vereceğin tepkilerin kalitesini artıracak. Unutma, içsel gücün her şeyden daha önemli.
Yeni fırsatlarla dolu bir gün seni bekliyor. Tarafından heyecanla yaklaşılacak projeler ve fikirler, yaratıcı ruhunu besleyecek. Bu fırsatlar, uzun zamandır hayalini kurduğun seyahatleri gerçekleştirme şansını da beraberinde getirebilir. Sosyal ortamlarda öne çıkacak, dikkatleri üzerine çekeceksin. İnsanlarla kuracağın bağlar, hem kişisel gelişimine hem de kariyerine olumlu etki edecek. Ayrıca, hayatında bazı belirsizliklere son verme kararı alabilir, özgürlük arayışını gerçekleştirme yönünde cesur adımlar atabilirsin. Kendini ifade etme biçiminde daha cesur olman bekleniyor, bu da içsel huzurunu artıracak. Kendine güven, güne ilham verici bir başlangıç yapmanı sağlayacak. Unutma, hayal gücünle yeni yollar yaratabilirsin.
Hedeflerine ulaşma konusunda kararlılığın üst seviyede. Disiplinli yapın sayesinde, zorlayıcı projeleri başarıyla tamamlama şansına sahip olacaksın. Ancak, bazen kendine karşı çok sert olabilirsin; kendine nazik olmayı unutma. İş ve özel hayat dengesinde biraz zorluk yaşayabilirsin; bu yüzden sevdiklerinle vakit geçirmeye özen göster. Güçlü bir irade ile karşılaştığın engelleri aşabileceksin. İş arkadaşlarınla olan ilişkilerine dikkat et, iletişim dili önem kazanacak. Sağlık konusuna önem vererek kendine daha fazla zaman ayırmalısın; ruhsal ve bedensel olarak zindeliğinin farkında ol. Kısa vadeli hedeflerine odaklanmak, büyük resmin oluşturulmasında yardımcı olacak. Sabırlı ol ve adımlarını sağlam at.
İçsel bir yenilik arayışı içinde olabilirsin. Bugün, alışılmışın dışına çıkmak ve farklı düşünmek için mükemmel bir zemin oluşturuyorsun. İnsanlarla olan iletişiminde daha cesur ve açık olman, yaratıcılığını tetikleyecek fırsatlar doğurabilir. Sosyal çevrendeki dinamiklerin değişim gösterdiği bir dönemdesin; bu, ortak bir amaç doğrultusunda birleşmeyi gerektirebilir. Duygusal yoğunluk yaşayabilir, geçmişe dönük düşüncelerinle yüzleşebilirsin. Bunu fırsata çevirmek, seni ilerletici deneyimler ve farkındalıklarla buluşturabilir. Kendine güven ve yeniliklere açık ol. Rutinlerinde yapacağın küçük değişiklikler, hayatına tazelik katabilir. Bağlantılarına ve toplumsal ilişkilerine dikkat et; fikirlerini açıkça paylaşmak seni daha çok güçlendirecek.
Duyguların derinliklerinde bir deniz gibi dalgalanma hissedebilirsin. İçsel sezgilerin güçleniyor, bu yüzden çevrendeki gelişmelere karşı daha duyarlı olabilirsin. Sanatsal yönlerin öne çıkacak, yaratıcılığını ifade etmek için harika fırsatlar doğabilir. İlişkilerde empati ve anlayış ön planda, bu nedenle sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirebilirsin. Bazı belirsizlikler karşına çıkabilir, bu süreçte iç sesini dinlerken kendini daha güvende hissedeceksin. Sakin kalmaya çalış, manevi dünyanla bağlantını korumak önemli. İçsel huzuru bulmak için kendine zaman ayırmayı unutma.
