1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Bugün kendini enerjik ve istekli hissedeceksin. Yeni başlangıçlar yapma arzusu içindesin; harekete geçmek için doğru zaman. Risk almaktan korkma, cesaretin seni başarıya götürecek. İş hayatında fark yaratacak fikirler geliştirebilir, liderlik vasıflarını ön plana çıkarabilirsin. Aşk hayatında ise tutku dolu bir gün seni bekliyor; duygularını açıkça ifade etmekten çekinme. Ancak ani çıkışlar yapmamaya özen göstermelisin; karşı tarafın duygularını dikkate alarak hareket etmen önemli. Sosyal bağlantıların güçlenecek; arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni fırsatlar doğurabilir. Sağlığına özen göstermelisin, enerjini dengede tutmaya çalış. Unutma ki bu güçlü enerjiyi doğru yönlendirmek, senin elinde!
Bugün, içsel huzurunuzu koruma arayışınız ön planda. Sakinliği ve dengeyi sürdürmek için kendinize zaman tanıyın. İletişim kurarken daha sabırlı olmanız gerekebilir; insanlarla olan ilişkilerinizde empati ve anlayış büyük rol oynayacak. Sanatsal veya estetik konulara yönelmek, yaratıcılığınızı harekete geçirebilir. Maddi konularda temkinli olmanız faydalı; yeni başlangıçlar yapmadan önce düşüncelerinizi netleştirin. Kendi ihtiyaçlarınıza dikkat edin, belki de biraz zaman ayırmak size iyi gelecektir. Doğanın içinde kendinizi bulmayı deneyin; bu, ruh halinizi güçlendirecek. Sabırlı ve pratik yaklaşımınızla, karşılaştığınız zorlukların üstesinden gelmeyi başaracaksınız. Unutmayın, güven içerisinde ilerlemek sizin elinizde.
Bugün sosyal etkileşimler ve iletişim senin için oldukça önemli bir hal alacak. Farklı düşüncelere açık olman, yeni dostluklar kurmana ve mevcut ilişkilerini derinleştirmene yardımcı olacak. Zihnindeki fikirleri açıkça ifade etmekten çekinme, çünkü karşındaki insanlar senin yaratıcı bakış açını takdir edecekler. İş veya eğitim alanında, grup çalışmaları senin için verimli geçebilir; takım arkadaşlarınla birlikte hareket etmek, başarını artıracak. Sezgilerin güçlü, bu yüzden içgüdülerini takip etmekten çekinme. Hızla değişen koşullara adaptasyonun dikkat çekici olacak, bu da seni avantajlı bir konuma getirecektir. Uzaklardan gelecek haberler, seni heyecanlandırabilir ya da yeni bir fırsat sunabilir. Kısa seyahatler ve kültürel etkinliklere katılım, zihnini açmana yardımcı olacak. Ancak, fazla dağılmaktan kaçınmalısın; odaklanarak sürprizlerle dolu bu günü en iyi şekilde değerlendirebilirsin.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir dönemdesin. İçsel hislerin, çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerinde belirgin bir şekilde ortaya çıkabilir. Ailevi ilişkilerde yaşanabilecek küçük tartışmalara karşı dikkatli olmalısın; bu anlarda empati kurmak, gerginliği hafifletebilir. Mantık ile kalbin arasında bir denge kurmaya çalışmalısın; bazen hislerin seni yönlendirebilir, ama aklının sesini de dinlemek önemlidir. İş yerinde işbirliğine daha fazla açık olabilirsin; bu, takım ruhunu güçlendirecektir. Yakın dostlarınla vakit geçirmek, ruh halini olumlu yönde etkileyecektir. Kendine zaman ayırmayı unutma, ruhsal dengeyi sağlamak, bu dönemde ihtiyaç duyduğun en önemli şey.
Bugün içindeki yaratıcılığı serbest bırakmak için harika bir gün. İlginç projeler ve sanatsal girişimler peşinde koşarken doğal bir çekim gücü hissedeceksin. Sosyal ortamlarda dikkatleri üzerine çekmek, kendini ifade etmek ve başkalarının ilgisini çekmek için mükemmel bir zaman. Kendine güvenin artarken, bu öz güvenin çevrendeki insanlara da yansıyacak. İletişim becerilerin güçleniyor; bu yüzden fikirlerini paylaşmaktan çekinme. Aşk hayatında tutkuların kabarma eğiliminde, bu da romantik sürprizler ve güzel anlar getirebilir. Duygusal derinlik arayışında, partnerinle arandaki bağ güçleniyor. Aynı zamanda, arkadaş çevrende yaşanacak anlaşmazlıklar karşısında diplomasi ve nezaket gösterirsen, gerginliklerin üstesinden kolayca gelebilirsin. Olumlu enerjin, mevcut ilişkilerini besleyecek ve yeni bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Finansal konulara dair bazı fırsatlar karşına çıkabilir; harcamalarını dikkatli planlamak, kazanç sağlama şansını artıracak. Bugün kendine duyduğun sevgi ve saygının pekişeceği, hayattan ne kadar keyif aldığını fark edeceğin bir gün. Kendi gündemini oluştururken, kalbinin sesine kulak vermek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olacak.
Günün enerjisi, detaylara olan düşkünlüğünü ortaya çıkaracak. Elindeki projeler üzerinde yoğunlaşmak ve mükemmeliyet peşinde koşmak için harika bir fırsat. Ancak, bazı şeylerin zamana ihtiyaç duyduğunu unutma. Sağlık ve kişisel bakım konularında yeni alışkanlıklar geliştirmek isteyebilirsin; bu, ruhsal ve fiziksel sağlığını olumlu yönde etkileyecek. İletişim kurduğun kişilere karşı anlayışlı olman, özellikle özel ilişkilerde samimi bağlar kurmana yardımcı olacak. Aynı zamanda, kendine karşı eleştirini biraz daha hafifletmek, iç huzurunu bulmanın anahtarı olabilir. Unutma, zaman zaman kendine de nazik davranmak gerekir.
Bugün sosyal ilişkiler ön plana çıkıyor, iletişimde daha uyumlu olabilirsin. Duygusal denge arayışında, kararsızlıklar yaşanabilir. Ancak bu durum, başkalarıyla olan bağlarını kuvvetlendirmek için fırsata dönüşebilir. Sanatsal veya estetik konularda ilham alabilirsin; bu, ruh halini canlandıracak yeni projelere yönelmeni sağlayabilir. Kendi isteklerinle başkalarının beklentileri arasında bir denge kurmakta zorlanabilirsin. İçsel huzurunu bulmak için yalnız kalmak da faydalı olabilir. Unutma, karar vermek için acele etmemek, dengeyi koruman adına önemlidir.
Duyguların derinliklerinde bir yolculuğa çıkıyorsun; içsel dünyanda gizli kalmış hislerle yüzleşme zamanı. Bugün, ilişkilerdeki bağların test edileceği bir dönemdesin. Karşılıklı anlayış ve empati kurmak, aranızdaki mesafeyi kapatmana yardımcı olacak. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, güçlü bağların yeniden alevlenmesini sağlayabilir. Dış dünyadaki karmaşa, içsel huzuru bulmak için bir fırsat sunuyor. Düşüncelerini netleştirmek ve hedeflerine odaklanmak için yalnız kalma gereksinimi hissedebilirsin. Zihnindeki karışıklığı çözmek, yaşamına yeni bir düzen getirebilir. Karşılarına çıkacak zorlukları birer öğretici olarak görmelisin; bu süreç, sana kendi gücünü hatırlatacak. Gözlerini kapatıp içindeki sesi dinlemen, en doğru adımları atmanı sağlayacak. Bırak, sezgilerin seni rehberlik etsin.
Bugün enerjilerin hareketli olduğu bir gün. İçsel motivasyonun yüksek, yeni şeyler keşfetmek ve deneyimlemek için hevesli hissediyorsun. Seyahat planları veya yeni öğrenim alanlarına yönelme isteğin ön planda. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin artarken, serüven duygusu ağır basıyor. Belki de yeni arkadaşlarla tanışabilirsin veya mevcut dostluklarını daha derinleştirme fırsatı bulabilirsin.Aynı zamanda, ani değişiklikler karşısında esnek olman gerekiyor. İçindeki keşif arzusu, bazı kararların sorgulanmasına neden olabilir. Kendi içsel inançlarının tekrar gözden geçirilmesi gereken bir dönemdesin. Sonuçta, içsel huzurunu bulmak, hem macera duygunu tatmin edecek hem de ruhsal olarak büyümeni sağlayacak. Harekete geç, ama dikkatli ol; her yeni adım, yeni fırsatlar ve olasılıklar sunuyor. Güneş ışığının seni aydınlattığı bu gün, içindeki cesareti ortaya çıkaracak ve özgürlüğüne dair yeni kapılar açacak.
Bugün hedeflerine odaklanmanın getirdiği kararlılığı hissedeceksin. Planların üzerinde derinlemesine düşünmek, geleceğe dair sağlam adımlar atmana yardımcı olacak. İş yerinde veya kişisel yaşamında ortaya çıkacak fırsatları değerlendirmek için cesur bir tutum sergilemekten çekinmemelisin; çünkü bu dönemde riske girmeye hazır bir zihin yapısına sahipsin. İletişimde samimiyet ve netlik ön planda. Aşk veya arkadaşlık ilişkilerinde, karşı tarafı anlamak için dinleme becerini yanına almalısın. Kendini ruhsal olarak yenilemek için doğada zaman geçirmek, zihninin tazelenmesine yardımcı olacak. Günün sonunda motive edici bir sohbet bekleyebilirsin. Unutma, azim ve irade senin en büyük müttefikin.
Bugün, yenilikçi fikirlerin ve özgün düşüncelerinin ön plana çıkacağı bir gün. Sıradanlıktan uzaklaşma isteği, çevrendeki insanları da etkileyebilir. Sosyal ilişkilerde beklenmedik gelişmeler yaşanabilir. Yeni insanlarla tanışma ya da mevcut arkadaşlıkları derinleştirme fırsatları karşına çıkabilir. Duygusal olarak daha bağımsız hissetmen, görev ve sorumluluklarından kaçış arzusunu tetikleyebilir. İçsel motivasyonunu bulmak için kendine alan açmalısın. Bugün keşfetmek ve maceraperest ruhunu serbest bırakmak adına önemli fırsatlar sunuyor. Yaratıcılığını kullanabileceğin projelere yönelmek, keyif verici deneyimler yaşamanı sağlayabilir. Düşüncelerin ve hislerin arasında denge kurmayı unutmamalısın; içsel huzurun, beklenmedik yollara girmekte saklı. Gelecek kaygıları yerine anı yaşamak, ruh haline iyi gelecektir.
Duygusal derinliklerinle, sezgilerinin gücünü bir kez daha fark edeceksin. İçsel bir huzur arayışındasın ve bu arayış, seni ruhsal olarak yenileyecek. Başkalarının sorunlarına duyduğun empati artacak; bu, çevrendekilere büyük bir destek olmanı sağlayacak. Ancak kendine dikkat et, başkalarının yüklerini omuzlarında taşımamaya çalış. Yaratıcılığın zirveye çıkacak, sanat veya hobilerin için harika bir gün. İçsel sesine kulak ver ve yeni projelere adım at. Duygusal ilişkilerde ise samimiyet ve açık iletişim ön planda olmalı, kendini ifade etmekten çekinme. Balansını koruyarak ilerle ve sezgine güven; seni iyi bir yere götürecek.
1
2
3
4
5
6
