1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. İçsel motivasyonun seni harekete geçiriyor, hedeflerine ulaşmak için gerekli adımları atma cesaretine sahipsin. Aksiyon alma isteğin, çevrendekilere de ilham kaynağı oluyor. Ancak dikkatli ol; ani kararlar vermek riskli olabilir. Sözlerin, ilişkilerde yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Sevdiklerine karşı açık kalmalısın. İş yerinde yeni projelere yönelmek için uygun bir zaman. Yaratıcılığını kullanarak fark yaratabileceğin fırsatlar seni bekliyor. Kendini ifade etme ve liderlik vasıflarını ön plana çıkarma şansını iyi değerlendir. Sağlığına da dikkat et, enerjini dengede tutman gerektiğini unutma. Başarı, çaba gerektirir; bu nedenle sabırlı ol.
Bugün sabah saatlerinde kendini oldukça kararlı ve istikrarlı hissedeceksin. Bu durum, elindeki projeleri ilerletmek için mükemmel bir zaman. İş hayatında karşılaştığın zorluklar, bu dönemde daha etkili bir biçimde çözülüyor. Kendine olan güvenin arttıkça, çevrendeki kişileri de etkileyebiliyorsun.İlişkiler konusunda ise, sevdiğin kişiye karşı duygularını daha açık bir şekilde dile getirmenin önemini anlayacaksın. Empati yapma kabiliyetin, sevgi dolu anların kapılarını aralayacak. Duygusal bağlarını kuvvetlendirerek, ilişkinizi daha anlamlı hale getirebilirsin.Maddi konularda ise, harcamalarına dikkat etmen gereken bir gün. Gereksiz harcamaların seni zorlayabilir. Tasarruf yapma vurgusu, mali olarak seni güçlendirecek kararlar almanı sağlayabilir. Sağlığın da göz önünde bulundurman gereken bir diğer alan. Egzersiz yapma isteği, zihnini ve bedenini taze tutmana yardımcı olacak.Kendine zaman ayırmayı unutma; ruhsal ve fiziksel anlamda yenilenmek, potansiyelini en iyi şekilde ortaya çıkarmanı sağlayacak.
Bugün düşüncelerini ifade etme konusunda güçlü bir itici güç hissedeceksin. Sosyal etkileşimlerin canlanabilir, yeni bağlantılar kurmak için harika bir fırsat var. Karşılaştığın insanlar, senin meraklı ve zeki doğanı besleyebilir, ilgi alanlarını genişletebilir. Duygusal olarak, belki de kendini biraz huzursuz hissedebilirsin; ancak bu, yeni yollar keşfetmek için bir çağrı olabilir. Kendini ifade etme ve düşüncelerini paylaşma ihtiyacı artarken, duygularını anlaman da kolaylaşacak. Esnekliğini korumalı ve yeni fikirlere açık olmalısın. Unutma ki, önemli olan doğru kelimeleri bulmak değil, hislerini içten bir biçimde paylaşmaktır. Bugün detaylara önem vermen, karmaşık durumları daha iyi anlamanı sağlayabilir. Özellikle yaratıcılığını ortaya koymak için harika bir zaman. Güçlü iletişim becerilerin sayesinde hem iş hem de kişisel hayatında olumlu gelişmeler yaşayabilirsin.
Duygusal derinlikler, bugünlerde seni oldukça etkileyebilir. İçsel dünyanda yaşadığın hareketlilik, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerine yansıyabilir. Sevdiklerinle samimi ve derin konuşmalar yapma fırsatın var. Gözlemci ruhun, başkalarının hislerini anlamanda sana yardımcı olacak.Gereksiz kaygılar ve duraksamalar, seni duraklatmak isteyebilir; ancak bu gün, cesur adımlar atma zamanı. Kendini ifade etmekten çekinme. Yaratıcı projeler veya yeni hobi girişimleri için harika bir zaman dilimindesin. İçsel sesine kulak ver ve duygularını serbest bırak.Finansal konularla ilgili bazı belirsizlikler, zihninde kaygılara neden olabilir; ancak panik yapmadan, akıllıca kararlar alman önemli. Gizli bir alanın veya saklı bir yeteneğin gün yüzüne çıkabilir, bu da seni yeni kapılar açmaya yönlendirebilir. Yenilikçi düşün ve içsel mutluluğun için adımlar at.Kendini önceliklendirmeyi unutma. Biraz yalnız kalmak, zihnini ve ruhunu dinlendirebilir. İhtiyaç duyduğun güvenliği bulmak için içsel barış arayışına geçebilirsin. Bugün, geçmişi değerlendirmek ve geleceğe umutla bakmak için uygun bir zaman. Empati kurmayı unutma.
Bugün kendinizi etkileyici ve karizmatik hissedeceksiniz. Çevrenizdekilerle olan etkileşimlerinizde doğal bir çekim gücü sergileyeceksiniz. Yaratıcılığınız öne çıkarken, sanatsal çalışmalar yapmak için ilham bulabilirsiniz. İçsel gücünüz, sizi liderlik pozisyonlarına yönlendirebilir ve başkalarını etkilemek için harika bir fırsat sunuyor. İş yerinizdeki projelerde dikkatiniz yüksek; bu sayede ekip arkadaşlarınızı da motive edebilirsiniz. Ancak, tartışmalar sırasında katı tutumlar sergilemekten kaçının. Duygusal paylaşımlar, ilişkilerinizi derinleştirmeye yardımcı olacaktır. Kendinize güvenin ve içsel ateşinizi yakmaya devam edin. Bu gün sizin gününüz!
Bugün detaylara olan düşkünlüğün artacak, her şeyin en iyi şekilde yapılmasına yönelik bir motivasyon hissedeceksin. Kendine olan güvenin pekişiyor, bu sayede projelerinle ilgili önemli adımlar atabilirsin. İş ortamında dikkatli ve titiz çalışman takdir toplayacak, liderlik vasıfların ön plana çıkacak. Ancak, mükemmeliyetçilik bazen seni geride tutabilir; bu yüzden esneklik göstermeye çalışmak faydalı olabilir. İletişim kurduğun kişilere karşı sezgilerinin güçlü olacağı bir dönemdesin; ihtiyaçlarını anlamak ve onları desteklemek konusunda yeteneklerin artabilir. Kendini geliştirecek yeni bilgiler edinmeye açık olmalısın. Gün içinde meydana gelebilecek bazı pürüzlere karşı sabırlı kalmak, olumsuz duyguların seni sarmasını engelleyecektir. Kendi sınırlarını belirlemek, içsel huzurunu korumak için önemli olacak. Sağlığınla ilgili yapacağın küçük iyileştirmeler, uzun vadede büyük farklar yaratabilir.
Bugün sosyal ilişkilerinle ilgili derin bir farkındalık yaşayabilirsin. Karşıt fikirlerin uyum içinde bir araya geldiğini görmek, seni harekete geçirecek. Özellikle arkadaşlarınla olan paylaşımların, ruhsal yüklerini hafifletmene yardımcı olabilir. Sanatsal bir projeye yönelmek heyecan verici olabilir; elinde olan yaratıcılığı aktarma fırsatını değerlendirebilirsin. Duygusal dengenin önem kazandığı bir dönemdesin, bu nedenle öz disiplinini korumalı ve başkalarının senin üzerindeki etkilerini dengelemeye çalışmalısın. Eşitlik ve adalet arayışında daha derin bir anlayış geliştirebilirsin; bu, ruhsal anlamda tatmin sağlayacak ve insan ilişkilerine yeni bir boyut kazandıracaktır. Ancak, kararsızlık hissettiğin anlar olabilir; içsel sesini dinleyerek, en doğru yola ulaşabilirsin. Bugün, sevgi ve dostluk bağlarını kuvvetlendirmek için mükemmel bir fırsat.
Bugün içsel bir dönüşüm ve yenilik arayışı içindesin. Gizli tutkuların, duygusal derinliklerin ve gizemli zihin yapın seni çeşitli çıkmazların içine sokabilir. İlişkilerinde samimiyet arayışında olabilirsin; daha derin bağlar kurma isteği ön planda. Kendi iç dünyana dönmek, hislerini sorgulamak adına harika bir zaman. Karşılaştığın zorluklar seni güçlendirirken, kontrol edemediğin durumlar üzerinde ise işaretlerini izlemelisin. İçindeki sezgiler, seni doğru yola yönlendirecek. Aşk konusunda daha cesur adımlar atabilirsin, ancak kaynakların ve güç dinamiklerin üzerinde düşünmek, ilişkilerini sağlam temellere oturtmana yardımcı olacaktır. Unutma ki kararlılığın ve tutkun, seni hedeflerine ulaştıracak en önemli öğeler. Dikkatinin dağılmaması için kendine zaman ayırmayı unutma. Sakatlıklardan ve ani değişimlerden sakınarak yeni fırsatları değerlendirmek için hazır ol.
Yeni maceralara açılan kapılar aralayacak, geleceğe dair umutların tazelenecek. Hayata olumlu bir bakış açısıyla yaklaşmak, çevrendeki insanlara ilham verebilir. İçsel özgürlüğünü aramak adına yeni yollar denemek isteyebilirsin. İletişim becerilerin güçlenirken, sosyal ortamlarda dikkatler üzerinde olacak. Yeni bağlantılar kurulabilir, ilginç sohbetler gerçekleşebilir. Ancak, ani kararlar almaktan kaçınmakta fayda var; düşüncelerini netleştirip planlamak, hedeflerine ulaşmanda etkili olabilir. İçsel motivasyonun yüksek, ruhsal olarak da kendini yenilenmiş hissedebilirsin. Geleceğe dair hayallerini gerçeğe dönüştürmek için gereken adımları atmaktan çekinme. Kendini ifade etme biçimini geliştirmek ve ilgi alanlarını genişletmek için iyi bir dönemdesin.
İçsel hedeflerin ve kişisel arzuların arasında bir denge kurma ihtiyacı hissedebilirsin. Bugün, kariyerinle ilgili önemli kararlar almanın eşiğinde olabilirsin. Sabırlı ve kararlı tavrın, hedeflerine ulaşmanda sana büyük fayda sağlayabilir. Çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin, iş hayatında daha etkili olmanı sağlayacak destekler getirebilir. Diplomasi ve mantık yürütme becerilerini ön plana çıkarmak, seni avantajlı bir konuma getirecek. Günün ilerleyen saatlerinde huzur bulabileceğin, ruhsal olarak enerji yenileyeceğin anlar yaratmalısın. Kendi içsel sesini dinlemek, seni daha güçlü ve kararlı bir konuma ulaştırabilir. Duygusal ilişkilerinde ise samimiyet ve şeffaflık, sağlam temeller atmanızı sağlayacak. Unutma ki, zamanla her şey yerine oturuyor.
Bugün, özgürlüğe olan tutkun üst düzeyde. Sınırlarını zorlayarak, kendini ifade etme isteğin artarken, toplumsal konularda sesini duyurma arzusun da yükselebilir. Yenilikçi fikirlerin, grup çalışmaları ve arkadaş ortamlarında ilgi çekebilir. Farklı bakış açılarınla, başkalarına ilham verebilir, sıradan düşünceleri sarsabilirsin. Sosyal bağlantıların güçlenirken, eski dostlarla yeniden bir araya gelme fırsatı bulabilirsin. Ancak, içsel bir huzur arayışı içinde olabilirsin; yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsin. Kendini dinlendirmek ve içsel dengeni sağlamak için zaman ayırmayı unutma. Başkalarının beklentilerinden uzaklaşarak, kendi hedeflerine odaklanman gereken bir dönemde olabilirsin. Cesur adımlar atarken, içsel sesini dinlemenin önemini kavrayacaksın.
Hayal gücünün ve sezgilerinin ön planda olduğu bir gün. Derin duygular içerisinde kaybolabilir, halk arasında “içsel ses” dediğin o duygu seline kapılabilirsin. Sanatsal yönlerin açığa çıkacak ve ilham verici düşünceler seni saracak. Kendini ifade etmek adına fırsatlar karşına çıkabilir; yazmak, resim yapmak veya müzikle uğraşmak için harika bir zaman dilimindesin. Aynı zamanda, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerine dikkat etmelisin. Empati ve anlayış, bağlarının güçlenmesini sağlayacak. Ancak başkalarının duygularını üzerinize almaktan kaçınmalısın. Kendi sınırlarını belirlemek ve kendine zaman ayırmak oldukça önemli. İç dünyana yönelerek duygusal dengeyi sağlamak, geleceğin için de faydalı olacak. İçindeki huzuru bulmak adına meditasyon ya da doğayla vakit geçirmek iyi bir seçenek olabilir. Unutma, hayallerin peşinden gitmek için gereken cesareti bugünden itibaren toplayabilirsin.
