1
Osmanlı topraklarında alanda yapılan en eski halk müziği kayıtlarını yapan Hubert Pernot ve Felix von Luschan’ın konuyla ilgili çalışmaları ilk kez tüm detaylarıyla Türkçe literatüre girdi. Pernot’nun 1898-99’da Sakız Adası’nda Yunan dili araştırmaları kapsamında Rum köylülerden kaydettiği ezgilerin Bâbı Âli’den Fransız besteci Ravel’e uzanan hikâyesi çok ilginç. Luschan’ın arkeoloji araştırmaları için gittiği Zincirli’de Ermeni delikanlı Avedis’ten kaydettiği Türkçe halk şarkılarında tanıdık ezgilere, özellikle İstanbul Türküsü olarak bildiğimiz Üsküdar’a Gider İken’e rastlamak şaşırtıcı. Edison fonografıyla taşrada yapılan bu kayıtlarla dönemin müzik üretimi, ses arşivleri ve bilim-sanat ortamlarına dair her şey didik didik araştırılmış. “Fonograf Alanda-Erken Dönem Karşılaştırmalı Müzikoloji Çalışmaları ve Türkiye” başlıklı çalışma, bu güçlü içerikle ulusal ve uluslararası literatürde pek çok açıdan ilk olma özelliğine sahip.
Berlin, Fransa, Yunanistan ve Türkiye’yi içeren bölgedeki çalışmaları Türk okuyucusuyla buluşturanlar ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) İstanbul Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü’nden bir ekip. Bu ekipten araştırma görevlisi Nihan Tahtaişleyen sorularımızı yanıtladı:
Pandemi döneminde böyle geniş kapsamlı bir çalışma nasıl yapıldı?
Kitabın fikir annesi Elif Damla Yavuz, ben ve Erdener Önder bir süredir yabancı araştırmacıların Osmanlı coğrafyası ve Anadolu köylerinde yaptıkları kayıtlar üzerine çalışıyoruz. 2019’da dünyanın en kapsamlı ve eski ses arşivi olan Berlin Fonogram Arşivi’nde 7 ay araştırma yaptım. Elif zaten yıllardır Alman araştırmacıların yaptığı çalışmalara hâkim ve yaptığı çevirilerle alana sürekli katkı sağlayan bir müzikolog. Ela Alpman, Divin Gençoğlan ve İdil Özcan da başlangıçta Fransızca ve İngilizce temel metinleri çevirmekle bu kitaba katkı sağlayacak iken hepimizin dizginlenemez merakıyla iş büyüdü. Berlin ve Paris’teki ses arşivleriyle görüşüldü, Yunanistan’daki akademisyenlerle ilişki kuruldu. Bulduklarımız sonucunda bu çalışmayı genişletmek ve kitaba dönüştürmek, literatüre katmak boynumuzun borcu oldu. Erdener de hem arşiv çalışan bir etnomüzikolog hem de Berceste Yayınevi sahibi olarak tam destek verdi. Yani temeli çok önceden atılmış ama salgın döneminde bir bölümü sonlandırılmış bir çalışma. Dahası da gelecek…
Kitabın başlığı akademik olduğu için uzman olmayan okuru korkutuyor ama dili sade ve sunulan belgeler çok etkileyici. Okur bu kitapta ne bulacak?
Evet, akademik bir çalışma ama korkutucu değil. Biz daha çok 20. yüzyılda Avrupa’da ses arşivlerindeki bilim ve sanat ortaklıklarını, Türkiye’nin bu ortaklıktaki yerini gösteren bir fotoğraf çektik. Bu fotoğrafta her okuyucu, kendine göre bir detay görecek ve istediği çerçevede bu bilgileri kullanabilecek. Dili de sade. Müzikolog olmayanların da müzikle ilişkisini başka bir boyuta taşıyabileceğimize inanıyorum. Türkiye’de ilk kez yayımlanan eski halk müziği notalarını gören müzisyen dostlarım, iyi birer tarih okuyucusu olan arkadaşlarım hatta sosyolog, arkeolog ve arşiv çalışan sanatçılardan da olumlu dönüşler aldık. Arşiv kayıtları, notalar, fotoğraflar, Osmanlıca, Fransızca, Almanca ilk elden belgeler, kitapta çok malzeme var… Okuması zor olmasa da okuyucuyu bilgi bombardımanına tuttuğumuz için arada soluklanmak gerekebilir.
Osmanlı topraklarındaki halk müziği kayıtlarını neden Türkiye’deki arşivlerde değil de yabancı arşivlerden buluyoruz?
Ne yazık ki Türkiye’de koleksiyonuna kolayca ulaşabileceğimiz kurumsal bir ses arşivi yok. İlgili kurumlar Avrupa’daki gibi yeterli devlet desteğine sahip değil ya da isteksiz ve içe kapalılar. Bu malzemeye erişmek istediğinizde girişiminiz olumsuz sonuçlanıyor. Yine de ticari şirketler, kişiler üzerinden hareket ederek bazı arşiv kayıtlarını yayımlayabiliyor. Bu konuya dikkat çekmek için Berlin, Viyana ve Paris’teki ses arşivleriyle ilgili detaylı bilgi aktardık kitapta. Avrupa, ses arşivlerini tarihsel insanlık hazinesi olarak görüyor. Türkiye’de de bu bilinci ön planda tutmak gerek.
Diğer taraftan Türkiye’de uzun yıllar başka dillerdeki halk müzikleri kayıtları göz ardı edildi. Rumca, Ermenice, Kürtçe, Süryanice gibi bu toprakların zenginliğini gösteren ezgilere dair kayıtlar hep yabancılar tarafından yapıldı, Avrupa ve Amerika’daki arşivlere taşındı. Farklı dillerde olsa da halk ezgileri bu topraklarda yaşayan kültürlerin buluştuğu ortak bir payda. Bu sebeple Sakız Adası’nda Pernot’nun yaptığı Rumca kayıtlar ve Luschan’ın Zincirli’de yaptığı Türkçe ve Kürtçe kayıtları tarihimize işlemek önemliydi. “Üsküdar’a Gider İken’in geniş bir coğrafyadaki dolaşımını görmek şaşırtıcı, onu 12 yaşındaki Avedis’ten dinlemek keyif verici aynı zamanda…
Nasıl geri dönüşler aldınız?
Bizim alanımızda çalışmalarıyla literatüre katkı sağlayan hoca ve meslektaşlarımızın hepsinden gerek yazılı gerek sözlü olarak övgü dolu geri dönüşler aldık. Berlin Fonogram Arşivi’nin yönetimi, Almanya ve Amerika’da arşiv çalışan bazı müzikologlar yayının ardından yeni önerilerle geldi, kitabı Türkçe de olsa kurumsal ve kişisel arşivlerine aldılar. Türkiye’nin önde gelen üniversite ve kütüphaneleri de kitabı hemen edindi. Değerli klasik kemençe üstadı Derya Türkân en çok heyecanlanan müzisyenlerden oldu. Beni en çok şaşırtan ise konuya uzak olduğunu düşündüğüm caz müzisyenleri dostlarım Çağrı Sertel ve Eylül Biçer’in ilgisi oldu. Özellikle kitabın içinde yer alan ve ilk kez yayımlanan notaların, tarihin derinliklerindeki sesleri bugüne taşıyor oluşu icracıları epey heyecanlandırıyor. İsteyenler kitabı bercesteyayinevi.org adresinden online edinebilir. Çok yakında bu kitaptaki detaylardan başkaca sesli ve yazılı kaynakları müzikseverlere ve akademi camiasına sunacağımızı da eklemek isterim.
Yeni başlangıçlar için harika bir zaman dilimindesin. Enerjin yüksek, hedeflerin net. Kendi isteklerini önceliklendirmekten çekinme; bu dönemde cesaretinle etrafındakilere de ilham kaynağı olabilirsin. Sosyal çevrenle yapacağın etkileşimler, beklenmedik ve heyecan verici fırsatlar doğurabilir. Duygusal ilişkilerde ise açık ve net iletişim kurmak, sorunları hızla çözmene yardımcı olacak. Kendine karşı olan güvenin artarken, bu da başkalarıyla olan ilişkilerine olumlu yansıyacak. Spor veya fiziksel aktiviteler ruh halini daha da canlandıracaktır; içsel huzurun ve mutluluğun artacak. Fırsatları değerlendirmek için harekete geçmeye hazırsın; sezgilerine güvenmeyi unutma.
Gününüz, sabah erken saatlerden itibaren yeniliklerle dolu geçebilir. Duygularınızın yoğunlaşması ve içsel huzurunuzu bulmaya çalışmanız bu dönemde ön plana çıkacak. İş hayatında yapmanız gereken bazı düzenlemeler, başkalarıyla olan ilişkilerinizi de olumlu yönde etkileyecek. Finansal konularda dikkatli olmanız gereken bir gündesiniz. Gereksiz harcamalardan kaçınmak, bütçenizi daha sağlam temellere oturtmanıza yardım edebilir. Özellikle yeni bir yatırım yapmayı düşünüyorsanız, iyi bir analiz yapmalı ve sabırlı olmalısınız. Aşk alanında ise, partnerinize karşı duyduğunuz hisler derinleşebilir. Beraber güzel anılar biriktirme fırsatını değerlendirin. Eğer yalnızsanız, sosyal ortamlarda karşılaşacağınız insanlardan ilham alabilir, yeni duygusal bağlantılar kurabilirsiniz. Sağlığınıza özen göstermek, stresle başa çıkma yöntemlerinizi gözden geçirmenize yardımcı olabilir. Düşüncelerinizi dinginleştirmenin yollarını aramak, zihninizdeki karmaşayı yatıştıracaktır. Kendinize küçük molalar vermekten çekinmeyin. Bu, sizi yenileyecek ve enerjinizi tazeleyecektir.
Bugün iletişim becerilerinizi ön plana çıkaracak olaylar yaşayabilirsiniz. Fikirlerinizi paylaşmak ya da yeni insanlarla tanışmak için harika bir gün. Sosyal çevrenizle olan bağlantılar güçlenecek, bu da size yeni fırsatlar getirebilir. Duygusal zekanızla başkalarının hislerini anlama kapasiteniz artacak; bu, bazı sorunları kolaylıkla çözmenizi sağlayacak. Yaratıcılığınızın tavan yaptığı bu dönem, sanat ya da yazma gibi alanlarda kendinizi ifade etmenize olanak tanıyacak. İş veya eğitim hayatında ise, düşüncelerinizi net ve ikna edici bir şekilde aktarmakta zorlanmayacaksınız. Duygusal ilişkilerinizde ise, açık iletişim kurmak ilişkinize derinlik katabilir; özellikle uzun süredir çözüme ulaşmamış meseleleri ele almak için ideal bir zaman. Yanınızdaki insanlarla olan bağlarınızı tazelemek ve onlara olan anlaşmamızı gözden geçirmek için uygun bir zemin oluşuyor. Anlık ruh hallerine kapılmamak ve dengeyi sağlamak da önemli. Bugünü, keşfe açık bir zihinle geçirirseniz, yeni olanaklar ve tatmin edici bağlantılar sizi bekliyor.
Duygusal derinliklerde yüzmek, sezgilerini dinlemek ve içsel huzura ulaşmak için harika bir gün. Ailevi ilişkilerde sıcaklık ve anlayış ön planda; sevdiklerinle vakit geçirmek kalbine iyi gelecek. Duygusal bağların güçleneceği bu süreçte, geçmişteki anılar seni sarıp sarmalayabilir, nostaljik düşünceler besleyebilirsin. İş hayatında kendini ifade etmekte zorlanabilirsin; içsel hislerine güvenerek, duygularını açıkça dile getirmekten çekinmemelisin. Sağlığın için biraz daha dikkat etmen gereken bir dönemdesin; ruhsal dengeyi sağlamak adına meditasyon ya da doğayla iç içe vakit geçirmek faydalı olabilir. Kalbini dinle ve kararsızlıklarını geride bırakacak cesareti bul.
Bugün, yaşamında parlayan bir enerji ile etrafındakilere ilham verme potansiyelin yüksek. Kendi yeteneklerine olan güvenin artarken, sosyal ilişkilerde kendini ifade etmekte daha cesur olmalısın. İçsel gücün, karizmanla birleşerek insanları kendine çekiyor. Yaratıcı projeler ve sanat aktiviteleri için mükemmel bir zaman. Başkalarının görüşlerine duyarlı ol, ama kendi görünürlüğünden de ödün verme.Finansal konularla ilgili dikkatli olman gereken bir dönemdesin. Harcamalarını kontrol altında tutarak, ani çıkışlardan kaçınmalısın. Sağlık alanında, stresle başa çıkmanın yollarını keşfetmek ve zihinsel sağlığına özen göstermek, günün olumlu geçmesi için önemli. Kendini iyi hissetmek için doğayla vakit geçirmeyi ve sevdiğin hobilerle ilgilenmeyi unutma. Öne çıkma arzun, dost çevren içinde bir liderlik pozisyonuna seni taşıyabilir. Herkesin seni dinlemesi ve düşüncelerine değer vermesi, toplumsal etkileşimler açısından oldukça olumlu. Bugün, kararlı adımlar atmak isteyeceksin. İçsel sezgilerine güvenerek ilerle, şans seninle!
Bugün, detaylara olan dikkatin ve analitik düşünme yeteneğin sayesinde çevrendeki karmaşayı organize edebilirsin. Kendi içsel huzurunu sağlamak için küçük ama etkili değişiklikler yapma fırsatını yakalayabilirsin. Sağlık konularına odaklanmak, yaşam kaliteni artıracak. Parasal konularda temkinli olmalı, gereksiz harcamalardan kaçınmalısın. İlişkilerde iletişim önem kazanacak; sevdiklerinle açıkça konuşarak anlayış ortamı oluşturabilirsin. İş hayatında iş birliği yapma arzusu, ekip ruhunu güçlendirecek. Ancak, başkalarının fikirlerine saygı göstermeyi unutma; bu dinamik seni daha da ileriye taşıyabilir. Yoldaşların yanında kendini daha güçlü hissedeceksin.
Duygusal denge arayışın bu dönemde ön planda. İlişkilerdeki uyum ve estetik estetik hissetme ihtiyacın artış gösteriyor. Sosyal çevrende ve başkalarıyla kurduğun bağlantılarda, empati ve anlayışla yaklaşmak önemli olacak. Olaylara mantıklı bir bakış açısıyla yaklaşmaya çalış, zira kararsızlık, aceleci kararlar almanı engelleyebilir. Kendini ifade etme šeansını iyi değerlendir. Sanatsal yönlerin ortaya çıkıyor, yaratıcı projelere yönelmek bu süreçte ruhunu besleyebilir. Esnek düşünmek, karşına çıkacak fırsatları daha kolay değerlendirmene yardımcı olacak. Unutma, zorluklar geçici, ilişkilerdeki zenginlik ise kalıcı olacaktır.
Bugün duygusal derinliklerinde kaybolabilirsin. İçsel çatışmaların yüzeye çıkabilir ve bu durum, ilişkilerinde gerginliğe yol açabilir. Duygularının yoğunluğunu kontrol altında tutmayı denemelisin; bu, sevdiklerinle olan etkileşimini rahatlatabilir. Sosyal ortamlarda bulunmak, beklenmedik destekler almanı sağlayabilir. Bu akşam, yalnızlığını avantaja çevirerek kendine zaman ayırmalısın; ruhsal yenilenme, içsel dengeyi bulmanda önemli bir adım olabilir. İş ortamında bazı gizli meselelerle yüzleşmek zorunda kalabilirsin. Sakin ve kararlı bir yaklaşım benimsemen, sorunları çözmende yardımcı olacaktır. Özellikle finansal konularda dikkatli olmalısın; harcama alışkanlıklarını gözden geçirmen faydalı olabilir. Kendi içsel melodini bulmak, seni daha güçlü kılacak.
Kendine güvenin yüksek, yeni fırsatlara açık bir ruh halindesin. Hayatında yenilik arayışında olabilirsin. Seyahat planları zihnini canlandırabilir ve ilham kaynakları bulmana yardımcı olabilir. Sosyal ilişkilerde samimiyet ve cesaret ön planda; yeni arkadaşlıklar kurmak için harika bir zaman. Duygusal olarak daha özgür hissediyorsun; bu, seni daha yaratıcı kılabilir ve içsel huzurunu artırabilir. Ancak, özellikle ani kararlar alma konusunda biraz daha temkinli olman faydalı olabilir. Varlıklarını yönetirken dikkatli ol, bütçeni aşmaman önemli. Gelecek için büyük hedefler belirlemek, sana heyecan verecek; hayallerini gerçeğe dönüştürmek için ilk adımları atmaya hazır ol!
Bugün, sıkı çalışmanın ve azminle kendini belli edeceğin bir gün. İş ve kariyer konularında üstlendiğin sorumluluklar seni biraz yorsa da, bu çabaların uzun vadede büyük kazançlara dönüşecek. İlerici düşünmek, mevcut durumunu sorgulamak ve gelişim alanlarını tespit etmek için harika bir zaman. Duygusal olarak daha soğukkanlı olmanın sana yardımcı olabileceği bir dönemdesin; içsel huzurunu korumak, karar alma süreçlerinde net olmanı sağlayacak.Sosyal ilişkilerinde ise, duygusal bağlarını güçlendirmek için önemli adımlar atman gerekebilir. Geçmişteki yanlış anlamaları yüzleşmek, ilişkilerinin sağlam temellere oturmasına katkıda bulunacak. Bu süreçte, karşındaki kişinin hislerine saygı göstermek ve empati kurmak son derece önemli. Değer verdiğin insanlarla bir araya gelmek, ruhsal olarak seni besleyecek ve yeni fikirlerin tohumlarını atmana olanak tanıyacak.Maddiyatla ilgili konularda ise dikkatli olmalısın. Aceleye getirmekten kaçınmak faydalı olacaktır. Harcamalarını gözden geçirip, tasarruf yapmayı düşünmek öngörülü bir adım. Günün sonunda, başarılarının ve ilişkilerinin seni nasıl beslediğini görebilmek için biraz kendine zaman ayırmayı unutma.
Bugün özgürlüğüne olan tutkun daha da ön plana çıkıyor. Sosyal çevrendeki dinamiklerin değişimi, yeniliklere açık olmanı gerektiriyor. Arkadaşlarınla iletişimini güçlendirmek, beklenmedik fırsatlarla karşılaşmanı sağlayabilir. İş veya projelerde alışılmışın dışına çıkma arzusu, yaratıcılığını ortaya çıkaracak. Belki de, daima düşündüğün fikirleri hayata geçirmek için ilham alırsın. Duygusal ilişkilerde ise sabırsızlık hissetmek yerine, empati yapmak ve anlayış göstermenin faydalı olduğunu göreceksin. İçsel huzurunu sağlamak için kişisel alanına da zaman ayırmayı unutmamalısın. Sonuç alabilmek için sabır ve kararlılığı elden bırakma; bu süreçte kendini yeniden keşfedeceksin.
Duygular derinleşiyor, içsel dünyanda bir keşfe çıkmak isteyebilirsin. Yaratıcılığın tavan yapacak, sanatsal projelerin ve hayallerin ön plana çıkacak. Bugün sezgilerin güçlü çalışacak, bu sayede insanlar arasında duygusal bağlar kurmak için doğru fırsatları yakalayabilirsin. Karşılaştığın durumlarda empatin ön planda olacak, çevrendeki insanların hislerini anlama konusunda yeteneğin artacak. Kendini ifade etmek için yeni yollar arayabilirsin; belki bir yazı, belki bir resim, belki de müzik ile ruhunu ifade etme fırsatları çıkacak karşına. Geçmişle barış yapma isteği de sana eşlik edebilir; eski anıları değerlendirmek gözlerini yeni bir bakış açısına açabilir. Ancak, aşırı duygusallıktan kaçınmaya çalışmalısın, kendine sınırlar koymanın zamanı geldi. Yıldızlar, ruhsal gelişim ve sezgiselliğin bir araya gelmesiyle sana içsel huzur sağlayacak. Unutma, hayallerinin peşinden gitmek için gereken ilham bugün çok yakın.
