ITI (Uluslararası Tiyatro Enstitüsü) Üniversiteler Türkiye Temsilcisi Bilkent Üniversitesi Tiyatro Bölümü Başkanı Jason Hale ve ITI Türkiye Temsilciliği Yönetim Kurulu’nun (Turan Oflazoğlu, Engin Uludağ, Ayşe Emel Mesci ve Savaş Aykılıç) aldıkları ortak karar ile bu yılki Dünya Tiyatro Günü Ulusal Bildirisi, gazeteci, yazar, eleştirmen, bir dönem İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları genel sanat yönetmenliğini de yapmış, tiyatro ve sanat dünyasının değerli duayeni Hayati Asılyazıcı tarafından kaleme alındı.
27 Mart 2025 Dünya Tiyatro Günü Ulusal Bildirisi
Bugün 27 Mart “Dünya Tiyatro Günü”. Nefes aldığımız her gün kıymetli olsa da, bu günün anlamı insanlık tarihi açısından çok daha önemlidir. İnsan sahneden sözlü, yazılı metinler ile kendi hikâyesini yazmış, oynamış, temsil etmiş, göstermiş ve kayıt altına almıştır. Güne ve uygarlık tarihine bu saptamanın ışığında bakmak kıymetli olacaktır.
Uygarlık, kültürün mayalandığı noktada yeşerir, sevginin gücü sanatın kollarında büyür. Tiyatro bu gücün insanlar arasında yayılmasında öncü, taşıyıcı bir alandır. Sahne ışıklarının yandığı sokaklar, köyler, kasabalar, şehirler, meydanlar ve ülkelerde cehaletin, bağnazlığın hükmü silinir. Özgürlüğün, özgür düşüncenin, düşünce özgürlüğünün, adaletin, vicdanın gücü duyumsanır. Bilimi, aklı, deneyimleri önemli bulan, güçlü kılan, sezgileri gelişmiş, çağdaş, laik insanın varlığı bu noktadan gelişir. Zenginleşen toplumların gücü bu kaynaktan beslenir. Dünyaya umut bu kaynağın korunup kollanması ile sağlanır. Tiyatro sahne ışıkları altında kendini beğenme yeri değil, aksine var olan sözü, sanatlı söyleme yeridir. Sahne güzelin bilgisi altında, düşüncenin güzellikle kuvvetlendirildiği bir büyük insanlık mabedidir.
İki büyük savaşın izlerini, acılarını silemeyen insanlık hâlâ yeni acılardan beslenme yanılgısını sürdürüyor. Siyasal, ekonomik, toplumsal çürümeler, çürümüşlükler ve cehalet yüzünden insanlık bir büyük testten geçiriliyor. Virüsler, teknolojik saldırılar, açlık, sömürü, işgaller, savaşlar, emeksiz boş hayallerle kurgulu yalan hayatların pompalandığı TV kanalları, içi boşaltılmış gösteriler, boş konuşmalar ile beslenen körleşmeler, köleleştirme yöntemleri karşısında sınav veriyor. Şiir zamanın içinden siliniyor. Zaman ve mekân gücün elinde oyuncak ediliyor. Ahmet Hamdi Tanpınar’dan bir alıntıyla, “Saatin kendisi mekân, ilerleyişi zaman, ayarı insandır” sözünün içi boşaltılıyor. İnsanın anlam arama, yaratma çabasını besleyecek olan bilme isteği, hakkı ve öğrenme eşitliği sistematik biçimde yok ediliyor. “Mankurt”laştırılmış insan modellerinin sömürüye açık işgücü üzerinden ekonomi beklemek, erk sağlamak üzere devşirme, yapay yöntemler kurgulanıyor. İnsanlığın sorgulama, soru sorma gücü siliniyor, sindirilmek isteniyor. Tiyatro büyük iletişim gücüyle bu saldırılarla baş edebilecek kıymetli bir alandır. Sansür, engel bu yüzden önünde duvardır. Bu duvarın aşılması, yıkılması da bir gerekliliktir.
Tiyatronun sırtındaki yükü hafifletecek bilgi ve bilinç ile yaklaşan Cumhuriyet’in kurucusu büyük Atatürk, ışığı alnında hissedenlere görevler vermiştir. Önlerindeki engelleri kaldırmış ve Cumhuriyet’in fazilet, onun hayat damarının da kültür olduğunu vurgulamıştır.
Tiyatroya sahip çıkmak umuda, geleceğe, insana ve insanlığa sahip çıkmaktır. Dünyayı sevginin kurtaracağını bilmektir. Dünya “Tiyatro Günü” izleyicisine, emekçilerine, onlarla dayanışma içinde olup tiyatroyu sadece eğlence, ekonomi olarak algılamayan herkese ve insanlığa kutlu olsun.
HAYATİ ASILYAZICI
Hayati Asılyazıcı -Özgeçmiş
Artvin’e bağlı Arhavi ilçesinde dünyaya gelen Hayati Asılyazıcı, Arhavi’de başlayan ilk ve ortaöğrenim hayatını Sivas’a bağlı Divriği ilçesinde tamamlamış ve ardından Kastamonu Lisesi’ni bitirmiştir. Yükseköğrenimine 1953 yılında başlayan yazar, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni ve İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Enstitüsü’nü tamamlayarak mezun olmuştur. Gazeteciliğe 1954 yılında başlayan Asılyazıcı, meslek yaşamı boyunca çok sayıda yayın organında Genel Yayın Yönetmenliği, Yazı İşleri Müdürlüğü, Kültür ve Sanat Servisi Yöneticiliği, Köşe Yazarlığı ve Televizyon Programcılığı gibi işleri yürütmüştür. Bunun yanında yönetici ve eğitimci kimliği ile çeşitli eğitim kurumlarında ve şirketlerde kültür, sanat ve basın danışmanlığı yapmıştır.
Yazar; Kim, Ortam, Tiyatro 70, Varlık, Yansıma, Yazko Edebiyat, Orkestra, Aydınlık ve İnsancıl isimli dergilerde ve Hürvatan, Hareket, Dünya, Yön, Yeni Ortam, Akşam, Cumhuriyet, Bizim, Somut ve Aydınlık isimli gazetelerde yazılar kaleme aldıktan sonra Oda TV ve Veryansın TV gibi internet haber sitelerinde de yazılar yayınlamış, ayrıca son beş yılı Gülgün Feyman ile olmak üzere yirmi yıl boyunca Ulusal Kanal’da kültür ve sanat programları yapmıştır. Asılyazıcı, halen Ulus Sanat isimli kültür sanat sitesinde yazmaktadır.
Yazar tarafından 1971 yılında kurulan Sinan Yayınları bünyesinde birbirinden değerli 55 kitap yayınlanmıştır. Sinan Yayınları, değerli yazarımız Oğuz Atay’ı ve eseri “Tutunamayanlar” ı ardından da “Tehlikeli Oyunlar” ı Türk Edebiyatı’na kazandırmıştır. Oğuz Atay ile başlayan serüven, Nadir Nadi, Prof. Dr. Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, Orhan Kemal, Mareşal Jukov’un Anıları gibi pek çok değerli yazar ve eserle devam etmiştir. Maksim Gorki’nin “Yaşanmış Hikâyeler”i ve Turgenyev’in “Devrim Öncesi” isimli kitapları ilk kez Türkçe yayımlanmıştır.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi bünyesinde 1977 yılında “Kültür ve Sanat Yöneticiliği” görevine getirilen Asılyazıcı, aynı yıl dönemin Belediye Başkanı Aytekin Kotil tarafından İ.B.B. Şehir Tiyatroları Genel Sanat Yönetmenliği görevine atanmış, ancak 12 Eylül 1980 darbesinin ardından gazetecilik mesleğine geri dönmüştür.
Yazar; aynı zamanda Polonya, Rusya (Sovyetler Birliği), Çekoslovakya, Bulgaristan, Türk Cumhuriyetleri, Doğu ve Batı Almanya gibi ülkelerde edebiyat, tiyatro, opera, bale, müzik dallarında araştırma ve incelemelerde bulunmuş ve bu dallarda çok sayıda konferanslar vermiş, yazı ve incelemeler yayımlamıştır.
Asılyazıcı,; Türkiye’de kültür ve sanat alanında kurumsallaşma adına ihtiyaç duyulan çok sayıda kurumun, kuruluş sürecinde ön sıralarda yer almış, ulusal ve uluslararası tiyatro, opera, bale ve müzik ödüllerinde de seçici kurul başkanlığı ve üyeliği görevlerinde bulunmuştur. Türkiye’nin en eski tiyatro ödülleri olan İsmet Küntay Tiyatro Ödülleri’nin 49 yıldır seçici kurul başkanlığını yürüten yazar; yine Türkiye’nin en eski ikinci ödülleri olan ve tiyatro, opera, bale, müzik ve medya dallarında ödüller veren Beşiktaş Çırağan Lions Kulübü Türkan Kahramankaptan Özel Ödülleri’nde de 23 yıl seçici kurul başkanlığı yapmıştır.
Asılyazıcı’nın 1990 yılında Broy Yayınları tarafından basılan “Glasnost Sonrasında Sovyetlerde Sanat” ve 2012 yılında Kaynak Yayınları tarafından basılan “Savaşın Küllerinden Doğan Soprano: Remziye Alper” adlı kitapları bulunmaktadır. Yine yazarın kaleme aldığı ‘Anılar ve İzlenimler’ isimli kitabın ilk baskısı da 2014 yılında yapılmıştır. Asılyazıcı’nın yaşamı ve anıları hakkında yazılan ve “Bir Sanatı Sevmekle Başlar Her Şey” isimli nehir söyleşi türündeki kitap ise 2025 yılı içinde Masa Kitap tarafından yayınlanacaktır.
azar, 1953 yılında kültür ve sanat alanında kaleme aldığı yazı ve eleştirilerle başladığı gazetecilik görevini 74 yıldır aralıksız devam ettirmektedir. Asılyazıcı, görev süresi de göz önünde tutulduğunda Türkiye’nin, ulusal ve uluslararası platformlarda tanınmış, çalışmalarından dolayı birçok ödüle layık görülmüş en önemli gazeteci, yazar ve eleştirmenlerinden biridir.
Ulusal ve Uluslararası Kurum ve Kuruluşlar:
Uluslararası PEN Yazarlar Derneği Kurucu Üye
Uluslararası Eleştirmenler Birliği (UNESCO) Kurucu Üye
Türkiye Tiyatro Eleştirmenleri Birliği
(UNESCO) Kurucu Üye, Yönetim Kurulu Üyeliği
Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Üye
Türkiye Yazarlar Sendikası Üye, Genel Sekreterlik, Yönetim Kurulu Üyeliği
İstanbul Filarmoni Derneği Yönetim Kurulu Üyeliği
Kültür ve Sanat Etkinlikleri Yarışma ve Ödül Seçici Kurul Başkanlığı:
İsmet Küntay Tiyatro Ödülleri Kurucu ve Seçici Kurul Başkanlığı (1975-2024)
Beşiktaş Çırağan Lions Kulübü Özel Ödülleri Seçici Kurul Başkanlığı (1994-2019) 23 yıl
ASSITEJ Uluslararası Çocuk ve Gençlik Tiyatroları Seçici Kurul Üyeliği
Hayati Asılyazıcı, gazetecilik yaşamı boyunca birçok ulusal ve uluslararası yarışmalarda seçici kurul üyeliği
yapmıştır.
Ulusal ve Uluslararası Kazandığı Ödüller:
En İyi Yabancı Tiyatro Eleştirmeni 1976 Polonya Kültür Bakanlığı Hayati Asılyazıcı, Polonya Tiyatrosu hakkında gözlem ve değerlendirme yazıları yazarak Polonya Tiyatrosu’nun uluslararası alanda tanınmasına katkıda bulunan ilk yabancı gazeteci ve eleştirmen olmuştur.
Tiyatro Özel Ödülü 2006- Ordu Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu -Anadolu’da gerçekleştirilen tiyatro çalışmalarının tanıtılması ve desteklenmesi konusunda gerçekleştirdiği hizmetler nedeniyle ödüle layık görülmüştür.
Dostluk ve Tiyatro Ödülü 2007 Rusya Federasyonu Kültür Bakanlığı Burhan Felek Hizmet Ödülü 2007- Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Gazetecilik mesleğinde aralıksız 50 yıl hizmet etmiş gazetecilere verilen özel bir ödüldür. Hayati Asılyazıcı,
50 yıl sadece kültür ve sanat yazıları yazarak bu alanda ödül kazanan ilk ve tek gazetecidir.
Bene Merito Şeref Nişanı – 2014 Polonya Devlet Başkanlığı -Türkiye ve Polonya ilişkilerinin 600. yılı kutlamaları kapsamında, Polonya’nın uluslararası alanda tanıtılmasına yaptığı katkılarından dolayı (Devlet Nişanı) ‘Bene Merito Şeref Nişanı’na layık görüldü.
Basın Onur Ödülü 2015 Uluslararası Plastik Sanatçılar Derneği
Emek Ödülü 2015 Yeni Tiyatro Dergisi Emek ve Başarı Ödülleri
Duayen Gazeteci Ödülü 2015 Türkiye Gazeteciler Cemiyeti
Emek Ödülü 2015 Tiyatro Gazetesi 2.Anadolu Tiyatro Ödülleri
Onur Ödülü 2017 Tiyatro Eleştirmenleri Birliği Ödülleri
Sanat Onur Ödülü 2017 İstanbul Sanat Magazin Platformu 5. Yıl Ödülleri
Dil ve Edebiyat Ödülü 2017 Tekin Sönmez Dil ve Edebiyat Ödülleri
Kültür Sanat TV Programı Ödülü 2017 Tiyatro Gazetesi 4.Anadolu Tiyatro Ödülleri
Yazara Ait Basılmış Kitaplar:
Glasnost Sonrasında Sovyetlerde Sanat 1990, Broy Yayınları
Savaşın Küllerinden Doğan Soprano: Remziye Alper 2012, Kaynak Yayınları
Anılar ve İzlenimler 2014, Kaynak Yayınları
Bir Sanatı Sevmekle Başlar Her Şey. 2025, MAsa Kitap
