1
Tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu Betül Arım’ın tek kişilik oyunu, yaşama sanatını anlattığı ve kendimizle yüzleşmemizi sağlayan “Dışarda Hiçbir Şey Var” tiyatroseverle buluşmaya devam ediyor. “Dışarda Hiçbir Şey Var” ile bilenin bilmeyene, olanın olmayana borcu var diyerek yola çıktığını belirten Betül Arım, “Bildiklerimi paylaşmak bilmediklerimi de onlardan öğrenmek üzere, farkındalık yaratmak, insanları biraz dürtmek, unuttuklarını hatırlatmak için…” diyor. “Hayal Bakanlığı” kurulsun diyen Betül Arım ile tiyatro ve yaşam üzerine konuştuk.
– Sevgili Betül Arım, yıllardır sahnelediğiniz, doktorların reçetelere yazdığı gösterinizle “Dışarıda hiçbir şey var” diyorsunuz. “Hiçbir şey” dışarıda ise “Her şey” nerede? Peki, “şey”?
Dışarıda var olan içimizde var olanın aynasıdır. Mevlana bunu çok güzel özetlemiş: Gül düşünürsen gülistanlık, diken düşünürsen dikenlik olursun. Önce kendimizi seveceğiz, saygı duyacağız, şefkat besleyeceğiz, güveneceğiz, adaletli, vicdanlı olacağız ki bunu dışarıya yansıtalım. “Her şey” içimizde, beynimizde, onları keşfedip dışarı çıkarmamızı, ortaya koymamızı bekliyorlar. “Şey” ise işte o kendimize ayırdığımız sessiz zamanlarda bulduğumuz. Herkesin şeyi ise kendine özgü.
– Başka türlü bir yaşamak öneren, zaman zaman seyirciyle etkileşimli bölümleri de olan “Dışarda Hiçbir Şey Var” için oyun-seminer denebilir mi? Seminerin Latince kökenine indiğimizde “tohum, tohumluk, tohum ekilen tarla” gibi sözcük ve anlamlara vardığımıza göre… Salondan çıkıp evlerimize dönerken, döndüğümüzde de etkisi sürdüğüne göre…
Denebilir elbette. “Dışarda Hiçbir Şey Var” ile bilenin bilmeyene, olanın olmayana borcu var diyerek yola çıktım; bildiklerimi paylaşmak bilmediklerimi de onlardan öğrenmek üzere. Farkındalık yaratmak, insanları biraz dürtmek, unuttuklarını hatırlatmak için. Sevgili seyircilerimizin büyük bir çoğunluğu “ Betül Hanım, bu ne bir oyun ne bir gösteri ne bir anlatı, bu çok büyük bir farkındalık yaratan, kendimizle yüzleşmemizi sağlayan, eğlenceli, kimi zaman komik, geniş bir terapi seansı” diyorlar. Bire bir yaşadığım deneyimleri, aktarmak istediklerimi anlattığım bir gösteri. Dördüncü yıldayız. Üçüncü yılında salgın olduğundan çevrimiçine geçtik. Şimdi hem yüz yüze hem sanal gösterimdeyiz. Gelen ilk oyunumuz 4 Şubat’ta Mobilet’te, çevrimiçi. Salgından önce oyun sonrası seyirciyle buluşup istedikleri kadar kalıyordum, şimdi bunu yapamıyoruz ama çevrimiçi gösterimden on beş dakika sonra Zoom’da buluşup istediğimiz kadar sohbet ediyoruz.
– Oyunda özellikle belirtiyorsunuz. Çocukluğunuzdan bu yana yaşamınızda etkisi olan, siz de okuyun etkilenin dediğiniz kitaplar var…
Aslında o kadar çok ki sözünü edemediğim kitaplardan özür diliyorum. Polyanna, Martı, Küçük Prens, Nasıl Yapmalı?, Çalıkuşu, Kendine Ait Oda, Ustaca Sevmek, Dört Anlaşma, Bilinçaltı Zihninizin Gücü, Bulutlarla Kolkola, Yaşlı Adam ve Deniz, Bir Gün Tek Başına, Sevgi Soysal kitapları, Suç ve Ceza, Tutunamayanlar, Fareler ve İnsanlar, Yüzyıllık Yalnızlık, Don Kişot…
– Peki ya Şiir?
Bizim dönemin yaşamında çok yeri vardı. Her şeyi şiirle anlatırdık. Arkadaşlarımıza, dostlarımıza, sevgilimize. Neredeyse hepimiz şiir karalardık. Oyunda anlattığım üzere, lisede İngilizceyi beceremediğimden, İngilizce olmayan tek okul konservatuvarı bana önermelerinin nedeni edebiyata, şiire olan tutkumdu. Ne yazık ki şiir defterim taşınırken kayboldu. Sayenizde saydım geriye on bir şiir denemem kalmış. Size de okuturum isterseniz, şair olarak bakalım ne diyeceksiniz. Şairleri saymak gerekirse Nâzım Hikmet başta, Attilâ İlhan, Cemal Süreya, İsmail Uyaroğlu, Edip Cansever, Orhan Veli, Turgut Uyar, Ahmed Arif, Behçet Necatigil, Gülten Akın, Murathan Mungan, konservatuvardan hocalarım Melih Cevdet Anday ve Sabahattin Kudret Aksal, daha yüzlercesi. Açık söylemem gerekirse sizin şiirinizle yeni tanıştım Sevgili Nurduran Duman. Ve dedim ki o şair doğmuş. Çok derin, duru ve farkındalık yaratan şiirlerinizi çok sevdim. Herkesin okumasını dilerim. Herkese bir alışkanlık önerim var. Her gece tüm aile uykudan önce şiir okumaları yapsınlar, çocuklar çocuk şiirleri, büyükler de seçtikleri şiirleri okusun, elbette henüz okuma yazma bilmeyen miniklere de ailenin diğer bireyleri okuyacak. Bu, beş dakika bile tutmaz ama onları öyle bir zenginleştirecek ki hiçbir şeyle ölçülmez. Beni ben yapan tüm yazarlara, şairlere selam olsun.
– “Dışarda Hiçbir Şey Var”ı sahnelemeye başladığınızdan beri ilk kez başka bir oyunda rol alıyorsunuz. Neden “Madam Giyotin”?
İstanbul Şehir Tiyatroları’nda geçen otuz bir yıldan sonra kendimi emekli edince, aktarmak istediklerim için “Dışarda Hiçbir Şey Var” ve daha sonra yazacağım diğer oyunlar dışında hiçbir oyunda oynamama kararı almıştım. Sevgili Özlem Ulukan arkadaşımız benim oyunuma geldi, masaya teksti bıraktı ve gitti. Dosyayla üç gün uzaktan bakıştıktan sonra bir de yakından bakayım dedim, elimden bırakamadım. Hem güldüm hem ağladım. Fransız İhtilali dönemini anlatan bir oyunun bu kadar güncel olması, karakterlerin derinliği ve oyunun bütünü, daha sonra da ekip, yönetmen tiyatro, hepsi birleşince tamam dedim. “Madam Giyotin”i de hem çevrimiçinde hem de fiziksel ortamda oynuyoruz. 19-26-29 Ocakta Kültüral Performings Arts’tayız. Sanattan ve hayattan vazgeçmek yok.
– Ataleti bükmek diye bir şey var. Özellikle salgın günlerinde benimsediğim üretken, yaratım odaklı tutum, davranışa bakarak, arkadaşlarım şahsıma “atalet bükücü” adını taktılar. Ortaya koyduklarınızla gözlemlediğimiz o ki siz de bir atalet bükücüsünüz. Sizce atalet nasıl bükülür?
Atalet benim hiç deneyimlemediğim bir konu. Bilenler bilir, yakınlarım bana “Quick Betül” derler. Nasıl bükülür biraz anlatmaya çalışayım. Sizi sabah yataktan kaldıracak bir amacınız olmalı. Diyelim o sabah yok, bulmaya çalışırken mutlaka egzersiz yapılmalı. Sağlıklı beslenmek önemli. İyi kitaplar, filmlerle beslenmek dahil. Herhangi bir sanat alanıyla ilgilenmek beden, zihin, ruh sağlığımız için çok önemli.
– Eklemek istediğiniz?..
Salgın dönemi gösteri sanatları için çok zorlu geçiyor. Sevgili okuyucularımız çocuklarına, eşe dosta hediye alacaklarsa tiyatro, konser bileti düşünebilirler. Şirketler de çalışanlarına bu yolla sanat armağan edebilirler. Ne güzel olur değil mi? Sanat iyileştirir, güzelleştirir. Şahsınızda, sanata değer, emek veren Cumhuriyet gazetesine, tüm seyirci ve okurlarımıza teşekkür ederim.
Bugün cesaretin ve kararlılığın en ön planda olacak. Yeni projelere başlamak veya var olan işlerinin üzerine gitmek için mükemmel bir zaman. İçsel motivasyonunu güçlendirmenin yanı sıra cesaretinle etrafındakilere de ilham verebilirsin. Ancak aceleci davranmamaya dikkat et; bazı detayları gözden kaçırman mümkün. İletişiminde samimi ve açık olmalısın; bu, başkalarıyla olan ilişkilerini güçlendirebilir. Özel hayatında ise sürprizlerle karşılaşabilirsin. Duygularını ifade etmekten çekinme, bu anları derinlemesine yaşamak senin için faydalı olacak. Kendi ihtiyaçlarına odaklanmayı unutma; kendine vakit ayırmak, zihin ve ruh sağlığını dengede tutmanda önemli bir rol oynayacak.
Mükemmel bir denge arayışı içindesin. İçsel huzuru sağlamak için çevrendeki insanlarla iletişimde dikkatli olmalısın. Anlık kararlardan kaçınmak, sana uzun vadede fayda sağlayacak. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir dönemdesin; harcamalarını gözden geçirip geleceğe yönelik sağlam adımlar atmak önemli. Aşk hayatında ise samimiyet ön planda; hislerini açıklıkla ifade etmekten çekinme. Özellikle duygusal bağların derinleştiği bir süreçtesin. Kendine zaman ayırmayı unutma; doğayla bir araya gelmek, ruhsal tazelenmeni sağlayacak. Yaratıcılığını ortaya koymak için ilham dolu bir gün seni bekliyor. İhtiyaç duyduğun dinginliği sağlamak, kişisel gelişimine katkıda bulunacak. Kendi sınırlarını çizmekten çekinme.
Bugün iletişim becerilerin ön planda olacak, sosyal çevrenle etkileşimde bulunmak sana enerji verecek. Fikirlerin, başkaları üzerinde ilham yaratabilir. Karşılaştığın yenilikler, merakını artıracak ve öğrenmeye açık bir yapıda olacaksın. Ancak yüzeysel tartışmalara kapılmadan derinlemesine bağlantılar kurmayı hedefle. Ayrıca, mantığını kullanarak çözemediğin bir sorunu aydınlığa kavuşturma şansın var. Esnek mental yapın, beklenmedik durumlara uyum sağlamanda sana yardımcı olacak. Kısa seyahatler ya da yeni insanlarla tanışma fırsatları gündeme gelebilir, bunları değerlendirmeyi unutma. İletişiminde açık ve net olman, yanlış anlamaları önleyecektir.
Duygusal derinliklere ve içsel huzura odaklanacağın bir gün. Aile ve sevdiklerinle olan ilişkilerin, sıcak ve samimi bir şekilde ön planda olacak. Geçmişteki anıları yâd etmek, ruhuna iyi gelecek. Kendini koruma ihtiyacı hissettiğin anlar olabilir; bu duygulara saygı göster. Güvendiğin kişilere açılmak, iletişimi güçlendirebilir. Düşüncelerinde beliren şüpheleri, sezgilerinle aşabilirsin. Yaratıcılığının taçlandığı anlarda, sanatsal faaliyetlere yönelebilir, içsel dünyanı dışa vurmanın yollarını arayabilirsin. Kendini çok fazla sorgulamaktan kaçın, ruh halin dalgalı olabilir; sakin kalmakta fayda var. Bir an için durup nefes almak, içsel dengeyi yeniden bulmana yardımcı olacak. Alışıldık düzeninden çıkarak, yeniliklere açık olma zamanın geldi. Bu süreç, hayatında olumlu bir dönüşüm yaratabilir.
Bugün, içsel güç ve yaratıcılığını ortaya çıkarma fırsatları ile dolu. Kendine güvenin artarken, sosyal ilişkilerinde de belirgin bir öne çıkış gözlemleniyor. Yeteneklerinle dikkat çekebilir, başkalarına ilham verebilirsin. İş veya sanatsal projelerde liderlik yapmayı tercih edebilir, cesur adımlar atabilirsin. Kalabalıklar içinde parlamanın yanı sıra, en yakınlarınla olan bağlar da derinleşiyor; onlarla geçireceğin zaman, duygu ve düşüncelerini paylaşmana olanak tanıyacak. Ancak dikkat etmen gereken bir nokta; aşırı gurur veya benmerkezcilik, ilişkilerini zorlayabilir. Duygularını dengelemeye çalışmalısın. Kendinle ilgili yenilikçi fikirler geliştirmek için güzel bir dönemdesin; bu enerjiyi, hayatına katmayı unutma. Kendi içsel ateşini beslemek ve hayallerinin peşinden koşmak konusunda kararlılığını korumak, bu dönemde en büyük güç kaynağın olacak.
Analitik düşüncelerin öne çıkacak, detaylara karşı duyarlılığın artacak. Bugün, hayata karşı eleştirel bir bakış açısı geliştirebilir, olayları derinlemesine inceleme fırsatı bulabilirsin. Gün içerisinde karşılaşacağın bazı durumlar, seni bazı konularda daha disiplinli olmaya yönlendirebilir. İletişim kurarken dikkatli ol, zira söylemlerinin yanlış anlaşılmasına sebep olabilirsin. Kendine güven, uğraşların karşılığını almak için doğru adımları at. Sosyal çevrende de, insanlar senin fikir ve önerilerine değer verecek; onları etkileme şansın yüksek. Ancak, başkalarının sorunlarına müdahil olurken sınırlarını belirlemeyi unutma, kendi enerji dengen önemlidir. İş veya günlük rutinlerinde ufak değişiklikler yapmak, motivasyonunu artırabilir. Sadece dışarıdaki değil, kendindeki küçük detaylara da dikkat et; sağlığın için atacağın adımlar çok önemli. Gözlemlerini değerlendirirken kendine karşı nazik olmayı unutma, bu, seni daha huzurlu bir süreçte ilerletir.
Bugün, ilişkiler ve sosyal etkileşimler ön planda olacak. Karşındaki insanlarla olan iletişimin, denge arayışın ve uzlaşma isteğin, hoş bir ortam yaratmana yardımcı olabilir. Ancak bazı durumlarda başkalarının beklentileriyle kendini yüklenmiş hissedebilirsin. Kendi ihtiyaçlarını unutma; onları da dengelemeyi ihmal etme. Yaratıcılığı teşvik eden durumlar, yeni projelere ilham verme potansiyeli taşıyor. Estetik ve sanatla ilgili konulara yönelmek, ruhsal rahatlama sağlayabilir. Bugün küçük detaylar bile seni mutlu edebilir. Kendine zaman ayırmayı unutmamalısın, böylece içsel huzurunu yeniden bulabilirsin. Duygusal derinlikler ve samimiyet, ilişkilerinde yeni kapılara açabilir.
Derin duygular ve yoğun hislerle dolu bir gün seni bekliyor. İçsel sorgulamalar sırasında, hangi konularda kendini sınadığını anlayacaksın. Gizli kalmış sırlar bu dönemde gün yüzüne çıkabilir; bu durum seni biraz tedirgin edebilir, fakat bilgelik ve sezgi yoluyla bu durumları yönlendirebilirsin. Sosyal ilişkilerin, özellikle ikili bağlantıların, daha da güçlü hale geliyor. Sevgi ve arkadaşlık bağlarının derinleşmesi, hayatına anlam katacak ve sana destek olacak. Kendine güvenmeyi unutma; içindeki kaynağı keşfettiğin sürece her şey daha berrak hale gelecek. Duygusal derinliklerini keşfederken, korkularının üstesinden gelme fırsatını yakalayabilirsin. Bu süreç, seni daha güçlü kılacak ve kararlılığını artıracak.
Yaratıcılık ve özgürlük arayışın yoğunlaşacak. Yeni fikirler seni heyecanlandıracak ve bu konuda cesur adımlar atman için bir ilham kaynağı olabilir. Sosyal çevrene olan ilgin artacak; arkadaşlarınla bir araya gelmek, yeni insanlarla tanışmak ve ilginç sohbetler yapmak isteyeceksin. Seyahat etme isteğin de kabarabilir, kısa bir kaçamak zihnini tazeleyebilir. İş veya eğitimle ilgili konularda da yeniliklere açık olman, ilerlemeni hızlandıracak fırsatlar doğurabilir. Duygusal ilişkilerde ise daha derin anlamlar arayabilirsin; sevdiğin insanla geçireceğin vakit, size yeni bir bağ kazandırabilir. İçsel huzurunu bulmak için doğaya yönelmek, kısa bir yürüyüş yapmak veya meditasyon yapmak faydalı olabilir. Özgürlüğe olan düşkünlüğün, bazı sorumluluklardan kaçınmana neden olabilir; dengeyi bulmak önemli. Duygusal ve zihinsel olarak kendini deneyimlemeye açık olmalısın.
Disiplin ve kararlılık dolu bir gün seni bekliyor. Planlarını hayata geçirmek için çok uygun bir zaman dilimindesin. Önceden belirlediğin hedeflere ulaşmak için yapman gerekenleri analiz etme fırsatın var. İş ve kariyer konularında verdiğin emeklerin meyvelerini toplama zamanı geliyor. Sosyal ilişkilerde biraz temkinli olman gerekebilir, içgüdülerin sana yol gösterecek. Kendine olan güvenin artarken, başkalarına da ilham verme yeteneğin dikkat çekiyor. Sağlığına özen göster ve yavaşlamaktan korkma; bazen durup kendine odaklanmak, yenilenmenin anahtarıdır. Unutma, sabrın ve azmin seni hedeflerine daha da yaklaştıracak.
Bugün, yenilikçi fikirlerin ve özgür ruhunun ön plana çıkacağı bir gün. Sosyal çevrendeki insanlarla etkileşimlerin derinleşebilir; ilginç tartışmalar ve yeni işbirlikleri gündeme gelebilir. Duygusal olarak kendini ifade etme ihtiyacı hissedeceksin, bu da derin bağlantılar kurmana olanak tanıyabilir. Aynı zamanda bağımsızlığın ve bireyselliğin ön planda olacak; bu doğrultuda yeni hedefler belirleyebilir, planlarını cesaretle hayata geçirebilirsin. Geleceğe yönelik yapacağın değişikliklerde biraz daha kararlı olman faydalı olacak. İnovatif düşüncelerine kulak ver, içsel sezgilerin yol gösterici olabilir. Kendini yenilemek ve gelişmek için harika bir zaman dilimi.
Bugün, duygusal derinliklere dalış yapma isteği içinde olabilirsin. İçsel gözlemler, seni ruhsal bir yolculuğa çıkarmaya davet ediyor. İlişkilerinde empati ve anlayış ön plana çıkıyor; başkalarının hislerine karşı duyarlı olmalısın. Hayal gücün oldukça aktif, sanatsal bir şeyle uğraşmak, yaratıcılığını beslemek için harika bir zaman. Ancak, gerçeklikten kopmamaya dikkat etmelisin; hayallerin kadar ayaklarını yere basabilmek de önemli. Karşılaştığın zorluklar, içsel gücünü bulman için bir fırsat olabilir. Duygusal ifadeni özgürce paylaşmaktan çekinme; bu, başkalarıyla olan bağlarını güçlendirecek. Kendine zaman ayırmak ve ruhsal açıdan yenilenmek için bolca fırsat bulabilirsin. Özgürce neler hissettiğini keşfetmeyi unutma; içsel sesi dinlemek, seni daha güçlü kılacaktır.
