Tiyatro alanında, Bursa’daki 16 ilçe belediyesini terazinin bir kefesine, Nilüfer Belediyesi’ni diğer kefeye koysak ağır gelen Nilüfer Belediyesi olur. 1999 yılında yapılan yerel seçimleri Mustafa Bozbey’in kazanması sadece ilçe için değil, Bursa’nın kültür sanat alanında sıçramasına neden olmuştur. 

1990’lı yılların sonunda Nilüfer ilçesi Bursa’nın yatakhanesi gibidir. İlçede yaşayanlar merkezdeki işyerlerine çalışmaya gider, akşam olunca evlerine döner. Dışarı çıkıp kahve içmek isteseler ya Altıparmak’ta ya da Heykel’e gitmelidir. Daha bulvarlar açılmamıştır. Metro inşa edilmektedir. Otobüs her yere gitmez. Minibüs mecburiyettir.  

Belediyede tiyatro faaliyetlerinin başlamasında en önemli pay sahibi Feza Soysal’dır. Mustafa Bozbey’in basın danışmanı Hülya Güven’in önerisiyle 2000 yılının Haziran ayında sanat danışmanı olarak çalışmaya başlar. 32 yaşındadır. Çelebi Mehmet Ortaokulu’ndan ve Demirtaş Meslek Lisesi’nden mezun olduktan sonra Anadolu Üniversitesi’nde Sinema-Televizyon Bölümünde lisans ve yüksek lisans eğitimini tamamlar. Akademik anlamda tiyatro eğitimi olmamasına rağmen gençlik yıllarından itibaren tiyatronun içindedir. Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin desteğiyle BKSTV’nin düzenlediği Uluslararası Bursa Festivali’nin organizasyonunda görev alır. Tayyare Kültür Merkezi’nde Sinema Günleri’ni organize eder.

Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü daha kurulmamış, Tiyatro Müdürlüğü hayal bile edilmemiştir. 2000’li yılların başlarında ilçede tiyatro oyunu sahnelenebilecek tek mekân Fethiye Kültür Merkezi’dir. Tiyatroyla ilgili çalışmaları Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü Kültür Bürosu yapar. Feza Soysal bir süre tek başına çalışır. Ardından Şebnem Tuna ve Barış Aslan’ın işe başlamasıyla ekip oluşur. İstanbul ve Ankara’dan hemen hemen her ay bir veya iki tiyatro oyunu getirilir. Kültür Bürosunun bütçesi yeterli olmadığı için masrafları Bursa Nilüfer Sosyal ve Kültürel Yardımlaşma Vakfı (Nil-Vak) karşılar. Kültür bürosu ise tanıtımı yapar. 2000-2002 yılları arasında bu şekilde idare edilir. 2002 yılında Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü kurulur. Belediye yönetimi kültür ve sanata ayırdığı bütçesiyle diğer belediyelerin önüne geçer. İlk müdür Feza Soysal, 2004 yılında yeni müdür Şebnem Tuna olur.

2005 yılına gelindiğinde Mustafa Bozbey ilçenin on beş yılını aydınlatacak planı açıklar. İlçe Beşevler, İhsaniye, Ataevler, Ertuğrulkent olmak üzere dört bölgeye ayrılmıştır. Adı geçen yerler kültür hayatının merkezleri olacaktır. Aynı yılın Mart ayında Konak Kültürevi açılır. Aslında bu bina 1999 yılından önce sağlık ocağı ve düğün salonu olarak planlanmıştır. Birinci katı çıkıldığında yerel seçim olur. Belediye başkanı değişince proje revize edilerek ikinci kata 190 kişilik tiyatro ve sinema salonu ve giriş katına sergi salonu eklenir. Toplamda beş katlı ve 2 bin 500 metrekarelik alanda belediyenin ilk göz ağrısı inşa edilir. Yönetmen Ayşe Emel Mesci, Feza Soysal’dan sahnenin ortada olmasını, seyircilerin oturacağı alanın kenarlara alınmasını ister. Bu istek Feza Soysal’a mantıklı gelir. Ancak o yıllarda Belediye Meclis toplantılarının yapılacağı tek yer Konak Kültürevi’dir. Belediyenin elinde başka yer olmadığı için bu istek gerçekleşmez. 

2006 yılına gelindiğinde Bircan Uysal Şahinbaş yeni Kültür ve Sosyal İşler Müdürü olur. Aynı yılın Mart ayında tiyatro sahnesi olarak nitelendirilebilecek en önemli mekânlardan biri Ataevler Mahallesinde Uğur Mumcu Sahnesi (298 kişilik) açılır. 2007 yılında, Şebnem Tuna ikinci kere Kültür ve Sosyal İşler Müdürü olur. 

2010 yılında, Şafak Pala Kültür ve Sosyal İşler Müdürü olur. Feza Soysal ise 1 Ocak 2010’da başkan danışmanlığı görevinden kendi isteğiyle ayrılır. Nâzım Hikmet Kültürevi’nin inşaatı 2007 yılında başlamış ancak bazı problemlerden dolayı bir türlü bitirilememiştir. Feza Soysal, inşaatı bitirmek için 2011 yılında yeniden danışman olur. Nâzım Hikmet Kültürevi 2012 yılında düzenlenen üçüncü Nilüfer Tiyatro Festivali’nde açıldıktan sonra danışmanlıktan ikinci kere ayrılır. 2014 yılında Kültür ve Sosyal İşler Müdürü Gül Günaydın’dır.  

 Nilüfer Sanat Tiyatrosu

Nilüfer Sanat Tiyatrosu faaliyete başlamadan önce, Nilüfer Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü üç oyun sahneler. İlki 2001 yılında sözsüz, her şeyin harekete dayalı anlatıldığı, iki perdelik Güneş Doğdu Bir Gün oyunudur. Fethiye Kültür Merkezi’nde iki kere sahnelenir. Bursa Devlet Tiyatrosu’nda 2005 yılında Bernarda Alba’nın Evi oyununu yöneten Ayşe Emel Mesci, Nilüfer Belediyesi’nin ilk çocuk oyunu olarak da Aziz Nesin’in öyküsünden uyarlanan Doğ Güneşim Doğ oyununu yönetir. Bursa Devlet Tiyatrosu’nda yevmiye ile çalışan oyuncular rol alır. Oyun sezon boyunca Pazar günleri Konak Kültürevi’nde sahnelenir. 2007 yılında, Arnold Wesker’in yazdığı Dört Mevsim aynı yerde sahnelenir. Elif Nutku hem yönetir hem de Kâmil Atliman ile birlikte rol alır.

2005 yılında Konak Kültürevi açıldıktan sonra önce sinema filmleri gösterilir. Nilüfer halkının sinema filmlerinden ziyade tiyatro oyunlarını büyük ilgi göstermesi, Feza Soysal’ı Nilüfer Sanat Tiyatrosu’nu (Prodüksiyon Tiyatrosu) kurmaya teşvik eder. Sanat Yönetmeni olması için Ali Poyrazoğlu ile görüşür. Olumlu yanıt alamaz. Feza Soysal, Semaver Kumpanya’nın sahnelediği On İkinci Gece oyununu seyretmek için İstanbul’a gider. Yönetmen Işıl Kasapoğlu ile görüşür. Işıl Kasapoğlu Kral Lear oyununu yönetmeyi önerir. Bir başka problem ortaya çıkar; tiyatro salonu yokluğu. Prodüksiyon Tiyatrosu fikri ertelenir. 2006 yılında Uğur Mumcu Sahnesi açıldıktan sonra yeniden gündeme gelir. Feza Soysal 2007 yılında Talimhane Tiyatrosu’nun Sanat Yönetmeni Mehmet Ergen’e sanat yönetmenliğini teklif edince olumlu yanıt alır.

Nilüfer Sanat Tiyatrosu’nda 2007’den 2014’e kadar sadece Kız Tavlama Sanatı oyunu Ak Sanat ve Talimhane Tiyatrosu ile ortak prodüksiyon olarak sahnelenir. Diğer dört oyunun (Aldatma, Koleksiyoncu, Olağan Mucizeler, Matmazel Julie Esinti) sahnelenmesi için Talimhane Tiyatrosu ile işbirliği yapılır. Uğur Mumcu Sahnesi’nde ve Görükle’deki Çağdaş Eğitim Kooperatifi Kültür Merkezi’nde ve Nâzım Hikmet Kültürevi sahnesinde bir oyun ortalama 30 kere sahnelenir.

Nilüfer Belediyesi Kent Tiyatrosu

Feza Soysal’ın 15 Ağustos 2013’te danışman olarak -üçüncü kere- belediyede çalışmaya başlaması Nilüfer Kent Tiyatrosu’nu ortaya çıkaran sürecin başlangıcı olur. 30 Mart 2014’te yapılan yerel seçimlerde, Mustafa Bozbey’in yeniden belediye başkanı seçilmesi prodüksiyon tiyatrosundan repertuar tiyatrosuna geçiş için en önemli fırsattır. Mustafa Bozbey tiyatronun arkasındadır. Nilüfer’deki oyunları ilgiyle takip eden seyirci vardır. Geriye oyuncu, teknik ve idari ekibi oluşturmak kalır. 

2014 yılının Haziran ayında, Kurum Tiyatrosu Nasıl Olmalıdır? sorusunun cevabı birkaç belediye bürokratına bırakılmaz. Akademisyen, oyuncu, yazar, yönetmenden oluşan 30 kişiden oluşan grup Nâzım Hikmet Kültürevi’nde bir araya gelerek hem cevabı tartışır hem de yol haritası çıkarır. Oluşturulan Danışma Kurulu üç sezon görev yapacak ve sahnelenecek oyunlara karar verecek, sonrasında yönetmenler oyuncuları seçecektir. 

Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü’ne bağlı olarak tiyatro oyunları sahnelenmeye başlanır. Daha tiyatronun adı konulmamıştır. Sanatçı kadrosu olmadığı için yönetmenler, oyuncular arasında kendilerine uygun olanları seçer. 2014-2015 sezonunda Ödenmeyecek Ödemiyoruz, Hırsız, Çoğaldıkça, Eşeğin Gölgesi, İmparator Kuranlar veyahut Şümürz (Hayal Perdesi ile ortak yapım), Demokrasi Gemisi ve Meddah  (Ramazan ayında) oyunları sahnelenir. 2015 yılının en önemli gelişmesi Tiyatro Müdürlüğünün kurulmasıdır. İdari kadrolar oluşturulana kadar, Basın, Yayın ve Halkla İlişkiler Müdürü Berhan Somer, Tiyatro Müdürü olur.  

2015-2016 sezonunda Çöl Oyunu, Grimm Kardeşler, Burun, Tersine Dünya, Şempanzeler (Sanatmahal ile ortak yapım) oyunları sahnelenir. Tersine Dünya oyunuyla birlikte Nilüfer Kent Tiyatrosu ile tiyatro seyircinin arasındaki duvar yıkılır. 

2016-2017 sezonunda Danışma Kurulu işlevsiz kalır. Feza Soysal tiyatro koordinatörü olarak ön plana çıkar. Sezonda Romeo ve Juliet, Şark Dişçisi, Robinson Dans Öğreniyor (Myart Tiyatro ile ortak yapım) sahnelenir. 2016 ve 2017 yıllarında Kültür ve Sosyal İşler Müdürü olan Güney Özkılınç aynı zamanda Tiyatro Müdürü olarak da görev yapar. 

2017-2018 sezonunda İki Efendinin Uşağı, Cambazın Cenazesi, Nota Çalan Rüzgâr, III. Reich’ın Korku ve Sefaleti; 2018-2019 sezonunda Kanlı Düğün, Yeni Dünya, Bahçe, Bildirim, Titanik Orkestrası, Beni Bekleme Kaptan; 2019-2020 sezonunda Hayalî’nin Hayali, Sihirli Keman, Yangınlar, Yaşlı Kadın ve Papağan (Ekim Sanat ile ortak yapım), Şimdi Soruyorlar Bana Aziz Bu Hikâyeler Nerden; 2020-2021 sezonunda Kuş Öpücüğü, Hamlet’in Bütün Ölüleri oyunları sahnelenmiştir. 

Yönetim Yapılanması

2009 yılında memurluk yasasında yapılan değişikliğin sonucu, belediye yönetimlerinin sanatçı kadrosuna oyuncu almak için Maliye Bakanlığı’ndan izin almasına gerek yoktur. Antalya Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatrosu Sanat Yönetmeni Mehmet Özgür bu değişiklikten yararlanarak 2011 yılında tiyatroda kadrolu sanatçı istihdam eder. Mehmet Özgür’ün bu durumu Feza Soysal’a iletmesi Nilüfer Belediyesi için umut olur. Bu değişiklik tiyatroya değer veren belediye başkanları için çölün ortasında su bulmak gibidir. 

Bu süreç şöyle özetlenebilir. Feza Soysal 2016 yılının ikinci yarısında İçişleri Bakanlığı Mali İdareler Başkanlığı’na başvurur. Onlar Sayıştay’a sorar. Sayıştay, Genel Kurulu İçişleri Bakanlığı’ndan görüş alınmasını ister. Bu arada Nilüfer Belediyesi kadro sınavı yapar. Kadro alınmasıyla ilgili cevap gelmediği için çalışanlar eskiden olduğu gibi taşeron şirkette çalışmaya devam eder. Devlet Personel Başkanlığı’ndan görüş alınması için altı ay daha beklenir. Belediye yönetimi yasada bu durum zaten açık diyerek sınavı kazananları 15 Ocak 2018’de kadroya alır. Ertesi gün kadroya alabilirsiniz cevabı gelir. Böylece bir buçuk yıllık süreç sonlanmış olur.    

2017 yılının Mart ayında İstanbul Şehir Tiyatroları oyuncusu ve yönetmeni Engin Alkan sanat yönetmeni olur. Yönetim Kurulu; Sanat Yönetmeni, sanat yönetmeninin belirlediği bir kişi, tiyatro müdürü, çalışanların seçtiği bir kişi, belediye başkanının atadığı bir kişiden oluşur. 20-21 Mayıs’ta teknik kadro için, 22-27 Mayıs tarihleri arasında oyunculuk için kadro sınavı yapılır. Tiyatrodaki çalışan sayısı, yönetilebilir olması için, 50 kişinin üzerinde çıkmaması yönünde düşünce ön plana çıkar.

Kuruluş sürecinde Engin Alkan ve Feza Soysal arasında önemli bir problem yaşanmaz. Bir zaman sonra tiyatrodaki yönetim hâkimiyetinin kimde olacağı gündeme gelir. Geri plana atılan sıkıntılar, Temmuz 2017’de su yüzüne çıkar. Kamuoyuna yansıyan tartışmanın sonunda Engin Alkan istifa eder. Feza Soysal yeni bir yol çizer. Yol; karar alma sürecinde tüm çalışanların yer almasıdır. 

Tüm çalışanlardan kastım, o yıllarda 30 kişiden oluşan Genel Kuruldur. Genel Kurulun 13’ü oyuncu, 10’u teknik ve 7’si idari kadrodan oluşur. Oyuncusundan gişecisine kadar herkesin oy kullanma hakkı vardır. Genel Kurulda oy kullanırken ortaya sandık değil kutu koyulur. İki yıllığına Yönetim Kurulu, Repertuar Kurulu ve Disiplin Kurulu belirlenir.

Genel Kurulda yapılan seçimin sonucunda Yönetim Kurulu üyesi dört kişi belirlenir. Oyuncuların yer aldığı A kadrosundan iki kişi, teknisyenlerin yer aldığı B kadrosundan bir kişi, sahne amirlerinin yer aldığı C kadrosundan bir kişi ve Belediye Başkanının atadığı tiyatro koordinatörü yer alır. Üyeler üst üste iki kere seçilebilir. En yüksek oyu alan iki kişi Belediye Başkanına önerilir. Belediye Başkanı iki kişiyle görüştükten sonra müdürün kim olacağına karar verir. 

Repertuar kurulunda Tiyatro Müdürü, Genel Kurulda seçilen bir kişi, 2014 yılından itibaren Nilüfer Belediye Tiyatrosu’nda oyun yönetmiş iki yönetmen ve daha önce oyunlarda çalışmış bir dramaturg yer alır. Kurulda yer alan yönetmen, repertuar kurulunda yer aldığı süre boyunca Nilüfer Kent Tiyatrosu’nda oyun yönetemez. Kurul ağustos ayında çalışmaya başlar. Önce dünya klâsiği, çağdaş klâsikler, yeni metinler gibi tema belirlenir. Temaya göre üçer oyun ve yönetmenler kararlaştırılır. Görüşülen yönetmenlerin de oyun önerisi dikkate alınır. Şartlara göre yönetmen ve oyunda değişiklik yapılabilir. Kasım ayında gelecek sezonun oyunları belirlenmeye, yönetmenlerle görüşülmeye başlanır.

Disiplin kurulunda Genel Kurulda yapılan seçimle bir kişi gelir. Kurulda bir avukat ve iki müfettiş yer alır. Üç kişiyi de Belediye Başkanı atar.  

2017-2019 yılları arasında tiyatro müdürü oyuncu Barış Ayas’tır. 2019 yılına gelindiğinde yeni müdür olarak idari kadroda çalışan Meral Yetil Kaya seçilir.

Nisan 2020’de, Belediye Başkanı Turgay Erdem, Ali Düşenkalkar’ı Genel Sanat Yönetmenliği görevine atadı. Yaz aylarında, Nilüfer Belediyesi’nin organizasyonuyla Balat Ormanındaki İzci Evinde çocuk oyunlarının yanı sıra bir başka alanda yetişkinler için oyunlar sahnelendi. Sahne Eseri Yazma Yarışması’ndaki oyunlar radyo tiyatrosu olarak seslendirildi. Bu arada Ali Düşenkalkar Bursa’da faaliyet gösteren özel tiyatrolarla toplantı yapıp, tiyatroya çocuk ve gençlik oyun projeleri sunmasını istedi. 

Nilüfer Belediye Meclisinde 9 Nisan 2018’de kabul edilen çalışma yönetmeliği 15 sayfaydı. 3 Şubat 2021’de kabul edilen çalışma yönetmeliği ise 30 sayfa. Peki, 15 sayfalık artışın sebebi nedir? Artık “oy birliğiyle karar alınması” diye bir şey söz konusu değil. 2020 yılında, Repertuar kurulu, Sanat kurulu adıyla yeniden yapılandırıldı. Belediye Başkanı, Genel Sanat Yönetmeni’ni atıyor. Atanmış Genel Sanat Yönetmeni dışarıdan iki kişi ve tiyatroda sadece oyuncu kadrosunda çalışan bir kişi olmak üzere üç kişiyi belirliyor. Sanat Kurulu toplamda beş kişiden oluşuyor. Görev süreleri iki yıl. Üstü üste iki kere atanabilirler. Tiyatro müdürü, Sanat kurulunun üyesi ancak oy hakkı yok. Ayda bir kere toplanıyorlar. Yürütme kurulu da Sanat kuruluna benziyor. Kurulun üyeleri kimler? Genel Sanat Yönetmeni, Tiyatro Müdürü, Genel Sanat Yönetmeni tarafından tiyatro müdürlüğünde çalışan oyuncular arasından seçilecek bir kişi, Sanat Teknik Şefi, İdari İşler ve Organizasyon Büro Sorumlusu olmak üzere beş kişi. 

Tiyatro Müdürü, tiyatroda çalışan tüm personelin katılımıyla yapılacak oylamayla seçiliyor. En yüksek oy alan üç adayı yönetim kurulu iki kişiye indirip belediye başkanına sunuyor. Başkan da bir kişiyi müdür olarak atıyor. Daha önce Barış Ayas ve Meral Yetil Kaya seçimle müdür olmuştu. Yeni tiyatro müdürü Hacer Akbaba, BKSTV’nin düzenlediği festivallerin organizasyonunda yer almış tecrübeli bir isim. Aralık 2020’de tiyatroda çalışmaya başladı. Mart 2021’de yapılan seçim sonucunda, tek aday olarak girdiği seçimde, tiyatroda çalışan 36 kişinin 27’sinin oyunu aldıktan sonra belediye başkanı tarafından müdür olarak atandı. Kısa süre sonra, Ali Düşenkalkar Genel Sanat Yönetmenliği görevinden istifa etti. Haziran ayında yeni Genel Sanat Yönetmeni Murat Daltaban oldu. 

Murat Daltaban ilk olarak Vur, Yağmala, Yeniden oyununu seçmesine çok sevindim. Ayrıca Balat Ormanındaki İzci Evi yeniden düzenlenerek şehrin yeni sahnesi haline getiriliyor.  

Tiyatro seyircisi olarak Murat Daltaban’dan iki isteğim olacak. İlki, DOT Tiyatro’da yaptığı gibi yabancı yazarların Türkiye’de sahnelenmemiş veya Türk yazarların yeni oyunlarını ön plana alması. Çünkü ilçede yüz binden fazla üniversite mezunu yaşıyor. Bursa Uludağ Üniversitesi’nde öğrenci olanlar da eklenirse bu sayı iki yüz bini bulur. Üniversiteli olma eşiğindeki lise öğrencilerine değinmiyorum dahi. İkincisi her oyun için İstanbul’dan oyuncu getirmek yerine Bursa’daki oyuncu potansiyelini değerlendirmesi.

UĞUR OZAN ÖZEN